ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LẠI THỊ LAN ANHS

Ử DỤNG DI SẢN HOÀNG THÀNH THĂNG LONGTRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ VIỆT NAM LỚP 10TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGUYỄN
BÍNH,HUYỆN VỤ BẢNTỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌCBỘ MÔN LỊCH
SỬ
Mãsố: 60 14 01 11

Ngƣờihƣớngdẫnkhoa học: TS.HOÀNG THANH TÚ

HÀNỘI–2016


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮTError! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC BẢNGivDANH MỤC BIỂU ĐỒvMỞ ĐẦU1
1. Lý do chọn đề tài1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu4
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu4
5. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu5
6. Giả thuyết khoa học6
7. Đonggopcuađêtai6

2.2.1. Giới thiệu chung về khu trung tâm di sản Hoàng thành Thăng LongError!
Bookmark not defined.
2.2.2. Một số nội dung tài liệu ở di sản Hoàng Thành Thăng Long có thể sử dụng
trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 trƣờng trung học phổ thôngError!
Bookmark not defined.
2.3. Những nguyên tắc sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long trong dạy học lịch
sử ở trƣờng Trung học Phổ thôngError! Bookmark not defined.
2.3.1. Khai thác tính trực quan sinh động của di sản Hoàng thành Thăng
LongError! Bookmark not defined.
2.3.2. Đảm bảo tính khoa học, sƣ phạmError! Bookmark not defined.
2.3.3. Phát huy tính tích cực trong nhận thức của học sinhError! Bookmark not
defined.
2.4. Các biện pháp sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử
lớp 10 ở trƣờng Trung học phổ thông Nguyễn Bính, huyện Vụ Bản tỉnh Nam
ĐịnhError! Bookmark not defined.
2.4.1. Sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long để tạo biểu tƣợng về các sự kiện
lịch sử cơ bảnError! Bookmark not defined.


2.4.2. Sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long để tiến hành tổ chức thảo luận
nhómError! Bookmark not defined.
2.4.3. Sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long để tiến hành dạy học dự ánError!
Bookmark not defined.
2.5. Thực nghiệm sƣ phạmError! Bookmark not defined.
2.5.1. Mục đích thực nghiệmError! Bookmark not defined.
2.5.2. Đối tƣợng và địa bàn thực nghiệmError! Bookmark not defined.
2.5.3.Nội dung và phƣơng pháp thực nghiệmError! Bookmark not defined.
2.5.4. Phân tích kết quả thực nghiệmError! Bookmark not defined.Tiểu kết chƣơng
2285
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ287

thực tế việc dạy và học Lịch sử còn có những hạn chế so vớimong đợi củaxã hội.
Thực tiễn nhiều học sinh không ham thích hoặcthờ ơ với việc học Lịch sử. Thực
trạng nàyđã và đang gióng lên hồi chuông báo động và cần có sự thay đổi nhanh
chóng nhƣng hợp lý, cẩn trọngđối với việc giảng dạy và học tập môn Lịch sử. Đặc
biệt, vấnđề nâng cao sự hiểu biết của học sinh theo cách tự nhiên nhất nhƣng phải
hấp dẫn, đƣa ngƣời học vào tâm thế chủ động, sáng tạo còn chƣa thực sự phát huy
hiệu quả. Chính vì vậy, chúng ta cần có những bƣớc cải tiến và đổi mới nội dung
và phƣơng pháp dạy họcbộ môn mang tính cấp bách. Quá trình này đƣợc tiến
hành thƣờng xuyên, đồng bộ, trong đó cần tăng cƣờng sử dụng các tài liệutrực
quan. Một trong số đóchính là sử dụng di sản văn hóa. Đây không chỉ là một loại
tài liệu lịch sử vật chất quý hiếm, một bằng chứng khoa học, trung thực về quá khứ
mà còn là một loại tƣ liệudạy học bộ môn đem lại hiệu quả cao.Đầu năm 2013, Bộ
Giáo dục và Đào tạo và Bộ Văn hóa Thể thao đã có văn bản hƣớng dẫn về việc sử
dụng di sản văn hóa vào dạy học, đƣợc thực hiện thíđiểm tại 7 địa phƣơng: Hà
Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Bắc Giang, Phú Thọ, Quảng Ninh, Thừa Thiên -Huế,
Quảng Nam với ba môn Lịch sử, Địa và Âm nhạc. Tại Hội thảo “Chƣơng trình
giáo dục di sản trong nhà trƣờng tại Việt Nam” diễn ra vào ngày 07/03/2012 tạiHà
Nội, Thứ trƣởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Vinh Hiển nhấn mạnh: “Giáo
dục di sản đã và
2đang từng bƣớc trở thành yêu cầu, nhiệm vụ, động lực đối với các trƣờng phổ
thông, góp phần quan trọng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh và nâng cao chất
lƣợng giáo dục toàn diện ở Việt Nam”[29, tr. 161].Các nƣớc trên thế giới ngày
càng chú trọng đến công tác khai thác và sử dụng di sản văn hóa vào nhiều lĩnh
vực. Với chiều dài lịch sử đấu tranh anh hùng, Việt Nam có nhiều loại di sản khác
nhau và đem lại hiệu quả giáo dục. Một trong số đó, khu trung tâm Hoàng thành
Thăng Long đƣợc công nhận là disản văn hóa thế giới vào năm 2009là nguồn tài
liệu rất quan trọng. Khu di sản bao gồm Di tích Khảo cổ học 18 Hoàng Diệu và
Trục chính tâm Hoàng thành Thăng Long đã tạonên một quần thể thống nhất, có
giá trị về lịch sử bởi đây từng là Kinh đô của quốc gia Đại Việt từ thế kỉ XII đến


Thăng Long đã đoàn khai quật báo cáo chi tiết trong Hội nghị thông báo Khảo cổ
học lần thứ 50 (từ ngày 16 đến 18 tháng 9 năm 2015) diễn ra tại thành phố Huế.
Bên cạnh đó, nhiều đầu sách đề cập tới sự hiện diện của Hoàng thành Thăng Long
trong lịch sử dân tộc nhƣ: Lâm Thị Mỹ Dung, Nguyễn Gia Đối, Nguyễn Ngọc Thơ
với “Di sản lịch sử và những hướng tiếp cận mới”, Nxb Thế giới, 2011; Trần Lâm
Biền, Trịnh Sinh: “Thế giới biểu tượng trong di sản văn hóa Thăng Long –Hà
Nội”, Nxb Hà Nội, 2011; Bùi Đẹp với: “Di sản thế giới tại Việt Nam”, tập 1, Nxb
Trẻ -thành phố Hồ Chí Minh, 2012.-Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học lịch


sử:Các công trình nghiên cứu của tâm lý học, giáo dục học nhƣ: “Tư duy học
sinh”, (1982) của Sácđacốp, Nxb Giáo dục, Hà Nội; “Phát triển tư duy học sinh”,
(1976) của M.A.Lexeep, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Phan Ngọc Liên (cb), (2009),
Phương pháp dạy học Lịch sử, tập 1, tập 2, Nxb Giáo dục, Hà
4Nội; Nguyễn Thị Côi, (2008), Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy
học lịch sử ở trường phổ thông, Nxb Đại học Sƣ phạm, Hà Nội; Phan Ngọc Liên,
Trần Văn Trị (cb), (2004), Phương pháp dạy học Lịch sử, Nxb Giáo dục, Hà Nội...
đã trình bày những cơ sở lý luận dạy học, nhất là việc sử dụng các phƣơng tiện
trực quan và vai trò của nó trong dạy học.Các công trình về lý luận dạy học lịch sử
đề cập tới việc dạy học lịch sử sử dụng di sản, di tích trong nhà trƣờng phổ thông
nhƣ: “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?”của N.G.Đairi, Nxb Giáo dục, Hà
Nội, 2001; Nguyễn Văn Huy, Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy giá trị di sản văn
hóa, Quy trình giáo dục trải nghiệm di sản trong nhà trường; Trần Thị Thu Thủy,
Nguyễn Xuân Trƣờng, Nguyễn Đức Tăng(2004), Các bước xây dựng kế hoạch dạy
học có sử dụng di sản văn hóa phi vật thể, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Hoàng Thanh
Hải với Di tích lịch sử và việc giảng dạy lịch sử ở trường phổ thôngtrên Tạp chí
Xƣa và Nay (tháng 4/1996, tr.6-7). Ngoài ra, còn nhiều bài viết đăng trên các tạp
chí chuyên ngành: Dạy và Học ngày nay, tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, Xƣa và
Nay... và một số báo cáo khoa học trong các hội thảo khoa học. Đây thực sự là
những nguồn tài liệu tham khảo quý giá giúp tác giả có những gợi ý giải quyết vấn

quả nghiên cứu của luận văn.
66. Giảthuyết khoa họcNếu giáo viên sử dụng di sản văn hóa nói chung và di sản
Hoàng thành Thăng Long nói riêng trong dạy học Lịch sử theo hƣớng dạy học tích
cực sẽ đáp ứng đƣợc mục tiêu dạy học lịch sử, đặc biệt dạy học phần Lịch sử Việt
Nam (lớp 10 -chƣơng trình chuẩn) và góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học môn
Lịch sử ở trƣờng THPThiện nay.7. ĐonggopcuađêtaiThực hiện tốt những nhiệm
vụ đề ra, luận văn góp phần:-Khẳng định vai trò, ý nghĩa, sự cần thiết của việc sử
dụng di sản trong dạy học Lịch sử ở trƣờng Trung học phổ thông.-Đánh giá
đƣợcthực trạng sử dụng di sảnHoàng thành Thăng Long.-Đề xuất biện pháp sử
dụng di sản Hoàng thành Thăng Long theo hƣớng dạy học tích cực.8. Ý nghĩa
khoa học và thực tiễn của đềtài-Ý nghĩa khoa học: làm phong phú thêm lí luận
phƣơng pháp dạy học môn Lịch sử nói chung và vấn đề sử dụng di sản trong dạy
học lịch sử ở trƣờng THPT nói riêng.-Ý nghĩa thực tiễn: là nguồn tài liệu tham
khảo cho sinh viên các trƣờng Cao đẳng, Đại học Sƣ phạm, Đại học Giáo dục;
giáo viên bộ môn Lịch sử và bản thân tác giả luận văn vận dụng trong quá trình
dạy học Lịch sử ở trƣờng THPT.9.


Cấu trúc luận vănNgoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 2 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng di sản Hoàng thành Thăng
Longtrong dạy học môn Lịch sử ở trƣờng Trung học phổ thông.
Chƣơng 2: Các biện pháp sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long trong dạy học
Lịch sử Việt Nam lớp 10 ở THPTNguyễn Bính, huyện Vụ Bản tỉnh Nam
Định.Thực nghiệm sƣ phạm

CHƢƠNG 1: CƠ SỞLÍLUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG DI
SẢN HOÀNG THÀNH THĂNG LONGTRONG DẠY HỌC 6.MÔN LỊCHSỬỞ


TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG1.1. Cơ sởlý luận1.1.1. Khái niệm vềdi

bản ở London năm 1871, đến nay đã có nhiều định nghĩa khác nhau. Vào năm
1952, hai nhà Nhân học ngƣời Mỹ là A.Kroeber và C.Kluchkhohn đã viết một
cuốn sách chuyên bàn về các định nghĩa văn hóa với tựa đề Văn hóa –tổng luận
phê phán các quan niệm và định nghĩa, trong đó đã dẫn ra và phân tích 164 định
nghĩa về văn hóa. Trong lần xuất bản thứ hai của cuốn sách này, số định nghĩa văn
hóa đã tăng lên đếntrên 200 định nghĩa. Còn hiện nay thì số lƣợng định nghĩa văn


hóa chƣa đƣợc khẳng định chính xác.Tóm lại, dù số lƣợng định nghĩa văn hóa có
nhiều nhƣng tựu chung lại, văn hóa mà theo E.B.Tylor định nghĩa văn hóa hay văn
minh, theo nghĩa rộng về tộc ngƣời, nói chung gồm có tri thức, tín ngƣỡng, nghệ
thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác đƣợc con
ngƣời chiếm lĩnh với tƣ cách là một thành viên của xã hội.Với cách hiểu trên cùng
những định nghĩa đã nêu thì văn hóa chính là ranh giới giúp con ngƣời có điểm
khác biệt với các loài động vật khác. Văn hóalà tổng thể nói chung những giá trị
vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra. Văn hóa là chìa khóa của sự phát
triển.Khái niệm di sản
9Theo nghĩa Hán Việt: dilà để lại,sảnlà tài sản. Di sản văn hóa là những công trình
văn hóa những tài sản văn hóa nổi tiếng của ngƣời xƣa để lại cho đời sau, biểu
trƣng cho nền văn minh lúc bấy giờ.Di sản văn hóa là toàn bộ sản phẩm sáng tạo
của con ngƣời hàm chứa những giá trị về chân –thiện –mỹ, thể hiện dƣới dạng
biểu tƣợng và đƣợc truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Di sản đi liền với văn
hóa nên cũng mang những đặc trƣng của văn hóa, nhƣng bản thân nó còn chứa
đựng cả vốn kinh nghiệm, tri thức của loài ngƣời. Di sản văn hóa mang dấu ấn thời
gian, là vật chứng cho mỗi sự kiện, mỗi nhân vật hay thời kỳ lịch sử nhất định.Di
sản văn hóa là toàn bộ tạo phẩm, chứa đựng trong nó những giá trị mà con ngƣời
đã tích lũy đƣợc trong quá trình hoạt động thực tiễn xã hội, là thành tựu của thế hệ
trƣớc để lại cho thế hệ sau.Theo Công ƣớc Di sản thế giới thì di sản văn hóa là:+
Các di tích: các tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa, các yếu tố hay
các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, ký tự, nhà ở trong hang đá và các công trình

đã chính thức công nhận Vịnh Hạ Longlà Disản thiên nhiên thế giới bởi giá trị
ngoại hạng về mặt cảnh quan. Năm 2000, vịnh Hạ Long tiếp tục đƣợc UNESCO
công nhận lần thứ hai là Di sản địa chất thế giới vì những giá trị độc đáo về địa
chất, địa mạo.-Năm 2003, vườnQuốc gia Phong Nha –Kẻ Bàngđã đƣợc UNESCO
công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới với hệ thống hang động giá trị hàng đầu
thế giới với bốn điểm nhất: có sông ngầm dài nhất, có cửa hang cao và rộng nhất,
có những bờ cát rộng và đẹp nhất, có những thạch nhũ đẹp nhất.
11Bên cạnh đó còn có 5 di sản văn hóa vật thể của Việt Nam đƣợc ghi danh vào
Danh mục Di sản văn hóa nhân loại:-Quần thể các công trình kiến trúc cố đô
Huếthuộc tỉnh Thừa Thiên –Huế đƣợc công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm
1993. Quần thể có diện tích hơn 500ha cùng hệ thống những đền, chùa, thành
quách, lăngtẩm, kiến trúc nguy nga tráng lệ gắn liền với cảnh quan thiên nhiên núi
sông bao quanh.-Khu phố cổ Hội Anthuộc tỉnh Quảng Nam, đƣợc hình thành từ
thế kỷ 16 –17 và là một thƣơng cảng của miền Trung. Năm 1999, phố cổ Hội An
đã đƣợc UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Hiện nay, đây đƣợc coi
là một bảo tàng sống về kiến trúc và lối sống đô thị thời phong kiến.-Khu di tích
Mỹ Sơnlà khu vực đền tháp của ngƣời Chăm cổ, thuộc xã Duy Phú, huyện Duy
Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng 68km về hƣớng Tây –Tây
Nam. Với hơn 70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc, điêu khắc tiêu
biểu của dân tộc Chăm. Đây đƣợc coi là một trong những trung tâm đền đài chính
của Đạo Hinđu ở khu vực Đông Nam Á, và là di sản duy nhất của thể loại này tại
Việt Nam.Năm 1999, khu di tích Mỹ Sơn đƣợc UNESCO công nhận là Di sản văn
hóa thế giới.-Khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long –Hà Nộiđƣợc công nhận là


di sản văn hóa thế giới vào đúng dịp mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long –Hà Nội
(2010).-Thành nhà Hồđƣợc coi là thành đá duy nhất còn lại ở Đông Nam Á và là
một trong rất ít còn lại trên thế giới. Ngày 27 tháng 6 năm2011, tại Paris (Pháp),
trong kỳ họp lần thứ 35 của Uỷ ban Di sản thế giới, UNESCO đã công nhận thành
Nhà Hồ là di sản văn hóa thế giới.1.1.3. Phân loại di sảnToàn bộ Di sản thế giới

công trình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học.-Danh lam thắng cảnh là
cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với
công trình kiến trúc có giá trị Lịch sử, thẩm mỹ, khoa học.-Di vậtlà hiện vật đƣợc
lƣu truyền lại có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học có từ 100 năm tuổi
trở lên.-Bảo vật quốc gialà hiện vật đƣợc lƣu truyền lại có giá trị đặc biệt quý
hiếm tiêu biểu của đất nƣớc về lịch sử, văn hóa, khoa học” [23, tr. 31].Thực tế, sự
phân chia giá trị di sản văn hóa thành phi vật thể và vật thể chỉ có ý nghĩa tƣơng
đối. Theo Lƣu Trần Tiêu cho rằng: “...sự phân chia thành văn hóa phi vật thể và
văn hóa vật thể theo dạng tồn tại của sản phẩm sáng tạo chỉ có tính chất tƣơng đối.
Bởi lẽ dƣới cái lớp vỏ vật chất của sản phẩm văn hóa chứa đựng giá trị về năng lực
sáng tạo, về thẩm mỹ, về ý nghĩa và nội dung thểhiện gắn liền với thế giới quan,


nhân sinh quan của một cộng đồng. Chẳng hạn, kiến trúc của ngôi đình làng với đồ
thờ tự là sản phẩm văn hóa vật thể, nhƣng còn bao nhiêu giá trị văn hóa khác của
một đình làng (công đức của ngƣời đƣợc tôn vinh là Thành hoàng làng, giá trị
thẩm mỹ, ý nghĩa phản ánh qua kiến trúc và những mảng trang trí, cũng nhƣ mối
quan hệ giữa chúng với môi trƣờng cảnh quan xung quanh, những hội hè, những
quy tắc về tập tục sinh hoạt đình làng,...) lại là cái hồn, cái bản chất gắn kết không
thể tách rời khỏi cái đình làng vật thể. Hay bản thân cơ thể ngƣời nghệ nhân
14là vật thể nhƣng óc thẩm mỹ, tài năng sáng tạo, sự khéo léo và tinh tế, những
kinh nghiệm và bí quyết hành nghề... khiến họ tạo ra đƣợc những sản phẩm văn
hóa tuyệt vời tồn tại dƣới dạng phi vật thể. Thế thì làm sao có thể tách rời nhau
đƣợc” [27, tr. 661-662].Nhƣ vậy, các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể
có mối liên hệ chặt chẽ, bản thân chúng đã hòa quyện với nhau tạo nên một chuỗi
di sản quý giá và thế hệ kế tiếpcó trách nhiệm gìn giữ và phát triển.Giáo dục sử
dụng di sản văn hóa (bao gồm vật thể và phi vật thể), di sản thiên nhiên, trong đó
bao hàm cả giáo dục truyền thống. Theo Nguyễn Văn Huy –Uỷ viên Hội đồng Di
sản văn hóa quốc gia, giáo dục di sản văn hóa chính là giáo dục về những di sản
xung quanh chúng ta, các di sản xung quanh trƣờng học.Hiện nay giáo dục nói

hướng của Bộ giáo dục và Đào tạo, phương pháp dạy học hiện nay chuyển từ dạy
học thụ động sang dạy học phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh làm
chuyển biến vị tríngười học từ thụ động sang chủ động. Việc sử dụng di sản văn
hóa trong dạy học bộ môn là một phƣơng pháp không mới, đây là sự kết hợp giữa
yếu tố dạy học truyền thống và hiện đại. Do đặc thù bộ môn lịch sử nên khi giáo
viên sử dụng các di sản để tăng sự tin cậy đối với các sự kiện quá khứ là điều tất
yếu. Di sản văn hóa cũng mang đặc điểm rất phù hợp với yêu cầu của bộ mônqua
các hiện vật mang tính chính xác, cụ thể, phong phú mà nó xuất hiện tại các sự
kiện. Đây là loại tài liệu học sinh cần đƣợc tiếp xúc và giúp các em thoát khỏi tình
trạng “hiện đại hóa lịch sử”. Việc sử dụng di sản còn giúp học sinh có thêm cơ sở
vững chắc để nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ quy
luật, bài học quan trọng của lịch sử, bƣớc đầu đặt nền tảng cho học sinh thói quen
nghiên cứu khoa học.
16Thứ ba, việc sử dụng tài liệu di sản Hoàng thành Thăng Long trong dạy học lịch
sử còn có ý nghĩa xã hội và ý nghĩa giáo dục. Căn cứ vào Luật di sản văn hóa (đã
đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2009), di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của
cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại,
có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nƣớc và giữ nƣớc của nhân dân ta.Trong
tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, hầu hết các sự kiện lịch sử trọng đại đều
diễn ra trên mảnh đất Thăng Long. Hơn thế nữa, trải qua gần 13 thế kỷ, Hoàng
thành Thăng Long vẫn tồn tại nhƣ một chứng nhân lịch sử khiến cho cả dân tộc
Việt Nam thêm tự hào. Chính vì vậy, đặt ra yêu cầu sử dụng di sản Hoàng thành
Thăng Long trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 ở trƣờng THPTvới các hoạt
động học tập đa dạng, phong phú.Với các chức năng chính trị và vai trò mang tính
biểu tƣợng của mình, Hoàng thành Thăng Long –Hà Nội có liên quan trực tiếp tới
rất nhiều sự kiện văn hóa và lịch sử quan trọng, những biểu đạt nghệ thuật cũng
nhƣ các tƣ tƣởng luân lý, triết học và tôn giáo. Các sự kiện diễn ra liên tiếp đánh
dấuquá trình hình thành và phát triển của một quốc gia độc lập trong suốt hơn một



lƣợng, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh công bố số liệu đăng ký
dự thi THPTQuốc gia 2016 là 55,615 học sinh. Trong đó, số thí sinh lựa chọn môn
Lịch sử chỉ có 3,908 học sinh trên tổng số.Để cải thiện tình trạng trên, Bộ Giáo dục
và Đào tạo đã có những định hƣớng thay đổi, đột phá về cấu trúc câu hỏi, hƣớng
tới cách kiểm tra –đánh giá theo hƣớng hạn chế việc học lý thuyết, nặng về tái hiện
kiến thức. Thay vào đó là sự phát huy sức sáng tạo của mỗi cá nhân bằng cách xây


dựng phần tự luận dạng đề mở nhằm buộc học sinh đƣa ra ý kiến, quan điểm của
học sinh về nhân vật, sự kiện, biến cố lịch sử. Theo đánh giá của các giáo viên bộ
18môn Lịch sử, đề thi Quốc gia 2016 không nặng về kiến thức, có cả câu hỏi mở
liên hệ thực tế nên thí sinh khôngthể học tủ, không đƣợc điểm cao nếu không biết
tƣ duy, liên hệ. Nhận xét về đề thi, cô Hứa Hoa Mai, giáo viên Lịch sử trƣờng
THPTLê Viết Thuật thành phố Vinh –Nghệ An cho biết: đề thi năm nay phần kiến
thức bám sát trong sách giáo khoa, trải rộng kiến thức trong suốt chƣơng trình đòi
hỏi học sinh phải nắm vững kiến thức tổng thể chứ không phải một vấn đề, không
thể học tủ. Mặt khác, đề thi đi theo hƣớng phân tích khái quát, khuyến khích thí
sinh phát huy ý kiến cá nhân và có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ. Khả năng phân loại
thí sinh cao.Dạy học sử dụng di sản văn hóa chƣa từng là một phƣơng pháp mới
mẻ đối với giáo viên song thực tế lạichƣa đƣợc sử dụng rộng rãi và có định hƣớng
rõ ràng. Ngày 28 tháng 6 năm 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với Hiệp
hội UNESCO của Việt Nam tổ chức Hội thảo (cấp chuyên gia) với chủ đề: “Dạy
học thông qua di sản”. Tại hội thảo, Vụ giáo dục Trung học của Bộ Giáo dục và
Đào tạo đã trình bày bản dự thảo: “Đề cƣơng tài liệu hƣớng dẫn dạy học thông
qua di sản”. Kết cấu đề cƣơng gồm có 3 phần: 1) Dạy học thông qua di sản; 2)
Những yêu cầuđối với việc dạy học thông qua di sản; 3) Nội dung, phƣơng pháp
và hình thức dạy học thông qua di sản. Căn cứ vào bản đề cƣơng nói trên, giáo
viên có thể đƣa ra những định hƣớng rõ ràng, thay đổi cách nhìn nhận của học
sinh đối với những sự kiện quá khứ thông qua các hiện vật còn tồn tại bên trong di
sản.Hơn thế nữa, các di sản văn hóa, dù là vật thật hay qua phim ảnh, tranh vẽ,..

20Về phía học sinh+ Quan niệm của học sinh về khái niệm di sản văn hóa. +
Quan niệm của học sinh về vấn đề sử dụng di sản văn hóatrong dạy học môn Lịch
sử. + Đánh giá của học sinh về mức độ cần thiết của việc sử dụng di sản Hoàng


thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 ở trƣờng THPT. + Cách
thức giáo viên thiết kế các hoạt động học tập có sử dụng di sản Hoàng thành Thăng
Long. + Mức độ hứng thú của học sinh khi giáo viên sử dụng các hoạt động học
tập có sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long. + Những cách thức mà giáo viên
sử dụng để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập khi sử dụng di sản Hoàng thành
Thăng Long trong dạy học của học sinh. + Những khó khăn mà học sinh gặp phải
ở trƣờng THPTkhi tìm hiểu nguồn tài liệu của di sản Hoàng thành Thăng Long
trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10. + Nguồn thông tin để tìm hiểu về di sản
Hoàng thành Thăng Long.Việc điều tra tiến hành thông qua bộ phiếu hỏi và phỏng
vấn giáo viên cũng nhƣ học sinh. Chúng tôi đã tiến hành tổ chức điều tra với 10
phiếu điều tra giáo viên Lịch sử ở các trƣờng THPT, 110 phiếu điều tra học sinh
trên địa bàn các tỉnh và thành phố Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng, Thái
Bình...1.2.2.2. Kết quảkhảo sátTrên cơ sở thu thập thông tin và xử lý số liệu đối
với giáo viên và học sinh, kết quả thu đƣợc nhƣ sau:1)Quan niệm của giáo viên về
khái niệm di sản vănhóa-45% giáo viên tham gia cuộc điều tra cho rằng: di sản văn
hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đã được thế giới công nhận.-30%
giáo viên cho rằng: Di sản văn hóa là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc
Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự
nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta.
21-15% giáo viên tham gia cuộc điều tra cho rằng: Di sản văn hóa bao gồm di sản
văn hóa vật thể và phi vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị về lịch sử,
văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà
XHCN Việt Nam.-10% giáo viên tham gia cuộc điều tra có ý kiến khác.Nhƣ vậy,
về cơ bản giáo viênđã có nhận thức đúng về di sản văn hóa song nhiều giáo viên
còn chƣa có cách hiểu đầy đủ về vấn đề này.Biểu đồ1.1. Quan niệm của giáo viên

học Lịch sửViệt Nam lớp 10Câu 4: Mức độ thường xuyên thầy (cô) sử dụng di sản
Hoàng thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 như thế nào?
Thường xuyênThỉnh thoảngHiếm khiKhông bao giờ1. Di tích Khảo cổ học 18
Hoàng Diệu.0.053.646.40.02.ThềmđiệnKínhThiên.67.932.10.00.03. Bắc Môn
(cổng thành phía Bắc.0.00.085.714.34. Tƣờng thành và 8 cổng hành cung thời
Nguyễn.0.00.053.646.45. Di tích cách mạng nhà và hầm
D67.0.028.528.642.96.Hậu Lâu (Tĩnh Bắc Lâu hoặc Lầu Công
chúa).0.00.014.285.87. Kỳ đài (Cột cờ Hà Nội).0.057.114.328.68. Kiến trúc Hoàng
thành Thăng Long.0.042.921.435.79. Các di tích, di vật của Hoàng thành Thăng
Long.0.031.43.665Kết quả khảo sát giáo viên và học sinh cho thấy rằng: Đối với
các di tích, di vật quen thuộc đƣợc đề cập trong sách giáo khoa nhƣ: thềm điện
Kính Thiên, đồ gốm tráng men, kiến trúc của Hoàng thành, Di tích Khảo cổ học 18
Hoàng Diệuđƣợc giáo viên nhắc tới,cung cấp một số lƣợng ít thông tin về di sản
mà không chú trọng khai thác triệt để. Đối với các di tích trong khu trung tâm di
sản rất ít đƣợc giáo viên sử dụng. Điều này diễn ra phổ biến và đa số giáo viên
không ý thức đƣợc việc sử dụng di sản Hoàng thành Thăng Long trong dạy học
phần Lịch sử Việt Nam lớp 10. Qua đó cần thiết tăng cƣờng giáo dục thông qua di
sản hƣớng tới mục đích là hình thành và nâng cao ý thức tôn trọng, giữgìn, phát


huy những giá trị của di sản văn hóa, rèn luyện tính chủ động sáng tạo trong đổi
mới phƣơng pháp học tập

5)Cách thức giáo viên thiết kế các hoạt động học tập có sử dụng di sản Hoàng
thành Thăng Long Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học Lịch sử nói riêng
có rất nhiều hoạt động học tập đƣợc thiết kế có sử dụng di sản Hoàng thành Thăng


Long. Kết quả điều tra của học sinh thu đƣợc nhƣ sau:Bảng 1.2. Kết quảđiều tra
học sinh vềviệc thiết kếcác hoạt độnghọc tập cósửdụng di sản Hoàng thành Thăng

điều tra đồng tình với ý kiến: không có đủ thời gian (số tiết hạn chế trong khi
lƣợng kiến thức tìm hiểu quá nhiều). Việc hạn chế thời gian, số tiết cho mỗi bài
dạy tìm hiểu về di sản văn hóa khiến cho giáo viên hạn chế đƣa di sản vào bài dạy
thêm phong phú, tạo sức hút đối với học sinh.+ Chƣa có điều kiện tiếp cận nguồn
tài liệu trực tiếp (chiếm 34.5%) là ý kiến mà qua khảo sát chúng tôi thu đƣợc từ


phía giáo viên. Bên cạnh đó, việc không có đủ kinh phí để tổ chức tham quan cũng
là một trong những trở ngại của giáo viên khi khai thác di sản Hoàng thành Thăng
Long.Về phía học sinh
26Có tới 61.4% học sinh cho rằng điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu thốn (máy
chiếu, tranh ảnh liên quan, phòng học...). Từ đó, học sinh ít đƣợc xem tranh ảnh,
bản đồ, trang web để tham gia thảo luận nhóm (chiếm 66.5%). Hơn nữa, giáo viên
cũng khẳng định, hầu hết học sinh chƣa có sự quan tâm đúng mực với môn Lịch
sử, coi đây là môn học phụ không cần học nhiều, học để lần sau lên bảng trả bài
cho đủ điểm chứ chƣa thực sự có hứng thú với môn học. Chính thói quen này đã
khiến cho vị trí môn Lịch sử giảm sút trong nhiều năm qua. Bên cạnh đó còn một
số khó khăn nhƣ: giáo viên ít giải đáp thắc mắc liên quan đến bài học; lớp học
không phù hợp tổ chức hoạt động thảo luận nhóm; thiếu tài liệu tham khảo;...
7)Nguồn thông tin để tìm hiểu về di sản Hoàng thành Thăng LongDựa vào kết quả
điều tra cho thấy:+ Việc khai thác thông tin trên Internet là việc làm thƣờng xuyên
đƣợc học sinh sử dụng (chiếm 78.5%) nhƣng hầu nhƣ không phục vụ cho mục
đích tìm hiểu kiến thức về di sản để hoàn thành nhiệm vụ học tập. Hiện nay với
nhiều website về nhiều lĩnh vực khác nhau, mạng Internet trở thành một kênh khai
thác rất phổ biến, đa dạng và phong phú. Chính vì vậy, giáo viên cần lƣu ý cho học
sinh về những thông tin trên mạng chƣa đủ độ tin cậy, tính khoa học chƣa đƣợc
đáp ứng, cần có sự chọnlọc cho phù hợp với yêu cầu học tập. Giáo viên có thể
cung cấp cho học sinh một số địa chỉ website thƣờng có độ tin cậy cao hơn, thể
hiện phần kí hiệu .edu; .org; .gov; .vn.+ Ngoài ra, việc xem các chƣơng trình
truyền hình có liên quan đến di sản Hoàng thành Thăng Long; truy cập website của