PHÒNG GD&ĐT LỤC NAM
TRƯỜNG TH BẮC LŨNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“Giúp học sinh khắc phục những sai lầm, vướng mắc
khi giải toán có lời văn ở lớp 3”

Họ và tên: Vũ Trí Tuấn
Đơn vị công tác: Trường TH Bắc Lũng

Bắc Lũng, tháng10 năm 2014


MỤC LỤC
TT

Nội dung

Trang

A. PHÂN MỞ ĐẦU
1

Lí do chọn đề tài

2

2

Phạm vi nghiên cứu và áp dụng của sáng kiến



7

2

Tác dụng nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy…………….

13

C. KẾT LUẬN
1

Ý nghĩa của sáng kiến

13

2

Kiến nghị

14


PHẦN MỞ ĐẦU
1.Lí do chọn đề tài :
1.1. Giúp học sinh khắc phục những sai lầm, vướng mắc khi giải toán
có lời văn ở lớp 3
Mục tiêu của Giáo dục Tiểu học hiện nay là giúp học sinh hình thành những
cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất,
thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở và các cấp

môn toán ở trường Tiểu học Bắc Lũng nói riêng và trong trường tiểu học nói
chung.
1.3. Phạm vi và những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài là những sai lầm phổ biến của
học sinh lớp 3 trường Tiểu học Bắc Lũng khi giải toán có lời văn.
- Điểm mới của sáng kiến đã nêu ra một cách có hệ thống các sai lầm phổ
biến của học sinh lớp 3 trường Tiểu học Bắc Lũng khi giải toán có lời văn thông
qua một số bài toán thường gặp trong chương trình toán 3 cùng với việc phân tích
nguyên nhân của các sai lầm.
- Sáng kiến cũng sẽ đề xuất một số biện pháp sư phạm mới phù hợp với thực
tế giảng dạy ở địa phương nhằm hạn chế và sửa chữa các sai lầm của học sinh khi
giải toán có lời văn.
1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu:
+ Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các cơ sở lí luận về tâm lí học, giáo dục
học để phân tích các nguyên nhân và xây dựng các biện pháp dạy học nhằm hạn
chế, sửa chữa các sai lầm của học sinh tiểu học khi giải toán có lời văn.


+ Thực nghiệm sư phạm: Tiến hành dạy thực nghiệm tại lớp 3B và dự giờ
đồng nghiệp trong khối 3.
- Nhiệm vụ nghiên cứu nhằm:
+ Tìm ra và phân tích nguyên nhân các sai lầm của học sinh lớp 3 khi giải
toán có lời văn.
+ Đề xuất các biện pháp sư phạm để hạn chế, sửa chữa các sai lầm của học
sinh lớp 3 khi giải toán có lời văn.
+ Điều tra các sai lầm phổ biến của học sinh lớp 3 trường Tiểu học Bắc
Lũng khi giải toán có lời văn.
2. Phạm vi nghiên cứu và áp dụng của sáng kiến
Sáng kiến được áp dụng trong công tác giảng dạy môn Toán cho học sinh

tăng cường tính thực hành, giảm lí thuyết, gắn học với hành, gắn kiến thức với
thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống. Môn Toán ở trường tiểu học
bên cạnh mục tiêu trang bị kiến thức toán học còn có nhiệm vụ hình thành cho học
sinh các năng lực toán học. Trong đó, hoạt động giải toán được xem là hình thức
chủ yếu để hình thành phẩm chất và năng lực toán học cho học sinh vì thông qua
hoạt động giải toán, học sinh nắm vững tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và phát
triển tư duy sáng tạo.
Bản thân dạy học giải toán mang trong mình các chức năng: chức năng giáo
dục, chức năng phát triển và kiểm tra… Hoạt động giải toán có lời văn góp phần
quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu của dạy học toán. Thông qua giải toán
có lời văn, học sinh biết cách vận dụng những kiến thức toán học và rèn luyện kĩ
năng thực hành với những yêu cầu được thể hiện một cách đa dạng, phong phú.


Nhờ việc dạy học giải toán mà học sinh có điều kiện phát triển năng lực tư duy, rèn
luyện phương pháp suy luận và hình thành những phẩm chất cần thiết của người
lao động mới.
1.2. Một số phương pháp dạy giải toán có lời văn ở lớp 3
Phương pháp dạy giải toán có lời văn là cách thức giúp học sinh hình thành
các thao tác để giải được một bài toán. GV cần giúp học sinh nắm được các bước
trong quá trình giải toán, giúp học sinh có khả năng vận dụng các phương pháp
thích hợp với từng dạng toán thông qua một số phương pháp sau: Phương pháp gợi
mở, vấn đáp; phương pháp thực hành, luyện tập; phương pháp thảo luận,…
2. Thực trạng dạy giải toán có lời văn lớp 3 ở trường Tiểu học Bắc Lũng
Ở bậc tiểu học, học toán thực chất là học làm toán, trong đó giải toán có lời
văn có vị trí hết sức quan trọng. Nó thể hiện rõ nhất năng lực vận dụng tri thức
toán học và mức độ phát triển ngôn ngữ của học sinh. Muốn nâng cao chất lượng
môn Toán mỗi cán bộ giáo viên cần nâng cao ý thức trách nhiệm tinh thần học tập
nghiên cứu để nâng cao trình độ chuyên môn tiếp cận với phương pháp truyền thụ
mới. Trong thực tế rất nhiều học sinh tiểu học rất yêu thích môn Toán. Tuy vậy khi


Điểm

Điểm

Điểm

9-10

7-8

5-6

Dưới 5

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%


30

3

15

3

15

II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP SƯ PHẠM NHẰM HẠN CHẾ VÀ SỬU CHỮA SAI
LẦM KHI GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN CHO HỌC SINH LỚP 3.
1. Các giải pháp
Phương pháp dạy giải toán có lời văn là cách thức giúp học sinh hình thành
các thao tác để giải được một bài toán. GV cần giúp học sinh nắm được các bước
trong quá trình giải toán, giúp học sinh có khả năng vận dụng các phương pháp


thích hợp với từng dạng toán thông qua một số phương pháp sau: Phương pháp gợi
mở, vấn đáp; phương pháp thực hành, luyện tập; phương pháp thảo luận,…
1.1.

Phân loại đối tượng học sinh:

Căn cứ vào chất lượng học sinh tôi có thể phân loại như sau:
- Nhóm 1: Những học sinh có khả năng giải toán ( 12 em)
- Nhóm 2: Những học sinh giải toán chậm (8 em)
1.2. Phân nhóm các loại toán:
- Nhóm 1: Những bài toán điển hình, quá trình giải có phương pháp riêng

Sau đó nên gợi ý, hướng dẫn học sinh tự mình tóm tắt đề toán thì tốt hơn.
Sau khi tóm tắt xong giáo viên cho học sinh nhắc lại ngắn gọn đề toán
( bằng tóm tắt) mà không cần nhắc lại nguyên văn.
Bước 3: Phân tích đề toán để tìm cách giải
Bước phân tích đề toán để tìm ra cách giải là bước quan trọng nhất trong
quá trình giải một bài toán của học sinh, đồng thời cũng là bước khó khăn nhất đối
với các em.Vì vậy khi giải một bài toán tôi thường xuyên rèn luyện, hướng dẫn các
em phân tích từng bước một cách rõ ràng, chính xác thông qua hệ thống câu hỏi,
câu trả lời ngắn gọn, dễ hiểu. dần dần các em sẽ quen dần và sẽ biết phân tích, lập
sơ đồ phân tích bài toán trong khi giải một cách đúng đắn và nhanh chóng.
Ví dụ: Bài toán
Anh có 15 tấm bưu ảnh, em có ít hơn anh7 tấm bưu ảnh. Hỏi hai anh em có
tất cả bao nhiêu tấm bưu ảnh?
Ta có thể dùng phương pháp phân tích để hướng dẫn học sinh suy luận như
sau:


H: Bài toán hỏi gì? ( Hai anh em có tất cả bao nhiêu tấm bưu ảnh)
H: Muốn biết hai anh em có tất cả bao nhiêu tấm bưu ảnh ta làm như thế
nào?( Lấy số bưu ảnh của anh cộng với số bưu ảnh của em)
H: Số bưu ảnh của anh biết chưa? ( Biết rồi )
H: Số bưu ảnh của em biết chưa? ( Chưa biết). Muốn tìm số bưu ảnh của em
ta làm thế nào? (Lấy số bưu ảnh của anh trừ đi 7 )
Có thể ghi vắn tắt quá trình phân tích trên bằng sơ đồ:
Tất cả
!!
Anh + Em
!!
Anh – 7
Khi phân tích một bài toán cần hướng dẫn cho học sinh có thói quen tự đặt

tìm ra là một việc rất quan trọng, vì nó giáo dục các em đức tính cẩn thận, chu đáo,
ý thức trách nhiệm với công việc mình làm.
Có thể dùng các hình thức kiểm tra sau:
- Xét tính hợp lí của đáp số
- Trong trường hợp bài toán có nhiều cách giải mà tất cả các cách giải đều
dẫn tới cùng một đáp số thì đáp số đó là đúng.
- Thử lại đáp số dựa vào các mối quan hệ giữa các số đã cho và các số phải
tìm bằng cách lập bài toán ngược lại bài toán đã giải, coi đáp số tìm đượclà số đã
biết và một trong những số đã cho là chưa biết. Nếu tìm thấy đáp số của bài toán
ngược này đúng bằng số đã cho coi là chưa biết ấy thì bài toán đã được giải đúng.


Ví dụ: Xét tính hợp lí của bài toán trên là:
Anh có 15 tấm bưu ảnh, em có 8 tấm bưu ảnh.Vậy số bưu ảnh của em ít hơn
của anh là:

15 – 8 = 7 (tấm)

Cả hai anh em có 23 tấm bưu ảnh mà anh có 15 tấm bưu ảnh, vậy em có số
tấm bưu ảnh là:
23 – 15 = 8 ( tấm)
Vậy bài toán giải đúng.
1.3. Một số vấn đề tôi luôn lưu ý trong việc dạy giải toán có lời văn:
a). Phải quan tâm đầu tư chu đáo cho việc dạy giải toán có văn
( soạn bài, chuẩn bị đồ dùng, nghiên cứu tài liệu,...)tự mình giải tất cả các bài toán
trong SGK, sách tham khảo.
b). Phát huy tính tích cực của học sinh trong việc giải toán:
+ Tổ chức học nhóm: Học sinh có điều kiện để bàn bạc, thảo luận tìm ra cách
giải đúng đối với những bài toán khó, tương đối phức tạp.Động viên học sinh
mạnh dạn trình bày ý kiến của mình, dần dần giúp học sinh chủ động, tự tin, không


Số
HS

Điểm

Điểm

Điểm

Điểm

9-10

7-8

5-6

Dưới 5

SL

%

SL

%

SL


10

50,0

8

40,0

2

10,0

0

0

C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Ý nghĩa của sáng kiến


Sửa chữa các sai lầm khi giải toán là việc làm cấp thiết và cần tiến hành
thường xuyên trong quá trình giải toán. Nếu một sai lầm không được sửa chữa kịp
thời sẽ dẫn tới nhiều sai lầm khác cho học sinh.
Sáng kiến đã chỉ ra các sai lầm mà học sinh thường gặp phải, kể cả học sinh
học tốt môn toán. Các sai lầm này có thể hệ thống lại theo từng loại, từng dạng
toán sẽ giúp giáo viên dễ phát hiện và sửa chữa cho học sinh.
Sáng kiến cũng đã nêu ra một số nguyên nhân và các biện pháp cụ thể để giúp
học sinh lớp 3 hạn chế và khắc phục các sai lầm thường gặp trong giải toán.
Mỗi một người giáo viên nếu nắm bắt được các sai lầm phổ biến của học sinh
khi giải toán, đồng thời biết phân tích và sử dụng các biện pháp và hình thức dạy

……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC PGD&ĐT
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………