MỤC LỤC
Nội dung
I. MỞ ĐẦU
I.1. Lí do chọn đề tài
I.2. Mục đích nghiên cứu
I.3. Đối tượng nghiên cứu
I.4. Phương pháp nghiên cứu
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
II.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
II.1.1. Giáo dục môi trường là gì?
II.1.2. Lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học là một trong những
nhiệm vụ quan trọng.
II.1.3. Vai trò của việc lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học hóa học.
II.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
II.2.1. Thuận lợi.
II.2.2. Khó khăn.
II.3. Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải
quyết vấn đề.
II.3.1. Các phương pháp lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học.
II.3.2. Các hình thức lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học.
II.3.2.1. Vận dụng kiến thức trong nội dung bài học để liên hệ thực tế có
liên quan đến môi trường.
II.3.2.2. Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập liên quan đến giáo dục môi trường.
II.3.2.3. Minh họa nội dung Giáo dục môi trường bằng những hình ảnh thực tế.
II.3.2.4. Đưa vào nội dung bài học những thông tin mang tính thời sự có
liên quan đến môi trường.
II.3.2.5. Xem các phim, video clip về hóa học và môi trường, cho học sinh tham
quan thực tế, quan sát nguồn gây ô nhiễm môi trường trên địa bàn trường học.
II.3.3. Các quy trình lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học Hóa học.
II.3.3.1. Thu thập và phân loại các tư liệu.
II.3.3.2. Nghiên cứu kĩ bài giảng.

13
14
14
15
16
16
16
17
17
17
18
19

1


I. MỞ ĐẦU
I.1. Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, giáo dục môi trường được xem là nhiệm vụ hết
sức quan trọng của Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, bởi lẽ đó là việc
làm cấp thiết để bảo vệ và phát triển bền vững cái nôi của nhân loại.
Giáo dục môi trường (GDMT) trong nhà trường lại càng có ý nghĩa quan
trọng, được xem là một trong những biện pháp hàng đầu để bảo vệ môi trường
có hiệu quả. Giáo dục môi trường sẽ giúp con người nhận thức đúng đắn về môi
trường. Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước,
nếu được trang bị đầy đủ những nhận thức về bảo vệ môi trường, thì khi trưởng
thành, dù làm bất cứ việc gì, ở đâu, họ cũng đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo
vệ môi trường một cách có hiệu quả.
Ở trường THCS, việc truyền thụ kiến thức giáo dục môi trường đến học
sinh thuận lợi và hiệu quả nhất vẫn là hình thức tích hợp và lồng ghép vào các



- Sáng kiến được thực hiện với học sinh khối 8 và 9 ở trường THCS Chu
Văn An.
I.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích và hệ thống hóa các tài liệu
có liên quan đến sáng kiến, đặc biệt là cập nhật thường xuyên những thông tin
mới về tình hình ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, sư tầm những hình ảnh
về ô nhiễm môi trường trên địa bàn Huyện Nga Sơn.
- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thí nghiệm ở các giờ dạy trên lớp.
- Phương pháp điều tra học sinh.

3


II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
II.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
II.1.1. Giáo dục môi trường là gì?
Giáo dục môi trường là dựa trên những tri thức về môi trường để hình
thành ý thức trách nhiệm và kỹ năng hành động của học sinh, nhằm bảo vệ môi
trường bằng các giải pháp trước mắt.
Giáo dục môi trường không phải chỉ thực hiện trong một thời gian ngắn,
không chỉ ở học sinh THCS, mà là một quá trình lâu dài, ở mọi đối tượng, lứa tuổi.
Giáo dục môi trường trong nhà trường phổ thông nhằm đạt đến mục đích
cuối cùng là mỗi học sinh được trang bị một ý thức, trách nhiệm đối với sự phát
triển bền vững của Trái đất, hình thành thái độ, ý thức bảo vệ và giữ gìn tài sản
quý giá nhất của nhân loại.
II.1.2. Lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học là một trong những
nhiệm vụ quan trọng.
Giáo dục môi trường trong trường học có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm


cho việc triển khai nội dung giáo dục môi trường. Hơn nữa, đây cũng là một
trong những mục tiêu cần phải đạt được trong các bài dạy hóa học liên quan.
Hiện nay, chủ đề giáo dục môi trường đã đang được phổ biến rộng rãi trong
nhà trường nên việc kết hợp giáo dục sẽ được đồng bộ, hiệu quả giáo dục cao hơn.
Sử dụng có hiệu quả cao đối với những bài học có hình ảnh, phim minh họa,
hợp lý. Gây được sự hứng thú, ngạc nhiên, với những kiến thức mới lạ, vì vậy lôi
kéo được sự tham gia của học sinh vào tiết học, làm cho tiết học sôi động hơn.
II.2.2. Khó khăn.
Mặc dù giáo dục môi trường đang là một trong những nhiệm vụ cấp thiết,
nhưng vẫn chưa có hệ thống bồi dưỡng kiến thức cho giáo viên. Một số giáo
viên còn ngại tìm tòi kiến thức về môi trường, chưa có kỹ năng lồng ghép nội
dung kiến thức về môi trường vào bài dạy.
Mặt khác ý thức của nhiều người dân về môi trường sống và việc bảo vệ môi
trường còn rất thấp, chỉ thấy được những lợi ích trước mắt, chưa thấy được
những nguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu.
Qua khảo sát học sinh lớp 8A và 9A tại trường THCS Chu Văn An cuối năm
học 2014 – 2015 (năm học mà tôi chưa áp dụng SKKN) bằng một số câu hỏi
liên quan đến môi trường (Phụ lục) tôi nhận được kết quả sau:
Số học sinh
Kết quả (số câu trả lời đúng)
đuợc kiểm tra
Dưới 5 câu 5 – 8 câu
9 – 10 câu
Lớp 8A
40
24
13
3
Lớp 9A

tiêu giáo dục môi trường.
Trong nội dung giáo dục môi trường cần phải làm rõ ý nghĩa của môi trường
với con người, bao gồm cả ý nghĩa trực tiếp ( thực phẩm để ăn, nước để uống…)
đến giá trị gián tiếp ( ô nhiễm không khí, mưa axit …).
II.3.2. Các hình thức lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy
học hóa học:
Có thể có nhiều hình thức khác nhau để truyền tải nội dung giáo dục môi
trường một cách hiệu quả đến học sinh tùy thuộc vào nội dung bài dạy, mục tiêu
cần đạt đến. Sau đây là một số hình thức chủ yếu mà tôi đã đưa ra trong quá
trình giảng dạy:
II.3.2.1. Vận dụng kiến thức trong nội dung bài học để liên hệ thực tế có liên
quan đến môi trường:
- Hình thức này không những giúp các em thấy được sự gần gũi giữa hóa
học với thực tiễn mà từ đó các em còn có thể tự mình giải thích được những hiện
tượng xảy ra trong tự nhiên liên quan đến những biến đổi hóa học. Nhờ vậy, nọi
dung giáo dục môi trường sẽ trở nên thiết thực và hiệu quả được nâng cao.
- Thông thường, giáo viên thường đưa ra hệ thống các câu hỏi: “Tại sao?”,
“Như thế nào?” để dẫn dắt các em vào nội dung truyền tải.
Ví dụ 1:
- Tên bài dạy: Bài 2: Một số oxit quan trọng: Lưu huỳnh đioxit – Phần I:
Lưu huỳnh đioxit có những tính chất gì? (SGK Hóa học 9)
- Mục tiêu giáo dục môi trường: Lưu huỳnh đioxit là một chất khí độc, gây ô
nhiễm môi trường không khí, gây hiện tượng mưa axit…
- Thực hiện: GV đặt câu hỏi:
Câu hỏi 1: Để diệt chuột trong một nhà kho, người ta dùng phương pháp đốt lưu
huỳnh, đóng kín cửa nhà kho lại. Chuột hít phải khói sẽ bị sưng yếu hầu, co giật,
tê liệt cơ quan hô hấp dẫn đến bị ngạt mà chết. Giải thích tại sao?
Câu hỏi 2: Lưu huỳnh đioxit là một trong những chất khí chủ yếu gây ra những
cơn mưa axit, gây tổn hại cho những công trình được làm bằng thép, đá, các sinh
vật và thực vật. Hãy giải thích quá trình tạo thành mưa axit?

tìm tòi ra nội dung bài giải nhờ đó có thể khắc sâu trong tư tưởng của các em.
Ví dụ 1.
- Tên bài dạy: Bài 2: Một số oxit quan trọng – Lưu huỳnh đioxit- Phần củng cố
(SGK Hóa học 9)
- Mục tiêu giáo dục môi trường: Lưu huỳnh đioxit là khí độc, gây ô nhiễm
không khí…
- Thực hiện:
+ Bài tập củng cố: Một nhà máy nhiệt điện mỗi ngày đêm thải ra khí quyển 64
tấn SO2. Hỏi cần có bao nhiêu m 3 dung dịch Ca(OH)2 0,0002M để xử lý toàn bộ
lượng SO2 trong khí thải đó?
+ HS vận dụng tính chất hóa học của SO2 để giải bài tập.
+ Giáo viên nhận xét, kết luận: Cần hạn chế lượng khí thải SO 2 để góp phần bảo
vệ môi trường.
Ví dụ 2:
- Tên bài dạy: Bài 21: Ăn mòn kim loại (SGK Hóa học 9)
- Mục tiêu giáo dục môi trường: Bào vệ kim loại ít bị ăn mòn do các yếu tố hóa
học trong môi trường.
- Thực hiện:
+ Giáo viên đặt câu hỏi:
? Vì sao sắt bị oxi hóa (bị ăn mòn) trong không khí ẩm?
? Tại sao vật bằng sắt bị ăn mòn nhanh trong khí quyển có chứa cacbon đioxit,
lưư huỳnh đioxit, mặc dù những chất này không trực tiếp tác dụng với sắt?
(GV có thể đưa kèm những hình ảnh minh họa trong phần trình chiếu)

Vật dụng bằng sắt bị gỉ (ăn mòn)
+ HS trả lời.
+ GV nhận xét, kết luận.
Ví dụ 3:
8


- Tên bài dạy: Bài 28: Không khí sự cháy (SGK Hóa học 8)
- Mục tiêu giáo dục môi trường:
+ Tác hại của tình trạng không khí bị ô nhiễm, bảo vệ không khí trong sạch là
nhiệm vụ của mỗi người, mỗi quốc gia.
+ Sự cháy gây ô nhiễm không khí khi tạo ra các chất gây hiệu ứng nhà kính như
CO2, SO2 …
- Thực hiện:
+ GV đặt câu hỏi: Bầu không khí của chúng ta hiện nay như thế nào?
+ HS trả lời.
+ GV trình chiếu một số hình ảnh về ô nhiễm không khí do bụi, khí thải, xác
chết sinh vật, hậu quả của việc ô nhiễm không khí,…
Bảng: Nguồn gốc và ảnh hưởng của một số chất gây ô nhiễm không khí.
Khí
Nguồn gốc gây ô nhiễm
Do nhân tạo
Tác động tới môi trường
CO
Quá trình cháy, oxi hóa 21%
Phá hủy tầng ozon, rối loạn
hợp chất hiđrocacbon
tầng bình lưu.

9


CO2
SO2
NOx
NH3
CH4

hủy tầng ozon
Rút ra kết luận: Hãy góp phần bảo vệ bầu không khí trong lành tránh ô nhiễm.
Giáo án minh họa: Bài 28: Không khí sự cháy – Phần I.3. Bảo vệ không khí
trong lành, tránh ô nhiễm.
Để thực hiện, GV thiết kế giáo án powerpoint, có kèm theo hình ảnh, video
minh họa. (Bài dạy này tôi đã tham gia dự thi Dạy học tích hợp dành cho GV
THCS và đạt giải Nhì cấp Tỉnh, được chọn gửi tham dự thi Quốc gia)
- GV trình chiếu hình ảnh minh họa cho việc bầu không khí bị ô nhiễm.

- Các bước thực hiện:
Hoạt động của GV
Bảo vệ không khí trong
lành, tránh ô nhiễm :
GV yêu cầu các nhóm thảo
luận để trả lời các câu hỏi
sau:
1. Các nguồn gây ô nhiễm
không khí ?
GV cho HS nhận xét sau đó
đưa ra một số hình ảnh và tư
liệu tham khảo.
2. Không khí bị ô nhiễm gây

100%

Hoạt động của HS

Ghi bảng
3. Bảo vệ không
HS thảo luận, trả lời câu hỏi. khí trong lành,

tránh ô nhiễm ?
trồng cây xanh,…
Ví dụ 2:
- Tên bài dạy: Bài 28: Các oxit của cacbon – Phần củng cố (SGK hóa học 9)
- Mục tiêu Giáo dục môi trường: Hàm lượng các oxit của cacbon trong không
khí lớn gây ô nhiễm không khí, hiệu ứng nhà kính…
- Thực hiện:
+ Bài tập củng cố: Tại sao việc sử dụng than để nấu ăn, nung gạch ngói, nung
vôi gây ô nhiễm môi trường? Biện pháp hạn chế gây ô nhiễm môi trường?
+ GV trình chiếu một số hình ảnh minh họa:

Sử dụng than để nấu ăn, nung vôi, nung gạch
+ HS thảo luận trả lời câu hỏi.
+ GV nhận xét, kết luận.
II.3.2.4. Đưa vào nội dung bài học những thông tin mang tính thời sự có liên
quan đến môi trường:
Hình thức liên hệ thực tiễn này gợi cho học sinh những hình ảnh thiết thực,
gần gũi, cho các em thấy được mối quan hệ mật thiết giữa hóa học với đời sống,
với môi trường. Từ đó vận dụng những kiến thức hóa họcvào việc xây dựng, bảo
vệ, cải tạo môi trường mà các em đang sống.
Ví dụ :

11


- Tên bài dạy: Bài 36: Nước: Phần III Vai trò của nước trong đời sống và sản
xuất, cống ô nhiễm nguồn nước (SGK Hóa học 8)
- Mục tiêu giáo dục môi trường: Giáo dục ý thức cải tạo và bảo vệ nguồn nước,
hạn chế tình trạng ô nhiễm nguồn nước như hiện nay.
- Thực hiện:

hợp nội dung trả lời của HS, GV rút ra nội dung chính của vấn đề đồng thời gợi
mở các biện pháp cải tạo, bảo vệ môi trường.
Ví dụ:
- Tên bài dạy: Bài 2: Một số oxit quan trọng – Lưu huỳnh đioxit – Phần I: Lưu
huỳnh đioxit có những tính chất gì? (SGK Hóa học 9)
- Mục tiêu giáo dục môi trường: Lưu huỳnh đioxit là chất khí độc, gây ô nhiễm
không khí, mưa axit…

12


- Thực hiện: GV cho HS xem video về tình trạng ô nhiễm môi trường do khí
SO2.
II.3.3. Các quy trình lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học Hóa học:
II.3.3.1. Thu thập và phân loại các tư liệu:
Để đưa nội dung giáo dục môi trường vào bài giảng một cách sinh động,
hợp lý, giáo viên cần phải có vốn kiến thưc phong phú. Muốn được như vậy
phải chịu khó thu thập tư liệu (bài viết, phóng sự, tranh ảnh …). Sau đó GV phải
biết chắt lọc và phân loại theo từng nhóm để dễ dàng khi sử dụng.
II.3.3.2. Nghiên cứu kĩ bài giảng:
- Khoa học hóa học thường có liên quan chặt chẽ với các vấn đề môi trường và
giáo dục môi trường, tuy nhiên không phải bất cứ bài dạy nào cũng chứa đựng
nội dung này. Chính vì vậy giáo viên cần phải nghiên cứu kỹ nôi dung bài giảng
và cân nhắc để đưa kiến thức môi trường vào một cách sôi động. Bởi vì nếu
không logic và phù hợp thì nội dung truyền tải sẽ sáo rỗng, mất giá trị, không
khoa học.
- Một bài giảng gồm nhiều phần, nhiều mục, tùy theo từng nội dung cụ thể mà
có thể lồng ghép giáo dục môi trường bằng nhiều hình thức khác nhau. Nhưng
dù thế nào đi nữa, GV cũng phải nắm vững và chính xác mục tiêu bài dạy để từ
đó đưa nội dung giáo dục môi trường vào sẽ không bị khập khiễng, thiết tính

13 Phản ứng hóa học Trong công nghiệp, khi sử dụng các phản ứng hóa
học để sản xuất các chất cần thiết cho cuộc sống
đôi khi tạo ra các sản phẩm không mong muốn gây
hại cho môi trường như CO2, SO2…
24 Tính chất của oxi Vai trò của oxi trong quá trình hô hấp, sự sống của
con người và môi trường.
13


25
28
28
36
9

2
2
4
4
11
20
21

26
28
29

Sự oxi hóa, phản
ứng hóa hợp. Ứng
dụng của oxi.


34

Khái niệm hợp
chất hữu cơ

36

Metan

39

Benzen

Tạo môi trường không khí trong sạch bằng cách
tạo ra nhiều khí oxi – trồng nhiều cây xanh.
Tác hại của tình trạng không khí bị ô nhiễm, bảo
vệ không khí trong sạch là nhiệm vụ của mỗi
người, mỗi quốc gia
Sự cháy gây ô nhiễm không khí khi tạo ra các chất
gây hiệu ứng nhà kính như CO2, SO2…
Nhiều nguồn nước ngọt trên trái đất đang bị ô
nhiễm nặng do các chất thải sinh hoạt và công
nghiệp, gây ảnh hưởng đến sức khỏe.
CaO có vai trò quan trọng trong việc cải tạo môi
trường, trung hòa axit dư...
Một số oxit gây ô nhiễm không khí, tạo mưa axit
như SO2...
Axit có khả năng phản ứng với kim loại, làm mòn
kim loại, gây hại các công trình...

nhiên
việc vận chuyển dầu mỏ, tránh gây ô nhiễm môi
trường nước
47 Chất béo
Là chất không tan trong nước, khi để lâu dưới tác
dụng của hơi nước, oxi và vi khuẩn gây mùi ôi,
làm ô nhiễm môi trường, gây hại sức khỏe.
II.3.3.3 . Lựa chọn các tư liệu có liên quan, chế biến và hòa nhập vào bài giảng.
Sau khi đã có kế hoạch và lựa chọn được tư liệu phù hợp, việc đưa nội
dung giáo dục môi trường vào bài giảng sao cho hợp lý là điều quan trọng nhất.
Điều lưu ý là vẫn phải đảm bảo truyền đạt đủ kiến thức trọng tâm, từ nội dung
bài học , liên hệ thực tế hóa học và môi trường, GV không nên đưa quá nhiều
chi tiết lan man, dẫn đến xa rời bài học.
II.3.4. Các nguyên tác khi lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy
học hóa học.
- Nội dung lồng ghép phải đảm bảo tính chính xác, khoa học.
- Phân phối thời gian hợp lý, không đi lan man làm loãng nội dung bài học.
- Nội dung giáo dục môi trường phải phù hợp với chủ đề, tư tưởng của bài học.
- Các ví dụ, nội dung giáo dục môi trường đưa vào phải ngắn gọn, hấp dẫn, lôi
cuốn được sự chú ý của học sinh.
II.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
- Việc lồng ghép giáo dục môi trường trong dạy học hóa học tại trường
THCS Chu Văn An đã thu được những kết quả khả quan, đa số học sinh đã có
những thay đổi nhận thức, những hiểu biết sâu hơn về vấn đề môi trường hiện
tại, từ đó có những hành động để bảo vệ môi trường như giữ gìn khuôn viên
trường lớp xanh sạch đẹp, giữ gìn vệ sinh tại gia đình và dám lên án những hành
vi thiếu ý thức gây ảnh hưởng đến môi trường như việc xả rác bừa bãi...
- Các em tỏ ra thích thú với những vấn đề được đưa ra trong bài học, nó
dường như thoát khỏi SGK, mới lạ với các em, từ đó làm cho các em say mê

Trong quá trình giảng dạy cho HS, bên cạnh những kiến thức khoa học cơ
bản, GV còn cần phải trang bị cho các em những tri thức thực tiễn, mang tính
thời đại. Giáo dục môi trường là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng
và khẩn cấp. Việc giáo dục ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường cho học sinh
không phải là một sớm một chiều, do đó GV cần kiên trì phối hợp với các
chương trình tuyên truyền, giáo dục cộng đồng. Hơn nữa, đây không chỉ là công
việc của các giáo viên giảng dạy môn hóa học THCS mà là nhiệm vụ chung của
toàn thể những người làm công tác dạy học, ở tất cả các bậc học. Do đó, cần có
sự phối hợp đồng bộ để việc giáo dục môi trường có hiệu quả hơn, góp phần cải
thiện môi trường sống của nhân loại.
Trong quá trình thực hiện SKKN, bản thân vừa tìm tòi các tài liệu và tự
đưa ra các giải pháp thực hiện nên chắc chắn sẽ có những hạn chế. Tuy nhiên,
SKKN đã đem lại những hiệu quả ban đầu khả quan, có thể phát triển và nhân
rộng.
III.2. Kiến nghị.
Để nội dung giáo dục môi trường được truyền tải đến học sinh hiệu quả,
tôi xin có một số kiến nghị :
+ Đối với nhà trường : Tổ chức các chuyên đề lồng ghép giáo dục môi trường,
tạo điều kiện về cơ sở vật chất, thời gian để giáo viên thực hiện bài dạy một cách
hiệu quả.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Nga Sơn, ngày 12 tháng 4 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Vũ Văn Thà

16

A. Do mưa nhiều.
B. Do băng ở hai cực của Trái đất tan ra.
Câu 7. Cần làm gì để có môi trường không khí trong lành tại nơi sinh sống ?
A. Trồng nhiều cây xanh, thường xuyên vệ sinh môi trường, không xả rác
bừa bãi.
B. Không làm gì được vì đó là do tự nhiên gây nên.
Câu 8. Sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật trong
nông nghiệp có phải là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất và nước ?
A. Có.
B. Không.
Câu 9. Nguồn nước ngọt trên trái đất rất dồi dào vì 3/4 diện tích vỏ trái đất là
nước.
A. Đúng. B. Sai.
Câu 10. Nước ở sông Hưng Long chảy qua Thị trấn Nga Sơn có phải là nguồn
nước sạch ?
A. Có.
B. Không.
Đáp án :
Câu 1 Câu 2
A
C

Câu 3
B

Câu 4
B

Câu 5
A