SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 3 - 4 TUỔI KHÁM PHÁ
MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI QUA HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ
KHOA HỌC TẠI TRƯỜNG MẦM NON NGA BẠCH

Người thực hiện: Nguyễn Thị Nhàn
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Mầm non Nga Bạch
SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

THANH HÓA, NĂM 2015
1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bác Hồ kính yêu đã nói “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm
năm trồng người” việc quan trọng nhất trong sự nghiệp trồng người là chăm sóc,
giáo dục các em ngay từ lúc nhỏ để hình thành và phát triển nhân cách một cách
toàn diện. Đó chính là nhiệm vụ của ngành giáo dục mầm non.
Đây là giai đoạn giữ vai trò quan trọng nhất trong việc lĩnh hội những khái
niện đạo đức để hình thành nhân cách, hành vi của trẻ. Chính vì thế
Nhiệm vụ của giáo viên mầm non là phải quan tâm trang bị cho trẻ những
tri thức khoa học và nhân cách toàn diện cho trẻ để theo kịp thời đại.
Trong công tác giáo dục trẻ mầm non thì việc cho trẻ khám phá khoa học
là không thể thiếu được, vì nó có tác dụng về mọi mặt đối với trẻ như: ngôn ngữ,
đạo đức trí tuệ…. Khám phá khoa học là phương tiện để giao tiếp và làm quen
với môi trường xung quanh, môi trường xã hội để tìm hiểu, khám phá, giao lưu,

I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Với độ tuổi mầm non trẻ có tính tò mò thích khám phá, đặc điểm ở độ tuổi
3- 4 tuổi trẻ bắt đầu biết ý thức về bản thân mình, và phân biệt được mình với
thế giới xung quanh và biết tìm hiểu thế giới xung quanh, nếu như không được
bồi dưỡng thêm trẻ sẻ bị hạn chế và xa lánh thế giới xung quanh mình
Cho trẻ khám phá khoa học về môi trường xã hội là một điều hết sức cần
thiết. Nhưng không phải lúc nào trẻ cũng hứng thú và thích tham gia vào hoạt
động học, nếu giáo viên không tổ chức hoạt động học bằng nhiều hình thức thì
trẻ sẽ hoạt động trở nên đơn điệu và nhàm chán làm cho trẻ không phát huy
được khả năng tư duy sáng tạo của mình. Điều đó cho chúng ta thấy rằng không
phải cứ cho trẻ học thật nhiều, cung cấp kiến thức thật nhiều cho trẻ là được mà
phải dạy trẻ cách tư duy để khơi gợi tính tò mò ham hiểu biết của trẻ để làm nền
tảng cho sự phát triển trí tuệ sau này.
Chính vì vậy việc tổ chức cho trẻ khám phá khoa học về môi trường xã hội
là phương tiện không thể thiếu nhằm giải quyết mục đích phát triển toàn diện
cho trẻ 3- 4 tuổi ở Trường mầm non.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1.Thuận lợi
- Bản thân là giáo viên trẻ nhiệt tình năng động có chuyên môn nghiệp vụ
vững vàng và nhiều năm được phân công phụ trách lớp 3-4 tuổi nên tôi hiểu đặc
điểm tâm lý của trẻ ,bên cạnh đó luôn trau dồi kiến thức học hỏi để nâng cao
trình độ chuyên môn nghiệp vụ sư phạm để chăm sóc nuôi dưỡng trẻ được tốt
hơn
- Ban giám hiệu luôn quan tâm chỉ đạo sát sao về công tác chăm sóc và
giáo dục trẻ.
- Được các bậc phụ huynh ủng hộ, tin tưởng và luôn quan tâm đến lớp, đến
việc học tập của con em mình, Ngoài ra họ còn giúp tôi sưu tầm những nguyên
vật liệu phế thải để cung cấp cho các hoạt động học của trẻ.
2. Khó khăn.
- Cơ sở vật chất của trường còn thiếu, đồ dùng đồ phục vụ cho hoạt động

hiệu rõ nét
Suy luận, giải thích
được mối liên hệ đơn
giản của hiện tượng sự
vật xung quanh

Số trẻ Tỷ lệ
chưa
đạt

Số trẻ đạt
K

TB

Số Tỷ Số Tỷ Số
trẻ lệ% trẻ lệ% trẻ

Tỷ
lệ%

28

7

25

8

28,5 10

8

28.
5

10

36

4

14,5

6

21.4 8

28

28

28,5 11

39.1 3

11

Qua khảo sát chất lượng trẻ với kết quả trên, trong quá trinh chăm sóc
giáo dục tôi mạnh dạn đưa ra “Một số biện pháp giúp trẻ 3-4 tuổi khám phá
môi trường xã hội qua hoạt động Khám phá khoa học” được tốt hơn.

trẻ tỏ ra rất thích thú và trẻ yêu quý Bác giống người ông của mình.

Hình ảnh Bác Hồ với các cháu thiếu nhi
Ngoài ra tôi đưa ra các nguyên vật liệu để trẻ cùng cô làm mô hình để phục
vụ vào hoạt động học như.

5


Ví dụ: Ở chủ đề “Quê hương đất nước - Bác Hồ” tôi cùng trẻ làm mô hình
(Chùa một cột, Văn miếu quốc tử giám) để trẻ khắc sâu thêm về cảnh đẹp của
Quê Hương đất nước.
*Xây dựng góc mở cho trẻ hoạt động.
Để khắc sâu hơn trong trí nhớ của trẻ tôi cho trẻ hoạt động trên góc mở
với tên góc “Bé khám phá khoa học - thiên nhiên”.
Ví dụ: Khi khám phá môi trường xã hội ở chủ đề “Giao thông” một trẻ lên
lấy hình ảnh chiếc xe đạp làm đề tài nghiên cứu bàn luận gắn vào cột “Bé
Thích Khám phá?” và khi khám phá ra đặc điểm và biết được nó là phương tiện
giao đường nào thì trẻ lấy lô tô tương ứng gắn vào cột “Bé khám phá được gì”.
Khi thực hiện khám phá chủ đề “Nghề nghiệp” một trẻ trong nhóm chơi
cũng thực tương tự ,trẻ lấy chiếc áo gắn vào ô “Bé thích khám phá gì” và lấy
bức tranh có hình ảnh cô dệt may gắn lên ô “Bé khám phá được gì” Như vậy từ
thực hiện ở góc mở đã giúp cho trẻ rèn luyện kỹ năng quan sát, tìm tòi, tự khám
phá, và khắc sâu trong trí nhớ của trẻ về từng công việc trong xã hội và qua đó
trẻ biết được đặc điểm, ý nghĩa, ích lợi của các nghề đối với cuộc sống con
người.

Hình ảnh góc mở cho trẻ hoạt động
Ở lúa tuổi này trẻ luôn tò mò, quan sát và bắt đầu đưa ra suy nghĩ của mình
bằng những câu hỏi tại sao như vậy? Để làm gì? nên tôi quyêt tâm khơi gợi trí tò

quan trọng, giúp hoạt động học đó có kết quả cao và hiệu quả nhất. Nếu đồ dùng
sơ sài, cô giáo dạy chay thì trẻ sẽ nhàm chán, ít tập trung. Nhận rõ tầm quan
trọng của đồ dùng, đồ chơi với hoạt động học “Khám phá khoa học” nhất là
khám pha môi trường xã hội, trên cơ sở những đồ dùng đồ chơi sẵn có từ những
năm trước, tôi cải biến, tu sửa lại nhằm thu hút trẻ hơn. Bên cạnh đó để thu hút
trẻ hơn thì đồ dùng đồ chơi cần phải đẹp, mới, an toàn, hợp vệ sinh và đảm bảo
7


tính khoa học… Nguồn nguyên liệu một phần tôi được phụ huynh ủng hộ như:
Lịch treo tường, sách báo, tạp chí,bìa cát tông, vỏ lon, các đồ dùng đã hỏng như
máy sấy tóc, ống khám bệnh của bác sĩ, ống tiêm… một phần tôi tự tìm kiếm từ
bạn bè xung quanh.
Tranh thủ những lúc rảnh rỗi vào giờ nghỉ trưa, vào những ngày nghỉ cuối
tuần, chúng tôi làm đồ dùng đồ chơi cho tiết học sắp tới.
Ví dụ:
+ Ở chủ đề “Giao thông” nhằm củng cố kiến thức giáo dục trẻ “Một số luật
lệ giao thông phổ biến” tôi làm đồ dùng đèn xanh, đỏ, vàng, biển báo cấm đi
ngược chiều, mô hình các chú cảnh sát giao thông, mô hình các phương tiện
giao thông ,cho trẻ xem băng hình và tham quan ngã tư đường phố để giáo dục
trẻ một số luật lệ giao thông phổ biến.

Hình ảnh đồ dùng tự làm phục vụ hoạt động
+ Ở chủ đề “Bản thân” nhánh “Tôi cần gì lớn lên và khỏe mạnh” tôi làm và
sưu tầm những đồ dùng cung cấp chất dinh dưỡng cho trẻ như (tôm, cua cá, rau,
thịt, đậu, lạc … và bánh xà phòng làm bằng giấy để cung cấp kiến thức cho trẻ
để trẻ biết được ngoài ăn đủ các nhóm chất còn phải giữ gìn vệ sinh cá nhân thì
cơ thể mới khỏe mạnh được.
+ Ở chủ đề “Gia Đình” nhánh “Nhu cầu của gia đình” tôi làm những đồ
dùng phụ vụ cho gia đình bằng các nguyên vật liệu phế thải gồm lọ nước rửa bát

chương trình giáo dục mầm non mới. Để thu hút trẻ vào hoạt động một cách tự
nhiên thoải mái mà vẫn phát huy được tính tích cực của mình là điều không dễ
dàng gì, nó đòi hỏi người giáo viên phải thật sự đầu tư tâm huyết của mình khi
lên hoạt động cho trẻ thực hiện.
Đối với tôi việc cho trẻ vào hoạt động có đạt kết quả hay không thì điều
đầu tiên cần làm là giới thiệu như thế nào cho hay cho lôi cuốn trẻ để trẻ cảm
thấy rằng mình đang chơi nhưng trên thực tế là đang học đang khám phá.
Để thu hút trẻ vào hoạt động tò mò thích thú tôi luôn tìm và thay đổi các
hình thức giới thiệu bài cho hay cho hấp dẫn.
Ví dụ: Ở chủ đề “Nghề nghiệp” với đề tài “Trò chuyện về nghề y ” tôi
chuẩn bị các bức tranh bác sỹ ,y tá, tranh đồ dùng của ngành y,…. vào các hộp
quà khác nhau và chia làm 3 tổ cho các tổ lên nhận quà mỗi tổ nhận một phần
quà có bức tranh đang khám phá, trẻ đem về tổ của mình khám phá trải nghiệm
thảo luận thực tế. Như vậy làm cho trẻ rất phấn khởi và tích cực tham gia hoạt
động.
Ví dụ:
+ Chủ đề “Gia đình” Với đề tài "Quan sát và đàm thoại về ngôi nhà của
bé" tôi tạo tình huống cho trẻ đi tham quan mô hình nhà của bạn búp bê tôi thấy
trẻ lớp tôi rất thích thú quan sát và khi tôi hỏi trẻ có nhận xét gì về nhà bạn búp
bê thì trẻ hào hứng trả lời.

Hình ảnh trẻ quan sát ngôi nhà của bạn búp bê
10


+ Ở chủ đề "Nghề nghiệp" đề tài "Trò chuyện về nghề may" để gây cho trẻ
sự thích thú tham gia hoạt động tôi cho 3 trẻ mặc những chiếc váy màu xanh, đỏ,
vàng để biểu diễn thời trang giới thiệu các mẫu váy mùa thu năm 2014 trên nền
nhạc cho cả lớp quan sát. Như vậy trẻ rất phấn khởi và tích cực tham gia hoạt
động.

các lanh lam này
Ví dụ: Cho trẻ so sánh Chùa một cột với Văn miếu Quốc Tử Giám.Qua so
sánh trẻ khắc sâu hơn nữa về đặc điểm của các Danh lam này.
Phần 3: Cùng nhau thi tài
Ở phần này tôi cho trẻ tham gia vào các trò chơi để cũng cố những gì trẻ
vừa được khám phá trải nghiệm tôi tổ chức 2 trò chơi một trò chơi động một trò
chơi tĩnh. Với trò chơi tĩnh tôi nói dấu hiệu của địa danh nào thì trẻ tìm và giơ
11


hình ảnh địa danh đó lên, và ngược lại khi tôi nói địa danh trẻ chọn hình ảnh giơ
lên và nói đặc điểm của địa danh đó. Còn trò chơi động tôi cho trẻ thi đua theo
tổ bật qua suối lên tìm và phân loại các Danh lam thắng nổi tiếng của Hà Nội và
nói tên Danh lam đó.
Như vậy việc thay đổi hình thức là làm cho hoạt động không bị nhàm
chán, đây là điều rất cần thiết đối với giáo viên khi muốn cho trẻ phát huy hết
tính tích cực và sáng tạo khi hoạt động.
Trong hoạt động học để cho trẻ dễ hiểu dễ nhận xét về đối tượng đang
được nghiên cứu thì việc sử dụng hệ thống câu hỏi của người giáo viên là rất
quan trọng. Nếu cô đưa ra hệ thống câu hỏi quá dài, rườm rà làm cho trẻ khó
hiểu và không nhận xét được đối tượng cần khám phá vì vậy yêu cầu hệ thống
câu hỏi của cô khi đưa ra cho trẻ phải ngắn gọn, xúc tích, khoa học mà vẫn gần
gũi dễ hiểu đối với trẻ. Hệ thống câu hỏi phải là câu hỏi mở để từ một câu hỏi
nhưng trẻ vẫn suy luận và trả lời theo các cách hiểu khác nhau mà vẫn gần gũi
dễ hiểu đối với trẻ.
* Để kích thích trẻ hứng thú tò mò khám phá về đặc điểm, dấu hiệu của
đối tượng quan sát mà trẻ chưa biết rõ tôi sử dụng câu hỏi:
Ví dụ:
+ Chủ đề “Nghề Nghiệp” với đề tài “Trò chuyện về nghề y”
Cho trẻ quan sát trang phục của nghề y và hỏi trẻ tên nghề.

Ví dụ: Cho trẻ hoạt động tạo hình ở chủ đề “Giao thông” với đề tài “Dán
đèn tín hiệu giao thông” tôi chuẩn bị mô hình ngã tư đường phố có các loại
phương tiện đang tham gia giao thông và đèn tín hiệu giao thông cho trẻ quan
sát:
- Các con có nhận xét gì về ngã tư đường phố?
- Khi gặp đèn đỏ chúng mình phải làm gì?
- Gặp đèn xanh thì như thế nào?
Từ mô hình mà tôi chuẩn bị cho trẻ trải nghiệm, trẻ được đưa ra những ý
kiến của mình từ đó trẻ hiểu thêm về luật lệ an toàn giao thông và biết được tác
dụng của đèn tín hiệu giao thông để chấp hành nghiêm chỉnh luật giao thông.
Với đề tài “Tô màu chiếc váy” ở phần giới thiệu bài tôi cũng chuẩn bị vật
thật cho trẻ quan sát khám khá từ đó trẻ hiểu rõ về đối tượng quan sát và sự khó
nhọc của các cô công nhân đã may lên chiếc váy đó. Từ đó giáo dục trẻ biết giữ
gìn quần áo khi mặc và biết kính yêu, quý trọng tất cả các nghề trong xã hội
* Trong giờ hoạt động âm nhạc khi dạy hát bài “Cháu yêu bà” tôi đưa ra
bức tranh hai bà cháu đang âu yến nhau cho trẻ quan sát, tư duy để trả lời về nội
dung bức tranh và qua bức tranh giáo dục trẻ biết yêu thương những người thân
trong gia đình.
Với hoạt động làm quen với văn học khi dạy trẻ bài thơ “Bạn mới” tôi cho
trẻ quan sát hình ảnh bạn nhỏ mới đi học còn bẽn lẽn, nhút nhát, và hình ảnh các
bạn đang chơi với nhau để giáo dục trẻ biết giúp đõ khi bạn mới đi học đang còn
bẻn lẻn nhút nhát và khi chơi với bạn thì phải biết nhường cho bạn, không được
tranh dành đồ chơi, không được đánh bạn, phải biết giúp đở bạn.
Ngoài lồng ghép khám phá khoa học về môi trường xã hội vào các hoạt
động học tôi còn lồng ghép vào hoạt động góc, hoạt động đón trẻ, hoạt động trả
trẻ như:
Khi đón trẻ tôi nhắc trẻ phải chào cô giáo, chào bố mẹ trước khi vào lớp và
cô nhắc nhở trẻ bỏ đồ dùng cá nhân của trẻ đúng nơi quy định.
Với hoạt động góc “Góc đóng vai” Trẻ chơi bác sĩ, trẻ nhập vai bác sĩ
khám bệnh cho bệnh nhân, tiêm cho bệnh nhân… và biết cách giao tiếp với bệnh

cuộc sống xung quanh.Vì vậy tôi thường xuyên tổ chức cho trẻ khám phá môi
trường xung quanh thông qua hoạt động tham quan
Đối với trẻ mầm non có nhiều sự vật hiện tượng cần khám phá thì trẻ chưa
từng được nhìn thấy mà chỉ được nghe người lớn nói đến, kể đến mà thôi nên tôi
kết hợp cùng ban giám hiệu và hội phụ huynh ở lớp tổ chức cho trẻ đi tham quan
thực tế.
14


Ví dụ: Ở chủ đề “Quê hương đất nước - Bác Hồ” đề tài “Trò chuyện về di
tích lịch sử của địa phương”. Nga Bạch quê tôi có di tích “Chùa nghè hậu” là di
tích văn hóa, nơi tâm linh được mọi người tôn kính nên tôi đã cho trẻ đi tham
quan và trò chuyện. Tôi đặt ra câu hỏi gợi mở kích thích óc suy luận phán đoán
của trẻ để trẻ trả lời các câu hỏi
+ Chúng mình đang được đi tham quan di tích nào của địa phương Nga
Bạch?
+ Khu di tích Nghè Hậu nằm ở xóm nào?
+ Khu di tích Nghè Hậu có những đặc điểm gi?
+ Mọi người đến đây để làm gì?
+ Khi đến những nơi tâm linh các con phải làm sao?
+ Các con phải làm gì để bảo vệ di tích của quê hương?
Qua chuyến đi tham quan trẻ biết tôn kính gìn giữ nét đẹp văn hóa của quê
hương mình đang sống.

Hình ảnh cho trẻ tham quan di tích Nghè Hậu
15


Ví dụ: Ở chủ đề “Nghề nghiệp” Đề tài “Tìm hiểu về nghề truyền thống ở
địa phương” Tôi cho trẻ đi tham quan xưởng dệt chiếu để trẻ được nhìn tận mắt

ảnh trên Power Point để trẻ tìm hiểu khám phá đầu tiên là hình ảnh đoàn thuyền
ra biển đánh bát cá, tiếp theo là hình ảnh ngư dân đang đánh bắt cá trên biển và
cuối cùng là hình ảnh thuyền chở cá về và hình ảnh cá được đưa lên bờ, Qua các
hình ảnh đẹp rõ nét trên Power Point máy tính trẻ biết được về nghề đánh bắt cá
là nghề chuyền thống ở địa phương. Để đánh được cá phải nhờ đến dụng cụ
đánh cá, cách để bắt cá, sự vất vả của các ngư dân. Từ đó trẻ thêm yêu quê
hương và quý trọng những các nghề chuyền thống của địa phương mình. Qua
giờ học tôi thấy trẻ lớp tôi rất hào hứng

Hình ảnh về nghề đánh bắt cá ở địa phương
Ngoài ra tôi ứng dụng công nghệ thông tin vào các trò chơi cho trẻ trong
hoạt động học
Ví dụ:
+ Ở chủ đề "Nghề nghiệp" với đề tài " Trò chuyện về một số nghề" tôi cho
trẻ chơi "Thi nói nhanh" Khi máy tính hiện hình ảnh nghề gì thì trẻ nói tên nghề
đó và chọn lô tô giơ lên.
+ Ở chủ đề "Gia đình" với đề tài "Trò chuyện về nhu cầu của gia đình" tôi
cho trẻ chơi trò chơi "Ô cửa bí mật" ô cửa mở ra là đồ dùng mào thì trẻ gọi tên
và nói công dụng của đồ dùng đó.

17


Với những hình ảnh sống động, đa dạng phong phú như thật càng lôi cuốn
trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động học.
Như vậy sử dụng công nghệ thông tin vào khám phá khoa học đặc biệt là
khám phá môi trường xã hội là hoạt động gây nhiều hứng thú cho trẻ. Với trẻ
lớp tôi các cháu rất hứng thú tích cực vào hoạt động và đạt kết quả cao.
7. Tuyên truyền và phối hợp với các bậc phụ huynh
Ở trường mầm non không thể thiếu hoạt động tuyên truyền vì trẻ ở độ tuổi

Nội dung khảo sát

Tổng
số trẻ

Kết quả khảo sát
Số trẻ đạt
T

Khả năng nhận biết
tên gọi đặc điểm của
đối tượng
Khả năng so sánh
nhận xét giữa các đối
tượng
Khả năng phân nhóm,
phân loại theo dấu
hiệu rõ nét
Suy luận, giải thích
được mối liên hệ đơn
giản của hiện tượng sự
vật xung quanh

28
28
28

K

TB

4

13

46

10

36

4

14

1

4

14

50

10

36

3

11


Có biện pháp lôi cuốn trẻ vào hoạt động thoải mái nhẹ nhàng
Tạo điều kiện để trẻ thể hiện khả năng của mình trước bạn bè
Động viên khen ngợi trẻ kịp thời để trẻ hứng thú hoạt động hơn
Luôn lấy trẻ làm trung tâm sử dụng câu hỏi mở để phát triển tính tích cực
ở trẻ.
Giáo viên không ngừng học tập nghiên cứu tài liệu tham gia các lớp
chuyên đề
Trao đổi với đồng nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ
* Ý kiến đề xuất
- Đối với nhà trường

19


Cần tham mưu với các cấp lãnh đạo đầu tư thêm về cơ sở vật chất giúp
cho việc chăm sóc và giáo dục trẻ được tốt hơn.
Tổ chức thao giảng, dự giờ thăm lớp thường xuyên hơn nữa để giáo viên
có thể học hỏi kinh nghiêm lẫn nhau.
Thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn để rút ra bài học
kinh nghiêm sau mỗi tuần, mỗi chủ đề.
- Đối với phòng giáo dục.
Thường xuyên mở các lớp tập huấn, chuyên đề cho giáo viên nhằm tăng
hiệu quả trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ và nâng cao trình độ chuyên
môn nghiệp vụ.
Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi giúp trẻ 3- 4 tuổi làm quên với
khám phá khoa học về môi trường xã hội rất mong được sự đóng góp ý kiến của
hội đồng khoa học nghành để tôi được hoàn thiện hơn khi áp dụng sáng kiến của
mình trong năm học mới.
Xin chân thành cảm ơn!
Nga Bạch, ngày 18 tháng 3 năm 2015