MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thế kỉ XXI với sự phát triển nhanh chóng,
mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, của “làn sóng văn minh thứ ba”. Trong
bối cảnh ấy, mỗi quốc gia không thể phát triển trong biên giới chật hẹp của
mình mà phải vươn lên hoà nhịp cùng với sự phát triển chung của khu vực và
thế giới. Nhân tố đóng vai trò quyết định cho sự hòa nhịp đó chính là “con
người”, là thế hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước. Nghị quyết Đại hội
lần thứ XI (2011) của Đảng chỉ rõ: “Con người và nguồn nhân lực là nhân tố
quyết định sự phát triển của đất nước trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại
hóa” và “Phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn
nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển
nhanh, bền vững đất nước” [13; 41].
Thời đại đó đã đặt ra cho nền giáo dục nước ta nhiệm vụ trọng đại là
đào tạo những con người phát triển toàn diện để phục vụ cho sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Mỗi môn học ở trường phổ thông với đặc
trưng của mình đều góp phần vào đào tạo thế hệ trẻ, trong đó có bộ môn Lịch
sử. Những kiến thức lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc từ cổ chí kim không chỉ
góp phần nâng cao tri thức và sự hiểu biết mà còn tác động lớn đến trái tim,
nhân cách học sinh tức là “dạy chữ” gắn liền với”dạy người”. Lịch sử vừa là
quá khứ, vừa là sự kết tinh của nhiều giá trị mà các thế hệ sau cần tiếp nối và
phát huy. Rất nhiều nhà khoa học và giáo dục nước ngoài đã đánh giá cao vai
trò, ý nghĩa của bộ môn Lịch sử trong đào tạo thế hệ trẻ. Họ coi lịch sử là
“một trong bốn bộ môn quan trọng đối với giáo dục thế hệ trẻ, bên cạnh tiếng
mẹ đẻ, Địa lí và Toán học” [27; 10]. Những sự kiện lịch sử gắn với con người
thực, việc thực trong quá khứ sẽ khơi dậy trong học sinh những tư tưởng, tình
cảm đúng đắn mà những tư tưởng, tình cảm này là hành trang không thể thiếu
cho thế hệ trẻ trong bối cảnh mở cửa, hội nhập với thế giới.
1




cuối thế kỉ XIX như việc Pháp xâm lược Việt Nam, tinh thần kháng chiến
chống Pháp của nhân dân ta, trách nhiệm của vua quan triều đình nhà Nguyễn
trong việc để nước ta rơi vào tay thực dân Pháp… là những vấn đề lớn cần
khai thác làm rõ cho học sinh. Nếu giáo viên biết thiết kế bộ câu hỏi định
hướng theo chương trình của Intel, vận dụng vào quá trình dạy học sẽ có tác
dụng tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát triển các năng
lực nhận thức, hành động và tư tưởng, tình cảm cho học sinh.
Xuất phát từ lí luận và thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Thiết
kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học của Intel
trong môn Lịch sử ở trường THPT (vận dụng vào lịch sử Việt Nam (1858 1884), lớp 11 - chương trình chuẩn) làm đề tài Khóa luận tốt nghiệp, chuyên
ngành Lí luận và phương pháp dạy học môn Lịch sử.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vấn đề thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng trong dạy học nói
chung, môn Lịch sử nói riêng từ lâu đã được nhiều nhà giáo dục học, tâm lí
học, giáo dục lịch sử trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Trong phạm
vi của đề tài, chúng tôi xin khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề gồm 2 nhóm
chính sau:
2.1. Những tài liệu về Giáo dục học, Tâm lí học
2.1.1Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
Ngay từ thời cổ đại, ở Hy Lạp, Xô - cơ - rat đã đề xuất và thực hiện một
phương pháp dạy học (PPDH) bằng cách hỏi - đáp giữa hai người mà giúp
người khác đi đến chân lí và tự rút ra chân lí. Đó chính là “phương pháp Xô
crat” hay phương pháp đàm thoại trong dạy học. Cho đến nay, phương pháp
này vẫn được sử dụng trong dạy học ở nhiều mức độ khác nhau và đem lại
nhiều hiệu quả đáng kể.

3



đã đề cập đến việc thiết kế và sử dụng câu hỏi trong dạy học nhằm phát huy
tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh trong việc tìm ra tri thức mới, rút
ra những kết luận cần thiết từ những tài liệu đã học.
Đặng Thành Hưng trong cuốn “Dạy học hiện đại: lý luận - biện pháp kỹ thuật” (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003) đã bước đầu đi sâu nghiên
cứu câu hỏi. Tác giả đã phân chia câu hỏi thành 3 loại và 4 kiểu câu hỏi trong
dạy học, nêu ra quy trình chung và những quy tắc của việc sử dụng câu hỏi.
Như vậy, hầu hết các nhà giáo dục học, tâm lí học đều có chung quan
điểm cho rằng khi tiến hành đàm thoại, giáo viên có khả năng hướng dẫn học
sinh đi đến những kết luận cần thiết. Và trong việc hướng dẫn, tổ chức học
sinh tự giải quyết vấn đề thì câu hỏi có chức năng đánh thức cái mà
X.T.Satxki gọi là “giấc ngủ sư phạm”. Thiết kế và sử dụng câu hỏi một cách
hợp lí sẽ kích thích tính tự giác, tích cực, độc lập nhận thức của học sinh. Tuy
nhiên, các nhà nghiên cứu trên mới chỉ dừng lại ở việc khẳng định tầm quan
trọng của việc sử dụng câu hỏi nói chung mà chưa tiếp cận hay đi sâu nghiên
cứu việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học
của Intel.
2.2.

Những tài liệu về giáo dục lịch sử
Trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” (qua bản dịch của

Đặng Bích Hà, Nguyễn Cao Lũy, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1973), Đai-ri đã
coi phương pháp đàm thoại là một trong những cách thức dạy học có hiệu
quả, thu hút được sự chú ý của học sinh. Theo tác giả, phương pháp đàm thoại
nếu được sử dụng hợp lí, giáo viên sẽ đạt được mục đích giúp học sinh tự
mình nêu ra các kết luận đúng đắn. Đàm thoại chính là một trong những hình
thức quan trọng để phát huy tính tự lập của học sinh: “trao đổi, thảo luận là
trường học tuyệt vời của tư duy”.

5


học lịch sử nhằm phát triển tư duy độc lập của học sinh khi dạy học chương
khái quát tiến trình lịch sử Việt Nam từ nửa cuối thế kỉ XIX đến hết chiến
tranh thế giới thứ nhất”, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSPHN, 1999.
Đặc biệt, trong một số luận văn, luận án của các môn khoa học khác
cũng đã đề cập đến việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng trong dạy
học như Bùi Thị Hương Lan với “Xây dựng bộ câu hỏi định hướng bài học
chương nhóm Nitơ lớp 11 - nâng cao ở trường THPT góp phần tích cực hóa
hoạt động học tập của học sinh” (Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lí luận và
Phương pháp dạy học Hóa học, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2010), hay công
trình của tác giả Đặng Hồng Vân “Thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng
bài học phần phi kim, Hóa học lớp 10 - nâng cao theo chuẩn kiến thức kỹ
năng”, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2011. Tuy nhiên, các công trình mới chỉ
dừng lại ở mức độ khái quát chung chung chứ chưa đi sâu vào tìm hiểu cụ thể
quy trình thiết kế cũng như sử dụng bộ câu hỏi định hướng một cách hiệu quả
nhất trong quá trình dạy học.
Nhìn chung, trong các công trình nghiên cứu của mình, hầu hết các tác
giả đều khẳng định vai trò và tầm quan trọng của việc sử dụng câu hỏi, coi nó
như là một công cụ đắc lực giúp giáo viên và học sinh nâng cao chất lượng,
hiệu quả trong dạy học. Tuy nhiên, trong bộ môn Lịch sử chưa có công trình
hay đề tài nào đi vào tìm hiểu việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng
theo chương trình dạy học của Intel. Chính vì vậy, với mong muốn tìm hiểu
một hướng tiếp cận mới trong việc nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng câu
hỏi, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng
theo chương trình dạy học của Intel trong môn Lịch sử ở trường THPT
(vận dụng vào lịch sử Việt Nam (1858 - 1884), lớp 11 - chương trình
chuẩn)” làm đề tài Khóa luận tốt nghiệp của mình. Với tinh thần nghiên cứu,
tiếp thu kinh nghiệm, những tài liệu nêu trên chính là những tài liệu mở,
những góp ý quý báu về lý luận cho người viết khi tiến hành đề tài.
7

4.1.

Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn của vấn đề, đề tài khẳng định

vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng trong dạy
học nói lịch sử nói chung, bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học
của Intel nói riêng. Đồng thời, tác giả cũng đề xuất việc thiết kế và sử dụng bộ
câu hỏi định hướng phục vụ cho dạy học lịch sử Việt Nam (1858 - 1884), lớp
11 THPT - chương trình chuẩn.
4.2.

Nhiệm vụ của đề tài
Để thực hiện được những mục đích trên, đề tài tập trung giải quyết các

nhiệm vụ sau đây:
- Nghiên cứu lý luận của việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định
hướng trong dạy học lịch sử nói chung, bộ câu hỏi định hướng theo chương
trình dạy học của Intel nói riêng thông qua các tài liệu giáo dục học, tâm lí
học, giáo dục lịch sử trong và ngoài nước, tài liệu của chương trình Intel…
- Điều tra khảo sát thực tiễn (thông qua dự giờ, thăm dò ý kiến của giáo
viên và học sinh).
- Nghiên cứu nội dung chương trình SGK, lớp 11 THPT- chương trình
chuẩn, trọng tâm là lịch sử Việt Nam (1858 - 1884) để xác định kiến thức cơ
bản, làm cơ sở cho việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo
chương trình dạy học của Intel.
- Đề xuất quy trình thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo
chương trình dạy học của Intel, vận dụng vào lịch sử Việt Nam (1858 - 1884),

để đề xuất việc thiết kế và các phương pháp sử dụng bộ câu hỏi định hướng
trong dạy học lịch sử.
6. Ý nghĩa của đề tài
6.1 Kết quả nghiên cứu của đề tài cũng đóng góp một phần nhất định
vào việc phát triển lý luận dạy học lịch sử nói chung thông qua phương pháp
thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học của
10


Intel. Đồng thời, nâng cao hiểu biết cho bản thân về lý luận của việc thiết kế
và sử dụng bộ câu hỏi định hướng trong dạy học lịch sử.
6.2 Đề tài được hoàn thành sẽ góp phần nâng cao hiểu biết cho bản
thân, giúp tác giả vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn dạy học ở trường
phổ thông sau khi tốt nghiệp.
7. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, nội dung
của Khóa luận được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi
định hướng trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
Chương 2: Thiết kế bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học của
Intel trong môn Lịch sử ở trường THPT (qua ví dụ lịch sử Việt Nam (1858 1884), lớp 11 - chương trình chuẩn).
Chương 3: Phương pháp sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo chương trình
của Intel khi dạy học lịch sử Việt Nam (1858 - 1884), lớp 11 THPT - chương
trình chuẩn).

11


NỘI DUNG
Chương 1

rõ ràng nhất của thiết kế là nó làm cho các ý tưởng trở nên hữu hình, nó tạo ra
từ những tư duy trừu tượng các nguồn cảm hứng khác nhau và biến một điều
gì đó trở nên hiện thực hơn. Trong thực tế, công việc thiết kế không chỉ dừng
lại ở việc nghĩ và “biên dịch” các ý tưởng đó thành dạng hữu hình mà thực sự
phải tư duy nó thông qua những việc làm cụ thể từ đó mới có thể tạo ra những
thành quả cụ thể.
Theo từ điển tiếng Việt “sử dụng” tức là đem dùng vào mục đích nào đó.
Bất kỳ một thiết kế nào - dù đẹp hay xấu thì đều cần phải có mục đích,
phải có một lý do tiềm ẩn xung quanh sự sáng tạo ban đầu và là sự giải thích
cuối cùng cho sự tồn tại của thiết kế đó. Ví như, chiếc cốc của bạn được thiết
kế để uống nước, chiếc bàn bạn ngồi được thiết kế để học tập và làm việc,
chiếc điện thoại bạn dùng được thiết kế để kết nối mọi người với nhau. Mục
đích đó sẽ quyết định nội dung ra sao.
Việc thiết kế bộ câu hỏi định hướng bài học cũng phải có mục đích sử
dụng của nó, tức là áp dụng các bộ câu hỏi được xây dựng vào quá trình dạy
học nhằm phát huy tính tích cực, năng lực tư duy sáng tạo của học sinh, từ đó
góp phần nâng cao chất lượng dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng.
* Chương trình dạy học cho tương lai của Intel
Đây là một chương trình dạy học do Viện công nghệ máy tình (ICT) và
tập đoàn Intel của Mỹ thiết kế.
Trong thời đại ngày nay, khi mà CNTT đã, đang và sẽ đóng vai trò vô
cùng quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống (ngày nay 60% công việc
đòi hỏi kiến thức cơ bản tối thiểu về máy tính và con số này sẽ chỉ tiếp tục
tăng) thì kiến thức về tin học và kĩ năng sử dụng thành thạo những phần mềm
cơ bản cũng là một yêu cầu không thể thiếu đối với học sinh sau khi ra
13


trường. Tuy nhiên, việc đào tạo thế hệ trẻ cho tương lai không chỉ dừng
lại ở vấn đề chuẩn bị kiến thức cho họ sẵn sàng với công việc. Học sinh

Bộ câu hỏi định hướng bài học bao gồm 3 loại câu hỏi:
- Câu hỏi khái quát (essential question): thúc đẩy tư duy độc lập, suy
luận, mở rộng.
- Câu hỏi bài học (unit question): hỗ trợ các mục tiêu học tập
- Câu hỏi nội dung (contents question): nhằm vào kiến thức quan trọng
có sẵn trong bài học
Trong 3 loại câu hỏi trên thì câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học đưa ra
lý do căn bản của việc học, giúp học sinh nhận thức được “vì sao” và “như
thế nào”, khuyến khích tìm hiểu, thảo luận và nghiên cứu. Chúng giúp học
sinh trong việc cá thể hoá suy nghĩ và phát triển khả năng nhận thức đối với 1
chủ đề. Câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học được thiết kế tốt sẽ giúp học sinh
phát triển tư duy độc lập, kích thích hứng thú học của các em. Để trả lời được
những câu hỏi như thế, học sinh phải xem xét kỹ các chủ đề, xác lập ý nghĩa
nội dung rồi mới xây dựng câu trả lời cụ thể từ những thông tin thu thập được.
Câu hỏi nội dung giúp học sinh xác định “ai”, “cái gì”, “ở đâu” và
“khi nào” cũng như hỗ trợ cho câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học bằng cách
nhấn mạnh vào việc hiểu các chi tiết trong bài. Các câu hỏi này giúp học sinh
tập trung vào những thông tin xác thực cần phải tìm hiểu để đáp ứng các tiêu
chí về nội dung và những mục tiêu học tập.
Với bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học của Intel, khi
thiết kế người dạy không chỉ chú ý tới 1 bài, 1 phần, 1 chương mà còn phải
chú ý mối quan hệ giữa môn học, bài học mà mình dạy với các bài, các môn
khác, thậm chí cả các lĩnh vực kiến thức khác (liên môn) để xác định hệ thống
các câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung nhằm định hướng
cho học sinh.
15


Tất nhiên, ở đây chúng ta cần hiểu đúng, bộ câu hỏi định hướng bài học
của chương trình Intel không phải là việc đưa ra, sáng tạo ra các câu hỏi hoàn

liền với khuynh hướng nghề nghiệp. Từ đó nảy sinh tâm lí: một mặt tích cực
học một số môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề nghiệp mà mình đã
chọn, còn các môn khác hoặc là sao nhãng hoặc là chỉ học để đạt điểm trung
bình. Môn Lịch sử cũng không nằm ngoài sự lựa chọn đó của các em. Hầu hết
học sinh đều coi lịch sử là “môn phụ”, môn học khô khan khó hiểu, khó nhớ
và ít có tác dụng cho nghề nghiệp tương lai sau này. Quan niệm này đòi hỏi
giáo viên cần phải làm cho học sinh hiểu được ý nghĩa và chức năng của bộ
môn đối với sự phát triển toàn diện, giúp các em định hướng, điều chỉnh động
cơ, thái độ học tập đúng đắn.
Trong lứa tuổi này, học sinh có sự phát triển nhanh về cả thể chất
và trí tuệ, đặc biệt hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc
bên trong của não phức tạp. Nhờ các chức năng của não phát triển nên các
em có trình độ hiểu biết hơn hẳn lứa tuổi học sinh THCS, có khả năng tư
duy lí luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, sáng tạo. Tư duy của các
em chặt chẽ hơn, có căn cứ và nhất quán hơn, đồng thời tính phê phán của
tư duy cũng phát triển.
Những đặc điểm đó tạo điều kiện cho học sinh THPT thực hiện các
thao tác tư duy phức tạp, có khả năng phê phán các vấn đề cả lí luận và thực
tiễn, có khả năng khái quát cao cũng như đi sâu vào tìm hiểu bản chất của sự
vật, hiện tượng khách quan, tìm hiểu mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng
trong tự nhiên và xã hội… Tuy vậy, số học sinh THPT đạt tới mức tư duy đặc
trưng cho lứa tuổi như trên còn chưa nhiều. Đôi khi các em còn chưa chú ý
phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân mà kết luận vội vàng
theo cảm tính… Việc giúp các em phát triển năng lực nhận thức, tư duy độc
lập là một nhiệm vụ quan trọng của giáo viên. Cách làm tốt nhất mà giáo viên
có thể sử dụng không gì hơn là kết hợp các biện pháp dạy học khác nhau,
17


trong đó đặc biệt chú ý việc đưa ra các câu hỏi mang tính chất mở, định

liên hệ” tìm ra mối liên hệ bản chất giữa các sự kiện để so sánh, đánh giá,
nhận xét theo quan điểm của mình. Từ đó, giúp học sinh phát triển được
khả năng tư duy, năng lực thực hành bộ môn… Đây là yêu cầu không phải
dễ đối với giáo viên.
Theo quy luật về sự nhận thức khách quan của con người, quá trình
nhận thức nói chung và nhận thức lịch sử nói riêng bao giờ cũng đi “từ trực
quan sinh động đến tư duy trừu tượng” và “từ tư duy trừu tượng đến thực
tiễn”. Đương nhiên, con đường nhận thức của HS cũng vậy, đó là con đường
nhận thức đi từ “cảm tính” tới “lí tính”, thông qua một chuỗi kiểm nghiệm từ
thực tiễn để nhận thức được chân lí khách quan. Tính quá khứ, tính không lặp
lại của lịch sử gây ra cản trở nhất định cho quá trình nhận thức của học sinh
khi mà các em không thể trực tiếp quan sát diễn biến của đối tượng nghiên
cứu giống như các môn khoa học tự nhiên khác mà chủ yếu là “nhận thức
được một cách gián tiếp thông qua các tài liệu được lưu lại” [18; 41]. Vậy
quá trình nhận thức thông qua tài liệu được tiến hành như thế nào?
Trước tiên, học sinh buộc phải thực hiện những thao tác như nghe, quan
sát, tri giác các tài liệu, sự kiện hiện tượng lịch sử để từ đó hình dung lại, tưởng
tượng lại các sự kiện đó diễn ra như thế nào. Đây chỉ là giai đoạn nhận thức
cảm tính, bởi học sinh mới chỉ quan sát, biết được cái hình thức bên ngoài của
các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà chưa đi sâu vào bản chất của các sự kiện,
hiện tượng đó. Để phát triển lên một bước cao hơn (nhận thức lí tính), đòi hỏi
học sinh phải thực hiện hàng loạt các thao tác của tư duy như so sánh, phân
tích, khái quát hóa, tổng hợp hóa để tìm ra dấu hiệu, bản chất. Và kết quả của
cả quá trình nhận thức lịch sử của học sinh là phải hiểu được bản chất của vấn
đề được đưa ra. Tuy nhiên, quá trình này không phải tự diễn ra mà phải có sự
kích thích, định hướng nhất định từ hệ thống các câu hỏi của giáo viên. Từ đó,
các em suy nghĩ, tự tìm ra câu trả lời và rút ra những kết luận cần thiết.
19



20


kiến thức đến với học sinh là không còn phù hợp. Việc đổi mới phương pháp
dạy học là tất yếu khách quan. Đây không phải là vấn đề của riêng nước ta mà
là vấn đề đang được quan tâm ở hầu hết các quốc gia trong chiến lược phát
triển nguồn nhân lực phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội.
Để thực hiện được mục tiêu trên, việc đổi mới phương pháp dạy học
trong môn Lịch sử ở trường phổ thông cần phải chú trọng vào việc khuyến
khích học sinh học tập tích cực, chủ động, chống lại thói quen học tập tiêu
cực, thụ động, loại bỏ phương pháp dạy học truyền thụ một chiều, nhồi nhét
kiến thức. Việc đổi mới phương pháp dạy học cần hướng vào phát triển năng
lực tự học của học sinh, đa dạng hóa các hình thức, phương pháp học tập để
từ đó học sinh tự khám phá kiến thức và giải quyết vấn đề, tự rút ra kết luận
trên cơ sở hướng dẫn, tổ chức và gợi ý của giáo viên. Đồng thời, phải hướng
tới tăng cường sự tương tác, phối hợp giữa người dạy với người học và giữa
người học với nhau, coi trọng vốn hiểu biết, kinh nghiệm đã có của người học
và tăng cường sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại, đặc biệt là
ứng dụng hiệu quả những thành tựu của CNTT.
Một cách ngắn gọn, định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn
Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay là chuyển từ mô hình“lấy giáo viên làm
trung tâm” sang mô hình “lấy học sinh làm trung tâm” thực hiện có hiệu quả
phương châm ‘‘học đi đôi với hành”, ‘‘lý luận gắn với thực tiễn” nhằm khai
thác tối đa kinh nghiệm của người học, đem lại niềm vui, hứng thú học tập
cho học sinh. Chỉ có đổi mới PPDH mới là động lực làm thay đổi căn bản
chất lượng đào tạo nguồn nhân lực toàn diện đáp ứng được yêu cầu CNH,
HĐH đặt ra…
Tuy nhiên, trên thực tế khi đi vào thực hiện, quá trình đổi mới phương
pháp dạy học đã xuất hiện hai thái cực trái ngược nhau:


22


Hai là, bổ sung, phối hợp với nhiều phương pháp dạy học khác để khắc
phục những mặt hạn chế của các phương pháp đang sử dụng nhằm đạt mục
tiêu dạy học đề ra.
Ba là, từng bước thay đổi, tiến tới loại bỏ phương pháp dạy học cũ
mang tính áp đặt, nhồi nhét kiến thức bằng các phương pháp mới ưu việt để
đem lại hiệu quả dạy học cao hơn [19; 41].
Tuy nhiên, đổi mới phương pháp dạy học lịch sử luôn là một quá trình
phức tạp, diễn ra trong một thời gian dài, nó đòi hỏi người dạy, người học và
cả những người có liên quan phải có sự chuyển biến tích cực mạnh mẽ trong
nhận thức, hành động, phải có ý chí bền bỉ quyết tâm cao khi thực hiện.
Thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng theo chương trình dạy học
của Intel, vận dụng vào môn Lịch sử ở trường phổ thông thể hiện việc tiếp
cận với đổi mới PPDH theo hướng tích cực, là quá trình hoàn thiện cải tiến
phương pháp sử dụng câu hỏi truyền thống nhằm tiến tới một bộ câu hỏi tốt
nhất, hiệu quả nhất đối với quá trình dạy và học của cả giáo viên và học sinh.
1.1.5. Vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và sử dụng câu hỏi định hướng
trong dạy học lịch sử ở trường THPT
Thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng trong dạy học lịch sử có vai
trò, ý nghĩa lớn đối với giáo viên và học sinh.
* Đối với giáo viên:
- Việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng trong dạy học nếu
thực hiện tốt sẽ là một trong những phương pháp làm cho lời giảng của giáo
viên sinh động, hấp dẫn hơn. Bài giảng mà không có câu hỏi tức là không có
sự giao tiếp tương tác giữa giáo viên với học sinh, giáo viên nói và học sinh
chỉ có nhiệm vụ nghe và ghi chép. Nếu vậy, đó thực chất chỉ là một bài thuyết
trình, một bài độc diễn khô khan, khó hiểu của riêng giáo viên mà thôi.
23

24


- Sử dụng các câu hỏi định hướng còn là biện pháp giúp giáo viên khơi
gợi động cơ học tập cho học sinh. Đây cũng chính là biện pháp nhằm thu hút
sự chú ý của học sinh, các em biết chính mình cần làm gì để chủ động tiếp
nhận kiến thức một cách phù hợp nhất với khả năng của mỗi em.
- Trong thời đại bùng nổ mạnh mẽ của khoa hoc, công nghệ thông tin,
học sinh có thể tìm hiểu kiến thức thông qua nhiều con đường khác nhau, vì
vậy tầm hiểu biết cũng như khả năng của học sinh được nâng cao hơn nhiều.
Giáo viên không phải là con đường duy nhất để tiếp cận thông tin nữa. Để học
sinh chú ý vào bài giảng của mình, giáo viên cần có sự chuẩn bị, đưa ra câu
hỏi kích thích lòng ham muốn trả lời, tìm tòi của các em. Để làm được điều
đó, giáo viên phải không ngừng nâng cao trình độ bản thân, tìm hiểu sâu, rộng
hơn nữa về nội dung bài học, các kiến thức liên quan cũng như đặc điểm đối
tượng học sinh. Do đó, “hỏi” cũng chính là một cách thức bổ ích giúp giáo
viên học tập suốt đời.
Câu hỏi dù giữ vai trò là một phương pháp, một phương tiện hoặc
kỹ thuật dạy học thì nó đều vô cùng quan trọng đối với quá trình dạy học.
Làm sao để có được một bộ câu hỏi hay, vừa đáp ứng mục tiêu bài học,
định hướng hoạt động cho học sinh, vừa tạo nên hứng thú học tập, kích
thích trí tò mò của các em? Đây là một bài toán khó, không dễ thực hiện
vì nó vừa là kiến thức nhưng cũng vừa là kinh nghiệm sống và cũng là
nghệ thuật của giáo viên. Việc tìm hiểu quá trình thiết kế và sử dụng bộ
câu hỏi định hướng theo chương trình Intel sẽ là một hướng mới trong
việc giải quyết bài toán khó trên.
* Đối với học sinh: Việc thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi mang tính chất
định hướng trong giờ học có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển học sinh
trên cả 3 mặt: giáo dưỡng, giáo dục và phát triển.