TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

===

===

NGUYỄN THỊ VIỆT YÊN

HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI VÀ THIÊN NHIÊN
TRONG TIỂU THUYẾT ĐẤT RỪNG PHƯƠNG NAM
CỦA ĐOÀN GIỎI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học:
TS. NGUYỄN THỊ NHÀN

HÀ NỘI, 2016
1


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu đề tài, được sự giúp đỡ tận tình
của cô giáo – Tiến sĩ Nguyễn Thị Nhàn, tác giả khóa luận xin gửi lời cảm ơn
sâu sắc tới cô!
Tác giả khóa luận cũng xin cảm ơn chân thành các thầy cô giáo trong
Khoa Giáo dục Mầm non – Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện
tốt nhất cho tác giả hoàn thành khóa luận này.


7. Cấu trúc khóa luận ................................................................................ 10
NỘI DUNG .................................................................................................. 11
CHƯƠNG I. HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI TRONG TIỂU THUYẾT ĐẤT
RỪNG PHƯƠNG NAM ................................................................................ 11
1.1. Hình tượng trẻ em Nam Bộ ................................................................ 11
1.1.1. Nhân vật trẻ em – những đứa trẻ kém may mắn .......................... 11
1.1.2. Nhân vật trẻ em- những đứa trẻ vô tư, hồn nhiên ........................ 14
1.1.3. Nhân vật trẻ em - những đứa trẻ ham học hỏi và ham công việc …
…………………………………………………………………………17
1.1.4. Nhân vật trẻ em – những đứa trẻ có đời sống tình cảm đẹp ......... 20
1.1.5. Nhân vật trẻ em – những đứa trẻ yêu nước .................................. 23
1.2. Hình tượng người dân Nam Bộ ........................................................ 25
1.2.1. Người dân Nam Bộ- những con người nghèo khổ ....................... 25
1.2.2. Người dân Nam Bộ- những con người bị áp bức ......................... 27
1.2.3. Người dân Nam Bộ- những con người cần cù lao động............... 29
1.2.4. Người dân Nam Bộ- những con người có ý thức đấu tranh giai cấp
và tinh thần yêu nước ............................................................................ 33

4


1.3. Hình tượng cán bộ cách mạng ............................................................ 38
1.4. Hình tượng kẻ thù ............................................................................... 40
CHƯƠNG II. HÌNH TƯỢNG THIÊN NHIÊN TRONG TIỂU THUYẾT ĐẤT
RỪNG PHƯƠNG NAM ................................................................................ 44
2.1. Thiên nhiên Nam Bộ hoang sơ, dữ dội ............................................... 44
2.1.1. Thiên nhiên Nam Bộ với thời tiết khắc nghiệt ............................. 44
2.1.2. Một thế giới động vật hung dữ .................................................... 46
2.2. Thiên nhiên Nam Bộ tươi đẹp, trù phú ............................................... 48
2.2.1. Sông nước và đất rừng Nam Bộ trù phú ..................................... 48

học, với sức hấp dẫn, sự lôi cuốn bạn đọc như vũ bão. Những trang văn của
ông thấm đượm hơi thở sông nước, núi rừng, những câu chuyện cả thực cả kì
bí về miền quê Nam Bộ đã được ông truyền lại cho độc giả bằng chính tình
yêu quê hương và sự quan sát tỉ mỉ, tinh tế, lối kể chuyện hấp dẫn trong tác
6


phẩm của mình. Đặc biệt, hình ảnh trẻ thơ trong tác phẩm còn giúp giáo dục
nhân cách và đạo đức cao đẹp đối với lứa tuổi mầm non đó là tình yêu quê
hương, đất nước, yêu mảnh đất Nam Bộ và những con người kiên cường, bất
khuất.
Tiểu thuyết Đất rừng phương Nam cũng được giới mến mộ nhìn nhận
trên một số phương tiện nội dung và nghệ thuật. Song, chủ yếu là khái quát
và gợi mở. Việc đi sâu vào tìm hiểu thế giới thiên nhiên và con người của
tiểu thuyết này còn chưa thực sự nhiều.
Tất cả những lí do trên cùng với sự yêu quý, cảm phục tác giả Đoàn
Giỏi và những trang văn của ông, chúng tôi lựa chọn đề tài “hình tượng con
người và thiên nhiên trong tiểu thuyết Đất rừng Phương Nam” làm vấn đề
khoa học của khóa luận.
2. Lịch sử vấn đề
Đoàn Giỏi được đánh giá là cây bút xuất sắc trong làng văn học thiếu nhi
Việt Nam, ông và các sáng tác của mình đã trở thành đối tượng nghiên cứu
của nhiều bạn đọc và nhà nghiên cứu. Đặc biệt, tiểu thuyết Đất rừng phương
Nam – “vàng ròng” của văn học thiếu nhi là đề tài được quan tâm nhiều hơn
cả.
Các nhà thơ, nhà văn và các bạn đọc đã có những bài hồi tưởng, những bài
viết về nhà văn Đoàn Giỏi như: “Đôi điều nhớ lại Đoàn Giỏi với thiếu nhi”
của Thy Ngọc hay “Uống rượu với nhà văn Đoàn Giỏi” của Lê Vân.
Tuy đã mất nhưng sức ảnh hưởng của ông đến tất cả mọi người rất lớn và
tình cảm của các nhà văn, nhà thơ và bạn đọc với Đoàn Giỏi là mãi mãi theo

một vùng đến xa lạ đối với những người chưa từng biết và đến vùng đất Nam
Bộ. Ngô Văn Phú đã trình bày cảm xúc của mình khi được tiếp cận tác phẩm:
“Đọc xong Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, ta cảm thấy, với người

8


viết đó là mảnh đất quê hương ruột rà đầy yêu thương tự hào, còn với ta,
người đọc, thì đó là miền đất hứa”.
Qua bài nghiên cứu của Lưu Hồng Sơn với tựa đề “Đoàn Giỏi - người lưu
giữ huyền thoại phương Nam”, sẽ giúp chúng ta định hình được vai trò to lớn
của cây bút Đoàn Giỏi khi viết về mảng đề tài phương Nam với tư cách là
người giữ gìn huyền thoại.
Nguyễn Thị Hoa Hải với luận văn “ Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Đất
rừng phương Nam của Đoàn Giỏi và ý nghĩa giáo dục với học sinh tiểu học”
đã nhận định: Trong nghệ thuật khắc họa nhân vật qua ngoại hình: “Nhà văn
có những chiêm nghiệm và có thể đã thử nghiệm - sự nghiệm sinh sâu sắc
trong thế giới nhân gian”. Còn nghệ thuật khắc họa nhân vật qua hành động:
“Những trang viết của Đoàn Giỏi đầy ắp tư liệu cuộc sống chân thật”.
Như vậy, tất cả các bài nghiên cứu về nhà văn Đoàn giỏi và tiểu thuyết Đất
rừng phương Nam đã khẳng định tầm quan trọng, nét tài hoa và khái quát giá
trị của tác phẩm. Để tiếp thu những thành tựu của giới nghiên cứu, đề tài khóa
luận đi sâu vào hình tượng con người và thiên nhiên trong tác phẩm.
3. Mục đích nghiên cứu
- Đề tài tìm hiểu hình tượng con người và thiên nhiên trong tiểu thuyết
Đất rừng phương Nam
-

Thông qua đó, giáo dục cho các em bài học về nhận thức, tình cảm,
đạo đức như yêu quê hương, đất nước, yêu vùng quê Nam Bộ xa xôi

Nam

10


NỘI DUNG
CHƯƠNG I. HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI TRONG
TIỂU THUYẾT ĐẤT RỪNG PHƯƠNG NAM
1.1. Hình tượng trẻ em Nam Bộ
Trong câu chuyện về đất rừng và con người phương Nam, số lượng nhân
vật trẻ em mà tác giả nhắc tới khá nhiều. Song, khóa luận chủ yếu tập trung
vào hai nhân vật được đề cập tới nhiều nhất đó là cậu bé An và thằng Cò.
1.1.1. Nhân vật trẻ em – những đứa trẻ kém may mắn
Tác phẩm Đất rừng phương Nam, chủ yếu xoay quanh số phận những
đứa trẻ trong thời kì kháng chiến chống Pháp. Con người chịu nhiều mất mát,
bất hạnh do chiến tranh gây ra.
Mở đầu câu chuyện, hình ảnh cậu bé An sống ở thành thị. Đó là cuộc sống
khá đầy đủ trong một gia đình trung lưu. An học tập vui chơi trong cảnh bình
yên cho đến ngày trước Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945: “Tôi đã lớn
lên trong cái thành phố vừa đông vui trù mật vừa yên tĩnh dịu dàng, tràn ngập
một thứ gió sông nhiễm đầy mùi nắng phù sa và nắng ấm đó cho đến ngày
“đằng mình” cướp chính quyền” [3, tr.89]. Khi giặc đổ bộ càn quét, An cùng
gia đình đi tản cư hết vùng này qua vùng khác, cho đến một ngày ở Hậu
Giang, khi câu bé An đang chơi cùng những đứa trẻ nơi đây thì giặc đổ bộ bất
ngờ, và em lạc mất cha mẹ tại đây: “Tôi lần về đến nơi thì không thấy ba má
tôi đâu nữa. Ngôi nhà chúng tôi vào nghỉ nhờ ban sáng chỉ còn lại một đống
tro, và những cây cột than gãy đổ vẫn còn đang ngun ngút cháy” [3, tr.103].
Lạc mất cha mẹ là nỗi đau lớn, không nhà không cửa, không người thân, tìm
cha mẹ trong vô vọng, khi đọc đến đây ta không khỏi xót xa cho thân phận
nhỏ bé của một đứa trẻ. Từ đó, An bắt đầu cuộc đời lưu lạc.

Cùng trang lứa với An là thằng Cò. Ngay từ khi lọt lòng, Cò đã phải chịu
số phận kém may mắn. Cha mẹ Cò cũng gặp nhiều éo le trong cuộc sống.
12


Cha của thằng Cò vốn là một người hiền lành, còn mẹ là người phụ nữ
xinh đẹp. Chính vì có nhan sắc nên tên địa chủ nào cũng muốn chiếm đoạt,
khiến gia đình Cò phải chạy trốn khắp nơi để thoát khỏi những kẻ háo sắc đó.
Vì vậy ngay từ nhỏ nó đã phải rong ruổi cùng cha mẹ hết vùng này đến vùng
khác trong cảnh nghèo khổ, khó khăn. Gia đình Cò chỉ mong tìm được sự yên
ổn mưu sinh: “Một cái thuyền nát, một con dao rựa, một con chó gầy gò, ngồi
bên mẻ lửa hun khói đuổi muỗi, đuổi bọ mắt trước mũi thuyền, người nông
dân cùng đường này chèo đưa vợ con cùng mấy giạ lúa ăn, lúa giống cuối
cùng, mỗi ngày một đi sâu vào rừng rậm” [3, tr.132]. Cuộc sống nay đây mai
đó, lênh đênh sông nước cùng gia đình, khiến Cò cũng thành đứa trẻ phiêu
bạt.
Ngoài An và Cò còn có các em nhỏ tuổi hơn. Em cũng có chung số phận
như hai người “anh”. Đó là đứa bé gái con nhà mãi võ ở chợ Chắc Băng.
Cuộc sống quá nghèo và khó khăn nên mới mười một tuổi em đã mang cả
tính mạng của mình ra để đổi lấy miếng cơm manh áo: “Em bé lại nghiêng
đầu chào mọi người rồi dún chân một cái, chạy tới ba bước, gieo mình như
một con thoi bay qua vòng lửa” [3, tr.17]. Chưa kết thúc như vậy, màn biểu
diễn thực sự khiến người xem lo lắng,hồi hộp đó là em bé lao qua vòng với
những chiếc dao sắc nhọn: “Những mũi dao nhọn hình lá trúc đào lấp lánh
ánh thép trắng xanh tua tủa. Tôi nhắm mắt lại. Trời ơi! Chỉ nhích một phân, ở
bất cứ phía nào thì những mũi dao sắc nhọn như gươm kia cũng đâm xóc lút
vào da thịt” [3, tr.18].
Thật xót xa cho số phận của những đứa trẻ nơi đây, đứa thì còn nhỏ mà
không được học hành, phải lênh đênh trôi nổi cùng cha mẹ để kiếm sống, làm
đủ thứ công việc nguy hiểm; đứa đáng được đi học, sung sướng thì bị rơi vào

Tuy đã trải qua một thời gian dài bị “chà xát” với cuộc sống, cậu bé cũng
đã già dặn, trưởng thành hơn, nhưng mỗi khi ở bên thằng Cò là An lại trở về
14


tính trẻ con ngộ nghĩnh, vô tư và hay chạnh chọe với thằng Cò: “Tôi cũng
chẳng hỏi gì thêm, cứ lặng thinh. Nó cũng không thèm chú ý đến vẻ mặt khó
đăm đăm của tôi. Cứ nắm tay lôi đi… Sự mừng rỡ làm tôi quên phắt cái bực
mình vừa qua” [3, tr.154].
Hai đứa trẻ, hai xuất thân khác nhau, nhưng bản tính trẻ con thì đứa nào
cũng có sẵn trong người, thậm chí thằng Cò con đặc sệt cái tính thơ trẻ hồn
nhiên, vô tư pha một chút ích kỉ.
Cò cũng là đứa trẻ. Suy nghĩ của em cũng đơn giản và hay nạnh tỵ với bạn:
“Thằng Cò phải ở nhà nên nó bèn kiếm cách gỡ. Nó cứ rịt con Luốc lại,
không cho theo tôi; nó bảo là không cho nó đi vì phải để con Luốc ở nhà chơi
vơi nó cho có bạn” [3, tr.164-165]. Tính trẻ con của thằng Cò đâu chỉ có vậy,
nó thích được khoe với bạn bè để họ phải nể phục mình. Điều này được thể
hiện rõ qua từng đoạn đối đáp rất hồn nhiên: “Chim đẹp quá, Cò ơi!- tôi tặc
lưỡi kêu lên.
-Thứ chim cỏ này mà đẹp gì!
-Ở đây, chim nhiều quá. Bữa nào tụi mình đi bắn một bữa đi.
-Thứ đồ bỏ, không ăn thua gì đâu. Mày mà gặp “sân chim” thì mày sẽ
biết…” [3, tr.154].
Với tính nạnh tỵ kiểu trẻ con đó thì không có gì lạ bởi đứa trẻ nào cũng
có cái tính như vậy. Điều đặc biệt hơn trong tính cách của Cò là một đứa trẻ
còn chưa hiểu được thế nào là số phận, là mệnh trời, nhưng lại mê tín, tin
tưởng một cách thơ ngây và hồn nhiên ở mệnh trời. Đó cũng là cách suy nghĩ
của một bộ phận người dân, khi cuộc sống quá khó khăn, họ chỉ biết cầu
nguyện một lực lượng siêu nhiên, thần thánh nào đó giúp đỡ mình vào những
lúc trở nên bất lực, họ lại an ủi mình bằng cách đổi cho số phận. Điều đó được


16


Những đứa trẻ nơi đất rừng phương Nam dù phải trải qua biết bao khó khăn
trong cuộc sống nhưng chúng vẫn luôn tồn tại những nét trẻ con, gây thơ và
hồn nhiên theo đúng lứa tuổi của mình.
1.1.3. Nhân vật trẻ em – những đứa trẻ ham học hỏi và ham công việc
Sinh ra là người con của Nam Bộ nên trẻ em ở nơi đây rất cần cù, chịu
khó lao động và khám phá học hỏi, và cũng vì sinh ra từ nghèo khổ nên các
em lại càng biết trân trọng cuộc sống, yêu thích những công việc nơi rừng
nước. Trong quá trình làm những công việc để phục vụ mục đích mưu sinh,
cũng là quá trình các em học hỏi, khám phá được nhiều điều thú vị trong cuộc
sống.
Đầu tiên phải kể đến, đó là cậu bé An một nhân vật khá đặc biệt, bởi em
sinh ra trong gia đình trung lưu tại thành phố nên những công việc chân tay
khá xa lạ với em. Tuy vậy, An lại thích nghi khá nhanh, làm quen với công
việc rất dễ dàng. Từ công việc đầu tiên như rửa bát, lau dọn, nấu ăn khi làm
trong quán dì Tư. Chỉ mấy ngày, em đã quen hết. Đến những công việc khó
khăn hơn khi về sống trong gia đình tía nuôi, An cũng dần dần làm được và
chăm chỉ.
Tại gia đình mới, cậu bé được sống trong tình yêu thương. An được làm
rất nhiều những công việc thú vị mà cả đời chưa bao giờ cậu nghĩ đến ví như
đi “câu rắn”, đi “lấy mật ong”… Ở nơi đây, An thỏa sức tò mò, khám phá,
được tía nuôi cho biết tập tính của các loài vật, được thằng Cò dạy cho cách
chế biến mồi câu rắn: “dùng hai ngón tay banh họng con cá, nhét vào học mỗi
con một quả ớt hiểm chín”, “vót nhọn đầu cái que, xóc ngang con cá mồi” [3,
tr.137]. Sau khi biết làm mồi là công đoạn đặt bẫy đòi hỏi sự khéo léo “kéo
tàu lá dừa nước quặt xuống, buộc chùm gai vào giữa sống lá”, “con mồi
nướng bị lưỡi câu mắc suốt từ đầu đến gần gót đuôi, còn chưa ra một tí đuôi


18


Những công việc có sức hấp dẫn với An vô cùng. Có lẽ chưa có sách vở
nào giúp em học được nhiều như thực tế cuộc sống nơi đây. Em được thỏa
mải khám phá, học được nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được nhiều
điều thú vị trong thiên nhiên.
Những điều lạ lẫm, thú vị với An lại quá quen thuộc và gần gũi với Cò, bởi
ngay từ sinh ra em đã được tiếp xúc với thiên nhiên.
Những công việc như bắt rắn, lấy mật ong… tất cả thằng Cò đã quá thành
thạo, điêu luyện. Tập tính, đặc điểm của tất cả những loài động vật trong rừng
thằng Cò đều nắm rõ trong tay, mà không cần tới những lý thuyết thuần túy
trong sách vở.
Từ cách làm mồi như thế nào để rắn thích thú và mắc bẫy: “Nó dùng hai
ngón tay banh họng con cá, nhét vào họng mỗi con một quả ớt hiểm chín”,
“mình ngửi mùi cá nướng còn phát thèm, huống gì con rắn!”[3, tr.137]. Trong
công việc này người ta sẽ thấy khâm phục cung cách cầm lái của Cò, “len
lách trong những lùm dừa nước” thật thành thục. Cử chỉ “thoăn thoắt” của cậu
bé khi kéo những tàu dừa, buộc chùm gai vào lá dừa; khi nó lại cầm đèn, dùng
mác, dùng tay để tiếp cận với lũ rắn quả thật như một người thợ săn bắt sành
sỏi: “Nó với tay kéo tàu lá dừa nước quặt xuống, buộc chùm gai vào giữa
sống lá. Tôi soi đèn, tay cầm lon mồi. Nó làm thoăn thoắt, coi bộ thành thạo
lắm. Con mồi nướng bị lưỡi câu móc suốt từ đầu đến chót đuôi, còn chừa ra
một tý đuôi cho rắn dễ nhầm… Tay tôi run quá, tim cứ đập thình thình. Thằng
Cò ấn cây giầm vào tay tôi, ra hiệu cho tôi chống xuồng tới. Nó cầm cái mác
trong tay, một tay đưa đèn lên soi phía trước… Mỗi lần con rắn vặn mình cố
siết cho đứt chùm dây câu, da nó mở ra, vồng lên như gai mít. Thằng Cò
buông mác, thò tay nắm đuôi con rắn. Con rắn tháo ra, quấn một khúc vào cổ
tay thằng Cò. Thằng Cò chộp ngang lưng con rắn, bàn tay nó tuột ra vì không

thang, chưa một giây phút nào em không nhớ đến hình bóng cha mẹ mình, An
20


cố gắng tìm cách quên đi nỗi nhớ, nỗi buồn ấy, nhưng đêm về nó lại quẩn
quanh trong giấc mơ của em. Điều đó chứng tỏ rằng cậu bé An đang rất nhớ,
rất mong gặp lại được cha mẹ mình: “Ban ngày, tôi có thể tạm quên những
nỗi buồn nhớ ba má tôi bằng cách đi chơi đâu đó, vui đùa với bọn trẻ nhỏ và
các anh thanh niên. Nhưng ban đêm, tôi thường giật mình thức giấc, thấy
mình nghiêng mặt trên cánh tay gối đầu ướt đẫm nước mắt…” [3, tr.89]. Tình
cảm An dành cho cha mẹ mình mình thầm kín và đáng trân trọng biết bao.
Không phải em chỉ biết yêu cha mẹ ruột của mình, cậu bé của chúng ta còn
biết ơn đến những người đã cưu mang em trong suốt những tháng ngày em
lưu lạc. Người đầu tiên, đó là dì Tư Béo, dì Tư là người đàn bà chắt chiu, hà
tiện và chua ngoa, nhưng lại là người An chịu ơn nhiều nhất. Tình cảm cậu bé
dành cho dì không quá lộ liễu nhưng đủ cho người đọc hiểu được tình cảm
lớn lao của em: “Tôi không theo toán người đi đuổi bắt vợ chồng Tư Mắm.
Tôi đến bên dì Tư Béo, cầm lấy bàn tay lạnh ngắt của bà ta, không biết nên
nói gì đây… Tự nhiên, không hiểu sao tôi cũng quay mặt vào bóng tối. Phải
rồi, một thiếu niên dù trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng không được tỏ ra yếu
mềm trước mọi người” [3, tr.85]. Con người sống nội tâm và giàu tình cảm
như An, trong hoàn cảnh nào em cũng luôn biết quan tâm, lo lắng tới người
khác.
Trong quãng thời gian sống cùng gia đình tía má nuôi, tuy không phải cha
mẹ ruột nhưng An thể hiện mình là người con ngoan, hiếu thảo và lễ phép. An
lo lắng, quan tâm tía má nuôi mình không đơn giản như người cưu mang
mình mà đó là tình cảm của một đứa con với cha mẹ ruột. Đó là khi em ầm
thầm theo dõi tía nuôi đi trả thù cho chú Võ Tòng, lo lắng lắm cho sự an nguy
của tía nhưng An vẫn im lặng quan sát hành động của tía nuôi. Chỉ khi tía
nuôi bắn “mũi tên thù” vào con mụ Việt Gian và bị bọn Tây rượt đuổi, thì lúc

run lên” [3, tr.232].
22


Cách thể hiện tình yêu của những đứa trẻ Nam Bộ, nó thầm kín và pha chút
ngộ nghĩnh của trẻ con. Điều đó càng cho thấy các em có đời sống tình cảm
đẹp đẽ.
1.1.5. Nhân vật trẻ em – những đứa trẻ yêu nước
Khi miêu tả hình tượng trẻ em phương Nam, tác giả Đoàn Giỏi đã khai thác
tất cả mọi mặt của các em một cách sâu sắc. Đặc biệt nhất và khâm phục nhất
đó là lòng yêu nước của những đứa trẻ Nam Bộ. Tiêu biểu và đại diện cho
những đứa trẻ yêu nước đó là cậu bé An. Một thằng bé còn ít tuổi nhưng dạt
dào tình yêu quê hương đất nước. Điều đó được thể hiện qua hàng loạt các
hành động của em.
Đầu tiên, là sự việc xảy ra giữa An và vợ chồng Tư Mắm trong quá trình An
làm việc tại quán dì Tư. Trong tửu quán, An thường xuyên quan sát tất cả
khách lui tới quán dì Tư. Đỉnh điểm của tài quan sát, và thể hiện mình là
người thông minh, khéo léo đó là việc phát hiện hành vi kì lạ của vợ chồng
Tư Mắm. “Mụ vợ tên lái buôn cau mắt lườm hắn một cái, từ trong hai ngươi
phát ra những tia sáng quắc, nhọn như những mũi kim. Nếu tôi không chú ý
mụ từ trước, thì không thể nào bắt gặp cái lườm dữ dội trong thoáng chớp ấy”
[3, tr.46].
Qua những cử chỉ, thái độ đáng ngờ của vợ chồng Tư Mắm, An đã quyết
định khám phá hành tung bí ẩn của họ. Bé An thể hiện mình là người vô cùng
thông minh, tinh ý và sử dụng triệt để vai trò phụ bếp của mình để tiếp cận
đối tượng. “Tôi lia mắt sang thấy bát nước hầm rượu không còn bốc hơi nữa,
bèn nảy ra ý nghĩ sẽ vờ cầm ấm nước sôi đến rót thay vào bát nước nguội để
có thể tới bàn mụ ta ngồi”, chính từ hành động mạnh dạn ấy mà hành tung của
đôi vợ chồng lái buôn bí ẩn mới dần được sáng tỏ. Điều đó con cho thấy cậu
bé An quan tâm đến cách mạng, quyết tâm vạch trần bộ của bọn phản nước.

mỗi phút một gần màu đỏ của lá cờ. Bao nhiêu lo buồn, tủi cực, bao nhiêu
24


căm thù, nhớ thương và hy vọng cùng dồn dập đến cả trong tôi trong giờ phút
này. Tôi chớp mi mắt nhìn lên lá cờ, để cho những giọt nước mắt vui sướng
và nóng hổi tự do lăn trên đôi gò má nóng bừng” [3, tr.300].
Thông qua hình ảnh đại diện là cậu bé An cho thấy lòng yêu nước, yêu
cách mạng của những đứa trẻ Nam Bộ dạt dào biết bao nhiêu. Có thể thấy đó
là một phần trong phẩm chất những người con của Nam Bộ.
1.2. Hình tượng người dân Nam Bộ
1.2.1. Người dân Nam Bộ - những con người nghèo khổ
Người dân Nam Bộ đa phần họ đều là những con người nghèo khó,
cùng cực. Trong câu chuyện, tác giả khắc họa rõ nét hình ảnh các nhân vật để
thấy được cái nghèo đang vây bám xung quanh con người nơi đây.
Người đầu tiên, được nhấn mạnh trong cái nghèo, đó là vợ chồng ông Hai.
Ngay từ khi sinh ra số phận của họ đã phải chịu cái cảnh nghèo khổ. Thời đó,
anh Hai đã mồ côi cha mẹ từ lúc mười tuổi, phải ở đợ cho tên địa chủ Khá để
trả nợ cho cha mẹ và mong được lấy vợ như tên địa chủ đã hứa. Còn chị Hai
sinh ra trong một ra đình cố nông . Cái nghèo lại gặp cái nghèo khó nên cuộc
sống vợ chồng ông Hai cứ lênh đênh trôi nổi không biết về đâu. Họ làm nụng
vất từ những nghề hạ bạc để kiếm được miếng cơm, chỉ để mong tồn tại qua
ngày: “Từ những nghề hạ bạc như đóng đáy, câu cá sấu trên sông Cửu Long
mênh mông, đến trèo cau, trèo dừa ở đất Bến Tre, nơi người đi có thể bước
suốt ngày dưới những vườn dừa tàu lá ken nhau, trên đầu không lọt xuống
một bóng nắng, đến nghề đi làm ruộng thuê cho những tên địa chủ ác bá giàu
nứt đố đổ vách của tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu…” [3, tr.131]. Công việc ban
ngày làm nụng vất vả như vậy nhưng vẫn không đủ nồi gạo nấu cháo, đêm
đến họ còn phải “bò ra những đồng lúa cao như núi do tay mình làm ra, vốc
từng nắm một đem về, rồi lấy cán dao cà lúa cho ra gạo. Không dám xay giã