Header Page 1 of 258.

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

CHÂU QUỐC TUẤN

PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIỂN ĐẢO VỊNH BÁI TỬ LONG,
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

Footer Page 1 of 258.


Header Page 2 of 258.

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

CHÂU QUỐC TUẤN

PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIỂN ĐẢO VỊNH BÁI TỬ LONG,
TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Mã số:
62.31.01.05
Người hướng dẫn khoa học:


Header Page 4 of 258.

LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Minh
Hiền và TS. Võ Quế là những người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp
đỡ và định hướng giúp tôi trưởng thành và hoàn chỉnh luận án tiến sỹ kinh tế này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam,
Ban Quản lý đào tạo, các thầy/cô giáo của khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, Bộ
môn Phát triển Nông thôn đã tạo điều kiện, giúp đỡ, hướng dẫn, đóng góp ý kiến
cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo các phòng, ban của Tỉnh ủy, HĐND, UBND
tỉnh Quảng Ninh, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh, Huyện ủy,
HĐND, UBND huyện Vân Đồn, Phòng Văn hóa Thể thao và Du lịch, Phòng Kinh tế
và Hạ tầng huyện Vân Đồn cùng các phòng chức năng, các xã thị trấn trên địa bàn
huyện Vân Đồn, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Bái Tử Long và các cơ sở kinh doanh
dịch vụ du lịch, đã nhiệt tình đóng góp ý kiến, cung cấp tài liệu, thông tin và hỗ trợ
thu thập số liệu để tôi hoàn thành luận án này.
Trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu, tôi cũng luôn nhận được sự
động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện của các đồng nghiệp, lãnh đạo trong cơ quan
Huyện ủy Vân Đồn nơi tôi công tác. Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới đồng nghiệp, bạn bè, gia đình, đặc
biệt bố mẹ, vợ và các con tôi đã kịp thời động viên, chia sẻ, tạo điều kiện tốt nhất
giúp đỡ tôi hoàn thành Luận án của mình.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016


Mục tiêu của đề tài ..................................................................................................... 3

1.2.1. Mục tiêu tổng quát ..................................................................................................... 3
1.2.2. Mục tiêu cụ thể .......................................................................................................... 3
1.2.3. Nội dung nghiên cứu .................................................................................................. 3
1.3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................. 3

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................................ 3
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................................... 4
1.4.

Những đóng góp mới của đề tài ................................................................................. 4

Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch biển đảo ................................... 5
2.1.

Cơ sở lý luận về phát triển du lịch biển đảo .............................................................. 5

2.1.1. Một số khái niệm ....................................................................................................... 5
2.1.2. Đặc điểm và vai trò của du lịch biển đảo đối với phát triển kinh tế - xã hội .......... 10
2.1.3. Phân loại tài nguyên, sản phẩm, loại hình du lịch biển đảo ..................................... 15
2.1.4. Nội dung phát triển du lịch biển đảo........................................................................ 21
2.1.5. Kết quả của phát triển du lịch biển đảo ................................................................... 28
2.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch biển đảo............................................. 30
2.2.

Cơ sở thực tiễn về phát triển du lịch biển đảo ......................................................... 39



Chọn điểm nghiên cứu ............................................................................................. 55

3.4.

Phương pháp thu thập thông tin ............................................................................... 56

3.4.1. Thông tin số liệu thứ cấp ......................................................................................... 56
3.4.2. Thông tin, số liệu sơ cấp .......................................................................................... 57
3.5.

Phương pháp xử lý số liệu và phân tích ................................................................... 58

3.5.1. Phương pháp xử lý số liệu ....................................................................................... 58
3.5.2. Phương pháp phân tích ............................................................................................ 58
3.6.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ................................................................................... 68

Tóm tắt phần 3 ..................................................................................................................... 70
Phần 4. Thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển du lịch biển đảo
Vịnh Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh ................................................................... 71
4.1.

Thực trạng phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ...................................... 71

4.1.1. Tiềm năng tài nguyên du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ..................................... 71
4.1.2. Phát triển thị trường và sản phẩm du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ................... 80
4.1.3. Phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật dịch vụ du lịch biển đảo ..................................... 87
4.1.4. Phát triển nguồn nhân lực du lịch ............................................................................ 91

Phần 5. Định hướng và giải pháp phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ........ 124
5.1.

Quan điểm ............................................................................................................. 124

5.2.

Định hướng phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ............................... 124

5.2.1. Cơ sở xây dựng định hướng ................................................................................. 124
5.2.2. Các định hướng phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ............................ 126
5.3.

Giải pháp phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long ...................................... 135

5.3.1. Phát triển sản phẩm du lịch biển đảo ..................................................................... 135
5.3.2. Xúc tiến quảng bá, phát triển thị trường ................................................................ 136
5.3.3. Phát triển nguồn nhân lực ...................................................................................... 137
5.3.4. Phát triển cơ sở hạ tầng .......................................................................................... 138
5.3.5. Tăng cường quản lý nhà nước và hoàn thiện các chính sách phát triển du lịch
biển đảo .................................................................................................................. 140
5.3.6. Hạn chế tính vụ mùa của du lịch biển đảo ............................................................. 142
5.3.7. Nâng cao nhận thức xã hội và tăng cường vai trò của cộng đồng đối với phát
triển du lịch biển đảo ............................................................................................. 143
5.3.8. Tăng cường liên lết kết phát triển du lịch .............................................................. 143
Tóm tắt phần 5 ................................................................................................................... 147
Phần 6. Kết luận và kiến nghị ......................................................................................... 148
6.1.

Kết luận .................................................................................................................. 148

Cơ sở hạ tầng

CSVC

Cơ sở vật chất

DL

Du lịch

DLBĐ

Du lịch biển đảo

DLST

Du lịch sinh thái

GO

Giá trị sản xuất

HĐND

Hội đồng nhân dân

LĐ

Lao động



Header Page 9 of 258.

DANH MỤC BẢNG
STT

Tên bảng

Trang

3.1.

Cụm du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long .............................................................. 55

3.2.

Tổng hợp cỡ mẫu đã được điều tra đưa vào quá trình nghiên cứu ........................ 58

3.3.

Mức độ đánh giá khí hậu phục vụ loại hình nghỉ dưỡng biển ............................... 63

3.4.

Chỉ tiêu và bậc đánh giá yếu tố hải văn của bãi biển............................................. 65

4.1.

Bảng thống kê phân loại tài nguyên du lịch nhân văn vật thể ............................... 76



Kết quả đánh giá của du khách về chất lượng cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch ...... 90

4.10.

Kết quả đánh giá của khách du lịch về giá dịch vụ du lịch ................................... 91

4.11.

Thống kê và phân loại lao động trực tiếp du lịch Vịnh Bái Tử Long.................... 92

4.12.

Đánh giá của du khách về tính chuyên nghiệp của nguồn nhân lực du lịch .......... 92

4.13.

Số lượng khách du lịch đến Vịnh Bái Tử Long giai đoạn 2005 - 2015............... 100

4.14.

Hiện trạng về số ngày khách lưu trú của Vịnh Bái Tử Long ............................... 101

4.15.

Cơ cấu và chi tiêu của khách du lịch lưu trú tại Vịnh Bái Tử Long .................... 102

4.16.

Hiệu quả hoạt động của du lịch biển đảo năm 2014 ............................................ 103

5.1.

Đánh giá SWOT về phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long .................... 125

5.2.

Dự báo các chỉ tiêu cơ bản về du lịch biển, đảo Vịnh Bái Tử Long đến năm
2020, tầm nhìn đến năm 2030 ............................................................................. 126

5.3.

Footer Page 9 of 258.

Đề xuất kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn ................................................... 138

vii


Header Page 10 of 258.

DANH MỤC SƠ ĐỒ
Tên sơ đồ

STT

Trang

2.1.

Phân loại tài nguyên du lịch biển đảo .................................................................... 16


4.1.

Hệ sinh thái động vật trên cạn ............................................................................... 74

4.2.

Hệ sinh thái động vật dưới biển ............................................................................. 74

4.3.

Mục đích chuyến đi của khách nội địa đến Vịnh Bái Tử Long ............................. 82

4.4.

Cơ cấu thị trường khách du lịch quốc tế ................................................................ 84

4.5.

Kết quả đánh giá của khách du lịch về sản phẩm du lịch ...................................... 86

4.6.

Cơ cấu thông tin về du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long....................................... 96

4.7.

Tổng nguồn vốn đầu tư theo lũy kế hàng năm về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật
chất kỹ thuật du lịch............................................................................................... 98


4.2.

Ý kiến đánh giá của chuyên gia về thời vụ du lịch .............................................. 115

4.3.

Kết quả phỏng vấn khách du lịch nhận thức xã hội và chất lượng các sản
phẩm du lịch của cư dân địa phương ................................................................... 119

Footer Page 12 of 258.

x


Header Page 13 of 258.

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
Tên tác giả:
Châu Quốc Tuấn
Tên Luận án:
Phát triển du lịch biển đảo Vịnh Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh
Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển
Mã số: 62.31.01.05
Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch biển
đảo (DLBĐ); phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển DLBĐ Vịnh Bái
Tử Long (BTL), tỉnh Quảng Ninh từ đó đề xuất các giải pháp phát triển DLBĐ tại Vịnh.
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp tiếp cận:



Header Page 14 of 258.

Nội dung phát triển DLBĐ gồm 07 nội dung: (i) Phát triển thị trường, sản phẩm du
lịch biển đảo; (ii) Phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật, dịch vụ du lịch biển đảo; (iii) Phát
triển nguồn nhân lực du lịch biển đảo; (iv) Phát triển không gian du lịch; (v) Tăng cường
xúc tiến quảng bá, xây dựng thương hiệu du lịch; (vi) Đầu tư và liên kết phát triển du lịch;
(vii) Tăng cường ứng phó với biến đổi khí hậu.
Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển DLBĐ gồm 10 yếu tố cơ bản: (i) Quản lý nhà
nước và cơ chế chính sách phát triển DLBĐ; (ii) Công tác quy hoạch phát triển du lịch biển
đảo; (iii) Cơ sở hạ tầng; (iv) Phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; (v) Tính thời vụ
của du lịch biển đảo; (vi) Hệ thống dịch vụ phụ trợ cho du lịch biển đảo; (vii) Năng lực các
doanh nghiệp và môi trường kinh doanh du lịch; (viii) Môi trường tự nhiên và sự đảm bảo
về an ninh- quốc phòng; (ix) Nhận thức xã hội về phát du lịch biển đảo và tham gia của
cộng đồng địa phương vào hoạt động du lịch; (x) Tác động của biến đổi khí hậu.
2) Tài nguyên DLBĐ Vịnh BTL khá đặc sắc, phong phú, hấp dẫn, có mức độ thuận
lợi cao đối với các loại hình du lịch sinh thái, thăm quan, nghỉ dưỡng, tắm biển,… là lợi
thế so sánh đặc biệt để phát triển du lịch biển đảo. Phát huy lợi thế đó, DLBĐ Vịnh BTL
thời gian qua đạt được một số kết quả quan trọng: tăng trưởng bình quân về khách du lịch
đạt trên 13,5%/năm; năm 2015, đóng góp 11,1% vào cơ cấu kinh tế của Khu kinh tế Vân
Đồn và 0,29% vào cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Ninh, góp phần đáng kể cải thiện thu
nhập, đời sống tinh thần, đảm bảo an sinh xã hội. Tuy nhiên trong quá trình phát triển
DLBĐ Vịnh BTL còn bộc lộ nhiều hạn chế như: sự phát triển chưa tương xứng với tiềm
năng thế mạnh tài nguyên biển đảo mà thiên nhiên ban tăng; thời vụ khai thác du lịch ngắn;
hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch đơn điệu, nghèo
nàn, nguồn nhân lực du lịch thiếu tính chuyên nghiệp….thêm vào đó là thách thức của sự
biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng và những bất ổn về tình hình chính trị xuất hiện ở
biển Đông mới đây đã có những tác động rõ rệt đến an ninh quốc gia và ảnh hưởng không
nhỏ tới DLBĐ Vịnh BTL.

development based on the theories and realities of sea and island tourism development, from
which many solutions to BTL Bay’s sea and island tourism development could be drawn.
Research methods
- Approaches:
The approaches used during the Thesis research are: Approaches to tourism
resources, tourism area, participation, policies and tourism supply and demand to have a
deep look into the BTL Bay’s sea and island tourism development status to make the basis
for feasible and appropriate solutions.
- Analysis:
Tourism resources evaluation methods: The assessment of ecological adaptation is used
to identify the adaption (favorable) level of the resource for the sea and island tourism
development.
Descriptive statistics: Used to analyze the descriptions and compare the
characteristics and trends of sea and island tourism development from time to time.
Delphi method: A method to collect the ideas, consult and deal with the evaluation,
judgment and prediction from experienced experts in administration and management of
issues related to sea and island tourism which are really necessary in the research. Besides,
the Dissertation use SWOT in the conclusion of the analysis of BTL Bay’s sea and island
tourism development status to make the basis to propose the solutions.
Main results and conclusion
1) Sea and island tourism includes tourism activities within the sea and islands
using the exploitation of the natural resource potentials and sea and island environment to
satisfy the demands on sightseeing, entertainment, accommodation, travel and other
demands of the tourists.
Sea and island tourism development is the reasonable use of sea and island
resources, tourism facilities, human resources and other sources to satisfy the demand of
the tourists which will create the income and contribute to the socio-economic
development of the nation, the locality on the basis of protecting the natural resources, the
sea ecological environment and ensuring the nation’s security and defense.


attraction and development is weak, the tourism human resources are not well-qualified; the
tourist market developing activities are incoherent and the promotion activities are not
interesting enough.
3) To develop sea and island tourism of BTL Bay in the near future, the thesis
proposes suggestions on market, product development and spatial organization of sea and
island tourism development in BTL Bay with 8 local tourism routes, 9 extensive routes.
Also recommended 10 suitable and feasible groups of solution to develop sea and island
tourism in BTL Bay sustainably and achieve the established goals as well as orientations:
(i) develop sea and island tourism product; (ii) promote and develop market; (iii) develop
human resource; (iv) develop infrastructure; (v) strengthen state management and complete
policies to develop sea and island tourism; (vi) Surmount the seasonality of sea and island
tourism; (vii) raise social awareness and strengthen the role of community in the
development sea and island tourism; (viii) strengthen cooperation for tourism
development; (ix) come up with solutions on environment and preserve the value of
tourism resources; (x) fortify the defense - security guarantee in tourism development.

Footer Page 16 of 258.

xiv


Header Page 17 of 258.

PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đã xác định “Vùng biển và ven biển là địa

bàn chiến lược về kinh tế và an ninh quốc phòng, có nhiều lợi thế để phát triển và là


1


Header Page 18 of 258.

lịch sử văn hóa tâm linh (đền Quan Lạn, chùa Cái Bầu), di chỉ khảo cổ (Ngọc
Vừng, Soi Nhụ, Hà Giắt), Thương cảng cổ Vân Đồn đầu tiên của cả nước (Thế
Đạt, 2005) đã tạo nên một vùng trời biển hoang sơ mà đặc sắc. Với vị trí địa kinh tế
thuận lợi nằm trên hai hành lang kinh tế: Côn Minh (Trung Quốc) - Lào Cai Hà Nội - Quảng Ninh; Nam Ninh (Trung Quốc) - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải
Phòng và vành đai kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ. Nhận thấy được các giá trị
“ngoại hạng” này của Vịnh BTL, Thủ tướng Chính phủ (2009) đã phê duyệt Quy
hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Đồn đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 với
mục tiêu phát triển Vịnh BTL trở thành trung tâm du lịch sinh thái biển - đảo chất
lượng cao mang tầm cỡ khu vực và quốc tế.
Với những điều kiện đó, DLBĐ Vịnh BTL giai đoạn 2005-2015 đã có bước
phát triển quan trọng, đạt được một số thành tựu đáng kể; lượng khách du lịch
đến Vịnh tăng bình quân mỗi năm 13,5%. Giá trị tăng thêm của DLBĐ đạt tốc độ
tăng trưởng cao trên 29%/năm; hàng năm đóng góp 11,1% vào cơ cấu kinh tế của
Khu Kinh tế Vân Đồn và 0,29% vào GDP tỉnh Quảng Ninh (UBND huyện Vân
Đồn, 2014a), góp phần đáng kể vào giải quyết việc làm, tăng tu nhập, cải thiện
đời sống cho cư dân địa phương.
Tuy nhiên, DLBĐ Vịnh BTL trong quá trình phát triển còn bộc lộ nhiều hạn
chế, thách thức: DLBĐ của Vịnh chưa tương xứng với tiềm năng thế mạnh mà thiên
nhiên ban tặng; thời vụ khai thác du lịch ngắn; hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du
lịch chưa đồng bộ, đóng góp của DLBĐ vào kinh tế địa phương chưa cao,… Thêm
vào đó là thách thức của sự biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng và những bất ổn
về tình hình chính trị xuất hiện ở biển Đông mới đây đã có những tác động rõ rệt đến
an ninh quốc gia và ảnh hưởng không nhỏ tới DLBĐ. Do vậy, việc thực hiện mục
tiêu, định hướng phát triển đưa Vịnh BTL trở thành điểm đến du lịch sinh thái biển

- Hệ thống hóa, bổ sung, phát triển cơ sở khoa học trong đó có cơ sở lý luận
và thực tiễn về phát triển DLBĐ.
- Đề xuất định hướng, giải pháp nhằm phát triển DLBĐ Vịnh BTL, Quảng
Ninh đến năm 2020 tầm nhìn 2030 theo hướng bền vững.
1.2.3. Nội dung nghiên cứu
- Hệ thống hóa, bổ sung, phát triển cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển DLBĐ.
- Đánh giá tài nguyên DLBĐ (xác định mức độ thuận lợi tài nguyên cho phát
triển một số loại hình DLBĐ) trên địa bàn Vịnh BTL, tỉnh Quảng Ninh.
- Phân tích, đánh giá thực trạng về phát triển DLBĐ Vịnh BTL, tỉnh Quảng Ninh.
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển DLBĐ Vịnh BTL, tỉnh
Quảng Ninh.
- Đề xuất một số định hướng, giải pháp hợp lý để phát triển DLBĐ Vịnh
BTL, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 tầm nhìn 2030 theo hướng bền vững.
1.3.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Là những vấn đề cơ bản của lý luận và thực tiễn về
phát triển DLBĐ; thực trạng và những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển DLBĐ Vịnh
BTL, tỉnh Quảng Ninh.
- Đối tượng điều tra: Khách du lịch, chính quyền, dân cư bản địa, các cơ sở
kinh doanh dịch vụ du lịch, các chuyên gia, đơn vị quản lý nhà nước có liên quan về
du lịch trên địa bàn Vịnh BTL.

Footer Page 19 of 258.

3




Footer Page 20 of 258.

4


Header Page 21 of 258.

PHẦN 2.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN
DU LỊCH BIỂN ĐẢO
2.1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIỂN ĐẢO

2.1.1. Một số khái niệm
2.1.1.1. Khái niệm về du lịch
Hoạt động du lịch đã có từ lâu trong lịch sử phát triển của loài người và trở thành
phổ biến trên thế giới. Có nhiều quan điểm không giống nhau về khái niệm du lịch.
Trước thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, du lịch hầu như được coi là đặc quyền
của tầng lớp giàu có, quý tộc và người ta chỉ coi đây như là một hiện tượng cá biệt
trong đời sống kinh tế - xã hội. Trong thời kỳ này, người ta coi du lịch như một hiện
tượng xã hội góp phần làm phong phú thêm cuộc sống và nhận thức con người
(Trần Thị Thúy Lan và Nguyễn Đình Quang, 2005).
Năm 1963, với mục đích quốc tế hóa khái niệm du lịch, tại Hội nghị Liên
Hiệp Quốc về du lịch ở Roma, các chuyên gia đã đưa ra định nghĩa: Du lịch là tổng
hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc
hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ
hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm
việc của họ (United Nations, 1963). Định nghĩa này trở thành cơ sở cho định nghĩa

có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước.
“Quần đảo” là một tổng thể các đảo, kể cả các bộ phận của các đảo, các vùng
nước tiếp liền và các thành phần tự nhiên khác có liên quan với nhau đến mức tạo
thành về thực chất một thể thống nhất về địa lý, kinh tế và chính trị, hay được coi
như thế về mặt lịch sử.
Nhiều học giả về địa lý cho rằng: “Đảo” hay “hòn đảo” được định nghĩa là
phần đất được bao quanh hoàn toàn bởi nước nhưng không phải là một lục địa. Tuy
vậy, không có một kích thước chuẩn nào để phân biệt giữa đảo và lục địa.
“Biển” được định nghĩa là hệ thống kết nối của tất cả các vùng chứa nước
của Trái Đất, bao gồm năm đại dương lớn: Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, Ấn
Độ Dương, Nam Băng Dương và Bắc Băng Dương. Từ "biển" được sử dụng trong
tên của một vùng nước mặn cụ thể, nhỏ hơn, chẳng hạn như Biển Bắc hoặc Biển
Đỏ. Tuy nhiên, không có sự phân biệt rõ ràng giữa biển và đại dương, mặc dù vùng
biển nhỏ hơn và là một phần hoặc toàn bộ giáp với đất liền.
Dưới góc nhìn về địa chất học, theo Nguyễn Thu Hạnh (2004) quan điểm
“Đảo” là kết quả của quá trình hoạt động địa chất lâu dài của vỏ trái đất, trong mối
tương quan giữa biển và lục địa, tác giả này cũng đưa ra khái niệm về Đảo du lịch
ven bờ là các đảo có vị trí cách bờ dưới 75 km, có tiềm năng du lịch và điều kiện tự
nhiên để phát triển du lịch.
Từ các quan điểm về “biển” và “đảo” trên, dưới góc độ về du lịch chúng ta
có thể hiểu khu vực biển đảo là:

Footer Page 22 of 258.

6


Header Page 23 of 258.

Khu vực biển đảo là khu vực bao gồm các đảo và vùng biển bao bọc xung


Footer Page 23 of 258.

7


Header Page 24 of 258.

Theo Thái Thị Kim Oanh (2015) cho rằng: Du lịch biển đảo là một loại hình
du lịch theo địa hình; cụ thể đây là hoạt động du lịch tại những vùng sinh thái tự
nhiên biển đảo.
Dưới góc độ du lịch sinh thái, tác giả Lê Trần Phúc (2013) quan niệm: du
lịch sinh thái biển là loại hình du lịch dựa vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên gắn
liền với biển và văn hóa bản địa vùng biển, gắn với giáo dục môi trường biển, có
đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái biển, với sự tham
gia tích cực của cộng đồng địa phương vùng biển.
Như vậy, xuất phát từ các quan điểm trên về DLBĐ để phản ánh mối quan
hệ bản chất bên trong làm cơ sở cho việc nghiên cứu, chúng ta có thể hiểu khái
niệm DLBĐ như sau:
Du lịch biển đảo là các hoạt động du lịch tại khu vực biển đảo, trên cơ sở khai
thác đặc điểm, tiềm năng tài nguyên, môi trường biển đảo nhằm đáp ứng nhu cầu
tham quan, giải trí, lưu trú, ăn uống, đi lại và các nhu cầu khác của khách du lịch.
2.1.1.3. Khái niệm về phát triển du lịch biển đảo
a) Quan niệm về phát triển
Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng: Phát triển là phạm trù triết học dùng để
khái quát quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn
của tự nhiên, xã hội và tư duy (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2015).
Theo quan điểm này, phát triển là quá trình diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy
vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Trong quá trình phát triển, trong
sự vật sẽ dần dần hình thành những quy định mới cao hơn về chất, làm thay đổi mối

tế được hiểu là quá trình tăng tiến, toàn diện về mọi mặt kinh tế - xã hội của một quốc
gia. Nếu xét theo khía cạnh các bộ phận cấu thành, phát triển kinh tế nghĩa là sự kết
hợp một cách chặt chẽ quá trình phát triển cả hai lĩnh vực của nền kinh tế là lĩnh vực
kinh tế và lĩnh vực xã hội. Phát triển lĩnh vực kinh tế của nền kinh tế bao gồm hai quá
trình: sự lớn lên của nền kinh tế (tăng trưởng kinh tế) và quá trình thay đổi cấu trúc của
nền kinh tế (chuyển dịch cơ cấu kinh tế) (Nguyễn Ngọc Sơn và Bùi Đức Tuân, 2012).
Như vậy, phát triển kinh tế là quá trình lâu dài và do các nhân tố nội tại của
nền kinh tế quyết định, khái quát thông qua sự gia tăng của tổng mức thu nhập bình
quân trên một đầu người, sự biến đổi theo đúng xu thế của cơ cấu kinh tế và sự biến
đổi ngày càng tốt hơn trong các vấn đề xã hội.
b) Khái niệm phát triển du lịch biển đảo
Theo Bastin (1984) quan niệm phát triển DLBĐ là các kế hoạch, hoạt động,
hay quy hoạch nhằm phát triển loại hình du lịch dựa trên nhu cầu của du khách
trong thời gian rảnh rỗi, kỳ nghỉ, tại khu vực mặt biển, bờ biển và khu vực liền kề.
Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2013), đã đánh giá về phát triển DLBĐ
hiện đang đứng trước những vấn đề lớn về môi trường, trong đó có vấn đề ô nhiễm,
môi trường biển và vấn đề biến đổi khi hậu, mực nước biển dâng. Do vậy mục tiêu
phát triển DLBĐ phải đạt trong mối quan hệ với môi trường nhằm đảm bảo sự phát
triển du lịch bền vững. Phát triển DLBĐ cần khuyến khích sự tham gia tích cực của

Footer Page 25 of 258.

9