VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH THẾ HƯNG

NGUYÊN TẮ
TR NG T

Đ NH S

TH T

T NG H NH S

Chuyên ngành: Luật Hình sự
Mã s

V

N

VIỆT N

T

n

n

ự


ươn 2 .......................................................................................................... 69

ươn 3: S
ÁN TRONG T

THỂ HIỆN C A NGUYÊN TẮ
T NG HÌNH S

Đ NH S

TH T C A V

VIỆT NAM ........................................................... 71

3.1 Sự th hiện của nguyên tắc x c định sự thật của vụ án trong pháp luật TTHS ........... 72
3.3. Đ nh gi ph p luật TTHS và thực tiễn thực hiện pháp luật TTHS trong việc th hiện
nguyên tắc x c định sự thật của vụ án ..............................................................................................114
Kết luận

ươn 3 .......................................................................................................... 126

ươn 4: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NHẰ
NGUYÊN TẮ
S

Đ NH S

TH T C A V


làm n n tảng và xuyên suốt c c quy ph m ph p luật tố tụng hình sự, ho t động tố tụng
hình sự cần đư c th hiện đầy đủ, toàn diện và đ ng bộ. Việc xây ựng và hoàn thiện
c c nguyên tắc này phải xuất ph t t t nh h ch quan của n , đ là những đi u iện
inh t - x hội, v n h a của quốc gia, t nhu cầu ảo vệ quy n con ngư i và đ t trong
ối cảnh hội nhập toàn iện với th giới. C c nguyên tắc đ một m t cần ghi nhận
những gi trị chung của nhân lo i, m t h c cần c sự cụ th h a trong đi u iện hoàn
cảnh cụ th của Việt am.
Trong hệ thống c c nguyên tắc của tố tụng hình sự, nguyên tắc x c định sự thật
của vụ n đ ng vai tr h t sức quan trọng và c th n i đây là một trong những nguyên
tắc c ản và là trụ cột ch nh i n t o nên hệ thống ph p luật tố tụng hình sự nước ta.
Việc nghiên cứu nguyên tắc này trên cả a phư ng iện: lý luận, lập ph p và thực tiễn
c vai tr rất lớn trong việc hoàn thiện ph p luật tố tụng hình sự c ng như ho t động
p ụng n nhằm đ t đư c mục đ ch của TTHS.
Về mặt lý luận: Mục đ ch của TTHS trong bất cứ nhà nước nào đ u là phát
hiện việc một ngư i đ thực hiện hành vi bị coi là tội ph m trên thực t và các vấn đ
c liên quan h c đ t đ hoàn thành nhiệm vụ xử lý ngư i ph m tội và giải quy t
các vấn đ khác của vụ án hình sự. Muốn vậy, phải tìm đư c sự thật của vụ án. Ch
hi x c định đư c sự thật của vụ án mới có th giải quy t toàn diện vụ án hình sự
như: đảm bảo công lý, công bằng; bảo vệ quy n con ngư i; đấu tranh phòng chống
tội ph m, vật chất h a c c quy định của luật nội dung (luật hình sự) vào thực tiễn.
gư c l i c ng t yêu cầu chung phải x c định đư c sự thật khách quan trong TTHS
mới phát sinh những đ i h i khác trong TTHS như: ph p ch , tranh tụng, xét xử độc

1


lập, suy đo n vô tội….. Chính vì vậy, x c định sự thật của vụ n đư c ghi nhận là
một trong những nguyên tắc c bản của TTHS Việt Nam. Tuy nhiên, nguyên tắc này
chưa đư c nhận thức đầy đủ trong khoa học pháp lý ở Việt Nam. Cụ th , chưa c
công trình nào nghiên cứu đầy đủ, toàn diện và sâu sắc nguyên tắc này trên cả 3

trong TTHS chính là góp phần thực hiện nhiệm vụ này. Tuy nhiên, như Nghị quy t số
08-NQ/TW ngày 2/1/2002 của Bộ Chính trị đ nhận xét: Công tác tư pháp nói chung
chưa ngang tầm với yêu cầu và đòi hỏi của nhân dân; còn nhiều trường hợp bỏ lọt tội

2


phạm, làm oan người vô tội, vi phạm các quyền tự do, dân chủ của công dân, làm
giảm s t lòng tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước và các cơ quan tư pháp. Nguyên
nhân dẫn đ n tình tr ng oan sai trong TTHS có nhi u song nguyên nhân chủ y u là do
c c c quan ti n hành tố tụng không quán triệt nguyên tắc x c định sự thật của vụ án.
Các quy t định, bản án của c c c quan ti n hành tố tụng không dựa trên sự thật khách
quan. Đi u này có th o trình độ n ng lực, phẩm chất đ o đức của nhân viên tư ph p.
Bên c nh đ c n phải k đ n sự bất cập của hệ thống pháp luật trong lĩnh vực tư ph p
hình sự như ph p luật TTHS, tổ chức ho t động của c c c quan tư ph p như đi u tra,
truy tố x t xử; đi u kiện làm việc, c sở vật chất còn h n ch …
Nghiên cứu vấn đ x c định sự thật khách quan với tư c ch là nguyên tắc c
bản của TTHS, ch ra những h n ch của pháp luật TTHS hiện hành trong việc th
hiện nguyên tắc này, đ ng th i đ ra biện pháp khắc phục nhằm đảm bảo nguyên tắc
x c định sự thật khách quan trong TTHS chính là nội dung bao trùm của luận án
“ guyên tắc x c định sự thật của vụ án trong tố tụng hình sự Việt Nam.
2. M c đíc
n iệm v nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên c sở nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống v lý luận và thực tiễn,
luận án khẳng định vị trí, vai trò của nguyên tắc x c định sự thật của vụ án trong
TTHS Việt Nam. T đ , đưa ra i n nghị nhằm ti p tục hoàn thiện pháp luật TTHS
c ng như thực tiễn nhằm đảm bảo thực hiện nguyên tắc x c định sự thật của vụ án.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Đ đ t đư c mục đ ch trên, Luận án thực hiện các nhiệm vụ sau:

quan đ n việc x c định sự thật của vụ n trong tố tụng hình sự các bảo đảm nhằm th
hiện và thực hiện nguyên tắc này trong ph p luật c ng như trong thực tiễn tố tụng hình
sự Việt am. Ph m vi v th i gian, pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật liên
quan đ n nguyên tắc x c định sự thật của vụ n trong giai đo n t khi có
TTHSBLTTHS n m 2003 có so sánh với BLTTHS 2015.
4. P ươn p áp luận
4.1. Phương pháp luận

p ươn p áp n

iên cứu

Luận n đư c thực hiện trên c sở phư ng ph p uy vật biện chứng của chủ
nghĩa
c – Lê nin và tư tưởng H Chí Minh v lý luận nhận thức và v nhà nước và
pháp luật. C c quan đi m của Đảng v đấu tranh ph ng ng a tội ph m và ảo vệ
quy n con ngư i trong tố tụng hình sự và v xây dựng nhà nước pháp quy n c ng là
c sở phư ng ph p luận nghiên cứu của luận án.
C c lý thuy t v nhận thức luận và x c định chân lý trong tố tụng hình sự ở c c
mô hình tố tụng h c nhau trên th giới.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Trên c sở phư ng ph p luận khoa học của chủ nghĩa
c – Lênin v duy vật
biện chứng và duy vật lịch sử, c c quan đi m của Đảng, hà nước ta v phát tri n kinh
t , cải cách pháp luật và cải c ch tư ph p trong th i gian tới đ đ nh gi , luận giải
những vấn đ lý luận và thực tiễn đư c luận n đ t ra. Luận án sử dụng c c phư ng
pháp nghiên cứu khoa học xã hội c ản là: quy n p, diễn dịch, mô tả, phân tích, tổng
h p, so sánh, lịch sử, thống kê, xã hội học.
- hư ng ph p quy n p, diễn dịch đư c sử dụng chủ y u trong Chư ng 2 của luận án,
trong đ , trên c sở các ph m trù, nguyên lý, quy luật, lý luận nhận thức của chủ nghĩa

thức của tri t học, khoa học luật hình sự, khoa học đi u tra hình sự, tội ph m học...
5. Nhữn điểm mới của luận án
Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên t i Việt am ở mức độ luận n ti n s
luật học v nguyên tắc rất quan trọng của tố tụng hình sự Việt am. Luận n c những
đi m mới sau đây:
- Đưa ra c sở lý luận của nguyên tắc x c định sự thật của vụ n ằng việc
làm rõ c c h i niệm quan trọng như: sự thật của vụ n, mối quan hệ của n với vấn đ
chân lý trong tố tụng hình sự. Quy luật của qu trình x c định sự thật của vụ n và c c
y u tố t c động đ n n .

5


-

Luận n phân t ch làm rõ v m t hoa học c c nội ung của nguyên tắc x c

định sự thật của vụ n, trên c sở đ cho thấy ý nghĩa, tầm quan trọng của nguyên tắc
này trong tố tụng hình sự Việt am.
- Luận n tìm ra mối quan hệ của nguyên tắc x c định sự thật của vụ n với tư
c ch là một nguyên tắc c ản, trụ cột của tố tụng hình sự với c c nguyên tắc h c
trong tố tụng hình sự Việt Nam.
-

Luận n phân t ch sự th hiện của nguyên tắc này trong tố tụng hình sự Việt

Nam, trên c sở đ đưa ra c c đ nh gi mức độ th hiện c ng như làm rõ những
nguyên nhân của c c h n ch trong việc th hiện nguyên tắc này trong tố tụng hình sự
Việt am trong c c giai đo n của cả 3 phư ng iện lập ph p, nhận thức và thực tiễn
p ụng.

Đ nghiên cứu nguyên tắc x c định sự thật của vụ n, tác giả đ

hảo cứu c c

công trình nghiên cứu trước đ liên quan đ n nguyên tắc này. Với mục đ ch tổng h p
lý luận khoa học pháp lý nói chung và khoa học luật TTHS nói riêng v nguyên tắc
x c định sự thật của vụ án; sử dụng, đ nh gi c c

t quả nghiên cứu, tác giả ch ra

đư c những vấn đ cần ti p tục nghiên cứu nguyên tắc x c định sự thật của vụ án
trong TTHS Việt Nam.
C c tài liệu mà ch ng tôi tham hảo đư c sắp x p th o yêu cầu của nội ung
nghiên cứu. Cụ th g m c c nh m tài liệu sau:
- C c tài liệu nghiên cứu v lý luận nhận thức và chân lý trong qu trình nhận thức
- C c tài liệu v chân lý và x c định chân lý trong tố tụng hình sự
- C c tài liệu v mô hình TTHS và nguyên tắc của tố tụng hình sự
- C c tài liệu v nguyên tắc x c định sự thật của vụ n.
v

t

ut

t: Tố tụng hình sự

là i u tố tụng nào c ng là

qu trình nhận thức c hay hông hành vi ph m tội xảy ra trên thực t và ai là ngư i
ph m tội. Là một qu trình nhận thức nên n tuân thủ đầy đủ c c quy luật của ho t

X Ch nh trị quốc gia 1999; Mác,

Ăng-ghen tuyển tập, tập VI, NXB Sự thật, Hà Nội, 1983, Triết học Mác – Lênin,

7


chư ng trình cao cấp, tập I, Học viện chính trị quốc gia H Chí Minh, Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia, Hà Nội, n m 1994. Một số vấn đề Triết học Mác – Lênin: Lý luận
và thực tiễn (tái bản có bổ sung), Lê Doãn Tá, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự
thật, Hà Nội, n m 2003; Nhập môn Marx, Rius E uar o
Hà, hiệu đ nh:

iV n

am S n,

l Rio , ngư i dịch: Nguyễn

hà xuất bản Trẻ, TP H Chí Minh, T đi n tri t

học, NXB Ti n bộ - 1986…
Bằng sự k th a những y u tố h p lý của các học thuy t đ c , h i qu t c c
thành tựu khoa học, C.

c và h.Ăng-gh n đ xây ựng nên học thuy t biện chứng

duy vật v nhận thức. Học thuy t này ra đ i đ t o ra một cuộc cách m ng trong lý
luận nhận thức vì đ xây ựng đư c những quan đi m khoa học đ ng đắn v bản chất
của nhận thức. Học thuy t này ra đ i dựa trên các nguyên tắc c


ut

Các công trình nghiên cứu v mô hình TTHS và các

nguyên tắc của luật hình sự và luật TTHS. Các công trình này tuy nghiên cứu không

8


chuyên sâu v nguyên tắc x c định sự thật của vụ n nhưng đ xây ựng c sở phư ng
pháp luận đ nghiên cứu sinh ti p cận nguyên tắc x c định sự thật của vụ án.
V mô hình TTHS phải k đ n luận án ti n sĩ luật học Mô hình TTHS Việt Nam
và vấn đề áp dụng nguyên tắc tranh tụng của TS Nguyễn Thị Thuỷ bảo vệ t i Khoa
Luật Đ i học Quốc gia Hà Nội n m 2014. Công trình này đ x c định và làm rõ những
đ c đi m chủ y u của mô hình TTHS Việt am thông qua phân t ch c c quy định của
pháp luật TTHS t n m 1945 đ n nay, đ nh gi thực tiễn áp dụng. Làm rõ những m t
tích cực c ng như h n ch của mô hình TTHS hiện hành. Làm rõ những yêu cầu của
cải c ch tư ph p đ t ra đối với việc hoàn thiện mô hình TT S nước ta. Phân tích, làm
rõ những ti n đ và thách thức đối với việc áp dụng các y u tố của tố tụng tranh tụng
trong quá trình cải c ch tư ph p, trên c sở đ đưa ra c c i n nghị v phư ng hướng,
giải pháp ti p thu những h t nhân h p lý của mô hình TTHS tranh tụng đ p ứng yêu
cầu xây dựng hà nước pháp quy n XHCN Việt

am. Đ ng th i, đ xuất c c đi u

kiện đ bảo đảm th ch và áp dụng tố tụng tranh tụng trong mô hình TT S nước
ta. Trong luận án này, vấn đ x c định sự thật của vụ n c ng đ đư c đ cập như là
nguyên tắc c


luận đư ng nhiên là những g i ý rất quan trọng đ ti p cận nhằm làm sáng t nội
ung, đ i h i của nguyên tắc này trong TTHS Việt Nam.
Nghiên cứu về nguyên tắc của luật hình sự, luật TTHS. Đ là công trình Nguyên
tắc công bằng trong luật hình sự Việt Nam của GS. TS Võ Khánh Vinh, NXB Chính
trị quốc gia 1994. Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn
diện và đầy đủ một nguyên tắc quan trọng của luật hình sự Việt

am. Trong đ , t c

giả làm rõ khái niệm công bằng với tư c ch là một giá trị xã hội đư c x m x t ưới
nhi u g c độ khác nhau. Ch ra đư c yêu cầu của nguyên tắc công bằng trong luật hình
sự. Đ ng th i trong công trình này, tác giả c ng đ nh gi mức độ th hiện của giá trị
công bằng trong luật hình sự Việt Nam ở phư ng iện luật thực định và thực tiễn áp
dụng. Tuy nhiên, đây là công trình nghiên cứu v nguyên tắc của luật hình sự chứ
không phải nguyên tắc của TTHS.
Trong lĩnh vực TTHS, tiêu bi u là luận án ti n sĩ luật học Nguyên tắc tranh
tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam của TS Nguyễn V n

i n. Trong công này, tác

giả đ trình ày h i niệm, đ c đi m của nguyên tắc tranh tụng. Đ ng th i ch ra mối
liên hệ của nguyên tắc tranh tụng với một số nguyên tắc c

ản khác của TTHS Việt

am đ đi đ n khẳng định tranh tụng là một nguyên tắc c

ản của TTHS Việt Nam.

Bên c nh đ , trong công trình này, t c giả đ c sự th hiện của nguyên tắc này trong


ản của TTHS Việt

Nam, phân tích nội dung của các nguyên tắc, đ ng th i có những ki n nghị v việc
hoàn thiện các nguyên tắc c bản trong TTHS Việt Nam.
Liên quan đ n nguyên tắc của TTHS và nguyên tắc x c định sự thật của vụ án
phải k đ n một số bài vi t của GS.TS

Đào Tr Úc. Tiêu bi u là bài vi t: Bàn về

các nguyên tắc cơ bản trong Dự thảo BLTTHS (sửa đổi), T p chí Ki m sát số 9/2013.
Trong công trình này, tác giả đưa ra h i niệm v các nguyên tắc của TTHS và khẳng
định: Nguyên tắc là những đòi hỏi pháp lý có tính khái quát cao, là những yêu cầu, đòi
hỏi, là cái cần có. rong khi đó, pháp luật TTHS và thực tiễn hoạt động TTHS là cái
tồn tại. Cái tồn tại phải được cải biến cho phù hợp với yêu cầu của cái cần có, nhưng
trong hiện thực luôn luôn có một khoảng cách giữa hai phạm trù đó. Bên c nh đ , t c
giả khẳng định ý nghĩa của hệ thống nguyên tắc c

ản của TTHS.

Nhóm tài li u th ba, các tài liệu liên quan đ n vấn đ chứng cứ, chứng minh
trong TTHS, các biện pháp, chi n thuật, k thuật đi u tra vụ án hình sự. Tuy không
trực ti p nghiên cứu nguyên tắc x c định sự thật của vụ n nhưng c c công trình
nghiên cứu ở nh m này đ đ cập đ n vấn đ sự thật của vụ án và các biện ph p đ xác
định sự thật của vụ án.
Đi n hình của các tài liệu ở nhóm này phải k đ n luận án ti n sĩ luật học Lý
luận về chứng cứ và sự vận dụng nó trong quá trình chứng minh các tội về gián điệp ở
giai đoạn điều tra theo luật TTHS Việt Nam của TS Phùng Th Vắc, n m 1997. Trong
công trình này, tác giả đ làm rõ c sở khoa học và nội dung lý luận v chứng cứ trong
luật TTHS Việt Nam, vận dụng lý luận v chứng cứ đ giải quy t vụ n liên quan đ n

Nhóm tài li u th

tư, c c tài liệu v chân lý và x c định chân lý trong tố

tụng hình sự. Vấn đ chân lý trong tố tụng hình sự đ đư c đ cập ở nhi u cấp độ
h c nhau.
- Trước h t n đư c nghiên cứu trong mối quan hệ với việc thu thập, đ nh gi
chứng cứ trong tố tụng hình sự. GS.TS Võ

h nh Vinh Trong cuốn ội phạm học,

uật h nh sự và tố tụng h nh sự, iện nghiên cứu Nhà nước và pháp luật, N
trị

Chính

uốc gia năm 1 4 đ

hẳng định chân lý h ch quan, vật chất là nguyên tắc c

ản của tố tụng hình sự Việt

am. Đây là sự ph h p đầy đủ và ch nh x c với c c

t

luận của c quan ti n hành tố tụng v c c tình ti t của vụ n. Chân lý h ch quan c
c c đ c trưng như: là chân lý của sự iện; đư c x c lập với sự hỗ tr của c c iện ph p
đ đư c ch ra trong luật tố tụng hình sự...
Bên c nh đ , công trình này hẳng định c sở phư ng ph p luận của khái niệm

- Vấn đ chân lý h ch quan trong tố tụng hình sự c ng đư c th hiện trong
công trình Chân lý trong TTHS của TS Trần Quang Tiệp, trên T p chí Toà án nhân dân
số 2 n m 2010. Trong công trình này, t c giả đưa ra c c quan đi m khác nhau v vấn
đ chân lý trong TTHS đ đi đ n khẳng định t n t i chân lý trong TTHS. Đ ng th i
trong công trình này, tác giả c ng đi tìm mối quan hệ giữa chân lý trong TTHS và vấn
đ quy n con ngư i trong TTHS.
Vấn đ chân lý trong TTHS c n đư c đ cập trong bài vi t: ản chất của điều
tra trong tố tụng h nh sự của

guyễn Vi t

o t, t p ch Khoa học Pháp luật số 2 n m

2007. Trong đ t c giả àn đ n việc x c định chân lý trong ho t động đi u tra. Th o
đ , ho t động đi u tra mang bản chất của ho t động nhận thức. Chủ nghĩa uy vật biện
chứng khẳng định “về bản chất, nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác
và sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc người trên cơ sở thực tiễn”. Cấu trúc của
nhận thức rất phức t p có th ti p cận ở nhi u g c độ h c nhau như ngu n gốc, trình
độ, các vòng khâu ho c th o c c giai đo n của quá trình nhận thức. Phép biện chứng
duy vật trở thành công cụ phổ bi n của nhận thức khoa học. Nhận thức thông qua một
quá trình t trực quan (cảm giác, tri giác và bi u tư ng đ n tư uy tr u tư ng (khái
niệm, ph n đo n và suy lý

ựa vào hệ thống phư ng ph p nhận thức lý thuy t (tr u

tư ng hóa và khái quát; giả định – suy diễn; tiên đ – k t luận; thuật toán; hệ thống –
cấu trúc; hình thức h a và mô hình h a và phư ng ph p thực nghiệm (thí nghiệm,
quan s t, đo đ c). K t quả nhận thức đ t tới chân lý khách quan. Trong TTHS, chân lý
khách quan cần khám phá là sự thật khách quan của vụ n đ xảy ra.
N


nhiệm vụ của các c quan ti n hành tố tụng và đ c iệt là của Tòa án là tìm ra sự thật
khách quan thì sự thật ấy là sự thật vật chất. Và như vậy, những

t luận của c quan

tố tụng phải ảo đảm phù h p và phản ánh sự thật đ . Chính vì theo quan đi m đ mà
có quy định trả h s đ đi u tra ổ sung Đi u 168, Đi u 179 của BLTTHS 2003), vì
trong trư ng h p đ theo quan đi m của Viện i m sát và Tòa án thì sự thật khách
quan vẫn chưa đư c xác định.
Vấn đ đư c đ t ra là: Đi m

ng của con đư ng đi tìm sự thật khách quan ấy

là ở chỗ nào và bao gi ? Đây là vấn đ khó nhất của lý luận v chứng minh trong vụ
án hình sự. Tôn trọng sự thật khách quan, đi u tra, xét xử phải đi đ n sự thật khách
quan là đi u cần thi t, nhưng cái gì là sự thật, đ l i là vấn đ khác.
án trước khi trả h s đ đi u tra ổ sung và

t luận sau khi có

t luận của Tòa
t quả đi u tra ổ

sung c ng đ và s ti p tục là

t luận của Tòa án ho c của Viện i m sát, và công lý

ng l i ở đ . Chính vì vậy,


thật vụ n” trong ho t động TTHS.

14


- Đối chi u giữa lí luận đ phân t ch ở trên v nguyên tắc x c định sự thật vụ án
với những quy định của pháp luật TTHS Việt Nam hiện hành v “nguyên tắc x c định
sự thật vụ n” và thực tr ng áp dụng nguyên tắc “x c định sự thật vụ n” trong TTHS
của c c c quan ti n hành tố tụng Việt Nam t n m 2005 đ n 2010. T đ đ nh gi
những vấn đ còn thi u và chưa ph h p trong quy định c ng như trong thực hiện
nguyên tắc x c định sự thật vụ n đối với đ i h i thực t của nguyên tắc này.
- Ki n nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện h n c c tiêu ch đi u ch nh của
nguyên tắc x c định sự thật vụ n trong quy định pháp luật TTHS đ nguyên tắc này phát
huy vai tr đi u ch nh chủ đ o với tư c ch là một nguyên tắc c

ản trong TTHS, t đ là

c sở khắc phục và h n ch những sai sót trong thực tiễn áp dụng nguyên tắc này.
goài ra, nguyên tắc x c định sự thật của vụ n c ng đư c đ cập một c ch s
lư c trong một số gi o trình của đ i học như gi o trình luật tố tụng hình sự của

hoa

luật Đ QG à ội, Đ Luật à nội
1.2. Tình hình nghiên cứu nước ngoài
Liên Xô c trong những n m 70 của th kỷ trước đ c nhi u công trình
nghiên cứu v nguyên tắc này ưới nhi u g c độ. Đ là c c công trình:
Tác giả X.A Golunxki trong cuốn Về tính chính xác trong TTHS, NXB Pháp lý,
atxcova n m 1963 đ đưa ra định nghĩa v chân lý trong TTHS. Th o đ , chân lý là
sự ch nh x c đủ và cần thi t đ ra bản n. Th o quan đi m này, chân lý trong TTHS

Bên c nh đ , phải k đ n tác giả Gu-xa-cốp A.N với công trình nghiên cứu
Hoạt động điều tra và phương pháp nghiệp vụ,

x

atxc va, 1973. Công trình này

c ng nghiên cứ v ho t động đi u tra. Theo tác giả: Đi u tra là ho t động tố tụng có
nhiệm vụ phát hiện, củng cố, thu giữ các thông tin thực t nhằm mục đ ch thu thập
chứng cứ.

hư vậy, đi u tra có khách th là dấu v t tội ph m và k t quả của nó là các

chứng cứ phản ánh khách th đ .
Cùng với sự thay đổi của tình hình chính trị, kinh t và xã hội của th giới nói
chung và sự phát tri n của khoa học pháp lý nói riêng, những quan đi m khoa học này
trong bối cảnh hiện nay cho thấy sự l c hậu nhất định của nó. Tuy nhiên, đây là những
công trình c gi trị đ t c giả tham hảo nhằm so s nh đối chi u c c quan đi m h c
nhau liên quan đ n vấn đ x c định chân lý trong tố tụng hình sự. Đ ng th i cho thấy
qu tr nh ph t tri n trong nhận thức v nguyên tắc x c định sự thật của vụ n trong tố
tụng hình sự.
Nghiên cứu luật TTHS của một số nước như h p, Liên ang
cho thấy tuy hông quy định rõ là nguyên tắc c

ga, C L Đức

ản trong luật TT S nhưng c c ch

định của luật TTHS các quốc gia này đ u cho thấy sự th hiện ở mức độ này hay mức
độ h c tư tưởng của nguyên tắc này. Qua đ c th thấy, mọi mô hình TTHS đ u chú

C c nguyên tắc của TTHS của nh m t c giả g m: Russell L. Weaver, Leslie W.
Abramson, John M Burkott, Catherine Hancok, cuốn s ch này cung cấp những i n
thức c n ản v nguyên tắc TTHS c

ản. Trong đ c trình bày c c quy t định c

liên quan gần đây đư c công ố của T a n Tối cao oa ỳ
Luận án nghiên cứu nguyên tắc x c định sự thật của vụ n đ t trong mối quan
hệ với các nguyên tắc khác của TTHS trong đ c nguyên tắc Suy đoán vô tội. Đ tìm
hi u nguyên tắc này, tác giả tham khảo công trình của Victor Tadros, nghiên cứu l i
nguyên tắc suy đo n vô tội ưới g c độ luật hình sự và tri t học Rethinking the
presumption of innocence, Criminal Law and Philosophy
goài ra c n phải

đ n cuốn ư pháp h nh sự so sánh của L.R lch l n m

1999. Trong công trình rất c gi trị này t c giả c ng đ cấp đ n nhiệm vụ x c định sự
thật trong tố tụng hình sự của c quan đi u tra và t a n, đư ng nhiên ưới gi c độ của
mô hình tố tụng của

oa

ỳ. Tác giả c ng đ so s nh đ c trưng của hai mô hình tố

tụng ki m soát tội ph m và mô hình tố tụng công bằng. Th o đ mô hình tố tụng ki m
soát tội ph m nhà nước ra các quy t định dựa trên các tình ti t ph m tội thực t - nhấn
m nh y u tố hiệu quả của quá trình tố tụng. Còn trong mô hình tố tụng công bằng nhà
nước ra các quy t định dựa trên nguyên lý ph m tội v m t pháp lý – tức là nhấn m nh
tính h p pháp của các ho t động tố tụng.
Khi nghiên cứu nguyên tắc x c định sự thật của vụ án, luận án cần giải quy t

- Thứ nhất,

ản sau:

hẳng định việc x c định sự thật h ch quan là tất y u và đ i h i

hông th thi u trong tố tụng hình sự và việc x c định sự thật h ch quan cần ựa trên
n n tảng lý luận nhận thức trong đ lý luận nhận thức của chủ nghĩa uy vật iện
chứng là hoa học nhất. C c t c phẩm inh đi n của

c Lênin là chân lý c ng như

nhận thức là c sở lý luận vững chắc đ tri n hai vấn đ nghiên cứu x c định sự thật
của vụ n.
- Thứ hai, C c công trình nghiên cứu v c c nguyên tắc của luật hình sự, tố tụng
hình sự cung cấp phư ng ph p c ng như c những nội ung rất c gi trị đ t c giả
ti p cận c ng như sử ụng nghiên cứu nguyên tắc x c định sự thật của vụ n. Cụ th ,
các công trình thuộc nh m này đ đưa ra mô hình lý luận chung, các cách ti p cận
c ng như phư ng ph p nghiên cứu v các nguyên tắc của tố tụng hình sự.
- Thứ ba, C c nghiên cứu v nguyên tắc x c định sự thật của vụ n trong luận
v n th c s , gi o trình đ i học đ đ cập h i qu t nhất và c những nội ung quan
trọng đ ti p tục nghiên cứu sâu h n v nguyên tắc này ở cấp độ ti n s .
Tuy nhiên, qua khảo cứu tình hình nghiên cứu liên quan đ n nguyên tắc xác
định sự thật của vụ án, tác giả thấy việc nghiên cứu nguyên tắc này chưa mang tính hệ
thống, toàn diện, đầy đủ và sâu sắc. Vẫn còn những vấn đ khoa học, lập pháp và thực
tiễn chưa đư c giải quy t. Cụ th :
- Chưa làm rõ sự t n t i khách quan của nguyên tắc xác định sự thật của vụ án
trong TTHS Việt Nam. Đ ch nh là sự t n t i của sự thật của vụ án với tư c ch là sự
kiện ph m tội t n t i khách quan. Chưa làm rõ đư c c sở phư ng ph p luận, c ng
như c c y u tố đ c thù của qu trình x c định sự thật của vụ án với tư c ch là quá trình

-

trong TTHS có những đ c đi m khác với quá trình nhận thức khác.

hẳng định x c

định sự thật khách quan là nguyên tắc đ i h i) của TTHS nước ta.

là quan đi m,

tư tưởng ch đ o xuyên suốt quá trình lập ph p trong lĩnh vực hình sự, c c giai đo n
TTHS và ho t động TTHS cụ th .
-

ghiên cứu c c đ i h i của nguyên tắc x c định sự thật khách quan trong các

giai đo n TTHS, trong ch định v chứng minh, chứng cứ trong luật TTHS Việt Nam
hiện hành.
- T việc lý giải vấn đ chân lý và x c định chân lý trong TTHS, khẳng định
đây là nguyên tắc c

ản của luật TTHS Việt Nam, và thực tiễn áp dụng nguyên tắc

này trong TTHS, tác giả đ xuất và lập luậntính khả thi cho những giải pháp v lý
luận, lập pháp, tổ chức nhằm đảm bảo thực hiện nguyên tắc này trong TTHS.

20


- Đ xuất các giải pháp pháp luật và tổ chức thực hiện hoàn thiện các ch định


1. Nguyên tắc x c định sự thật của vụ án là nguyên tắc c

ản và quan trọng

nhất của TTHS Việt Nam. Ch nh vì vậy đây là vấn đ rất quan trọng của hoa học luật
tố tụng hình sự đư c nhi u công trình nghiên cứu đ cập đ n ở c c ph m vi, mức độ
h c nhau. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này mới ch đ cập đ n một ho c
những khía c nh của n . Đ nghiên cứu một c ch đầy đủ, toàn diện và sâu sắc nguyên
tắc x c định sự thật của vụ án thì việc tham khảo các k t quả của các công trình nghiên
cứu trước đ là việc làm cần thi t. Trong đ , c những k t quả nghiên cứu có tính chất
làm n n tảng như c c công trình nghiên cứu inh đi n v chủ nghĩa uy vật biện
chứng, chủ nghĩa uy vật lịch sử, lý luận nhận thức của chủ nghĩa uy vật biện
chứng… Bởi xét cho cùng, xuất phát t luận đi m có tính chất phư ng ph p luận:
TTHS là ho t động nhận thức đ c biệt. Nhận thức nhằm x c định sự thật của vụ án
chẳng qua là sự cụ th hóa lý luận nhận thức trong lĩnh vực đ c thù là TTHS. Bên c nh

21


đ , luận n c ng sử dụng các k t quả nghiên cứu có liên quan của khoa học luật TTHS
như c c công trình nghiên cứu v mô hình tố tụng, các nguyên tắc của TTHS, chứng
minh và chứng cứ, các k t quả nghiên cứu ước đầu v chân lý và nguyên tắc x c định
sự thật của vụ n…
2.

Trong quá trình tham khảo các công trình nghiên cứu có liên quan, tác giả đi

đ n khẳng định: Những


2.1 Khái niệm, nội dun , ý n

ĩa của nguyên tắc xác định sự thật của v án

2.1.1 Khái ni m nguyên tắc xác định sự thật của vụ án
Một nguyên tắc đư c coi là nguyên tắc c

ản của TTHS trước h t nó phải đảm

bảo tính khách quan. Việc làm sáng t khái niệm “sự thật của vụ án” và “ ác định sự
thật của vụ án” nhằm luận giải cho tính khách quan của nguyên tắc x c định sự thật
của vụ án với tư c ch là nguyên tắc c

ản của TTHS Việt Nam. Đ làm rõ các khái

niệm này, tác giả lấy chủ nghĩa uy vật biện chứng và lý luận nhận thức của nó làm
phư ng ph p luận. Bởi l , như GS. TS Võ h nh Vinh hẳng định: Khái niệm chân lý
khách quan trong TTHS là việc áp dụng khái niệm triết học chung về chân lý khách
quan đối với việc nhận thức các sự việc, sự kiện phạm tội thuộc lĩnh vực chuyên môn
của việc nghiên cứu các vụ án[70, tr.486].

hư vậy c sở phư ng ph p luận của vấn

đ sự thật của vụ án và nhận thức v n đư c ti p cận ưới hai hướng:
Thứ nhất, t ph m trù vật chất thì tội ph m là một lo i vật chất đ c thù và sự
phản ánh của nó vào th giới h ch quan đ l i toàn bộ các thuộc tính của nó, đ ch nh
là sự thật của vụ án. Các thuộc tính (dấu v t) của tội ph m là đối tư ng cần nhận thức
của ho t động x c định sự thật của vụ án trong TTHS. T đ , c c c quan ti n hành tố
tụng tìm ra các quy luật hình thành nó, xây dựng quy trình và các biện ph p đ tìm ra
nó.