1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

TRẦN THỊ BẢO HÒA

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
CỦA HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI , THÁNG 11 NĂM 2016

1


2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

TRẦN THỊ BẢO HÒA

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
CỦA HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
Chuyên ngành : Quản lý kinh tế
Mã số

: 60 340 410


Thu Hiền; sự giúp đỡ chỉ bảo nhiệt tình của các cô, các chú và các anh chị tại
phòng Tài Chính- Kế hoạch huyện Thanh Sơn - tỉnh Phú Thọ đã giúp em
hoàn thành đề tài này.
Mặc dù đã cố gắng nỗ lực hết sức nhưng trong đề tài vẫn không thể
tránh khỏi những sai xót. Em mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo tận tình
của cô giáo và các cán bộ trong phòng Tài Chính - Kế hoạch huyện Thanh
Sơn, tỉnh Phú Thọ .
Em xin chân thành cảm ơn!


5

MỤC LỤC


6

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNH

:

Công nghiệp hóa

GTGT

:

Giá trị gia tăng


NSTW

:

Ngân sách trung ương

NSĐP

:

Ngân sách địa phương

QLHC

:

Quản lý hành chính

QLNN

:

Quản lý nhà nước

QLNSNN
UBND

:
:


bản của những tổ chức, cơ quan, đơn vị thuộc bộ máy quản lý Nhà nước. Để đáp
ứng nguồn kinh phí đó Nhà nước phải tạo ra các nguồn thu để đảm bảo, đó là các
nguồn thu từ các loại thuế và các nguồn thu khác. Tất cả quá trình thu nộp và sử
dụng nguồn kinh phí đó của Nhà nước đều phải được phản ánh qua NSNN.
NSNN là một khâu quan trọng trong điều tiết kinh tế vĩ mô. Ngân sách (NS)
huyện, xã là một bộ phận cấu thành NSNN và là công cụ để chính quyền cấp
huyện, xã thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quá trình quản lý
kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng. Luật NSNN năm 2002 là cơ sở pháp lý cơ bản
để tổ chức quản lý NSNN nói chung và NS cấp huyện, xã nói riêng nhằm phục vụ
cho công cuộc đổi mới đất nước. Song thực tế hiện nay những yếu tố, điều kiện
tiền đề chưa được tạo lập đồng bộ, làm cho quá trình quản lý NS các cấp chưa đạt
hiệu quả cao, chưa đáp ứng được hết yêu cầu mà Luật NS đặt ra.
Quản lý ngân sách cấp huyện là hoạt động quản lý thu chi của Nhà nước
trong một giai đoạn nhất định với mục tiêu thực hiện tốt các khoản thu và phân bổ
dự toán các khoản chi hiệu quả. Ngày 20/03/1996 Luật ngân sách đã thông qua và
có hiệu lực thi hành vào ngày 01/01 /1997 quy định vai trò, căn cứ phân bổ và xây
dựng dự toán NS các cấp, các ngành trong hệ thống quản lý NSNN. Nâng cao tính
chủ động và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc quản lý và
sử dụng NSNN, củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả NS và tài
sản của Nhà nước. Ngày 25/6/2015, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XIII đã thông
qua Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi). Đây là đạo luật quan trọng tạo bước ngoặt


9

mới trong quản lý ngân sách nhà nước theo hành lang pháp lý mới đầy đủ và đồng
bộ hơn, phù hợp với tình hình thực tế hiện nay, xu hướng hội nhập quốc tế, góp
phần quan trọng vào tiến trình cải cách tài chính công theo hướng hiện đại. Bảo
đảm toàn diện, đông bộ và chặt chẽ trong quản lý ngân sách nhà nước.
Thực tế tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ, công tác quản lý NS cấp huyện

- “Hoàn thiện công tác quản lý nhà nước huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi”
(2011) - Luận văn thạc sĩ của Huỳnh Thị Cẩm Liên, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã
làm rõ một số vấn lý luận cơ bản về công tác quản lý NSNN cấp huyện. Thực trạng
công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ giai đoạn từ năm 2007 đến 2010, chỉ ra
những kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế và nguyên nhân từ đó đề xuất một số giải
pháp hoàn thiện công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ.
- “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước huyện Phù Cát, tỉnh Bình
Định” (2011) - Luận văn thạc sĩ của Phạm Văn Thịnh, Đại học Đà Nẵng. Luận văn
đã làm rõ một số cơ sở lý luận về NSNN và quản lý NSNN huyện. Phân tích, đánh
giá thực trạng công tác quản lý NSNN huyện Phù Cát giai đoạn 2007- 2010, chỉ ra
những ưu điểm, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý
NSNN tại huyện Phù Cát từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản
lý NSNN huyện Phù Cát trong những năm tiếp theo.
- “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn
2011 – 2015 và tầm nhìn đến 2020” (2012) - Luận án tiến sĩ của Tô Thiện Hiền,
Đại học ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án làm rõ một số vấn đề cơ bản
về NSNN, bản chất NSNN, hiệu quả quản lý NSNN, những yếu tố ảnh hưởng đến
quản lý NSNN. Nghiên cứu kinh nghiệm về quản lý NSNN ở một số nước trên thế
giới và một số tỉnh ở Đồng Bằng Sông Cửu Long. Trên cơ sở lý luận chung về
NSNN, luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng về hiệu quả quản lý NSNN tỉnh
An Giang từ năm 2006 đến 2010, chỉ ra những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn
chế cần khắc phục và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế như: Hệ thống pháp
luật chưa hoàn chỉnh, tổ chức hệ thống ngân sách và cơ chế phân cấp quản lý điều
hành ngân sách còn những nội dung chưa phù hợp với thực tiễn, đội ngũ cán bộ
còn hạn chế về trình độ và năng lực, còn tư tưởng cục bộ địa phương trong quản
lý, điều hành NSNN. Từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản
lý NSNN tỉnh An Giang.


11



12

Nam”. Nội dung bài viết đánh giá khái quát về tình hình thực hiện phân cấp quản
lý NSNN ở nước ta trong những năm gần đây và đưa ra một số gợi ý cải cách
trong giai đoạn tới.
- Bài viết của các tác giả Vũ Như Thăng, Lê Thị Mai Liên đăng trên tạp chí
Tài chính số 5 năm 2013: “Bàn về phân cấp ngân sách ở Việt Nam”. Nội dung bài
viết đánh giá những kết quả đạt được trong phân cấp ngân sách như: Phân cấp
NSNN đã làm tăng tính chủ động, tích cực của chính quyền địa phương; tác động
tích cực đến tăng trưởng kinh tế địa phương và xóa đói giảm nghèo; góp phần
tăng cường kỷ luật tài chính, từng bước tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải
trình. Đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế trong phân cấp ngân sách hiện nay
như: Quyền tự chủ trong quyết định các khoản thu ngân sách của địa phương bị
hạn chế; phân định nhiệm vụ chi còn bất cập; tương quan giữa nguồn thu được
giữ lại và nhiệm vụ chi của các cấp chính quyền địa phương còn chưa tương
xứng; bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu chưa thu hẹp được bất bình đẳng
giữa các địa phương; bất cập trong phân cấp vay nợ đối với chính quyền địa
phương. Từ đó các tác giả cũng gợi ý một số chính sách về phân cấp nhiệm vụ
chi, phân cấp nguồn thu, chuyển giao ngân sách giữa trung ương và địa phương,
vay nợ của chính quyền địa phương.
- “Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay” (2013) Luận án tiến sĩ của Lê Toàn Thắng, Học viện Hành chính. Luận án đã hệ thống
hóa các lý thuyết về phân cấp quản lý NSNN, phân tích và đánh giá thực trạng
phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam hiện nay và chỉ ra những bất cập như: Mức
độ chủ động về ngân sách của địa phương chưa cao, quy trình phê duyệt NSNN
còn phức tạp, thời gian dài, hiệu quả quản lý NSNN chưa đáp ứng nhu cầu phát
triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Dựa trên cơ sở lý thuyết về phân cấp quản lý
NSNN, bài học kinh nghiệm về phân cấp quản lý ngân sách của một số quốc gia
và những đánh giá về thực trạng phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam, luận án đã

Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện quản lý NSNN trên địa bàn
huyện Thanh Sơn trong giai đoạn 2016 – 2020 và các năm tiếp theo.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1. Đối tượng nghiên cứu


14

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận và thực tiến liên quan
đến hoạt động quản lý NSNN trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Tại địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
- Về thời gian: phần phân tích thực trạng nghiên cứu trong giai đoạn 2010 –
2015, phần giải pháp cho giai đoạn 2016 – 2020.
5. Phương pháp nghiên cứu của luận văn
5. 1. Phương pháp thu thập thông tin
- Thu thập thông tin thứ cấp:
Thu thập thông tin thứ cấp được chọn lọc và tổng hợp từ các tài liệu Luật
ngân sách nhà nước năm 2002; Các Nghị định hướng dẫn thực hiện luật ngân sách
năm 2002; Khảo sát, nghiên cứu kinh nghiệm quản lý tài chính- ngân sách của
huyện Tam Nông; Kết quả khảo sát kinh nghiệm của huyện Thanh Thủy về quản lý
tài chính - Ngân sách; Báo cáo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội huyện
Thanh Sơn đến năm 2020 của UBND huyện Thanh Sơn;
Báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2011
– 2015), xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2016 – 2020)UBND huyện Thanh Sơn; Báo cáo dự toán ngân sách năm 2010 và giai đoạn
(2010-2015)- UBND huyện Thanh Sơn; Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước
huyện Thanh Sơn từ năm 2010-2015. Các số liệu về kinh tế xã hội trong niên giám
thống kê huyện Thanh Sơn;
- Thu thập thông tin sơ cấp:
Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp những người có trách nhiệm các



16

CHƯƠNG 1
MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
CẤP HUYỆN
1.1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
1.1.1. Ngân sách và phân cấp ngân sách nhà nước
1.1.1.1. Ngân sách nhà nước
Theo Luật ngân sách Nhà nước của Việt Nam năm 2002 thì: NSNN là toàn
bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền
quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng,
nhiệm vụ của Nhà nước.
Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát
triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng
và nhà nước của từng cộng đồng. Sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế
hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của
NSNN.
* Đặc điểm của NSNN:
- Việc tạo lập và sử dụng NSNN luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính
trị của Nhà nước và việc thực hiện các chức năng của Nhà nước. Nhà nước quyết
định mức thu chi, nội dung và cơ cấu thu chi NSNN.
- Hoạt động thu, chi NSNN được thực hiện trên cơ sở những luật lệ do Nhà
nước qui định. Nhà nước thống nhất quản lý và sử dụng cho nhu cầu chung của cả
nước.
- Hoạt động NSNN là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể
hiện ở hai lĩnh vực thu và chi NSNN.
- NSNN luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích
chung, lợi ích công cộng.

của giám đốc
NSNN là hướng vào việc đảm bảo tính hiệu quả, tiết kiệm trong việc huy
động cũng như sử dụng đồng vốn của NSNN và giữ kỷ luật tài chính.


18

Giữa chức năng phân phối và chức năng giám đốc của NSNN có mối quan
hệ hữu cơ với nhau trong quá trình hình thành và vận động của NSNN. Phân phối
là chức năng trọng yếu của NSNN, chức năng phân phối vừa là tiền đề, vừa là cơ
sở cho sự hình thành và vận động của chức năng giám đốc, thông qua phân phối
để thực hiện giám sát, kiểm tra. Ngược lại, nhờ có kiểm tra, giám sát mà quá trình
phân phối NSNN được thực hiện đúng pháp luật và có hiệu quả. Chức năng phân
phối chỉ mới cho thấy sự vận động của quỹ tiền tệ tập trung cho từng lĩnh vực
phát triển của đất nước, còn về tính đúng đắn, tính hợp lý, phù hợp với yêu cầu
của các qui luật kinh tế khách quan muốn được đảm bảo đòi hỏi phải có chức
năng giám đốc.
*Vai trò của NSNN:
NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế - xã hội, an
ninh quốc phòng và đối ngoại của đất nước. Tuy nhiên vai trò của NSNN bao giờ
cũng gắn liền với vai trò của Nhà nước trong thời kỳ nhất định.
Trong nền kinh tế thị trường, vai trò của NSNN được thay đổi một cách
căn bản, từ chỗ chỉ gắn với khu vực kinh tế quốc doanh và các nhu cầu chi tiêu
cho bộ máy của Nhà nước trong cơ chế bao cấp sang một bình diện mới với phạm
vi rộng lớn và bao quát hơn. Việc từ bỏ nguyên tắc quản lý trực tiếp theo kiểu
“cấp phát và giao nộp” đối với khu vực kinh tế quốc doanh và các cơ quan nhà
nước, đã tạo điều kiện cho NSNN đảm nhận vai trò quản lý vĩ mô đối với toàn bộ
nền kinh tế - xã hội.
Vai trò của NSNN được thể hiện trên một số lĩnh vực điều tiết sau đây:
Một là, NSNN là công cụ chủ yếu phân bổ trực tiếp hoặc gián tiếp các


20

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

NGÂN SÁCH

NGÂN SÁCH

TRUNG ƯƠNG

ĐỊA PHƯƠNG

Ngân sách tỉnh và thành
phố trực thuộc trung ương

Ngân sách huyện, quận, thị
xã, thành phố thuộc tỉnh

Ngân sách xã, phường,
thị trấn

NSTW bao gồm các đơn vị dự toán của cấp này. Mỗi bộ, mỗi cơ quan
Trung ương là một đơn vị dự toán của NSTW.
NSĐP là tên chung chỉ các cấp ngân sách của các cấp chính quyền bên
dưới phù hợp với địa giới hành chính các cấp. Ngân sách xã, phường, thị trấn vừa
là một cấp ngân sách, vừa là một bộ phận cấu thành của ngân sách huyện, quận,
thị xã. Ngân sách huyện, quận, thị xã vừa là một cấp ngân sách vừa là một bộ
phận cấu thành của ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Ngoài ngân
sách xã, phường, thị trấn chưa có các đơn vị dự toán ra, các cấp ngân sách khác

chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó.
- Ngoài việc bổ sung nguồn thu và ủy quyền thực hiện nhiệm vụ chi nêu trên,
không được dùng ngân sách cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác.


Phân cấp quản lý NSNN


22

Phân cấp quản lý NSNN là xác định phạm vi, quyền hạn, trách nhiệm và
nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quản lý, điều hành NSNN
cũng như phân cấp về nguồn thu, nhiệm vụ chi của các cấp ngân sách.
Phân cấp quản lý NSNN là cách tốt nhất để gắn các hoạt động của NSNN
với các hoạt động kinh tế, xã hội một cách cụ thể và thực sự nhằm tập trung đầy
đủ và kịp thời, đúng chính sách, chế độ các nguồn tài chính quốc gia và phân phối
sử dụng chúng công bằng, hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả cao, phục vụ các mục
tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Phân cấp quản lý NSNN
đúng đắn và hợp lý không chỉ đảm bảo phương tiện tài chính cho việc duy trì và
phát triển hoạt dộng của các cấp chính quyền ngân sách từ Trung ương đến địa
phương mà còn tạo điều kiện phát huy được lợi thế nhiều mặt của từng vùng,
từng địa phương trong cả nước. Nó cho phép quản lý và kế hoạch hóa NSNN
được tốt hơn, điều chỉnh mối quan hệ giữa các cấp chính quyền cũng như quan hệ
giữa các cấp ngân sách được tốt hơn để phát huy vai trò là công cụ điều chỉnh vĩ
mô của NSNN. Đồng thời phân cấp quản lý NSNN còn có tác động thúc đẩy
phân cấp quản lý kinh tế, xã hội ngày càng hoàn thiện hơn.
- Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN:
+ Đảm bảo tính thống nhất của hệ thống NSNN;
+ Phân cấp thực hiện đồng bộ giữa phân cấp quản lý kinh tế - xã hội với tổ
chức bộ máy hành chính. Phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cấp chính

cho vừa nâng cao được trách nhiệm của chính quyền trung ương, vừa phát huy
được tính năng động sáng tạo của chính quyền địa phương cơ sở.
Như vậy, phân cấp quản lý NSNN là một tất yếu khách quan, bắt nguồn tự
sự phân cấp kinh tế và hệ thống tổ chức hành chính của Nhà nước. Phân cấp quản
lý ngân sách trước hết là xác định quyền lực của các cấp chính quyền trong việc
ban hành các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức liên quan đến ngân sách;
phân cấp ngân sách còn là việc giải quyết mối quan hệ vật chất giữa các cấp
chính quyền, đồng thời xác định quyền lợi và nghĩa vụ của các cấp chính quyền
trong việc thực hiện chu trình ngân sách.
1.1.2. Ngân sách nhà nước cấp huyện


24

1.1.2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò.
* Khái niệm NSNN cấp huyện.
Luật tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) - Ủy ban nhân dân (UBND) các
cấp quy định HĐND, UBND cấp huyện có rất nhiều nhiệm vụ cụ thể thuộc các
lĩnh vực: Kinh tế; văn hóa, giáo dục, xã hội và đời sống; quốc phòng, an ninh, trật
tự an toàn xã hội; thi hành pháp luật; kế hoạch, ngân sách, tài chính; nông nghiệp,
lâm nghiệp, ngư nghiệp, thủy lợi; tiểu thủ công nghiệp; giao thông; thương mại,
dịch vụ; thực hiện chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo… Để thực hiện đầy
đủ các chức năng, nhiệm vụ đó, chính quyền cấp huyện phải có phương tiện tài
chính đủ mạnh. Luật NSNN đã căn cứ vào các khoản thu, chi của NSNN để quy
định cụ thể các khoản thu, chi cho ngân sách cấp huyện. Ngân sách huyện là một
bộ phận của NSNN được quản lý thống nhất theo chính sách, cơ chế quản lý về
NSNN, nó vừa là kế hoạch tài chính, vừa là quỹ tiền tệ của huyện được hình
thành từ các nguồn thu và các khoản chi phân giao của huyện. Chính vì vậy, ta có
thể hiểu ngân sách huyện như sau:
Xét về hình thức biểu hiện bên ngoài: Ngân sách huyện là toàn bộ các

-Ngân sách huyện là nguồn tài chính chủ yếu để đảm bảo cho chính quyền
nhà nước cấp huyện thực thi các nhiệm vụ kinh tế, xã hội trên địa bàn. Để thực
hiện các chức năng, nhiệm vụ về quản lý kinh tế, xã hội trên địa bàn theo sự phân
cấp trong hệ thống chính quyền Nhà nước, chính quyền huyện cần phải có nguồn
tài chính đủ lớn. Do vậy khả năng đảm bảo nguồn tài chính từ ngân sách huyện
như thế nào sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến mức độ thực hiện các nhiệm vụ kinh tế,
xã hội của chính quyền nhà nước cấp huyện.
-Ngân sách huyện là công cụ tài chính quan trọng để giúp chính quyền nhà
nước cấp huyện khai thác thế mạnh về kinh tế, xã hội trên địa bàn. Cùng với quá
trình hoàn thiện Luật NSNN, cơ chế phân cấp về quản lý kinh tế, xã hội cho chính
quyền huyện ngày càng nhiều hơn, tạo thế chủ động cho các huyện trong quá
trình xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn. Trong quá trình đó ngân
sách đã đóng góp vai trò không nhỏ thông qua việc tạo lập các nguồn tài chính