L I CAM OAN

Công trình nghiên c u là c a riêng cá nhân tác gi ; các s li u là trung th c,
không s d ng s li u c a các tác gi khác ch a đ
c a tác gi ch a t ng đ

c công b ; các k t qu nghiên c u

c công b .
Hà N i, tháng 5 n m 2016
Tác gi

Nguy n Th Mai Ngân

i


L IC M
hoàn thành ch
đ

cs h
Tr

N

ng trình cao h c và làm lu n v n t t nghi p này, tác gi đã nh n

ng d n, giúp đ và góp ý nhi t tình c a quý th y cô tr

ng

ng th i, tác gi c ng xin c m n các anh, ch Phòng tài nguyên môi tr

ng huy n

H u L c đã t o đi u ki n cho tác gi kh o sát và thu th p tài li u đ có c d li u ph c v cho
lu n v n.
M c dù tác gi đã c g ng hoàn thành lu n v n b ng t t c s nhi t nhi t tình và n ng
l c c a mình, tuy nhiên không th tránh kh i nh ng sai sót. Vì v y, tác gi r t mong nh n
đ

c s đóng góp c a th y cô và các b n đ hoàn thi n lu n v n.
Tác gi xin chân thành c m n!
Hà N i, tháng 5 n m 2016
H c viên

Nguy n Th Mai Ngân

ii


M CL C
M

U .........................................................................................................................v

1. Tính c p thi t c a đ tài ...........................................................................................1
2. M c đích c a đ tài : ................................................................................................2
3.

it


NG 2: TH C TR NG QU N LÝ H SINH THÁI R NG NG P M N

T I HUY N H U L C, T NH THANH HÓA .......................................................24
2.1. Th c tr ng HST RNM t i huy n H u L c .........................................................24
2.1.1. Th c tr ng di n tích RNM..........................................................................24
2.1.2. C u trúc RNM ..............................................................................................28
2.1.3. Th c tr ng HST RNM ven bi n ....................................................................28
2.1.4. S phân b HST RNM ..................................................................................36
2.1.5. Các y u t tác đ ng đ n HST RNM t i huy n H u L c...............................38
2.2. Hi n tr ng khai thác và s d ng HST RNM t i huy n H u L c..............................45
2.2.1. Khai thác s n ph m t RNM ...........................................................................46
2.2.2. Ho t đ ng khai thác, nuôi tr ng th y h i s n ..................................................47
2.2.3. Ho t đ ng du l ch ...........................................................................................48

iii


2.3. Vai trò c a RNM đ i v i môi tr

ng t nhiên - kinh t - xã h i huy n H u L c

................................................................................................................................... 48
2.3.1.

i v i t nhiên .......................................................................................... 48

2.3.2.

i v i môi tr


T NH THANH HÓA ................................................................................................... 61
3.1. Nh ng thu n l i và khó kh n trong qu n lý HST RNM t i huy n H u L c, t nh
Thanh Hóa ................................................................................................................. 61
3.1.1. Nh ng thu n l i trong qu n lý RNM ........................................................... 61
3.1.2. Khó kh n trong qu n lý RNM ...................................................................... 61
3.2. M t s gi i pháp qu n lý b o v HST RNM theo h

ng b n v ng t i huy n H u

L c ............................................................................................................................. 62
3.2.1. Gi i pháp qu n lý b n v ng HST RNM t i huy n H u L c .......................... 62
3.2.2. Gi i pháp quy ho ch khu nuôi tr ng th y s n thân thi n v i môi tr

ng .. 68

3.2.3. Gi i pháp ph c h i, phát tri n RNM huy n H u L c ................................. 76
K T LU N VÀ KI N NGH .................................................................................... 82
TÀI LI U THAM KH O .......................................................................................... 84

iv


DANH M C CÁC HÌNH V , BI U
Hình 1.1: S đ di n th sinh thái r ng ng p m n .........................................................6
Hình 1.2: Di n tích r ng ng p m n c a Vi t Nam qua các n m ...................................10
Hình 1.3: B n đ hành chính huy n H u L c ...............................................................17
Hình 1.4: Bi u đ th c tr ng chuy n d ch c c u kinh t GDP ....................................19
Hình 2.1: Bi u đ hi n tr ng di n tích đ t lâm nghi p ven bi n ...................................25
Hình 2.2: Bi u đ di n tích RNM ven bi n T nh Thanh Hóa – N m 2015 ..................26

Hình 3.2: V trí đ xu t quy ho ch khu nuôi tr ng th y s n .........................................69
Hình 3.3 : C u t o h sinh h c hi u khí và h tu ti n .................................................71
Hình 3.4: Mô hình đ xu t x lý n

c th i ao nuôi th y s n ........................................75

v


DANH M C CÁC B NG
B ng 1.1: Phân vùng r ng ng p m n ven bi n V t Nam ................................................ 8
B ng 2.1: Di n tích RNM ven bi n t nh Thanh Hoá n m 2015 .................................... 25
B ng 2.2: Thành ph n h đ ng v t c a HST RNM ..................................................... 35
B ng 2.3: Thông s ch t l

ng n

c trong ao nuôi tr ng th y s n .............................. 42

vi


DANH M C CÁC CH

VI T T T

Ngh a đ y đ

Ký hi u vi t t t
CNM


UBND

y ban nhân dân

vii

ng



M

U

1. Tính c p thi t c a đ tài
Khu v c ven bi n huy n H u L c t nh Thanh Hóa là n i t p trung đông dân c và các
ho t đ ng s n xu t nông - lâm - th y s n đây c ng là n i có h th ng đê bi n, đê sông
và các công trình phúc l i xã h i khá t t. Tuy nhiên, hàng n m vùng ven bi n c a
huy n ph i đ i m t v i s tàn phá c a thiên tai, gió bão, l l t, tri u c
r t l n. H th ng đê bi n tuy đ

ng...thi t h i là

c xây d ng kiên c nh ng không đ s c ch ng ch u

v i bão l trên c p 10.
Trên th c t , RNM (RNM) đã t o nên m t vùng đ m ch ng l i n
pháp phi công trình- hàng rào xanh ch ng bão có hi u qu


c, chim di
ng, làm gi m

c th i n i đ a đ ra vùng c a sông góp ph n làm

ng, đ ng th i giúp cân b ng sinh thái. Do v y, HST RNM phân b khu

v c ven bi n c a huy n có vai trò r t quan tr ng v kinh t - xã h i và môi tr

ng.

Song HST RNM c a huy n H u L c đang b đe d a nghiêm tr ng do chuy n đ i m c
đích s d ng trong quá trình phát tri n kinh t - xã h i, do ô nhi m môi tr

ng, bi n

đ i khí h u, thiên tai...Theo th ng kê c a phòng đ a chính huy n, giai đo n 2010 2015 vi c khai thác r ng làm đ m nuôi th y s n đã làm m t đi kho ng 50 ha RNM
m i n m. Bi n đ i khí h u làm cho t n xu t xu t hi n các c n bão ngày càng t ng v i
c

ng đ và s c tàn phá càng l n đi n hình nh c n bão s 6 n m 2012 đã tàn phá 6

ha RNM, c n bão s 11 n m 2013 làm thi t h i 5 ha r ng tr ng m i. Ngoài ra còn do
1


nh ng tác đ ng gián ti p c a các ho t đ ng dân sinh trên đ t li n nh đ c hóa, bùn hóa
và ng t hóa vùng n
h


trong đó bi n pháp qu n lý RNM d a vào c ng đ ng là bi n pháp đã đem l i hi u qu ,
nh v y s có hàng lo t câu h i đang đ t ra, nh : v trí, vai trò c a c ng đ ng trong h
th ng t ch c qu n lý RNM

Vi t Nam nh th nào? Có nên khuy n khích phát tri n

r ng c ng đ ng hay không? Nh ng v n đ n y sinh trong quá trình phát tri n r ng
c ng đ ng là gì? Khuôn kh pháp lý nh m khuy n khích c ng đ ng tham gia b o v
và phát tri n r ng c n đ

c xác l p nh th nào?.vv.. V i lý do trên tác gi l a ch n

đ tài: “Nghiên c u th c tr ng và đ xu t gi i pháp qu n lý b o v HST RNM theo
h

ng b n v ng t i huy n H u L c, t nh Thanh Hóa”.

2. M c đích c a đ tài
i u tra, nghiên c u hi n tr ng và ph

ng th c qu n lý HST RNM t i huy n H u L c,

t nh Thanh Hóa. T đó đ xu t gi i pháp qu n lý b o v nh m phát tri n HST r ng
hi n có theo h
3.

it
it

ng b n v ng.

ng c a các t ch c xã, phòng NN&PTNN huy n, phòng TN&MT

huy n, s NN&PTNN t nh Thanh Hóa...
- Ph

ng pháp đi u tra th c đ a

Quá trình nghiên c u th c đ a ch y u là kh o sát, đánh giá đa d ng sinh h c c a HST
RNM, s phân b cây ng p m n. Ph

ng pháp này đ

c ti n hành sau khi có nh ng

phân tích, nh n đ nh khái quát v tài nguyên sinh v t, HST RNM. C th tác gi đã
đi u tra kh o sát theo tuy n đ xác đ nh thành ph n loài và các thông tin v chi u cao,
đ l n c a CNM. Các b
+

c đ th c hi n ph

i u tra kh o sát theo tuy n:

(OTC3), tuy n nghiên c u đ

ng pháp này nh sau:

a L c (OTC1) - Minh L c (OTC2) - H i L c

c xác l p theo vòng rìa ngoài phía tây và t ngoài vào

c 2: S th m hi n tr

B

c 3: Xác đ nh v trí đ t OTC và xác đ nh hình d ng, kích th

ng nh m kh o sát l a ch n v trí OTC thích h p.

3

c OTC.


B

c 4: Ti n hành l p OTC.

B

c 5: o tính các ch tiêu v m t đ , kích th

c, chi u cao c a CNM trên OTC.

OTC2

OTC3

OTC1

250m


a L c, H i L c và Minh L c. Trong 65 phi u đi u tra v i đ i

xã a L c là 33 phi u, Minh L c 16 phi u, H i L c 06 phi u và 08

phi u s d ng cho cán b qu n lý RNM

phòng NN&PTNN huy n H u L c,

3 xã

và đ n biên phòng 114.
Các ch đ đ

c xác đ nh tr

c đ ng th i c n c vào ng

iđ

c ph ng v n mà đ t ra

các câu h i thích h p v RNM nh : hi n tr ng RNM, bi n đ ng di n tích, nh h
c a RNM đ i v i thiên tai, v i đ i s ng ng
it

ng ph ng v n là ng

ng



i dân t th o lu n và đ a ra s đ th hi n vai trò c a các t

ch c, cá nhân và c ng đ ng trong qu n lý HST RNM t i huy n H u L c. T đó tác gi
t ng h p và hoàn thi n s đ v h th ng qu n lý RNM
- Ph

ng pháp th ng kê, phân tích và x lý s li u

+ Ph

ng pháp đ

c s d ng trong nghiên c u nh t s li u và k t qu thu th p s

d ng ph n m m Mapinfo đ l p b n đ huy n H u L c
+ X lý s li u trên Excel, x lý s li u b ng bi u đ , đ th đ ph c v cho nghiên
c u đ tài.

5


CH

NG 1: T NG QUAN V N

NGHIÊN C U

1.1. Các nghiên c u liên quan v qu n lý b o v HST RNM
1.1.1. Khái ni m RNM

“ thai sinh” (tr m m) c a m t s loài cây h

c, h M m, các h này là thành ph n

ch y u c a h th c v t ven bi n mi n B c. Nh hi n t

6

ng

ng này mà các loài qu mi n


là có th bám vào đ t là có th tr thành cây. Ngh a là đ có r ng ng p m n ven bi n,
môi tr

ng sinh thái t ng th đã là m t quá trình th ng nh t [2].

Chính vì v y, r ng ng p m n đ

c coi là ngu n tài nguyên quan tr ng c n đ

cb o

v và phát tri n.
1.1.2. T ng quan v HST RNM trên th gi i
Hi n nay RNM phân b trên kho ng 123 Qu c gia và vùng lãnh th , v i di n tích
150.000 km2, trong đó l n nh t là Indonexia 21%; Braxin 9%, Úc 7%[24]...b t ch p
nh ng n l c ph c h i


liên quan t i Queensland (Úc) đ
th

ông Nam Á. RNM và các loài

c cho là t o nên 75% thu nh p ngành th y s n

ng m i. Khía c nh lâm nghi p c a RNM c ng r t quan tr ng v kinh t . Cây thân

g m c dày đ c, kh n ng ch ng th m và m i m t cao. " i u hi m có là nó cho n ng
su t cao nên b n có th thu ho ch quay vòng liên t c"[10].
Nh v y có th th y r ng, HST RNM trên th gi i phân b không đ ng đ u, nh ng n i
t p trung nhi u RNM th

ng có khí h u và đ a hình thu n l i. T c đ suy thoái RNM

c ng khác nhau t i các n i trên th gi i và nguyên nhân ch y u v n là do quá trình đô
th hóa, ô nhi m môi tr
ng

ng, bi n đ i khí h u và nh ng ho t đ ng xâm h i t con

i. Nh ng t ch c v môi tr

ng và HST trên th gi i c ng đang r t n l c trong

vi c b o v và ng n ch n s suy thoái RMN. Tuy nhiên đ phát tri n và s d ng b n

7


b
Ven bi n
Trung b
Ven bi n
Nam B

Ti u vùng

Vùng
ông b c Qu ng
Ninh

Móng Cái- Ba Ch
Ba Ch - Uông Bí
Uông Bí- Yên H ng

ng b ng B c
B

Nam Tri u- V n Úc
V n Úc- L ch Tr ng

B c trung b
Nam trung b
ông Nam B
ng b ng Nam
B

L ch Tr ng- Ròn
Ròn- H i Vân

quan ni m c a lãnh đ o đ a ph

k 20 có kho ng 20.000 ha. Do

ng cho các d i RNM d ng b i th p không ph i là

r ng mà là đ t hoang, nên tình tr ng phá RNM b a bãi đ l y đ t s n xu t nông
nghi p, làm ru ng mu i và đ c bi t là làm đ m tôm đã làm suy thoái và thu h p m nh
8


di n tích. Theo th ng kê c a S Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Qu ng Ninh
(2001) thì

9 huy n ven bi n và h i đ o, t 1998 đ n 2003 đã có 2.375ha chuy n sang

nuôi tôm và 134 ha
T th k 20,
đ

thành ph H Long dành cho xây d ng.

Cà Mau - n i có di n tích RNM l n nh t Vi t Nam, h u h t RNM

c x p vào lo i r ng s n xu t và khai thác luân k (25-30 n m). S n ph m chính là

g xây d ng, than đ

c, v t, ta nanh và c i. Trong chi n tranh hoá h c c a M (1962-



ng c a bão đã làm b t g c cây RNM nh t là r ng m i tr ng, r ng tr ng b ng tr

m m. V n đ ô nhi m môi tr

ng c ng là nguyên nhân làm nh h

ng đ n di n tích

RNM, do vi c th i các ch t r n, ch t l ng trong sinh ho t, s n xu t, m t s l

ng l n

phân hóa h c, thu c tr sâu d th a trong nông nghi p đã đ vào sông r ch nh h

ng

x u đ n RNM. Ngoài ra còn các nguyên nhân khác nh vi c khai thác g , c i và tài
nguyên th y s n trong RNM quá m c, ch a có chính sách t o đ ng l c thu hút ng
dân và c ng đ ng đ a ph

i

ng tham gia vào vi c b o v và phát tri n RNM...

T n m 2000 di n tích r ng đã có chuy n bi n tích c c, di n tích r ng ng p m n t ng
do vi c th c hi n t t công tác tuyên truy n v vai trò và ý ngh a c a HST RNM nên hi u
9



các quá trình xã h i và hành vi c a con ng
c ađ it

-

i nh m duy trì tính n đ nh và phát tri n

ng theo nh ng m c tiêu đã đ nh” [19].

1.1.4.2. Qu n lý r ng b n v ng
nh ngh a qu n lý r ng b n v ng:

10

ng nh t đ nh đ đi u ch nh


Trong th i gian g n đây, qu n lý r ng b n v ng (QLRBV) đã tr thành m t nguyên
t c đ i v i qu n lý kinh doanh r ng đ ng th i c ng là m t tiêu chu n mà qu n lý kinh
doanh r ng ph i đ t t i. Hi n t i có hai đ nh ngh a đang đ

c s d ng

Vi t Nam

[19].
Theo ITTO (t ch c g nhi t đ i qu c t ), QLRBV là “quá trình qu n lý nh ng lâm
ph n n đ nh nh m đ t đ

c m t ho c nhi u h n nh ng m c tiêu qu n lý r ng đã đ

và tài nguyên r ng nói riêng, phù h p v i yêu c u c a phát tri n b n v ng: Phát tri n
b n v ng là s phát tri n nh m th a mãn các nhu c u hi n t i c a con ng
không t n h i t i s th a mãn các nhu c u c a th h t

i nh ng

ng lai [27].

Nguyên lý th hai: Trong qu n lý tài nguyên r ng b n v ng, s phòng ng a, nó đ
hi u là:

đâu có nh ng nguy c suy thoái ngu n tài nguyên r ng và ch a có đ c s

khoa h c thì ch a nên s d ng bi n pháp phòng ng a suy thoái v môi tr

ng.

Nguyên lý th ba: S bình đ ng và công b ng trong s d ng tài nguyên r ng
th h .

c

cùng

ây là m t v n đ khó, b i vì trong khi c t o ra s công b ng cho các th h

11


t


ng pháp là l y c ng đ ng làm tr ng tâm trong

vi c qu n lý ngu n tài nguyên ven b .

a c ng đ ng tham gia tr c ti p v i h th ng

qu n lý, t khâu bàn b c t i vi c lên k ho ch th c hi n, tri n khai các ho t đ ng và
nh n xét, đánh giá sau khi th c hi n. ây là hình th c qu n lý đi t d
theo nguy n v ng, nhu c u th c t và ý t

i lên, th c hi n

ng c a c ng đ ng, trong đó các t ch c

qu n chúng đóng vai trò nh m t công c h tr thúc đ y cho các ho t đ ng c ng
đ ng.
Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng là quá trình qu n lý tài nguyên ven
bi n do nh ng ng
nhi u ng

i ph thu c vào ngu n tài nguyên đ x

ng. Vì v y, ngày càng

i s d ng tài nguyên tham gia vào qu n lý ngu n tài nguyên ven bi n và

trách nhi m qu n lý mang tính ch t đ a ph

ng. Ý th c trách nhi m, s tuân th pháp

ng s ti p c n và ki m soát c a c ng đ ng

ây là m t quá trình mà qua đó nh ng c ng đ ng ven

c t ng quy n l c v chính tr và kinh t đ h có th đòi và giành quy n l c

nên h u h t các c ng đ ng đ u thi u kh n ng t kh i x

ng quá trình thay đ i. Chính

đi u này là m t trong nh ng nhân t đã d n đ n các t ch c và c quan bên ngoài
tham gia, làm cho quá trình liên quan đ n qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng
đ ng tr nên d dàng h n, k c vi c t ch c c ng đ ng [27].
* Nguyên t c c a qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng:
- T ng quy n l c (trao quy n)
nh ng c ng đ ng ven bi n, t ng quy n l c là s phát tri n c a s c m nh (quy n l c)
th c hi n vi c ki m soát qu n lý ngu n tài nguyên mà các c ng đ ng này ph i ph
thu c.
B ng vi c t ng c

ng s ki m soát và ti p c n c a c ng đ ng đ i v i tài nguyên ven

bi n s t o ra c h i t t h n cho tích l y l i ích kinh t đ a ph
c ng đ ng qu n lý t t tài nguyên c ng có th đ

ng. Các t ch c t i

c công nh n nh nh ng ng

i c ng

c a môi tr

ng t nhiên trong khi theo đu i phát tri n kinh t mà không làm t n h i

đ n phúc l i c a th h t
“Ng

ng lai. Quan tâm đ n môi tr

i qu n gia”. Nguyên t c này th a nhân m i ng

c a Trái

ng đ

c l ng vào nguyên t c

i đ u là ng

i b o v bình d

t này.

- Tôn tr ng nh ng tri th c truy n th ng / b n đ a
Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng th a nh n giá tr c a tri th c và hi u
bi t b n đ a. Khuy n khích vi c ch p nh n và s d ng nh ng tri th c truy n th ng/b n
đ a trong quá trình và ho t đ ng khác nhau c a mình.
- S bình đ ng
Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng th a nh n vai trò đ c đáo và s đóng
góp c a nam và n gi i trong l nh v c s n xu t và tái s n xu t. Nó thúc đ y c h i


c


ây là hình th c c ng đ ng dân c nh n khoán b o v r ng theo nhi u hình th c khác
nhau nh : Theo h gia đình, nhóm đ ng s thích ho c toàn b c ng đ ng dân c thôn
b n. Tuy nhiên, hình th c này thì c ng đ ng dân c ch là ng
r ng nhà n

c, v i thù lao ít i, không đ

ch

i làm thuê cho các ch

ng l i gì đáng k

t r ng, nên trách

nhi m, tính tích c c c a h trong vi c b o v và qu n lý r ng c ng không cao. Trong
t

ng lai, mô hình này c n ph i đ

tr c ti p qu n lý và h

ng l i

c c i ti n theo h


c vai trò và trách nhi m c a

mình trong qu n lý r ng.
Mô hình 4: C ng đ ng dân c và nhà n

c cùng qu n lý r ng

ây còn g i là mô hình đ ng qu n lý, mô hình này xu t hi n
song đã mang l i nh ng hi u qu nh t đ nh.

Vi t Nam ch a lâu

ng qu n lý là ki m tra, đánh giá kh

n ng c a các ho t đ ng và quá trình phát tri n nông thôn đ đ a ra các l a ch n và
k ch b n (tính nh t quán v tri th c) khi gi i quy t v i s di n gi i còn b t đ ng và s
thay đ i liên t c trong ch c n ng c a chúng h

ng t i [30].

ng qu n lý ngu n tài nguyên thiên nhiên là m t th a thu n đ i tác trong đó nhóm
ng

i s d ng tài nguyên có quy n s d ng tài nguyên thiên nhiên trên đ t ch s h u

c a nhà n

c (khu v c đã xác đ nh) đ ng th i có trách nhi m qu n lý b n v ng tài

nguyên (g m b o v ). Ng


b i nh ng tác đ ng tiêu c c có th gây ra do bi n đ i khí h u.
đ ng qu n lý đ t hi u qu , đi u ch y u là có s h tr toàn di n c a chính quy n
t t c các c p (t nh đ n huy n đ n xã), có s tuân th quy t c có “s tham gia” và s
th a thu n c a t t c các bên liên quan và ban qu n tr nhi u thành ph n.
1.2. Khái quát chung v đ a bàn nghiên c u
1.2.1. i u ki n t nhiên
1.2.1.1. V trí đ a lý
H u L c là vùng đ ng b ng ven bi n c a t nh Thanh Hoá, cách trung tâm thành ph
Thanh Hoá 25 km v phía ông B c, trên v tuy n t 19015’23’’ - 20004’10’’ v đ B c
và kinh tuy n t 105054’45’’ - 106004’30’’ kinh đ
H uL cđ

ông.

c bao b c b i các con sông: Phía B c là sông Lèn, phía Nam là sông C u

Sài và sông L ch Tr

ng, phía

ông giáp Bi n

thu và phát tri n kinh t t ng h p.
i L c và Tri u L c theo h

ông thu n l i cho giao thông đ

ng b có qu c l 1A đi qua các xã


ch o nên có th chia H u L c thành 3 vùng nh sau:
- Vùng đ i: N m

phía Tây B c c a huy n bao g m các xã Châu L c, Tri u L c,

i

L c v i di n tích 2.165,0 ha chi m 15,2% di n tích đ t t nhiên c a toàn huy n.
- Vùng đ ng b ng bao g m các xã:

ng L c, Thành L c, C u L c, Ti n L c, Phong

L c, Tuy L c, L c Tân, L c S n, M L c, V n L c, Thu n L c, Th nh L c, Xuân
L c, Th Tr n v i di n tích 6.578,09 ha chi m 46,49% di n tích t nhiên toàn huy n.
- Vùng ven bi n g m các xã: Liên L c, Quang L c, Hoa L c, Phú L c, Hoà L c, H i
L c, Minh L c, H ng L c, a L c, Ng L c v i di n tích 5.406,59 ha, chi m 38,29%
di n tích t nhiên toàn huy n [16].

17