Header Page 1 of 161.
Bộ GIáO DụC Và ĐàO TạO
Trờng đại học kinh tế quốc dân

NGUYễN HOàI NAM

CHíNH SáCH VIệC LàM CHO LAO ĐộNG NÔNG THÔN
TRONG BốI CảNH DI DÂN - NGHIÊN CứU
TạI MộT Số TỉNH BắC TRUNG Bộ

Hà Nội - 2015

Footer Page 1 of 161.


Header Page 2 of 161.

Bộ GIáO DụC Và ĐàO TạO
Trờng đại học kinh tế quốc dân

NGUYễN HOàI NAM

CHíNH SáCH VIệC LàM CHO LAO ĐộNG NÔNG THÔN
TRONG BốI CảNH DI DÂN - NGHIÊN CứU
TạI MộT Số TỉNH BắC TRUNG Bộ
Chuyờn ngnh: QUN Lí KINH T (KHOA HC QUN Lí)
Mó s: 62340410

Ngi hng dn khoa hc:

GS.TS. MAI NGC CNG

2. Tính cấp thiết của đề tài .......................................................................................2
3. Mục tiêu nghiên cứu..............................................................................................3
4. Phạm vi nghiên cứu ...............................................................................................4
5. Các kết quả nghiên cứu chủ yếu đạt được ..........................................................5
6. Kết cấu của luận án ...............................................................................................6
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................7
1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề
tài luận án...................................................................................................................7

1.1.1. Ở nước ngoài ....................................................................................... 7
1.1.2. Ở trong nước ..................................................................................... 10
1.1.3. Nhận xét chung ................................................................................. 15
1.2. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................16

1.2.1. Câu hỏi nghiên cứu ........................................................................... 16
1.2.2. Giả thuyết nghiên cứu ....................................................................... 16
1.2.3. Khung lý thuyết ................................................................................. 17
1.2.4. Quy trình nghiên cứu ........................................................................ 21
1.2.5. Các phương pháp sử dụng nghiên cứu .............................................. 22
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1............................................................................................27
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH VIỆC
LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRONG BỐI CẢNH DI DÂN ...........28
2.1. Chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di dân .............28

2.1.1. Việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di dân .................. 28
2.1.2. Nội dung chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh
di dân ........................................................................................................... 33
2.1.3. Nhân tố ảnh hưởng đến chính sách việc làm cho lao động nông thôn
trong bối cảnh di dân ................................................................................... 47
2.2. Tác động của chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh

3.2.3. Chính sách hỗ trợ đất đai sản xuất .................................................... 82
3.2.4. Chính sách hỗ trợ ứng dụng kỹ thuật sản xuất.................................. 86
3.2.5. Chính sách tín dụng ưu đãi tạo việc làm ........................................... 88
3.3. Tác động của chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di
dân ở một số tỉnh Bắc Trung bộ ............................................................................91

3.3.1. Tác động của chính sách việc làm đến sự thay đổi về trạng thái việc
làm của lao động nông thôn ........................................................................ 91
3.3.2. Tác động của chính sách việc làm đến quy mô và cơ cấu thu nhập
của nông hộ ................................................................................................. 95
3.4. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế của chính sách việc làm cho lao động
nông thôn trong bối cảnh di dân ở Bắc Trung bộ ..............................................105

3.4.1. Những hạn chế chủ yếu của chính sách việc làm cho lao động nông
thôn trong bối cảnh di dân ở một số tỉnh Bắc Trung bộ ........................... 105
3.4.2. Nguyên nhân ................................................................................... 112
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3..........................................................................................118

Footer Page 5 of 161.


Header Page 6 of 161.
iv
CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH
VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRONG BỐI CẢNH DI DÂN Ở
BẮC TRUNG BỘ ..................................................................................................120
4.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong
bối cảnh di dân ở Bắc Trung bộ...........................................................................120

4.1.1. Dự báo ảnh hưởng của di dân ở các tỉnh Bắc Trung bộ đến chính


PHỤ LỤC

Footer Page 6 of 161.


Header Page 7 of 161.
v
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
`
Chữ viết tắt

Diễn giải

ASXH

An sinh xã hội

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

CNH

Công nghiệp hóa


Khu đô thị

KHCN

Khoa học công nghệ

NN&PTNT

Nông nghiệp và phát triển nông thôn

NSNN

Ngân sách nhà nước

NXB

Nhà xuất bản

SXKD

Sản xuất kinh doanh

TCTK

Tổng cục thống kê

TĐTDS

Tổng điều tra dân số


Bảng 2.3. Kết quả thực hiện phát triển cụm công nghiệp đến 1997 của Hàn
Quốc ...................................................................................................................... 57
Bảng 2.4. Lao động được thu hút vào lĩnh vực phi nông nghiệp ở nông thôn
Trung Quốc ........................................................................................................... 58
Bảng 3.1. Diện tích, dân số các tỉnh Bắc Trung bộ năm 2013 ........................... 64
Bảng 3.2. Dân số và tỷ lệ dân số một số tỉnh Bắc Trung bộ ............................... 67
Bảng 3.3. Thu nhập bình quân đầu người của các địa phương điều tra, khảo sát... 70
Bảng 3.4. Dân số và tỷ lệ dân đô thị của các tỉnh thuộc địa bàn điều tra ........... 72
Bảng 3.5. Đánh giá về những vấn đề xã hội nảy sinh trong nông thôn ở Thanh
Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh ....................................................................................... 73
Bảng 3.6. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo ở Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh ...... 78
Bảng 3.7. Thu nhập bình quân của người dân thành thị và nông thôn ở Bắc
Trung bộ giai đoạn 2009 - 2013 .......................................................................... 81
Bảng 3.8. Đánh giá tác động của các chính sách việc làm cho lao động nông
thôn trong bối cảnh di dân ở một số tỉnh Bắc Trung bộ ..................................... 91
Bảng 3.9. Số ngày làm việc của lao động nông thôn ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà
Tĩnh năm 2012 - 2013 .......................................................................................... 92
Bảng 3.10. Chuyển dịch cơ cấu hộ khu vực nông thôn Bắc Trung bộ giai đoạn
2010 - 2014 ........................................................................................................... 94
Bảng 3.11. Thu nhập bình quân (nhân khẩu, lao động) theo ngành nghề .......... 96
Bảng 3.12. Cơ cấu thu nhập của các hộ theo ngành nghề năm 2013 ................ 97
Bảng 3.13. Cơ cấu thu nhập của các hộ có lao động di cư và không có lao động
di cư năm 2013 ..................................................................................................... 98
Bảng 3.14. Thu nhập bình quân/ hộ/nhân khẩu theo nhóm tuổi chủ hộ năm 2013.. 99

Footer Page 8 of 161.


Header Page 9 of 161.
vii

viii
Danh mục biểu:
Biểu đồ 2.1. Đồ thị thay đổi cơ cấu GDP và việc làm ở Trung Quốc ..............59
Biểu đồ 3.1. Tỷ lệ các hộ nghèo trong cả nước giai đoạn 2004 - 2010..........108

Danh mục hình, hộp:
Hình 1.1. Mô hình Khung logic đánh giá chính sách .......................................18
Hình 2.1. Cây mục tiêu của chính sách việc làm cho lao động nông thôn ......35
trong bối cảnh di dân ........................................................................................35
Hộp 3.1. Dân bỏ ruộng và hệ lụy .....................................................................85
Hộp 3.2. Nhân tố làm thay đổi thời gian làm việc ở nông thôn .......................93
Hộp 3.3. Tác động của di dân đến cơ cấu việc làm ..........................................95
Hộp 3.4. Khó tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nông
thôn .................................................................................................................107
Hộp 3.5. Sự cần thiết phải có văn bản dưới luật cụ thể hóa Luật việc làm ....115
Hộp 3.6. Sự mong muốn của người dân về sự hỗ trợ tài chính và tổ chức tạo
việc làm cho người dân nông thôn .................................................................117
Hình 4.1. Các dòng di cư 1999-2009 và dự báo tới 2019 ..............................124

Footer Page 10 of 161.


Header Page 11 of 161.

1

MỞ ĐẦU
1. Giới thiệu luận án
Luận án được viết với tổng số trang là 150, trong đó số trang của từng chương,
từng phần được chia cụ thể như sau: (mở đầu: 6 trang; chương 1: 21 trang; chương

2

quyền địa phương các tỉnh Bắc Trung bộ quan tâm giải quyết sẽ là tiền đề cho việc
thúc đẩy tạo việc làm, tăng thu nhập, đảm bảo an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo,
phát triển kinh tế xã hội các tỉnh Bắc Trung bộ thời gian tới.

2. Tính cấp thiết của đề tài
Sau gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, Việt Nam đã đạt được những
thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội, tốc độ tăng trưởng kinh tế khá và tương đối
ổn định, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ,
giảm tỷ trọng nông nghiệp, đời sống nhân dân được cải thiện và từng bước nâng lên.
Bên cạnh những thành công, Việt Nam đang phải đối mặt với không ít những
khó khăn thách thức: Tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm của lao động nông thôn,
đói nghèo chưa được giải quyết một cách bền vững, phân hóa xã hội ngày càng phức
tạp, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn còn nhiều khó khăn, hiện tượng di
dân tự do ở nông thôn khá phổ biến.
Nhà nước đã ban hành một số chính sách việc làm để giải quyết những khó
khăn cho người dân, đặc biệt là lao động nông thôn. Tuy nhiên, tác động của chính
sách việc làm chưa thực sự rõ rệt, tình trạng nghèo đói, mất cân đối cơ cấu dân số,
lao động, thiếu việc làm, an sinh xã hội nông thôn không đảm bảo, di dân nông thôn
tìm việc vẫn diễn ra mạnh mẽ.
Ba tỉnh Bắc Trung bộ (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh) có dân số trên 11,0
triệu người, chiếm 12,7% dân số cả nước và dân số đang tăng nhanh (mỗi năm tăng
trung bình 88,7 nghìn người) [73]. Sản xuất cơ bản vẫn là nông nghiệp, đời sống
người dân gặp nhiều khó khăn, thiếu việc làm đang là vấn đề bức xúc. Vì vậy, trong
nhiều thập kỷ qua, Bắc Trung bộ là vùng xuất cư, thời kỳ 2004-2009, đây là vùng
xuất cư lớn thứ hai so với cả nước và có tỷ suất di cư thuần tới -30,2%o. Di dân nông
thôn góp phần tăng thu nhập, nâng cao mức sống và trình độ dân trí, tạo không gian
làm việc rộng hơn cho người ở lại khu vực nông thôn. Bên cạnh đó, ngày càng xuất
hiện nhiều vấn đề xã hội nảy sinh ở nông thôn như biến đổi cơ cấu dân số, lao động,

3. Mục tiêu nghiên cứu
3.1. Mục tiêu chung
Nghiên cứu chính sách việc làm và tác động của chính sách việc làm cho lao
động nông thôn trong bối cảnh di dân và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện và
nâng cao tác động của chính sách việc làm cho lao động nông thôn ở các tỉnh Bắc
Trung bộ trong bối cảnh một bộ phận lao động nông thôn di dân tìm việc làm.

3.2. Mục tiêu cụ thể
- Làm rõ cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách việc làm cho
lao động nông thôn trong bối cảnh di dân; xây dựng khung lý thuyết đánh giá tác
động của chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di dân.

Footer Page 13 of 161.


Header Page 14 of 161.

4

- Phân tích chính sách việc làm và tác động của chính sách việc làm cho lao
động nông thôn tại một số tỉnh Bắc Trung bộ trong bối cảnh di dân đến thay đổi
trạng thái việc làm và nâng cao thu nhập; chỉ ra điểm mạnh, hạn chế và nguyên
nhân hạn chế.
- Đề xuất phương hướng, giải pháp nâng cao tác động chính sách việc làm cho
lao động nông thôn trong bối cảnh di dân ở các tỉnh Bắc Trung bộ đến năm 2025.

4. Phạm vi nghiên cứu
4.1. Về nội dung
- Luận án nghiên cứu tác động của chính sách việc làm cho lao động nông
thôn trong bối cảnh di dân; trong đó, tập trung vào chính sách việc làm cho đối

sách được đề xuất đến năm 2025.

5. Các kết quả nghiên cứu chủ yếu đạt được
5.1. Xây dựng khung lý thuyết về chính sách việc làm và đánh giá tác động
của chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di dân; Làm rõ cơ
sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách việc làm cho lao động nông thôn
trong bối cảnh di dân.
5.2. Chỉ rõ trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ hiện nay việc tiếp cận chính
sách việc làm của lao động nông thôn còn hạn hẹp, chính sách đào tạo nghề chưa thật
gắn với khu vực nông thôn; chính sách tín dụng ưu đãi tạo việc làm chủ yếu hướng
tới đối tượng hộ nghèo và cận nghèo mà chưa chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp nông
thôn; thu nhập bình quân khẩu của hộ không có lao động di cư thấp hơn so với hộ có
lao động di cư; thu nhập bình quân nhân khẩu của chủ hộ lớn tuổi (trên 45 tuổi) thấp
hơn so với chủ hộ trẻ (dưới 45 tuổi).
5.3. Bên cạnh các hạn chế về luật pháp cơ chế chính sách, tổ chức quản lý,
phân tích hồi quy kết quả điều tra trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ của luận án chỉ
rõ, quy mô lao động, tỷ lệ nguồn thu từ hoạt động phi nông nghiệp, trình độ đào tạo
của chủ hộ có tác động tích cực đối với việc tăng thu nhập bình quân của hộ; Tuy
nhiên, tác động của yếu tố tín dụng và KHCN trên địa bàn là chưa cao.
5.4. Chỉ ra phương hướng hoàn thiện chính sách việc làm cho lao động
nông thôn: (1) Chính sách hỗ trợ học nghề phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của các
địa phương Bắc Trung bộ, học nghề phải gắn với giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ
cấu kinh tế, gắn với xóa đói giảm nghèo; (2) Chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề
nghiệp cho lao động nông thôn Bắc Trung bộ góp phần giảm bớt sự chênh lệch thu
nhập bình quân khẩu giữa hộ có lao động di cư và hộ không có lao động di cư, giữa
các chủ hộ cao tuổi với chủ hộ trẻ, giữa đồng bằng, miền núi và ven biển, giữa các
ngành nghề kinh tế; (3) Chính sách hỗ trợ ứng dụng kỹ sản xuất, cần tăng cường đầu
tư tài chính và tập trung có trọng điểm cho những ngành nghề có thế mạnh của vùng

Footer Page 15 of 161.

trong bối cảnh di dân ở một số tỉnh Bắc Trung bộ
Chương 4. Phương hướng và giải pháp nâng cao tác động của chính sách
việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di dân ở một số tỉnh Bắc Trung bộ.

Footer Page 16 of 161.


Header Page 17 of 161.

7

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan
đến đề tài luận án
1.1.1. Ở nước ngoài
- Năm 1981, Robert Repetto, Tai Hwan Kwon, Son Young Kim, Dae Young
Kim, John.E.Donaldson, Economic development, Population policy, and demographic
transition in the republic of Korea (Phát triển kinh tế, chính sách dân số và biến đổi
quá độ dân số ở Hàn quốc). Nhóm tác giả xuất bản tại Đại học Havard, đã phân
tích mối quan hệ giữa bối cảnh lịch sử và dân số Hàn Quốc; thực trạng di dân, sự
phát triển kinh tế xã hội của Hàn Quốc và đề xuất các chính sách dân số việc làm
ở Hàn Quốc.
- Năm 1982, Layard.R đã cho xuất bản quyển sách “Youth unemployment in
Britain and the United States compared" (Tình trạng thất nghiệp thanh niên ở Anh và
so sánh với Mỹ). Công trình này đã nghiên cứu, so sánh tình trạng thất nghiệp của
giới trẻ ở hai quốc gia có nền kinh tế phát triển cao và cũng khá lâu đời ở hai châu
lục khác nhau là Anh và Mỹ. Công trình nghiên cứu này đã cho thấy, nền kinh tế
càng hiện đại, việc thu hút lao động vào các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh càng đòi
hòi khắt khe. Do đó, muốn cho giới trẻ có việc làm phù hợp, có thu nhập cao, phải

số lượng việc làm bằng cách quan tâm đến tiềm năng của mỗi khu vực và bằng việc kết
nối cộng đồng nông thôn với các hoạt động khu vực thành thị.
- Năm 2000, Fred C. & Andy F. đã xuất bản quyển sách “Youth unemployment
in rural areas" (Tình trạng thất nghiệp thanh niên ở khu vực nông thôn). Tác giả tập
trung nghiên cứu về giới trẻ ở nông thôn đang đối mặt với thời kỳ thất nghiệp đồng
thời xác định hướng đi cho phù hợp với thị trường lao động. Công trình này tập
trung những điều kiện của giới trẻ, thể hiện quan điểm của người sử dụng lao động
và những ngành nghề chủ yếu ở khu vực nông thôn và đối chiếu những điểm khác
nhau giữa điều kiện của giới trẻ ở nông thôn với giới trẻ ở thành thị. Ở trong
chương cuối, công trình này đã nêu bật một số gợi ý về biện pháp giải quyết vấn đề
thất nghiệp.
- Năm 2001 Thomas R. viết bài báo “Rural Nonfarm Employment and
Incomes in Latin Amercia: Overview and Policy Implications” (Việc làm phi nông
nghiệp ở khu vực nông thôn và thu nhập ở châu Mỹ Latinh: Tổng quan và đề xuất, gợi ý
chính sách). Bài báo đề cập về việc làm và thu nhập phi nông nghiệp ở nông thôn rất
quan trọng đối với hộ gia đình nông thôn ở châu Mỹ Latinh. Những nghiên cứu cho

Footer Page 18 of 161.


Header Page 19 of 161.

9

thấy sự cần thiết phải phát triển hơn những chương trình quan tâm đến tiền lương
trong ngành dịch vụ, so với truyền thống tập trung những nhà sản xuất nhỏ. Hơn
nữa nâng cao công suất làm việc của những người nghèo tham gia vào những công
việc trả lương tốt hơn rất quan trọng thông qua việc đào tạo kỹ năng làm việc, giáo
dục, cơ sở hạ tầng…
- Năm 2003, Martin M. & Ronald W.M. đã viết bài “Unemployment duration

gia đình ở nông thôn xem xét nghề nông như một mạng lưới an toàn trong trường hợp
suy thoái kinh tế.
- Năm 2010, công ty chuyên nghiên cứu và tư vấn hàng đầu của Châu Âu
Ecorys đã nghiên cứu đề tài “Study on Employment, Growth and Innovation in
Rural Areas" (Nghiên cứu về việc làm, tăng trưởng và đổi mới ở nông thôn). Công
trình nghiên cứu cung cấp "Sự đánh giá toàn diện về việc làm và tăng trưởng trong
khu vực nông thôn đặc biệt chú ý đến phụ nữ và thanh niên, nông nghiệp và các
ngành công nghiệp thực phẩm nông nghiệp; các điều kiện quan trọng để kích thích
tăng trưởng kinh tế trong khu vực nông thôn; và đưa ra sự phân biệt các nhân tố
chính ảnh hưởng việc làm và phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn.
- Năm 2012, Charlie P.S. đã viết bài “Increasing rural employment in SubSaharan Africa” (Tăng lao động nông thôn ở Khu vực các nước Châu Phi cận

Sahara). Nghiên cứu đưa ra một số chính sách để cải thiện vấn đề như khuyến
khích sự phát triển của các ngành công nghiệp phi nông nghiệp nông thôn, đầu tư
vào giáo dục và dạy nghề cho khu vực nông thôn, đưa đến những cơ hội công bằng
cho phụ nữ, tăng cường phát triển cho những tổ chức đại diện cho những nhà sản
xuất quy mô nhỏ.
Nhìn chung các nghiên cứu ở nước ngoài đề cập đến các giải pháp về chính
sách việc làm như: chuyển dịch dân số, cải cách thủ tục hành chính ở thành thị và mới
chỉ tập trung giải quyết việc làm cho giới trẻ (thanh niên) chưa quan tâm đến nhóm
yếu thế ở nông thôn (phụ nữ, người tàn tật...). Bên cạnh đó, tính chất mùa vụ của lao
động nông thôn Việt Nam, là điểm khác biệt cơ bản đối với nước ngoài. Vì vậy,
nghiên cứu sinh cho rằng cần đi sâu phân tích chính sách việc làm và đưa ra được giải
pháp nâng cao tác động chính sách việc làm, căn cứ vào điều kiện cụ thể của Việt
Nam và vùng Bắc Trung bộ là chủ đề cần tiếp tục nghiên cứu.

1.1.2. Ở trong nước
- Năm 1997, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia đã cho xuất bản công trình
nghiên cứu: Về chính sách giải quyết việc làm ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hữu


nhu cầu so với số lao động mất việc làm, việc di cư ra thành phố tìm việc làm tại các
khu đô thị, khu công nghiệp có thu nhập cao hơn, nhưng cũng chưa đáp ứng được
nhu cầu đời sống của người lao động phải sống xa nhà,…
07 kiến nghị mà tác giả đưa ra rất thuyết phục. Tuy nhiên, phạm vi nghiên
cứu chỉ tập trung vào thu nhập việc làm của đối tượng có đất bị thu hồi. Vì vậy, cần

Footer Page 21 of 161.


Header Page 22 of 161.

12

tiếp tục nghiên cứu đề xuất những chính sách, giải pháp tạo việc làm, tăng thu nhập,
đảm bảo an sinh xã hội cho đối tượng lao động tại khu vực nông thôn.
- Năm 2008, đề tài cấp Nhà nước "Cơ sở khoa học của việc xây dựng và
hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam tới năm 2015" của tác
giả Mai Ngọc Cường, đã đề cập tới vấn đề nhà nước cần có chính sách thúc đẩy
phát triển kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động khu vực phi
chính thức.
Các giải pháp tạo việc làm, tăng thu nhập, đảm bảo an sinh xã hội mà tác giả
đưa ra có ý nghĩa thực tiễn. Tuy nhiên, giải pháp mới chỉ dừng lại cho đối tượng ở
khu vực thành thị (khu vực phi chính thức), mà chưa nghiên cứu cũng như giải pháp
chính sách việc làm cho khu vực nông thôn (đặc biệt là lao động tại nông thôn). Vì
vậy, đây là nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu.
- Năm 2011, nghiên cứu “Các vấn đề di dân và định hướng chính sách”, của
tác giả Vũ Mạnh Lợi, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, theo kết quả
nghiên cứu điều tra mẫu nhỏ tại 15 xã, phường thuộc 5 tỉnh Hưng Yên, Nghệ An,
Quảng Ngãi, Tây Ninh, An Giang (đại diện cho các vùng địa lý sinh thái có nhiều
người di cư thuộc 3 vùng Bắc - Trung - Nam) với 600 hộ gia đình có người di cư

Cường, trường Đại học Kinh tế Quốc dân; đã khái quát tình hình di dân nông thôn thành thị ở Việt Nam giai đoạn từ năm 1999 - 2009, phân tích các nguyên nhân chủ
yếu của di cư; tác giả cũng đã phân tích những tác động của di cư nông thôn - thành
thị với phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam.
Bên cạnh đó, bài viết đã đưa ra một số bất cập trong quá trình di cư ảnh
hưởng đến cả khu vực nông thôn và khu vực thành thị. Tác giả đã đưa ra một số
khuyến nghị chính sách nhằm khắc phục những bất cập khó khăn của người lao
động cả ở khu vực nông thôn và đô thị trong thời gian tới như: tăng cường nâng cao
trình độ nông dân, xây dựng nông thôn mới, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông
thôn, đẩy nhanh đô thị hóa nông thôn. Đồng thời ở khu vực thành thị cần phải: có
chính sách xây dựng nhà ở cho công nhân thuê dài hạn, doanh nghiệp cần có chính
sách bồi dưỡng nâng cao trình độ người lao động, quy hoạch các cơ sở hạ tầng....
Hệ thống giải pháp đưa ra tương đối đầy đủ và thiết thực. Tuy nhiên, phạm vi
nghiên cứu chỉ là di cư nông thôn - thành thị, khuyến nghị tác giả đưa ra còn chưa
phân biệt đối tượng rõ ràng đối tượng chính sách là đầu đi hay đầu đến. Vì vậy, cần
thiết có một nghiên cứu sâu về tác động cũng như hệ thống giải pháp chính sách việc
làm đối với khu vực nông thôn trong bối cảnh di dân.

Footer Page 23 of 161.


Header Page 24 of 161.

14

- Năm 2012, trong bài viết "Di dân: thực trạng, xu hướng và khuyến nghị
chính sách" của tác giả Nguyễn Đình Cử, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; bài
viết đã kết luận: Di cư không phải là hiện tượng mới mà đã có từ lâu đời. Tuy nhiên,
hơn mười năm qua ở nước ta đã xuất hiện một loạt các nhân tố mới, có sức tác động
mạnh mẽ tạo nên dòng di cư sôi động và ngày càng đa dạng. Đó là sự phát triển
kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa, đô thị hóa, hội nhập


Vì vậy, nghiên cứu chính sách việc làm, tăng thu nhập, đảm bảo an sinh xã hội nông
thôn trong bối cảnh một bộ phận dân cư nông thôn di cư tìm việc cần được tiếp tục
nghiên cứu.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trong nước về chính sách việc làm
mới chỉ đề cập đến các giải pháp cho khu vực thành thị, khu công nghiệp, khu chế
xuất. Vì vậy, có một công trình nghiên cứu chính sách việc làm cho lao động tại khu
vực nông thôn sẽ có ý nghĩa cả lý luận và thực tiễn, trong bối cảnh lao động nông
thôn di cư tìm việc.

1.1.3. Nhận xét chung
Các công trình nghiên cứu đã được công bố trong và ngoài nước đã đề cập đến
những khía cạnh và ở các mức độ khác nhau về chính sách của chính phủ trong việc
giải quyết việc làm và tác động của chính sách việc làm. Tuy nhiên, chưa có đề tài, tài
liệu nào đi sâu phân tích cụ thể chính sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối
cảnh di dân về khía cạnh tác động của chính sách việc làm (chính sách hỗ trợ học
nghề; chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp; chính sách hỗ trợ đất đai sản xuất;
chính sách hỗ trợ ứng dụng kỹ thuật sản xuất; chính sách tín dụng ưu đãi tạo việc
làm) đến thay đổi trạng thái việc làm; nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn
trong bối cảnh di dân nông thôn ở vùng Bắc Trung bộ đã tạo ra không gian việc làm
rộng hơn cho người ở lại và tại khu vực nông thôn tỷ lệ người già và trẻ em tăng lên.
Bắc Trung bộ là khu vực có nhiều đặc trưng điển hình: là khu vực có tỷ lệ
xuất cư lớn, khu vực có điều kiện tự nhiên, khí hậu, địa hình phức tạp với diện tích
lớn, thu nhập bình quân đầu người thấp, người dân Bắc Trung bộ có tính bảo thủ
cao, nông thôn Bắc Trung bộ đa dạng với nhiều nét văn hóa của các dân tộc khác
nhau. Đặc biệt, thời gian gần đây một số doanh nghiệp trong nước và nước ngoài
ở các thành phố lớn, các khu công nghiệp đã không tuyển dụng lao động ở 3 tỉnh
Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh. Đây là những điểm khác biệt mà đề tài “Chính
sách việc làm cho lao động nông thôn trong bối cảnh di dân - Nghiên cứu ở một số
tỉnh Bắc Trung bộ” cần phải chú ý tới.