SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
" DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG BỘ MÔN GIÁO DỤC CÔNG
DÂN 12"

1


PHẦN MỞ ĐẦU
1/ Lí do chọn đề tài.
Năm học 2010 – 2011 với chủ đề “Tiếp tục đổi mới quản lí, nâng cao chất lượng giáo
dục”, cùng với các phong trào thực hiện Hai không với bốn nội dung, cuộc vận động học
tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo
đức, tự học và sáng tạo, xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực, năm học
diễn ra trong thời điểm đất nước diễn ra nhiều sự kiện chính trị, kinh tế văn hoá xã hội
trọng đại của đất nước đã đặt ra cho thầy và trò của nhà trường nói riêng và ngành
giáo dục nói chung không ít những thời cơ để phát triển cũng như thách thức. Một
trong những nhiệm vụ trọng tâm được chọn là khâu đột phá để giải quyết cơ bản các
nhiệm vụ của năm học là đổi mới phương pháp dạy và học, thúc đẩy tính tích cực của
người học theo phương châm lấy học sinh làm trung tâm.
Nhận thức sâu sắc được điều đó bản thân tôi trong những năm qua đã cố gắng bồi
dưỡng chuyên môn, đặc biệt là học hỏi để áp dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học
tích cực bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống. Trong đợt bồi dưỡng chuyên
môn hè vừa qua chúng tôi được học tập nhiều kĩ thuật dạy học mới và đã thống nhất áp
dụng cụ thể vào một số bài học trong năm nay để thí điểm, từ đó rút kinh nghiệm cho
các giai đoạn tiếp theo.
Một trong những kĩ thuật mới đó mà bản thân tôi đã áp dụng là kĩ thuật dạy học theo dự
án, đây là một kĩ thuật dạy học tích cực, được đánh giá là hiệu quả, đã áp dụng phổ biến
ở cấp THCS nhưng lại mới mẻ ở cấp THPT. Chính vì lẽ đó tôi quyết định chọn đề tài
“ÁP DỤNG KĨ THUẬT DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO MÔN GIÁO DỤC CÔNG

3


PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
1. Định nghĩa Dạy học theo dự án

Học theo dự án (Project Work) là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho học sinh tổng
hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập, và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc
sống.
Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Nó giúp phát
triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở,
khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình
thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. Chương trình dạy học theo dự
án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn
nội dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế.
Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau, có thể lôi cuốn
được mọi đối tượng học sinh không phụ thuộc vào cách học của họ. Thông thường học
sinh sẽ được làm việc với các thầy cô giáo và những thành viên trong lớp, trong cộng
đồng để giải quyết vấn đề, hiểu sâu nội dung hơn. Các phương tiện kỹ thuật cũng được
sử dụng để hỗ trợ việc học. Trong quá trình thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều cách
đánh giá khác nhau để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm có chất lượng.
Những đặc điểm của bài học được thiết kế theo dự án một cách hiệu quả Có rất
nhiều kiểu dự án được tiến hành trong lớp học. Một dự án được coi là hiệu quả khi nó
đạt được sự cân bằng giữa khả năng thực hiện của học sinh với ý đồ thiết kế của giáo
viên, chỉ rõ những công việc học sinh cần làm. Những đặc điểm dưới đây sẽ giúp nhận
diện rõ thế nào là bài học theo dự án hiệu quả.
2. Học sinh là trung tâm của quá trình dạy học

Bài học theo dự án được thiết kế cẩn thận, lôi cuốn học sinh vào những nhiệm vụ mở

các môn học. Các câu hỏi bài học được gắn trực tiếp với dự án, hỗ trợ việc tìm kiếm lời
giải cho Câu hỏi khái quát. Các câu hỏi bài học thể hiện mức độ hiểu những khái niệm
cốt lõi về dự án của học sinh. Các câu hỏi nội dung thường mang tính thực tiễn cao, bám
sát các chuẩn và mục tiêu đã đề ra.
5. Dự án đòi hỏi các hình thức đánh giá đa dạng và thường xuyên

6


Ngay từ khi triển khai dự án, các kết quả dự kiến cần phải được làm rõ và phải luôn được
rà soát nhiều lần để kiểm chứng mức độ lĩnh hội bằng các phương pháp đánh giá khác
nhau. Học sinh sẽ được xem mẫu và hướng dẫn trước để thực hiện công việc có chất
lượng nhất, và phải biết rõ điều gì đang chờ đợi ngay từ khi bắt đầu dự án. Cần phải tạo cơ
hội để rà soát, phản hồi hay điều chỉnh trong suốt quá trình thực hiện dự án.
6. Dự án có liên hệ với thực tế

Dự án phải gắn với đời sống thực tế của học sinh, có thể mời các chuyên gia ngoài
cùng tham gia để tạo ra những tình huống dạy học. Học sinh có thể thể hiện việc học
của mình trước những đối tượng thực tế, liên hệ với các nguồn lực cộng đồng, tham khảo
các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu, hoặc trao đổi thông qua công nghệ hiện đại.
Học sinh thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phẩm hoặc quá trình thực hiện.
Thông thường các dự án được kết thúc với việc học sinh thể hiện thành quả học tập của
mình thông qua các bài thuyết trình, các văn bản tài liệu, các mô hình dàn dựng, các
đề án hoặc thậm chí là các sự kiện mô phỏng như một hội thảo giả. Những sản phẩm
cuối cùng này giúp học sinh thể hiện khả năng diễn đạt và làm chủ quá trình học tập.
7. Công nghệ thông tin hỗ trợ và thúc đẩy việc học của học sinh

Học sinh được tiếp cận với nhiều công nghệ khác nhau giúp hỗ trợ phát triển kỹ năng tư
duy, cho ý kiến đánh giá về nội dung và hỗ trợ tạo ra sản phẩm cuối. Với sự trợ giúp
của công nghệ, học sinh tự chủ hơn với kết quả cuối cùng, có cơ hội “cá nhân hoá sản

Kiến thức

2.

Kĩ năng

3.

Thái độ

II.

Các bước tiến hành

Xác định chủ đề và mục đích dự án (từ dự án lớn có thể chia thành nhiều dự án
nhỏ hơn) hoặc nghiên cứu cả dự án lớn
1.
2.

Xây dựng kế hoạch làm việc

- Phác thảo đề cương
- Bảng phân công công việc cho các thành viên trong nhóm
3.

Thực hiện

HS làm việc cá nhân và nhóm theo kế hoạch
-



Tổ chức cho HS tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau

-

GV tổng kết đánh giá. Rút kinh nghiệm.

* Xác định chủ đề, mục đích của dự án

Là bước đầu tiên quan trọng, GV cùng tất cả các thành viên trong nhóm (hoặc lớp) cùng
tham gia xây dựng và xác định được:
- Mục đích của dự án
-

Đề xuất ý tưởng dự án

-

Thảo luận về ý tưởng dự án

-

Quyết định chủ đề, mục đích dự án.

Xác định chủ đề bằng cách đề ra ý tưởng hoặc chủ đề lớn ban đầu được phát triển thành
nhiều chủ đề nhỏ (tiểu chủ đề) bằng cách sử dụng sơ đồ tư duy. Tiểu chủ đề chính là đối
tượng nghiên cứu. Sử dụng sơ đồ tư duy để tập hợp ý kiến của các thành viên, kết hợp các
ý tưởng, xây dựng cấu trúc kiến thức, xác định quy mô nghiên cứu, xác định các hoạt
động học tập cần thực hiện.


3. Ở đâu
5W1H
6. Như thế
nào

4. Khi nào

5. Tại sao

10


* Xây dựng kế hoạch

Sau khi lựa chọn đựơc chủ đề nghiên cứu, HS với sự hướng dẫn của GV xây dựng đề
cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án. Cần xác định những công việc phải
làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc
trong nhóm…
Một ví dụ về bảng phân công nhiệm vụ trong nhóm

Tên
viên

thành Nhiệm vụ

Phương tiện

Thời
hạn Sản phẩm dự
hoàn thành kiến

lâu, …
quan
dẫn tôi?
Nguồn
Thông tin Thông tin Thông tin
Thông tin
[Nguồn 1]
Thông tin Thông tin Thông tin
Thông tin
[Nguồn 2]
Bên cạnh đó để giúp HS ghi lại quá trình thực hiện các nhiệm vụ đa dạng trong dự án học
tập, có thể lập “Sổ theo dõi dự án” để sự dụng. HS ghi lại thông tin đã thu thập và các kết
quả thảo luận trong sổ theo dõi cho đến khi dự án kết thúc. GV có thể rà soát lại sổ theo
dõi để kiểm tra tiến độ thực hiện dự án của HS.
* Làm thực nghiệm hoặc quan sát:

Khi làm thực nghiệm hoặc quan sát, cần thiết kế trước các hoạt động. Thực nghiệm nhằm
chứng minh hoặc phủ nhận một giả thuyết. Một thực nghiệm bao gồm: Mục tiêu, phương
pháp, đo lường hoặc quan sát, kết quả và thảo luận, kết luận.

12


*

Điều tra hoặc phỏng vấn: Trước khi điều tra, phỏng vấn, cần thiết kế các câu hỏi.

Ví dụ các câu hỏi điều tra:

1. Môi trường bị ô nhiễm ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ của mọi người.

biến để lập bảng và biểu đồ là Microsoft Excel.
*

13


Sau khi lập bảng và biểu đồ, cần giải thích các bảng biểu bằng cách:
Mô tả các dữ liệu lớn nhất/nhỏ nhất
Mô tả các dữ liệu nổi bật
So sánh dữ liệu
Giải thích các nguyên nhân
Tổng hợp thông tin: Các dữ liệu thô cần được tổng hợp lại để chỉ đưa vào báo cáo
các kết luận có liên quan và đã được phân tích. Chú ý rằng chỉ liệt kê các ý chính, tóm tắt
thông tin bằng MỘT hoặc HAI câu.
*

Xây dựng sản phẩm dự án: Sau khi thu thập được các thông tin qua hoạt động tìm
kiếm, điều tra, phỏng vấn và phân tích, HS có thể tập hợp lại thành một sản phẩm của dự
án. Tổng hợp tất cả các kết quả đã phân tích thành sản phẩm cuối cùng. Sản phẩm cuối
cùng có thể được trình bày dưới nhiều dạng khác nhau: bài thuyết trình, biểu diễn (kịch,
hát, múa, thơ, …), trưng bày triển lãm (tranh ảnh, vật thật, báo tường, mô hình,…),
powerpoint, …
*

Báo cáo sản phẩm dự án thường bao gồm:
Tên dự án
•

Lý do nghiên cứu


Trên mức Đạt (5-6 Dưới
Nhận xét
đạt ( 7-10 điểm)
mức đạt
(
các hoạt động của học sinh, tìm hiểu, thực hiện dự án được thực hiện ngoài giờ lên lớp
trong suốt một quá trình

Tên dự án: Tìm hiểu và chăm sóc di tích lịch sử tại địa phương nhằm góp phần xây
dựng nhà trường thân thiện, học sinh tích cực.
I.

Mục tiêu dự án

1.

Kiến thức:

Học sinh hiểu được lịch sử ra đời của khu di tích lịch sử nơi thành lập Chi bộ Đảng
nông thôn đầu tiên của tỉnh Lào Cai, qua đó liên hệ với các kiến thức đã được học tập
để hiểu thêm về lịch sử đấu tranh hào hùng của quê hương đất nước.
Biết tham gia lao động nhằm trùng tu, chăm sóc và bảo vệ di tích lịch sử. Từ đó có thể
tuyên truyền với người khác về di tích này.
2.

Kĩ năng:

Biết tìm kiếm và xử lí thông tin về lịch sử ra đời của khu di tích nói trên, tổ chức hoạt
động theo nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tham gia các hoạt động ngoại khoá
bên ngoài nhà trường một cách an toàn, tích cực và hiệu quả.

16


Biết lao động đúng cách để xây dựng và chăm sóc di tích.


17


+ Công việc chăm sóc khu di tích gồm: Dọn cỏ, trồng cây xanh, quét dọn, quét vôi tường,
củng cố lại hệ thống tường rào và cổng ra vào, chuẩn bị cây xanh, dụng cụ lao động, chụp
hình ảnh một số hoạt động này.
- Phương tiện đi lại của học sinh tự túc, khi tổ chức đi phải báo cáo và được sự đồng ý

của giáo viên, nhà trường sẽ phân công người phụ trách để quản lí, kinh phí cho hoạt động
này sẽ trích từ quỹ lớp và sự ủng hộ của hội cha mẹ học sinh và các nguồn khác.
b - Bảng phân công công việc cho các nhóm, các thành viên trong nhóm của lớp 12A3.
(Các lớp khác cũng làm tương tự như vậy)
- Nhóm 1, 2: Tìm hiểu lịch sử của di tích nơi thành lập Chi bộ nông thôn đầu tiên của

tỉnh Lào Cai.
- Nhóm 3, 4: Tiến hành chăm sóc dọn trong khu di tích.

Sau đây chỉ là dẫn chứng bảng phân công của nhóm 3, các nhóm khác tương tự:

18


Tên
viên

thành Nhiệm vụ

Phương tiện


hiện được
sạch
tích
chăm sóc 1 đẹp
lần
Việt, Huy, Chuẩn bị 4 cây Cây xanh không cần trong tháng Trồng
và
Tuấn Anh, xanh để trồng
chậu, đảm bảo sống 10
đảm bảo cây
Lê Hải
được
sống
Các thành …..
viên khác

…..

…..

19

…..


3. Thực hiện

HS làm việc cá nhân và nhóm theo kế hoạch
- Thu thập tài liệu
- Tổng hợp kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của các thành viên trong nhóm


Ảnh 2: Cuộc gặp mặt các nhân chứng lịch sử của Chi bộ Cam Đường

22


Ảnh 3: Hoạt động chăm sóc tại khu di tích

23


B.Hiệu quả đạt được khi áp dụng kinh nghiệm này với bản thân.
Có rất nhiều phương pháp dạy học đưa lại hiệu quả cho môn học. Việc lựa chọn một hoặc
một số phương pháp, kĩ thuật phù hợp cho nội dung bài học, môn học là rất cần thiết. Sau
một thời gian giảng dạy bộ môn Giáo dục công dân lớp 12 tôi nhận thấy việc áp dụng kĩ
thuật dạy học theo dự án là rất cần thiết và phù hợp.
Khi đưa kĩ thuật dạy học này vào bài học thì hiệu quả của liên hệ thực tiễn đã được phát
huy tích cực. Học sinh học theo cách lồng ghép câu và tự giác, chủ động, các em sẽ cảm
thấy hứng thú và tăng tính liên hệ thực tiễn. Hầu hết học sinh ở các lớp 12 đã cảm thấy
hứng thú và thích học bộ môn vì nó giảm đi tính khô khan. Những tư liệu, công việc và
con người có thật đã tạo cơ hội cho các em nắm bắt thực tế vào nội dung bài học dễ dàng
hơn rất nhiều.
Đa số học sinh chịu khó tìm tòi tư liệu, chuẩn bị tốt cho công việc của mình. Các em
có cơ hội trao đổi với nhau về nội dung tư liệu mà giáo viên cung cấp hoặc mình tự tìm
được. Thông qua việc trao đổi, bàn luận nhóm, lớp các em đã đưa ra những thắc mắc,
câu hỏi với giáo viên hoặc bạn bè mình. Các em đã mở rộng tầm nhận thức là tự học
hỏi được nhiều kinh nghiệm từ những công việc đó.
Với 4/8 lớp 12 của trường do tôi giảng dạy nhiều năm qua đều thu được kết quả ít nhất
là 96% tỉ lệ Khá Giỏi, trong đó Giỏi chiếm 45%, không có yếu kém. Đa số học sinh tỏ
ra hứng thú và tích cực học tập trong giờ GDCD, chủ động tham gia, trao đổi và kể cho

lớp 12 nói riêng.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu nhà trường cùng các thầy cô trong tổ chuyên
môn đã đọc, góp ý phản biện để tôi hoàn thành đề tài kinh nghiệm này.
Lào Cai tháng 12 năm 2010
Người

viế

25


26