Lôøi caûm ôn
Để hoàn thành khóa luận này, em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến
Cô giáo Ths. Nguyễn Thị Thùy Vân, đã tận tình hướng dẫn em trong
suốt quá trình thực hiện.
Em chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong khoa sư phạm Tiểu
học – Mầm non, Trường Đại Học Quảng Bình đã tận tình truyền đạt
kiến thức trong những năm em học tập. Với vốn kiến thức được tiếp thu
trong quá trình học không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu
khóa luận mà còn là hành trang quí báu để em bước vào nghề một cách
vững chắc và tự tin.
Kính chúc quý Thầy, Cô dồi dào sức khỏe và thành công trong sự
nghiệp của mình.
Đồng Hới, Tháng 5 năm 2016
Tác giả: Lê Thị Hương


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết
quả trong luận văn là trung thực, được các tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được
công bố trong bất kì một công trình nào khác.
Đồng Hới, Tháng 5 năm 2016
Tác giả: Lê Thị Hương


MỤC LỤC


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TT
1


Tên bảng / biểu đồ
BIỂU
ĐỒ

2.1
2.2
2.1
2.2

Nhận thúc về vai trò của giáo dục tình cảm đối với hình
thành nhận thức của trẻ
Vai trò của trò chơi ĐVTCĐ đến quá trình giáo dục tình
cảm của trẻ
Vai trò của các chủ đề chơi đối với giáo dục tình cảm
cho trẻ
Khả năng nhận biết về xúc cảm, tình cảm của trẻ trong
MQH thực, MQH chơi khi tham gia các trò chơi đóng

Trang
30
31
32
34

vai theo chủ đề
Khả năng thể hiện xúc cảm, tình cảm của trẻ trong
BẢNG

2.3

với mọi người xung quanh và với chính bản thân trẻ. Hơn nữa đối với trẻ mà nói việc
hình thành những dấu ấn ban đầu có ý nghĩa hết sức quan trọng. Từ thực tế, nhiều
công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học, giáo dục học cho thấy trong những năm
đầu của cuộc dời đứa trẻ có hệ thần kinh mềm dẻo, non yếu và dễ uốn nắn. Do đó thời
gian này rất thuận lợi cho việc hình thành những nét cơ bản của cá tính và biểu hiện
cảm xúc nhất định, hình thành cho trẻ những phẩm chất tâm lý nhân cách con người.
Giáo dục tình cảm là một bộ phận của giáo dục đạo đức cho trẻ. Mục tiêu giáo
dục tình cảm cho trẻ lứa tuổi mầm non nhằm hướng tới hình thành và phát triển những
xúc cảm tình cảm tốt đẹp cho trẻ đối với mọi người xung quanh, nhằm hình thành
nhân cách con người ở trẻ nhỏ. Đối với trẻ mẫu giáo, vui chơi là hoạt động chủ đạo,
qua chơi trẻ được phát triển chức năng tâm lý và hình thành nhân cách. Khi chơi trẻ có
thêm nhiều cơ hội khám phá môi trường xung quanh, qua đó kích thích tính tò mò, khả
năng quan sát, năng lực phán đoán, trí tưởng tượng… của trẻ. Chính vì lẽ đó mà nhiều
nhà giáo dục đã gọi: “trò chơi là trường học của cuộc sống”. Trẻ cần chơi như cần ăn
no, mặc êm, cần được yêu thương. Trò chơi nuôi dưỡng tâm hồn trẻ mà không có gì có
thể thay thế được.
Như vậy, trường mầm non là môi trường thuân lợi nhất để trẻ phát triển.ở đây
trẻ không những được chăm sóc được trò chuyện tiếp xúc với bạn bè,cô giáo mà còn
được vui chơi để thoả mãn ước muốn làm người lớn với khả năng thực lực của mình.
Trong khi chơi đứa trẻ học cách sử dụng đồ vật, đồ chơi do con người sáng tạo ra. Học
những quy tắc ứng xử giữa người với người trong xã hội tức là trẻ học cách làm người.
Trẻ mẫu giáo có thể tham gia nhiều loại trò chơi như trò chơi đóng vai theo chủ
đề, trò chơi đóng kịch, các trò chơi có luật…Mỗi loại trò chơi đều có tác dụng phát
triển một mặt nhất định của trẻ. Nhưng trung tâm của hoạt động vui chơi đối với trẻ
đóng vai theo chủ đề là loại trò chơi chủ yếu tạo ra nét đặc trưng trong trò chơi,trong
đời sống tâm lý, tình cảm của trẻ mẫu giáo.
Tại sao trẻ mẫu giáo thích chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề, bởi qua chơi trẻ
được hòa nhập vào các mối quan hệ trong xã hội, trẻ hiểu được bản thân mình và dầ
hát triển tình cảm tích cực giữa trẻ và bạn chơi. Từ những mối quan hệ yêu thương gần
1

cảm có hiệu quả đối với trẻ Mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về trò chơi ĐVTCĐ và việc giáo dục tình cảm cho
trẻ cho trẻ Mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi ĐVTCĐ.
- Khảo sát, phân tích thực trạng giáo dục tình cảm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở
trường Mầm non.

2


- Xây dựng một số biện pháp tổ chức trò chơi ĐVTCĐ nhằm phát giáo dục tình
cảm cho trẻ Mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở trường Mầm non.
6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
6.1. Giới hạn về khách thể nghiên cứu
- Thực hiện nghiên cứu trên 30 trẻ ở 2 lớp: MGL A 15 trẻ và ở lớp MGL B 15
trẻ. Trường Mầm non Nam Lý - TP Đồng Hới - Quảng Bình.
- Khách thể điều tra: 20 Giáo viên ở Trường Mầm non Nam Lý - Đồng Hới - Quảng
Bình (12 giáo viên lớp MGL, 4 giáo viên MGN, 4 giáo viên MGB)
6.2. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu một số biện pháp tổ chức trò chơi ĐVTCĐ nhằm phát triển tình
cảm cho trẻ Mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở Trường Mầm non Nam Lý.
6.3. Thời gian nghiên cứu
Thực hiện nghiên cứu từ 16/01 đến tháng 5/2016
7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống
hoá những vấn đề lí luận liên quan đến nội dung nghiên cứu.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát

Chương 1. Một số vấn đề lí luận về sự phát triển tình cảm của trẻ mẫu giáo 5 –
6 tuổi và trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Chương 2. Thực trạng giáo dục tình cảm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi thông qua
các trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường Mầm non Nam Lý – Đồng Hới – Quảng
Bình.
Chương 3. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục tình cảm cho trẻ mẫu
giáo 5 – 6 tuổi thông qua các trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Kết luận và kiến nghị.

4


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN
TÌNH CẢM CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI VÀ TRÒ CHƠI
ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ
1.1. TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
Tâm lý học trẻ em là một khoa học chuyên nghiên cứu về sự hình thành và phát
triển tâm lý trẻ em. Từ khi tâm lý học mầm non ra đời cho đến nay đã có rất nhiều
công trình nghiên cứu về nhân cách và chức năng tâm lý của trẻ trong độ tuổi mầm
non. Trong đó, lĩnh vực giáo dục tình cảm cho trẻ là một trong những lĩnh vực được
nhiều nhà tâm lý học trong nước và ngoài nước tiếp cận, tìm hiểu nghiên cứu, cụ thể
Ở nước ngoài với quan điểm trò chơi là niềm vui sướng của tuổi thơ là phương
tiện phát triển toàn diện cho trẻ. Theo J. A. Kômenxki “trò chơi là hoạt động cần thiết
là phương tiện phát triển toàn diện cho trẻ”. Bên cạnh đó, vấn đề hình thành thói quen
về biểu hiện xúc cảm, tình cảm cho trẻ cũng được các nhà khao học quan tâm và đề
câp đến trong một số công trình nghiên cứu theo một số khía cạnh khác nhau như
Nghiên cứu về tiềm năng phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo, về năng lực hoạt động và
sự ảnh hưởng của quá trình đến sự phát triển tình cảm tâm lý của trẻ, đặc biệt là hình

trình cảm xúc trong điều kiện xã hội.
Nó còn được phân thành hai dạng, tình cảm cấp thấp và tình cảm cấp cao. Tình
cảm cấp thấp: Là tình cảm liên quan đến sự thỏa mãn những nhu cầu sinh vật của cơ
thể (như nhu cầu về mặt sinh học)
Tình cảm cấp cao là tình cảm liên quan đến những thoã mãn những nhu cầu
mang tính chất xã hội và nó nói lên thái độ của con người đối với những mặt khác
nhau của đời sống xã hội.
1.2.2. Phân loại tình cảm
*Tình cảm trí tuệ
Là những tình cảm nảy sinh trong quá trình hoạt động trí óc, liên quan đến sự
thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu nhận thúc của con người như: ham học hỏi, tìm
hiểu, nhạy cảm với cái mới.
- Tình cảm trí tuệ của trẻ phát triển, mỗi nhận thức mới đều kích thích niềm vui,
hứng thú, sự say mê thích thú của trẻ; tính tò mò ham hiểu biết, làm nảy sinh nhiều
xúc cảm tích cực; trong vui chơi, học tập, lao động tự phục vụ nhiều thành công thất
bại củng cố sự phát triển tình cảm trí tuệ ở trẻ.
* Tình cảm đạo đức
Là loại tình cảm liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu đạo
đức của con người biểu hiện thái độ của con người đối với các yêu cầu đạo đức, hành
vi đạo đức (tình mẫu tử,tình bạn bè...)
Do lĩnh hội được ý nghĩa các chuẩn mực hành vi tốt, xấu. Qua vui chơi giao
tiếp với mọi người; do các thói quen nếp sống tốt được gia đình, các lớp mẫu giáo xây
dựng cho trẻ...Trẻ ý thức được nhiều hành vi tốt đẹp cần thực hiện để vui lòng mọi
người.
* Tình cảm thẩm mỹ
Là những tình cảm liên quan đến nhu cầu thẩm mỹ nhu cầu vế cái đẹp nó biểu
hiện thái độ thẩm mỹ của con người đối với hiện thực xung quanh. Trẻ biểu hiện rõ
như sau:

6

bên cạnh việc phát triển tư duy trực quan hình tượng vẫn cần phát triển một tư duy
trực quan hình tượng mới đó là tư duy trực quan – sơ đồ là yếu tố đầu tiên làm bậc
đệm để phát triển tư duy cao hơn.
*Tưởng tượng
Các hoạt động tưởng tượng đã dần dần tách khỏi đồ vật hiện có, nội dung tưởng
tượng phong phú hơn so với trẻ mẫu giáo nhỡ vì trẻ đã có sự tiếp xúc nhiều hơn với
thế giới bên ngoài. Chuyển từ tưởng tượng tái tạo sang tưởng sáng tạo được thể hiện rõ
nhất trong các hoạt động mang tính sáng tạo như: vẽ, nặn, chơi xây dựng…Trẻ có khả
năng hành động theo ý đồ, định hướng của mình.
7


Cuối tuổi mẫu giáo trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ được phát triển khá mạnh
với sự hỗ trợ đắc lực của tri giác. Nếu trẻ có khả năng quan sát tốt sự vật và hiện tượng
xung quanh thì quá trình tưởng tượng nhất là tưởng tượng sáng tạo sẽ phát triển thuận
lợi, bởi tri giác là nguồn cung cấp chất liệu cho hoạt động của trí tưởng tượng sáng tạo.
*Chú ý
Chú ý không chủ định chiếm ưu thế, chú ý có chủ định đang được phát triển do
trẻ đã xác định đối tượng cần chú ý, biết đặt ra mục đích cho sự chú ý của mình, biết
hướng ý thức của mình vào đối tượng để phục vụ cho mục đích của hoạt động. Khả
năng phân phối, sức tập trung, sự di chuyển của chú ý đều tăng lên đặc biệt là đối với
những đối tượng hấp dẫn, sinh động.
*Trí nhớ
Đặc trưng trí nhớ của trẻ mẫu giáo là tính trực quan, máy móc và không chủ
định. Tuy nhiên, vào cuối tuổi mẫu giáo, trí nhớ của trẻ có một bước biến đổi về chất
đó là trí nhớ có chủ định xuất hiện và phát triển. ngôn ngữ đóng một vai trò đặc biệt
quan trọng trong sự phát triển trí nhớ có chủ định của trẻ 5 - 6 tuổi, nhờ đó mà trẻ nắm
được tên và hiểu được ý nghĩa của sự vật, hiện tượng cần nhớ, đặt mục đích và tìm
phương tiện giúp ghi nhớ và nhớ lại những điều cần nhớ.
*Ngôn ngữ

tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mỹ…) đều phát triển.
1.2.4. Sự phát triển xúc cảm, tình cảm của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Trong lứa tuổi ấu nhi cũng như lứa tuổi mẫu giáo thì tình cảm thống trị tất cả
các mặt trong các hoạt động tâm lý của đứa trẻ, đặc biệt ở lứa tuổi MGL thì đời sống
tình cảm của trẻ có bước chuyển biến mạnh mẽ, vừa phong phú vừa sâu sắc hơn so với
các lứa tuổi trước đó, sự phát triến xúc cảm, tình cảm của trẻ có các biểu hiện như sau:
Tính đồng cảm và tính dễ xúc cảm đối với con người và cảnh vật xung quanh.
Đây là thời điểm rất thuận lợi để giáo dục lòng nhân ái ở trẻ. Tuy nhiên, ở những đứa
trẻ sống trong một hoàn cảnh bất lợi, lại chịu ảnh hưởng của lối giáo dục sai lầm thì
cũng dễ nãy sinh tính ích kỉ, tham lam, độc ác và những tình cảm tiêu cực khác cho dù
đó chỉ là những biểu hiện rất bột phát. Ở thời điểm mà nhân cách vừa mới bắt đầu
được hình thành thì những dấu ấn không đẹp vẫn có thể để lại di chứng cho các giai
đoạn phát triển sau này, vì vậy cần phải uốn nắn ngay.
Sự phát triển tình cảm của trẻ mẫu giáo còn được thể hiện ra ở nhiều mặt đời
sống tinh thần của trẻ (trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ). Các loại tình cảm này nếu đều ở một
thời điểm phát triển thuận lợi nhất, đặc biệt là tình cảm thẩm mĩ. Tình yêu cái đẹp
trong thiên nhiên, trong cuộc sống và nghệ thuật thực chất đó là tình cảm được khêu
gợi lên bởi những cảm xúc về cái đẹp của con người, của tình người. Trẻ MGL biết
rung cảm khá nhạy bén trước những cái đẹp trong thế giới xung quanh. Có thể nói đây
là thời kì phát triển những xúc cảm thẩm mĩ, tức là những xúc cảm tích cực, đều này
sinh khi trẻ tiếp xúc trực tiếp với cái đẹp khiến trẻ thấy gắn bó tha thiết với con người
và cảnh vật xung quanh, kích thích trẻ làm những điều tốt lành đem lại niềm vui cho
mọi người.
Quan sát trong cuộc sống hằng ngày chúng ta dễ nhận thấy trẻ MG đặc biệt là
từ 4 tuổi trở đi, dễ vui sướng, ngỡ ngàng khi nhìn thấy những vẻ đẹp tưởng chừng như
đơn giản của một bông hoa đang nở hay của một bản nhạc du dương...Trẻ nhận thức
thế giới và tỏ thái độ với những sự vật xung quanh mình thường là những xúc cảm
9



nhiên. Trẻ thường gán cho chúng những sắc thái cúc cảm của con người, xót thương
cho một cây hoa bị vặt trụi lá, thương cho con chim nhỏ bị ướt mưa...Dường như ở đâu
trẻ cũng thấy tình người.
Từ những biểu hiện của sự phát triển tình của trẻ 5 – 6 tuổi nêu trên, chúng ta
có thể nhận định rằng: đời sống tình cảm của trẻ MGL phát triển khá mãnh liệt, nổi bật
lên là sự đồng cảm (dễ cảm thông và sẵn sàng chia sẽ niềm vui, nổi buồn với người
10


khác) và tính dễ xúc cảm (nhạy cảm với những rung động của người khác) đối với con
người cũng như cảnh vật xung quanh. Đây là một thời điểm giáo dục thuận lợi lòng
nhân ái cho trẻ MGL.
1.2.5. Trò chơi đóng vai theo chủ đề.
1.2.5.1. Khái niệm chung về trò chơi ĐVTCĐ cho trẻ
Trò chơi ĐVTCĐ hay còn gọi là trò chơi giả bộ, có tính tượng trưng độc đáo,
mô tả lại những sự việc diễn ra trong cuộc sống sinh hoạt của trẻ. Đây là một hoạt
động chủ đạo vui chơi của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo, giúp trẻ hình thành kỹ năng và
phát triển nhân cách.
Khi trẻ lên ba tuổi trẻ bắt đầu có ý thức về bản thân mình, biết phân biệt mình
với người khác trong cộng đồng nhỏ. Mối quan hệ giữa trẻ em với người lớn mang
tính chất mới (hoạt động cùng nhau được thay thế bằng việc thực hiện những nhiệm vụ
độc lập theo lời chỉ dẫn của người lớn). Quan hệ giữa trẻ và bạn bè cùng lứa tuổi được
hình thành. Trẻ bắt đầu để ý và bắt chước người lớn về mọi mặt. Trẻ muốn tự khẳng
định mình bằng cách tập làm người lớn. Nhưng trên thực tế, trẻ chưa có đủ năng lực,
kỹ năng kỹ xảo, cần thiết với những công việc của người lớn. Mâu thuẫn diễn ra gay
gắt giữa một bên là nhu cầu một bên là khả năng của trẻ ba tuổi.
Trò chơi ĐVTCĐ ra đời thay thế cho hoạt động với đồ vật ở lứa tuổi vườn trẻ
giúp trẻ giải quyết mâu thuẫn này. Trò chơi giúp trẻ tái tạo lại đời sống lao động của
người lớn cùng với những mối quan hệ xã hội, làm trẻ thỏa mãn khát vọng được sống
như người lớn.

nhưng ở trẻ MGB thường chỉ thể hiện rất đơn giản như: Mẹ cho con ăn, mẹ bế con,
cho con ngủ, còn đến MGN – MGL không chỉ dừng ở quan hệ mẹ con mà còn mối
quan hệ với những nhân vật khác nữa: Mẹ đưa con đi học gặp cô giáo, mẹ đưa con đi
siêu thị, mẹ đưa con đi khám bệnh, đi chơi công viên. Như vậy cùng một chủ đề chơi
nhưng ở mỗi lứa tuổi trẻ lại tái tạo các mặt rất khác nhau của hiện thực cuộc sống, ở
lứa tuổi sau thì càng sâu sắc, phong phú hơn lứa tuổi trước.
Chính vì thế bên cạnh các chủ đề chơi ta phải chú ý đến mặt nội dung chơi. Nội
dung của trò chơi là những hoạt động của người lớn mà đứa trẻ nhận thức được và
phản ánh vào trò chơi của mình. Đó là những hoạt động của người lớn với các đồ vật,
mối quan hệ giữa người với người, những yếu tố đạo đức thẩm mỹ.
Chẳng hạn, trò chơi: “Lái tàu hoả” ở các độ tuổi khác nhau thì diễn ra khác
nhau. Với MGB chỉ dừng lại ở chỗ bắt trước hành động của người lái tàu, người đi tàu.
Nổi lên ở đây là hành động thực của người lớn với các đối tượng mà trẻ bắt trước
được. Việc tái tạo lại những hành động ấy trở thành nội dung cơ bản trong trò chơi của
MGB. Cùng với trò chơi này ở MGL thì nổi bật lên hàng đầu là mối quan hệ xã hội,
giữa những người trên tàu hoả: ai là người lái tàu, ai là nhân viên trên tàu, ai là hành
khách và quan hệ của họ ra sao…Bên cạnh đó trẻ còn quan tâm đến những mối quan
hệ bên trong như về mặt tình cảm, đạo đức của những mối quan hệ đó.
Chính vì vậy với nội dung trò chơi ta cần phải xem xét khía cạnh tích cực hay
tiêu cực của mảng hiện thực mà trẻ em tái tạo bởi lẽ đời sống xã hội người lớn hết sức
phong phú và phức tạp. Bên cạnh những việc tốt, người tốt còn có bao yếu tố tiêu cực
xen lẫn vào. Điều này cũng được phản ánh nhạy bén vào trò chơi của trẻ em. Nếu
không quan tâm giáo dục thì trẻ có thể chơi những trò chơi tiêu cực như: say rượu, bố
mẹ cãi nhau hoặc cảnh đánh chửi nhau…
12


Vai trò của người giáo dục không những giúp trẻ có được những chủ đề chơi
ngày càng phong phú, rộng lớn mà còn giúp trẻ nắm được những hành động của người
lớn trong cuộc sống thực, hiểu được những mối quan hệ qua lại giữa người lớn trong

có thể dùng ghế xếp thành dãy mà cũng có thể dùng nhiều khối gỗ xếp thành hàng…
*Những mối quan hệ qua lại của trẻ trong trò chơi
13


Trò chơi là một hoạt động chung đầu tiên và cơ bản của trẻ MG, trong đó có hai
mối quan hệ qua lại giữa những trẻ cùng tham gia trò chơi đó là quan hệ thực và quan
hệ chơi.
Những quan hệ chơi: Đó là những quan hệ qua lại của các vai trong trò chơi
theo một chủ đề nhất định mô phỏng lại mối quan hệ của người lớn trong xã hội như
quan hệ giữa mẹ và con trong trò chơi gia đình, quan hệ giữa người mua và người bán
trong trò chơi bán hàng…Đó là những quan hệ được trẻ quan tâm và trở thành đối
tượng hành động của chúng.
Những quan hệ thực: Đó là những quan hệ qua lại giữa những trẻ là những
người cùng tham gia vào trò chơi, những người bạn cùng thực hiện một cộng việc
chung, trẻ tập hợp nhau thành nhóm để bàn bạc với nhau về chủ đề chơi, về việc phân
vai, thoả thuận với nhau về quy tắc, hành vi của vai này, vai nọ và giải quyết các vấn
đề nảy sinh trong quá trình chơi.
Trò chơi đóng vai theo chủ đề là mô hình của những quan hệ xã hội của người
lớn và là phương tiện định hướng cho trẻ em vào những mối quan hệ ấy. Trong đó trò
chơi đóng vai theo chủ đề, các quan hệ được hiện ra rõ rệt. Việc thực hiện hành động
của vai chơi là phải tạo ra các mối quan hệ với các vai khác nhau, sức sống của trò
chơi đóng vai theo chủ đề là ở chỗ nó tạo ra được những mối quan hệ giữa các vai. Đó
chính là bản chất xã hội của trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Trò chơi của trẻ đó chính là cái xã hội người lớn thu nhỏ lại và cũng chứa đầy
những mối quan hệ phức tạp. Những mối quan hệ xã hội được mô phỏng vào trò chơi
có một đặc điểm đáng lưu ý là nó làm nảy sinh luật lệ hành động của các vai, buộc trẻ
phải tuân theo như là những quy tắc xã hội (luật chơi), chơi như thế đứa trẻ tự nguyện
chấp nhận những chuẩn mực của cuộc sống xã hội, của những quan hệ giữa người lớn
với nhau, giữa trẻ em với người lớn, giữa trẻ với trẻ…Chẳng hạn khi chơi trò chơi

đó là lý do làm nảy sinh hoàn cảnh tưởng tượng (tức là hoàn cảnh chơi). Từ đó cần
phải nhấn mạnh rằng hành động chơi không được sinh ra từ hoàn cảnh tưởng tượng
mà ngược lại, hoàn cảnh tưởng tượng lại trùng khớp với hành động của vai. Nói cách
khác hoạt động chơi của trẻ đã tạo ra kết quả là hoàn cảnh tưởng tượng
(A.N.Lêonchiep) có nghĩa là hoạt động chơi làm nảy sinh trí tưởng tượng chứ không
phải trí tưởng tượng có trước khi chơi, mà nó là kết quả của hoạt động chơi. Điều đó
được chứng minh bằng nhiều thực nghiệm và quan sát. Ta dễ dàng nhận thấy khi trẻ
không chơi thì không tưởng tượng ra hoàn cảnh chơi.
Như vậy là nếu trẻ không được chơi thì không nảy sinh ra hoàn cảnh chơi
tưởng tượng.
1.2.5.3. Đặc điểm của trò chơi ĐVTCĐ
Trò chơi này được coi là trò chơi đóng vai theo chủ đề trước hết là vì trò chơi
này bao giờ cũng có chủ đề. Chủ đề của trò chơi muôn màu muôn vẻ, trẻ tái hiện lại
những sinh hoạt của người lớn. Chẳng hạn chủ đề “Gia đình”, “Bán hàng”, “Bác sĩ”…
Trong khi chơi phản ánh cuộc sống xung quanh rất đa dạng với các mảng hiện thực hết
sức phong phú. Các mảng hiện thực được phản ánh vai trò chơi được gọi là chủ đề
chơi. Phạm vi hiện thực mà trẻ tiếp xúc càng rộng bao nhiêu thì các chủ đề của trò
chơi càng phong phú bấy nhiêu. Trong khi chơi, mọi hoạt động của trẻ đều xoay quanh
chủ đề của trò chơi dựa vào những biểu tượng sinh động của chính các cháu về cuộc
sống đang diễn ra hàng ngày. Trẻ càng lớn thì chủ đề chơi càng trở nên sâu rộng.
15


Để trò chơi đóng vai theo chủ đề được thực hiện trẻ cần phải đóng vai tức là
ướm mình vào vị trí của một người lớn nào đó và bắt trước hành động của họ như là
để thực hiện các chức năng xã hội. Vui chơi là yếu tố quan trọng để tạo nên trò chơi,
trong vui chơi, trẻ thường thực hiện một công việc nào đó mang tính chất nghề nghiệp
như lái xe, bán hàng, dạy học, chữa bệnh…
Đóng vai là con đường để trẻ thâm nhập vào cuộc sống của người lớn xung
quanh. Trò chơi đóng vai theo chủ đề có thành công hay không điều đó phụ thuộc



yếu là nhằm vào “ý” tức là nhằm vào hình thành động cơ của trẻ em được biểu hiện
trong những mối quan hệ xã hội (dù chỉ mô phỏng). Tất nhiên nó bao gồm cả mặt kỹ
thuật, những thao tác đối với đồ vật, nhưng mặt này chỉ hỗ trợ cho mặt thứ nhất.
Điều quan trọng trong trò chơi đóng vai theo chủ đề là ý nghĩa xã hội của nó
được thể hiện trong các quy tắc mà ai cũng phải tuân theo (những quy tắc này được trẻ
em mô phỏng vào trò chơi như mua hàng phải trả tiền, đi đường bên phải…) chơi như
thế trẻ tự chấp nhận những chuẩn mực của đời sống xã hội, của những quan hệ người
lơn với nhau, giữa trẻ em với người lớn… từng tí một, trẻ chuyển những quan hệ xã
hội khách quan vào trong nhân cách của mình, tạo ra đời sống nội tâm, tạo ra sự trải
nghiệm. Kết quả là tạo ra một cách nhìn nhận bản thân mình tức là sự hình thành ý
thức cá nhân, cốt lõi trong nhân cách mỗi người
Trò chơi đóng vai theo chủ đề mang tính biểu tượng cao, đó là chức năng ký
hiệu tượng trưng, Trong khi chơi mỗi đứa trẻ đều tự nhận cho mình một vai trò nào đó
và thực hiện những hành động của vai. Nhưng đấy chỉ là hành động nhụ ý “giả vờ” mà
thôi, từ vai chơi, hành động chơi, đến những đồ chơi đều là giả vờ, đều mang tính
tượng trưng, nhưng lại rất thực đối với trẻ em, vì nó đã phản ánh thực tế cuộc sống, sự
kiện này đã cho ra đời một chức năng mới của ý thức. Đó là chức năng ký hiệu, tượng
trưng nhờ đó trẻ có thể bước sang một loại hình mới của việc nhận thức thế giới hiện
thực, một loại hình đặc trưng của con người, đó là sự nhận thức hiện tượng thông qua
một hệ thống ký hiệu. Chức năng ký hiệu tượng trưng cho phép trẻ tách hành động
khỏi đồ vật thật mà hành động với những vật thay thế. Ví dụ: trẻ phi ngựa bằng chiếc
gậy, thì hành động đó mất đi ý nghĩa thực tiễn của nó mà biến thành một ký hiệu đánh
dấu việc cưới ngựa và chiếc gây ở đây chỉ đồ vật thay thế cho con ngựa. Khi bắt đầu
biết dùng đồ vật thay thế cũng là lúc trẻ biết dùng những ký hiệu tượng trưng để nhận
thức thế giới. Nhờ đó các chức năng tâm lý bậc cao (như tư duy, tưởng tượng, tình
cảm…) đều được phát triển tốt.
Trẻ mẫu giáo đã có kỹ năng tổ chức trò chơi và chơi một cách độc lập sáng tạo
hơn. Nội dung chơi của trẻ cũng phong phú phản ánh cuộc sống sinh động của người lớn.

của các nhóm chơi từ lớp nhỡ chuyển lên, dần dần xuất hiện nhiều trò chơi tập thể kéo
dài hằng tuần, hằng tháng, số lượng vai chơi đông, kéo theo sự chủ động và xuất hiện
chủ đề chơi mới, làm cho nội dung chơi trở nên đa dạng và phong phú hơn. Trẻ tự tổ
chức và điều khiển trò chơi không cần có sự hỗ trợ trực tiếp của người lớn, trẻ bắt đầu
chú ý đến chất lượng đóng vai, từ đó yêu cầu cụ thể cho mổi vai chơi, biết phân công
vai chơi nào cho ai là hợp lí, từ đó lựa chọn “thủ lĩnh” điều khiển trò chơi. Trong khi
chơi trẻ tích cực trao đổi, cùng nhau thỏa mãn bàn bạc dự định chơi, bổ sung phương
tiện chơi, dự kiến đưa thêm trò chơi mới…Giữa các nhóm chơi có mối quan hệ chặt
chẽ với nhau, phối hợp cùng nhau theo hướng một chủ đề chung dưới sự điều khiển
của “thủ lĩnh”. (Thủ lĩnh thường là một đứa trẻ giàu kinh nghiệm có khả năng thu hút
và điều khiển cuộc chơi). Trong quá trình chơi, trẻ biết nhận xét và đánh giá các bạn
khác cũng như biết nhận xét về bản thân mình.
1.2.6. Ý nghĩa của trò chơi ĐVTCĐ đối với sự phát triển của trẻ mẫu giáo
* Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo
Ở tuổi MG nhiều hoạt động phong phú đã xuất hiện như: (vui chơi, học tập, lao
động…) những hoạt động vui chơi mà trung tâm mà trò chơi đóng vai theo chủ đề
được coi là hình thức hoạt động coi là hình thức hoạt động chủ đạo. Vui chơi là hoạt
18


động chủ đạo không phải vì trẻ MG dành nhiều thời gian cho nó mà chính là trò ch ơi
đã gây ra những biến đổi về chất trong tâm lý của trẻ nó chi phối các dạng hoạt động
khác (học tập, lao động)…làm cho chóng mang màu sắc độc đáo của lứa tuổi MG.
Những hình thức trò chơi như trò chơi với đồ vật ở lứa tuổi thiếu nhi, trò chơi
có luật ở lứa tuổi học sinh hay người lớn là những dạng sơ khai hay biến dạng của trò
chơi. Trẻ MG cũng thích những loại trò chơi này nhưng hấp dẫn vẫn là trò chơi đóng
vai theo chủ đề là loại trò chơi mang đầy đủ ý nghĩa của việc chơi nó xuất hiện từ cuối
tuổi thiếu nhi nhưng chỉ đến lứa tuổi MGN, MGL mới đạt tới mức độ hoàn thiện.
Khi tham gia vào trò chơi ĐVTCĐ, trẻ được thoả mãn nguyện vọng được sống
và hoạt động như người lớn. Trò chơi này được mô phỏng lại hoạt động lao động của

bản thân mình.
Khi tham gia vào trò chơi về những quan hệ với các bạn cùng chơi buộc trẻ
phải đem những hành động của mình phục tùng những yêu cầu nhất định bắt nguồn tù
ý đồ chung của cuộc chơi, do đó buộc trẻ phải điều tiết hành vi của mình theo quan hệ
giữa vai mình đóng với các vai khác sao cho phù hợp với những quy tắc của trò chơi,
qua trò chơi trẻ còn được hình thành những phẩm chất ý chí như mục đích, tính kỷ
luật, tính dũng cảm. Những đức tính này do nội dung trò chơi và vai chơi quyết định.
Nhờ có trò chơi ĐVTCĐ trẻ em không tự coi mình là chính mình như lúc còn 3
tuổi mà là người khác, như một nhân vật của đời sống xã hội, đảm nhiệm một chức
năng xã hội, Thế là bằng trò chơi trẻ em tự biến mình thành một nhân vật của xã hội,
một con ngýời nhý mọi ngýời, Trò chơi là phương tiện phát triển toàn diện nhân cách
của trẻ, qua việc phát triển các chức năng tâm lý: Đức- Trí, Thể- Mỹ.
Trò chơi ĐVTCĐ của trẻ mẫu giáo vì nó tạo ra những nét tâm lý đặc trưng cho
tuổi mẫu giáo mà nổi bật hơn hết là tính hình tượng và tính cảm xúc, khiến cho nhân
cách của trẻ mẫu giáo mang tính độc đáo khó tìm thấy ở các lứa tuổi khác. Khi đã xác
định được vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo thì việc tổ chức các trò chơi
cho trẻ là cực kỳ quan trọng và có ý nghĩa giáo dục to lớn. Tổ chức trò chơi chính là tổ
chức cuộc sống của trẻ, trò chơi là phương tiện để trẻ học làm người.
AX.Macaren đã viết: “Trò chơi có một ý nghĩa rất quan trọng đối với trẻ” ý
nghĩa này chẳng khác gì ý nghĩa của sự hoạt động, sự làm việc và sự phục vụ đối với
người lớn. Đứa trẻ thể hiện như thế nào trong trò chơi thì sau này phần lớn trường hợp
nó cũng thể hiện như thế trong cuộc sống. Vì vậy, một nhà hoạt động trong tương lai
trước tiên phải được giáo dục trong trò chơi. Toàn bộ lịch sử của mỗi người là một nhà
hoạt động hay một cán bộ, có thể quan niệm như một quá trình phát triển của trò chơi,
một sự chuyển dịch dần từ sự tham gia vào trò chơi là trường học của cuộc sống.
Trong hoạt động vui chơi, thì nhu cầu được chơi với nhau, được giao tiếp với
bạn bè là rất cần thiết, vì thế người lớn cần chú ý tạo điều kiện để trẻ được giao lưu
cùng nhau, được liên kết chia sẻ với nhau qua các chủ đề chơi. Từ đó những “xã hội
trẻ em” thực sự được hình thành. Những “xã hội trẻ em” này còn khác xa với xã hội
người lớn, hợp rồi tan, tan rồi hợp. Thực và chơi, chơi và thực. Đó là cái tính độc đáo