Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.

A.ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong cuộc sống hàng ngày, con người luôn phải giao tiếp với nhau. Có nhiều
cách giao tiếp khác nhau, song phổ biến và chủ yếu là sử dụng ngôn ngữ, nhờ có
ngôn ngữ mà con người có thể trò chuyện, trao đổi tin tức, bày tỏ tư tưởng tình
cảm, học tập tri thức khoa học . . . Chính vì vậy, ngay từ bài giảng trong nhà trường
tiểu học, cần phải dạy cho học sinh hiểu các kiểu giao tiếp và phải nắm được hàng
loạt các kĩ năng : nghe, nói, đọc, viết. Cùng với các môn học bắt buộc ở tiểu học,
môn Tiếng Việt giúp các em hình thành và phát triển nhân cách toàn diện.
Trong những năm học gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo triển khai đổi
mới chương trình, sách giáo khoa Tiểu học. Vì vậy tất cả các môn học trong
chương trình đều có những điểm mới rõ rệt. Trong môn Tiếng Việt, phân môn Kể
chuyện được xem là phân môn có vị trí quan trọng. Nhiệm vụ cơ bản của phân môn
Kể chuyện là bồi dưỡng tâm hồn, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn
học, phát triển ngôn ngữ và tư duy cho các em. So với các lớp dưới, phân môn kể
chuyện ở lớp 4 tiếp tục củng cố và phát triển các kĩ năng kể chuyện đã được hình
thành từ các lớp 2, lớp 3 đồng thời mở rộng với ba kiểu bài: Nghe – kể lại câu
chuyện vừa nghe thầy cô kể; Kể chuyện đã nghe, đã đọc; Kể chuyện được chứng
kiến hoặc tham gia.
Khác hẳn với các tiết học khác, tiết kể chuyện kiểu bài: Nghe – kể lại câu
chuyện vừa nghe thầy cô kể, giáo viên và các em học sinh hầu như thoát li hẳn sách
vở mà giao hoà tình cảm một cách hồn nhiên thông qua nội dung những câu chuyện
được kể, qua lời kể của giáo viên và lời kể lại của học sinh. Mọi người như được
sống trong những giây phút hồi hộp, xúc động…Rõ ràng Kể chuyện là một phân
môn lí thú, hấp dẫn thế nhưng rất tiếc không ít giáo viên hiện nay chưa dành cho
tiết học này một sự đầu tư xứng đáng. Qua thăm lớp dự giờ đồng nghiệp tôi thấy
Năm học: 2011 - 2012


- Đề xuất một số biện pháp thực hiện trong khi dạy học sinh dạng bài này.
III. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Năm học: 2011 - 2012

2


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
1. Đối tượng: Các phương pháp dạy kể chuyện dạng bài nghe – kể đạt hiệu quả
cao.
2. Thời gian:

Thời gian tiến hành: Từ tháng 9 năm 2009 đến tháng 5 năm 2010.

3. Phương pháp tiến hành đề tài:
Trong quá trình xây dung đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp điều tra quan sát.
- Kiểm tra, đánh giá kết quả điều tra.
- Phương pháp thể nghiệm.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I. CƠ SỞ KHOA HỌC:
1. Cơ sở lí luận:
Từ thuở còn nằm nôi, các em được nghe tiếng hát ru của bà, của mẹ, cùng với
những câu chuyện kể, tất cả như dòng sữa ngọt ngào từng bước nuôi dưỡng tâm
hồn trẻ. Cùng với sự phát triển của xã hội, giáo dục trong nhà trường xuất hiện như
một điều tất yếu nhằm dìu dắt các em. Cả thế giới mở ra với kho tàng văn minh
nhân loại được chuyển giao từ những điều sơ đẳng nhất. Quá trình giáo dục đó
được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi, tất cả các môn học.
Chính những điều sơ đẳng đó đã góp phần rất quan trọng trong việc sử dụng

viên kể cho học sinh nghe trên lớp, sau đó học sinh tập kể lại theo hướng dẫn của
giáo viên. Bên cạnh mục đích chung là rèn kĩ năng nói cho học sinh, kiểu bài này
còn có mục đích rèn kĩ năng nghe kết hợp ghi ghớ và cảm nhận nội dung ý nghĩa
câu chuyện.
Bám sát 10 chủ điểm học tập, nội dung các câu chuyện luôn tạo điều kiện cho
học sinh mở rộng vốn hiểu biết về đời sống. Những câu chuyện hấp dẫn, cảm động
được giáo viên kể trên lớp giúp các em nhận ra những phẩm chất đáng quý mà con
người cần rèn luyện và rút ra được những bài học bổ ích trong cuộc sống. Thế
nhưng trong quá trình dạy học phân môn này bản thân tôi cũng như đồng nghiệp
gặp không ít khó khăn.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Để tiến hành nghiên cứu thực trạng dạy Kể chuyện lớp 4 dạng bài Nghe - kể lại

Năm học: 2011 - 2012

4


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
câu chuyện giáo viên kể trên lớp, sau khi học sinh được học bài Kể chuyện Một
nhà thơ chân chính, tôi đã tiến hành khảo sát học sinh hai lớp 4, kết quả thu được
như sau:
Lớp

Tổng số
HS

4A
4B

52,2

Yếu
SL
6
4

%
25,0
17,4

Tôi nhận thấy kết quả khảo trên chưa cao vì vậy tôi đã tiến hành tìm hiểu tại
lớp mình giảng dạy và trực tiếp thăm lớp dự giờ đồng nghiệp, cho thấy nguyên
nhân là do cả hai phía: Người dạy và người học.
1. Đối với giáo viên.
+ Một số GV còn xem Kể chuyện là một phân môn phụ nên sự đầu tư nghiên
cứu, xây dựng một tiết Kể chuyện trên lớp của giáo viên cũng hạn chế. Giáo viên
thường thay thế tiết Kể chuyện bằng tiết đọc truyện. Nhiều giáo viên còn chưa quan
tâm đến việc khai thác nội dung câu chuyện. Các câu hỏi gợi ý khai thác nội dung
câu chuyện hoặc hướng dẫn học sinh kể còn sơ sài.
+ Kể chuyện là phân môn mang tính nghệ thuật, đòi hỏi giáo viên có kĩ năng
sư phạm cao. Thế nhưng hiện nay cách dạy của một số giáo viên còn đơn điệu, lời
kể khô khan, lệ thuộc máy móc vào sách hướng dẫn, hầu như ít sáng tạo, chưa thu
hút lôi cuốn học sinh.
+ Việc sử dụng đồ dùng dạy học của nhiều giáo viên còn tuỳ tiện, chưa đúng
lúc, đúng chỗ dẫn đến hiệu quả tiết học chưa cao.
2. Đối với học sinh.
- Hầu hết học sinh chưa có hứng thú học phân môn này. Các em thường thích
nghe nhưng ngại kể vì khả năng diễn đạt của các em rất kém lại hay rụt rè. Đặc biệt


sắc rút ra từ câu chuyện đó.

Năm học: 2011 - 2012

6


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
- Việc rèn kĩ năng cho học sinh ở tiết kể chuyện được tiến hành ngay tại lớp.
Giáo viên hướng dẫn học sinh cách ghi nhớ, kể lại, cách diễn đạt ngôn ngữ kết hợp
cử chỉ điệu bộ ngay trong tiết học, nó có hiệu quả tại chỗ và rõ ràng chứ không đợi
học sinh về nhà học bài, ôn luyện làm bài tập mới biết kết quả.
- Kể chuyện có tính chất tổng hợp nên có khá nhiều kĩ năng có thể hình thành
và được rèn luyện như: kĩ năng ghi nhớ, kể chuyện, nói trước đông người, kĩ năng
phân tích và cảm thụ văn học… Việc hình thành và rèn luyện các kĩ năng này vừa
có tính tự phát, tự giác, vừa do sự gợi ý, hướng dẫn của giáo viên.
Mặc dù nắm được các đặc trưng trên của kiểu bài Nghe - kể lại câu chuyện
giáo viên kể trên lớp nhưng có hiệu quả hay không thể hiện rõ rệt trong kĩ thuật lên
lớp của một tiết kể chuyện.
2. Nghiên cứu tiến trình lên lớp của kiểu bài Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên
kể trên lớp:
Kể chuyện ở lớp 4 kiểu bài Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp có các
bước lên lớp theo đúng quy trình riêng. Song để có được hiệu quả cao, đòi hỏi
người giáo viên phải tìm tòi, nghiên cứu và đầu tư về thời gian cũng như các kĩ
năng sư phạm cần thiết phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình cũng như nội
dung của câu chuyện. Sau đây là những bước lên lớp cụ thể của một tiết Kể chuyện
mà tôi đã thực hiện:
a. Kiểm tra bài cũ:
Có thể gọi một hai em học sinh kể hoặc nêu lại tên truyện, tên nhân vật, một

lên lớp là vẫn chưa đủ mà đòi hỏi người giáo viên cần có một số thủ thuật sư phạm
cần thiết. Thủ thuật sư phạm đối với bất kỳ một môn học nào cũng là cần thiết vì nó
làm tăng một cách đáng kể hiệu quả của tiết lên lớp. Nhưng một thủ thuật sử dụng
không đúng chỗ, đúng lúc thường gây hiệu quả thấp cho giờ dạy. Sau đây là một số
thủ thuật cơ bản nhất:
3.1 Tạo hứng thú học tập cho HS trong giờ kể chuyện:
- GV cần phải gây hứng thú cho học sinh ngay từ khi mở đầu bài học. Rõ ràng
ngay từ khi bước vào lớp, với thái độ vui vẻ thân mật đối với học sinh, việc đánh
giá công bằng, lời động viên khuyến khích trong việc kiểm tra miệng...đều là

Năm học: 2011 - 2012

8


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
những yếu tố góp phần tạo nên không khí hào hứng chung của cả lớp để chuẩn bị
bước vào bài học mới.
- Muốn gây hứng thú cho học sinh thì vai trò của giáo viên rất lớn, đó là quá
trình chuẩn bị của giáo viên. Khâu giới thiệu bài cũng hết sức quan trọng nó gây ấn
tượng ban đầu, lôi cuốn sự tò mò, chú ý của các em. Tránh vào bài một cách đột
ngột, khô khan sẽ tạo cảm giác nhàm chán.

- Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải biết phát huy tính tích cực, chủ
động sáng tạo của học sinh. Thực tế cho thấy nếu trong một tiết học giáo viên đặt ra
nhiều câu hỏi vừa sức đối với học sinh, học sinh dễ hiểu dễ nhớ, hay cho các em
nghe, nhìn thể hiện nhiều thì mới có động cơ học tập tốt.
3.2 Lời kể và cử chỉ điệu bộ của giáo viên:
Lời kể của GV lần thứ nhất là thông điệp vô cùng quan trọng tác động mạnh

nhẹ nhàng, tự nhiên. Hệ thống câu hỏi để học sinh làm việc có thể bằng hình thức
đàm thoại trực tiếp hoặc dưới hình thức phiếu bài tập.
3.4 Gợi ý học sinh cách kể sáng tạo:
Giáo viên cần quan niệm một cách đúng mức về kể sáng tạo. Kể sáng tạo có
nhiều mức độ khác nhau, gắn với những kiểu bài tập khác nhau nhưng bản chất của
kể chuyện sáng tạo không phải là kể khác nội dung câu chuyện, mà kể phải đảm
bảo được nội dung của cốt truyện nhưng có thể dùng một số lời lẽ, chi tiết làm tăng
sự hấp dẫn, thu hút người nghe hơn, thể hiện được sự cảm nhận của mình về câu
chuyện đó. Trong quá trình học sinh kể như vậy giáo viên cần tránh cách hiểu máy
móc dẫn đến sai lầm là khuyến khích học sinh thay những từ ngữ khác.
Giáo viên không nên coi việc học sinh kể thuộc lòng câu chuyện, kể chính xác
từng câu chữ theo văn bản truyện là thiếu sáng tạo. Chỉ trong trường hợp học sinh
kể như đọc văn bản, vừa kể vừa cố nhớ lại một cách máy móc từng câu chữ trong
văn bản mới cho rằng kể như thế là chưa tốt.
3.5 Lời nhận xét của GV đối với HS:
Khi tổ chức cho lớp nhận xét lời kể của một học sinh, cần hướng các em đi tìm
cái đáng học, đáng khen, tránh chăm chăm đi tìm khuyết điểm của bạn.

Năm học: 2011 - 2012

10


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
Lời nhận xét của giáo viên cần nêu đúng ưu, khuyết điểm trong lời kể của học
sinh nhưng cần diễn đạt khéo léo, tế nhị sao cho mỗi em vẫn thấy mình đạt ít nhiều
sự thành công.
Nếu trong quá trình kể có những học sinh bỗng lúng túng vì quên chuyện, giáo
viên có thể giúp đỡ các em bằng một số câu hỏi gợi mở để các em nhớ lại câu

- Trong giờ kể chuyện, giáo viên cần giúp cho mỗi học sinh, cả những học
sinh yếu, kém cũng có cơ hội được rèn luyện, tránh tình trạng các em ỉ lại cho các
bạn khá giỏi.
- Để làm cho mọi học sinh đều có cảm giác ít nhiều thành công trong giờ học,
cần làm tốt khâu chuẩn bị tinh thần cho học sinh, đó là trước khi kể khoảng một
tuần, giáo viên phải nhắc học sinh chuẩn bị cho tiết kể chuyện tuần sau.
- Lên lớp, giáo viên cần tổ chức cho học sinh kể chuyện trong nhóm để các em
tập dượt, rút kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau, đảm bảo thành công khi kể trước lớp.
- Cuối tiết học, giáo viên cần dặn học sinh có thói quen về nhà kể lại câu
chuyện đó cho bạn bè và người thân nghe.
- Giáo viên có thể giới thiệu thêm một vài câu chuyện để các em tìm đọc thêm
khi ở nhà.
IV. KẾT QUẢ:
Năm học 2011 – 2012, được giảng dạy lớp 4 nên tôi đã áp dụng các biện pháp
dạy học trên cho lớp mình. Để chứng minh cho hiệu quả của việc áp dụng các
phương pháp trên, tôi tiếp tục khảo sát học sinh cả hai lớp 4A và 4B, kết quả cho
thấy kĩ năng kể chuyện của học sinh lớp 4B do tôi chủ nhiệm có sự chênh lệch rõ
rệt, cụ thể:
Lớp

Tổng số
HS

4A
4B

21
21

Kết quả

0

%
33,3
0

- Đa số các em đó mạnh dạn, hứng thú và yêu thích học phân môn Kể chuyện

Năm học: 2011 - 2012

12


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
nói chung và tiết Kể chuyện kiểu bài Nghe - kể lại câu chuyện GV kể trên lớp nói
riêng, đặc biệt là các em không còn thấy ngượng ngùng, rụt rè như trước mà mạnh
dan, tự tin hơn nhiều trong tất cả các môn học.
- Sau khi được học theo phương pháp dạy – học kể chuyện mà tôi đã áp dụng
thì hầu hết học sinh lớp tôi nắm được ý của câu chuyện một cách đầy đủ, việc giáo
dục về kĩ năng sống - Các em còn ham thích đọc truyện, nhiều em tranh thủ đọc
truyện trong giờ chơi ở thư viện hoặc có thói quen đọc truyện khi ở nhà.
- Từ tiến bộ về kể chuyện, cảm thụ được câu chuyện kể,trau dồi vốn tiếng Việt
ngày càng phong phú hơn. Qua đó có nhiều em đã học tốt các môn học khác nhất là
đối với phân môn Tập làm văn.
- Song song với sự tiến bộ chung, đội ngũ học sinh tham gia vào các hoạt động
ngoại khoá về kể chuyện để tuyển chọn, phát hiện một số học sinh có năng khiếu ở
lớp, ở trường ngày càng có chiều hướng gia tăng.
Điều đáng mừng là trong số HS trên có 4 em đạt giải khi tham gia thi kể
chuyện ở cấp trường, 2 em đạt cấp huyện.


0

Với kết quả thu được ở việc dạy thực nghiệm trên tôi càng vững vàng tin
tưởng vào việc vận dụng phương pháp tổ chức dạy kể chuyện cho học sinh lớp 4
dạng bài Nghe - kể lại câu chuyện GV kể trên lớp.
Sau ...............................................................................................
V. BÀI SOẠN MINH HOẠ:

Kể chuyện:
MỘT NHÀ THƠ CHÂN CHÍNH
A. MỤC TIÊU:

- Nghe – kể lại được từng đoạn câu chuyện theo câu hỏi gợi ý (SGK); Kể nối tiếp
được toàn bộ câu chuyện Một nhà thơ chân chính (do GV kể).
- Hiểu ý nghĩa câu chuyện: Ca ngợi nhà thơ chân chính có khí phách cao đẹp, thà
chết trên giàn lửa thiêu chứ không chịu khuất phục cường quyền.
B. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

- Tranh minh hoạ trong SGk

- Bảng phụ viết sẵn nội dung yêu cầu 1 (a,b,c,d)
C. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC CHỦ YẾU.

1.Kiểm tra bài cũ:
- Gọi 1HS lên kiểm tra bài cũ: Yêu cầu HS kể 1 câu chuyện đã nghe, đã đọc
nói về lòng nhân hậu, tình cảm yêu thương, đùm bọc lẫn nhau giữa mọi người.
- GV nhận xét, cho điểm HS
2. Bài mới:
a.Giới thiệu bài: Trong tiết kể chuyện hôm nay, các em sẽ được nghe cô (thầy)kể

Gọi 1 HS khá kể đoạn 1.
Đoạn 2:
+ Trước sự đe doạ của nhà vua thái độ của mọi người thế nào ? ( Các nhà
thơ, các nghệ nhân lần lượt khuất phục. Họ hát hát lên những bài ca tụng nhà vua.
Duy chỉ có ba nhà thơ trước sau vẫn im lặng)
+ Trước tình hình đó nhà vua đã làm gì ?
(Nhà vua lệnh thả tất cả, còn ba người đem tống vào nhà giam)
+ Kết quả điều tra cuối cùng của nhà vua là gì ?
Năm học: 2011 - 2012

15


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
(Vần còn một người im lặng không chịu hát)
+ Trước tình thế đó nhà vua đã làm gì ? ( Nhà vua yêu cầu trói và nổi lửa
lên)
+ Chi tiết đó giúp các em hiểu được điều gì ?
(Lòng căm giận của nhà vua trước sự phản ứng của nhà thơ)
? Ai có thể kể được đoạn này cho cả lớp cùng nghe ?
+ Gọi 1HS kể doạn 2
Đoạn 3:
+ Bị trói chặt vào giàn hoả thiêu nhà thơ cuối cùng đã làm gì ?
( Nhà thơ bỗng cất tiếng hát, bài hát vạch trần tội ác của nhà vua)
+ Khi tiếng hát vang lên cả hoàng cung như thế nào ? Còn nhà vua ra sao ?
(Cả hoàng cung rung động cùng với ngọn lửa bốc cháy, còn nhà vua bất ngờ thét
lên: Dập lửa mau! Cởi trói cho ông ta.)
+Vì sao nhà vua hung bạo như thế lại đột ngột thay đổi thái độ?
( nhà vua thay đổi thái độ vì thực sự khâm phục, kính trọng lòng trung thực và khí

C.KẾT LUẬN:
1. Ý nghĩa:
Phân môn Kể chuyện có ý nghĩa góp phần tích lũy vốn văn học, mở rộng vốn
sống cho trẻ. Giờ kể chuyện còn mở rộng tầm hiểu biết, khêu gợi trí tưởng tượng
cho các em, chắp cánh cho trí tưởng tượng của các em bay bổng, đó chính là hoài
bão ước mơ cao đẹp khi các em bước vào cuộc sống. Cũng thông qua giờ kể
chuyện, ngôn ngữ nói của các em được phát triển, đấy là cách nói trước đám đông
một cách có nghệ thuật. Với những ý nghĩa trên, tôi thấy rằng việc đầu tư để dạy tốt
tiết kể chuyện là điều hết sức cần thiết.
Qua việc giảng dạy theo dõi kết quả của học sinh khối lớp 4 trong ...năm học
qua tôi thấy học sinh sẵn sàng đón nhận môn “Kể chuyện” bất kỳ lúc nào...... Điều
đó ít nhiều cũng đã chứng minh được sự thành công của bản thân trong việc dạy kể
chuyện cho học sinh lớp 4 dạng bài Nghe - kể lại câu chuyện GV kể trên lớp.
Tuy kết quả tôi nêu trên hết sức sơ lược và ở phạm vi nhỏ, song nó cũng góp
phần động viên tôi trong công tác giảng dạy nói chung, phát hiện bồi dưỡng những

Năm học: 2011 - 2012

17


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn kể chuyện dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện giáo viên kể trên lớp.
học sinh năng khiếu nói riêng. .......Bé nhỏ như vậy nhưng vô cùng quan trọng đối
với một giáo viên còn non nớt kinh nghiệm như tôi trong việc tháo gỡ khó khăn,
trong việc tìm ra phương pháp tổ chức dạy kể chuyện cho học sinh lớp 4 dạng bài
Nghe - kể lại câu chuyện GV kể trên lớp có hiệu quả.
2. Bài học kinh nghiệm:
Từ những kết quả đạt được nêu trên, bản thân tôi đã rút ra được bài học kinh
nghiệm như sau:

+ Tuỳ theo từng thời gian, chủ điểm trong năm học, nhà trường cần tổ chức
cho HS thi kể chuyện với nội dung phù hợp.
Tôi hy vọng với những kinh nghiệm đã đúc rút qua nhiều năm giảng dạy trên
đây của bản thân sẽ phần nào giúp các bạn đồng nghiệp tham khảo, vận dụng dạy
tốt hơn phân môn Kể chuyện ở lớp 4 kiểu bài Nghe - kể lại câu chuyện GV kể trên
lớp.
Kính mong quý thầy giáo, cô giáo, hội đồng khoa học ngành và bạn bè đồng
nghiệp góp ý bổ sung để kinh nghiệm có tính khả thi hơn.
Xin chân thành cảm ơn !

Năm học: 2011 - 2012

19