MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Trong những năm gần đây, sự phát triển như vũ bão của khoa học, công
nghệ đã làm cho khối lượng tri thức của loài người tăng nhanh chóng và đặt ra yêu
cầu cao hơn cả tri thức lẫn kĩ năng đối với con người thời đại mới. Từ đó nảy sinh ra
mâu thuẫn giữa yêu cầu về nội dung kiến thức phổ thông sâu – rộng với khả năng tiếp
thu khối lượng tri thức của người học. Và mâu thuẫn giữa vai trò của người giáo viên
trong việc tổ chức, hướng dẫn người học nắm vững, hình thành kỹ năng ở từng môn
học riêng rẽ với yêu cầu của xã hội đòi hỏi người học phải biết thu thập, chọn lọc xử
lý thông tin liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau và vận dụng vào thực tiễn cuộc
sống. Từ thực tế đó, đã đặt ra yêu cầu cho Giáo dục và Đào tạo là phải đổi mới dạy
học, thay vì chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học đã được quy định
bằng việc dạy học định hướng phát triển năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực
vận dụng tri thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn. Và dạy học tích hợp là một
định hướng mang tính đột phá để đổi mới căn bản và toàn diện về nội dung và
phương pháp dạy học. Dạy học tích hợp giúp người học kết hợp tri thức của các môn
học, các bài học, phân môn cụ thể trong chương trình học tập theo nhiều cách khác
nhau vì thế việc nắm vững kiến thức sẽ sâu sắc, hệ thống và bền vững; đồng thời
thông qua các bài toán nhận thức học sinh hình thành được những năng lực cần thiết
cả trong học tập và cuộc sống. Hơn nữa dạy học tích hợp còn là một xu thế trong dạy
học hiện đại của nhiều nước phát triển và là một trong những xu hướng đổi mới sách
giáo khoa phổ thông của Việt Nam sau năm 2015.
1.2. Địa lí là một trong những môn học có nhiều khả năng tích hợp nhất với các
môn khoa học khác. Với đặc điểm là có tính tổng hợp cao, bao gồm cả kiến thức về
tự nhiên, kinh tế và xã hội; đối tượng nghiên cứu của môn Địa lí luôn có mối quan hệ
mật thiết cả về không gian và thời gian, đồng thời nó cũng có sự gần gũi, liên môn
với cả khoa học xã hội và khoa học tự nhiên, do đó việc tổ chức dạy học tích hợp
trong môn Địa lí có rất nhiều thuận lợi. Thực tế, trong nhiều năm qua, một số nội
dung giáo dục đã được dạy học tích hợp trong môn Địa lí như: Giáo dục dân số - sức
khỏe sinh sản, giáo dục môi trường, giáo dục vì sự phát triển bền vững, giáo dục biến
đổi khí hậu....bước đầu giúp các giáo viên Địa lí có một số kinh nghiệm thực tiễn về

3.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học tích hợp trong
môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực.
3.2. Thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp trong môn Địa lí 12 theo định hướng phát
triển năng lực.
3.3. Thực nghiệm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của đề tài nghiên cứu
3.4. Đưa ra kết luận và kiến nghị về việc tổ chức dạy học tích hợp
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu cách thức tổ chức dạy học tích hợp trong môn Địa
lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
4.2. Phạm vi nghiên cứu

2


- Đề tài tập trung vào việc tổ chức dạy học tích hợp trong môn Địa lí 12 –THPT
(chương trình chuẩn) theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
- Thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp một số chủ đề liên môn cho HS lớp 12, như:
+ Chủ đề 1: Công dân toàn cầu – Hội nhập thế giới
+ Chủ đề 2: Ô nhiễm môi trường không khí Hà Nội – Thế hệ trẻ lên tiếng!
+ Chủ đề 3: Phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam
- Đề tài tiến hành thực nghiệm ở một số trường như: Trường THCS – THPT
Nguyễn Tất Thành, Hà Nội
5. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích hợp trong môn
Địa lí 12 một cách hợp lí, tiếp cận các quan điểm dạy học hiện đại thì sẽ phát huy
được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh, góp phần đổi
mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học địa lí ở trường phổ thông.
6. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
7. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

1.1 Những định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông
1.1.1 Một số quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục phổ thông
1.1.2 Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông
1.1.3 Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học
1.2 Dạy học tích hợp
1.2.1 Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp
1.2.1.1 Tích hợp
Tích hợp là một khái niệm rộng, được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học
và kĩ thuật. Nhìn chung, có thể hiểu tích hợp là sự hợp nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp.
Đó là sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng
mới như là một thể thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối
tượng, chứ không phải là phép cộng đơn giản những thuộc tính của các thành phần
ấy. Tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, đó
là tính liên kết và tính toàn vẹn.
1.2.1.2 Dạy học tích hợp (DHTH)
DHTH là dạy cho HS cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải
quyết và ứng dụng trong những tình huống cụ thể, với mục đích phát triển năng lực
người học. Ngoài ra, DHTH liên hệ giữa kiến thức và kĩ năng của các chuyên ngành
hoặc các môn học khác nhau để đảm bảo cho HS phát huy hiệu quả những kiến thức
và năng lực của mình trong giải quyết các tình huống tích hợp cụ thể. Các nhà nghiên
cứu đưa ra các tiêu chí quan trọng cho DHTH, bao gồm: việc học và nghiên cứu các
môn học khác nhau, có thời khóa biểu linh động, giáo viên (GV) giảng dạy theo
nhóm, quá trình học lấy HS làm trung tâm, có sự tương tác về trình độ giữa HS với
HS, giữa HS với GV, giữa GV với nhau.
Tóm lại, DHTH là một quan điểm sư phạm, ở đó người học cần huy động mọi
nguồn lực để giải quyết một tình huống phức hợp – có vấn đề nhằm phát triển các
năng lực và phẩm chất cá nhân.
1.2.2 Những cơ sở khoa học của việc dạy học tích hợp
1.2.2.1 Cơ sở triết học
1.2.2.2 Cơ sở tâm lí học

những thời điểm đều đặn trong năm.
1.2.5.2 Dạng tích hợp thứ hai: sự phối hợp các quá trình học tập của nhiều môn học
Cách tích hợp thứ 1: tích hợp các môn học thông qua các đề tài tích hợp
Cách tích hợp thứ 2: tích hợp các môn học xung quanh những mục tiêu chung cho
nhiều môn học.
1.2.6 Sự cần thiết của dạy học tích hợp trong dạy học Địa lí lớp 12 – THPT
1.2.6.1 Dạy học tích hợp góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở nhà
trường phổ thông
1.2.6.2 Phát triển năng lực người học
5


1.2.6.3 Tận dụng vốn kinh nghiệm của người học
1.2.6.4 Thiết lập mối quan hệ giữa các kiến thức, kĩ năng và phương pháp của các
môn học
1.2.6.5 Góp phần giảm tải học tập cho học sinh
1.3 Mục tiêu, nội dung chương trình Địa lí lớp 12 THPT
1.3.1 Khái quát chương trình Địa lí lớp 12
Địa lí 12 – Địa lí Việt Nam gồm 2 mảng nội dung chính: Địa lí tự nhiên Việt
Nam và Địa lí kinh tế - xã hội Việt Nam, được nối tiếp và nâng cao từ chương trình
Địa lí lớp 8: phần Địa lí tự nhiên Việt Nam và Địa lí 9: Địa lí kinh tế - xã hội Việt
Nam.
1.3.2 Cấu trúc và nội dung chương trình Địa lí lớp 12
Địa lí lớp 12 được cấu tạo theo các đơn vị kiến thức lớn, sắp xếp theo logic
khoa học, phù hợp với logic quá trình dạy học.
Bảng 1.4 : Cấu trúc chương trình Địa lí 12
STT
Đơn vị kiến thức/nội dung
Số tiết
1

 Nhận thức và thái độ của HS
6


1.5.2 Thực trạng việc dạy học tích hợp trong môn Địa lí 12 THPT
Kết luận: Kết quả của tất cả công việc tìm hiểu về cơ sở lí luận cũng như khảo sát
thực tế trên minh chứng và góp phần lí giải được lí do tại sao học viên lại lựa chọn đề
tài nghiên cứu của mình cũng như xác định phương thức tiến hành trong những
chương tiếp theo.
Tiểu kết chương 1
Với định hướng đổi mới toàn diện và căn bản nền giáo dục hiện hành, Đảng và
Chính phủ cũng nhấn mạnh việc thay đổi từ nền giáo dục định hướng nội dung sang
nền giáo dục định hướng phát triển năng lực HS mà trong đó DHTH được coi là một
giải pháp hữu hiệu để phát triển ở HS những năng lực cần thiết cho bản thân và xã
hội. DHTH là một quan điểm hay hình thức dạy học, dạy cho HS cách sử dụng kiến
thức và kĩ năng của mình để giải quyết và ứng dụng trong những tình huống cụ thể,
với mục đích phát triển năng lực người học. Ngoài ra, DHTH liên hệ giữa kiến thức
và kĩ năng của các chuyên ngành hoặc các môn học khác nhau để đảm bảo cho HS
phát huy hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình trong giải quyết các tình
huống tích hợp cụ thể. Tùy vào mục đích, nhu cầu và nội dung bài học, GV có sự lựa
chọn hình thức và cách thức tích hợp phù hợp như lồng ghép/liên hệ; liên môn; đa
môn; xuyên môn. Việc tổ chức dạy học tích hợp cho HS – THPT góp phần vào việc
thực hiện mục tiêu toàn diện của giáo dục ở nhà trường phổ thông; phát triển năng
lực người học, tận dụng vốn kinh nghiệm của người học, thiết lập mối liên hệ kiến
thức kĩ năng và phương pháp học tập giữa nhiều môn học, giảm tải học tập cho học
sinh.
Đa số GV dạy môn Địa lí trong các nhà trường THPT đã nhận thức được tầm
quan trọng của dạy học tích hợp đối với việc phát huy năng lực người học và nâng
cao chất lượng giảng dạy bộ môn. Tuy nhiên hiện nay, việc thiết kế và tổ chức dạy
học tích hợp liên môn của GV còn đang còn nhiều bất cập nên đã ảnh hưởng đến việc

2.4.1 Thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp liên môn trong Địa lí 12 THPT theo
định hướng phát triển năng lực
Thiết kế và thực hiện một chủ đề dạy học tích hợp liên môn hoàn chỉnh được
thể hiện qua kế hoạch bài dạy. Trên cơ sở phân tích các thành phần chính của kế
hoạch dạy học, quan điểm dạy học tích hợp liên môn và thực tiễn dạy học; chúng tôi
xác định cấu trúc của một chủ đề dạy học tích hợp liên môn như sau:
1. Chủ đề bài dạy/chủ đề dự án
2. Mục tiêu dạy học
3. Nội dung chính của chủ đề
4. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
8


5. Phương pháp dạy học
6. Các hoạt động học tập
7. Kiểm tra đánh giá
8. Tổng kết và hướng dẫn học tập
9. Tư liệu hỗ trợ học sinh (tùy từng chủ đề)
2.4.1.1 Xác định các chủ đề dạy học tích hợp liên môn trong Địa lí 12 THPT
Căn cứ vào đặc điểm của dạy học tích hợp liên môn, các vấn đề nghiên cứu
trong chương trình Địa lí lớp 12 THPT và quan điểm dạy học định hướng năng lực
thì chủ đề dạy học sẽ được xác định dựa trên các cách tiếp cận sau:
+ Tiếp cận nội dung: Xác định những nội dung của các môn khoa học có liên quan
đến các vấn đề được nghiên cứu trong chương trình Địa lí 12 THPT.
+ Tiếp cận thực tiễn: Phát hiện những vấn đề đang diễn ra trong cuộc sống có liên
quan hoặc mối quan hệ với nội dung kiến thức, kĩ năng trong chương trình học, lưu ý
đến những vấn đề mà xã hội và thế giới quan tâm, đặc biệt là những vấn đề tại địa
phương của HS sống và học tập. Từ đó hình thành được chủ đề của việc dạy học tích
hợp liên môn.
+ Tiếp cận năng lực: Bên cạnh việc trang bị kiến thức, các chủ đề dạy học tích hợp

Bước 2: Viết ra tất cả các kiến thức, kĩ năng của tất cả các môn học liên môn trong
chủ đề dạy học
Bước 3: Chọn lọc lại để chuẩn kiến thức bao gồm những phần quan trọng liên quan
đến chủ đề dạy học tích hợp liên môn, sắp xếp theo thứ tự hợp lí với logic nhận thức
và logic nội dung các môn học
+ Xác định mục tiêu về phát triển năng lực: GV cũng cần phải xác định được, thông
qua việc khám phá và phát triển kiến thức, kĩ năng và thái độ; HS sẽ hình thành và
phát triển những năng lực nào, đó phải là những năng lực cần thiết cho học tập và
việc giải quyết các tình huống thực tiễn.
2.4.1.3 Xác định nội dung chính của chủ đề
Trên cơ sở chọn và đặt tên cho chủ đề và xác định mục tiêu dạy học; GV sẽ
giúp HS xác định được nội dung chính của chủ đề. Nội dung chính của chủ đề sẽ
chứa đựng các nội dung kiến thức của các môn học có tính liên môn.
2.4.1.4 Xác định phương tiện dạy học
Khi tổ chức dạy học tích hợp liên môn trong Địa lí 12, bên cạnh những phương
tiện dạy học đặc trưng gắn liền với môn Địa lí; GV còn tích cực sử dụng các phương
tiện dạy học của các môn học liên môn trong chủ đề dạy học tích hợp liên môn.
2.4.1.5 Xác định hình thức tổ chức dạy học, phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học
Chúng tôi xin giới thiệu một số phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích
cực, là công cụ đắc lực của dạy học tích hợp liên môn:

Phương pháp dạy học:
- Dạy học dự án
- Dạy học đặt và giải quyết vấn đề:
- WebQuest:
- Blended - Learning

Kĩ thuật dạy học:
- Kĩ thuật khăn trải bàn
- Kĩ thuật các mảnh ghép

kiến thức trước khi đến lớp, hoạt động nhóm hay cặp…)
3. Bảng yêu cầu phần nội dung cơ bản cần thể hiện trong sản phẩm nếu dạy học tích
hợp theo phương án học tập qua dự án.
4. Các hướng dẫn hỗ trợ cần thiết về kĩ thuật ( thực hiện hoặc báo cáo sản phẩm)
5. Bảng tự đánh giá sản phẩm thực hiện
Tùy theo từng cách thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn mà GV lựa chọn và
thiết kế các tư liệu hỗ trợ cần thiết. Bên cạnh đó, tư liệu hỗ trợ HS và phần đánh giá
HS có mối quan hệ chặt chẽ, một số công cụ đánh giá đồng thời cũng là tư liệu hỗ trợ
HS.
11


2.4.2 Tổ chức dạy học tích hợp liên môn trong Địa lí 12 THPT theo định hướng
phát triển năng lực
Giai đoạn 1: Chuẩn bị
Trong giai đoạn này, GV phải xác định được những yếu tố căn bản nhất ảnh
hưởng đến quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập của HS, sau đó kiểm tra, đối
chiếu với bảng kế hoạch thực hiện đã lập ra trong giai đoạn thiết kế các bước tiến
hành bài dạy
Các yếu tố căn bản trong giai đoạn chuẩn bị:
- Thời gian:
+ Thời gian tiến hành
+ Thời gian trình bày kết quả
- Cơ sở vật chất, phương tiện
- Đối tượng, cấu trúc
- Nội dung, số lượng sản phẩm
Để có thể làm tốt việc này, GV cần phải dựa trên cơ sở ba yếu tố trên để xem xét:
+ Một là, sau khi phân tích 3 yếu tố: thời gian, cơ sở vật chất/phương tiện học tập, đối
tượng; GV sẽ điều chỉnh về nội dung, số lượng sản phẩm dự kiến mà GV và HS đã
thiết lập trước đó trong kế hoạch bài dạy

não để thu thập nhanh ý kiến của HS, đồng thời yêu cầu HS ghi các câu hỏi để dần trả
lời trong quá trình thực hiện chủ đề.
- GV gợi mở để HS dần nhận thức được giá trị của chủ đề mang lại.
Bước 3: Triển khai các công việc thực hiện đến HS.
Dù lựa chọn theo hình thức dạy học trên lớp hay dạy học theo dự án thì GV
cũng triển khai các công việc sau:
- Chia nhóm, hướng dẫn HS chọn nhóm trưởng và phân công công việc. Nhấn mạnh
tầm quan trọng của nhóm học tập và giá trị của các kĩ năng hình thành từ việc học
nhóm. Nhấn mạnh việc tự khẳng định giá trị cá nhân cũng như giá trị tập thể thông
qua các hoạt động nghiêm túc, tích cực và ý nghĩa của giá trị ấy đối với cộng đồng,
đối với nhu cầu tuyển dụng lao động trong tương lai.
- Hướng dẫn HS tìm ra những nội dung chính trong chủ đề, phân chia nội dung tìm
hiểu cho mỗi nhóm.
- Cung cấp các tư liệu hỗ trợ, các bài tập cá nhân/nhóm sẽ thực hiện.
- Hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ, kiểm tra tiến trình làm việc của mỗi cá
nhân/nhóm.
Ngoài ra với dạy học theo dự án, GV còn thường làm thêm một số công việc
nữa như phổ biến quy trình đánh giá và cung cấp cho HS các biểu mẫu đánh giá và tự
đánh giá; gợi ý, tư vấn các sản phẩm HS sẽ làm; hướng dẫn HS lập kế hoạch thực
hiện dự án.
Bước 4: Hướng dẫn HS trình bày/báo cáo kết quả
Công việc này góp phần rất lớn đến sự thành công của chủ đề dạy học tích hợp
liên môn. Dựa trên cơ sở về mặt thời gian (ở các giai đoạn trước) và quá trình theo
dõi các các nhân/các nhóm HS thực hiện nhiệm vụ học tập, GV xây dựng cách thức

13


báo cáo, công việc này sẽ cần chi tiết hơn khi tổ chức dạy học bằng phương pháp dự
án. Khi tổ chức bằng PP dạy học dự án, GV cần tuần tự tiến hành các nội dung sau:

Đánh giá năng lực được thể hiện thông qua: kết quả học tập – thành tích học
tập của học sinh, khả năng thuyết trình, sản phẩm – tài liệu viết (bài luận) – phiếu bài

14


tập, hồ sơ học tập, các bài kiểm tra trên lớp và qua sự quan sát của GV trong quá
trình học của HS.
Bên cạnh việc đánh giá năng lực học sinh thông qua các hoạt động trên lớp,
các bài kiểm tra, các sản phẩm học tập; dạy học tích hợp liên môn còn khuyến khích
việc đánh giá thực tế kết quả học tập của người học. Với hình thức đánh giá thực kết
quả học tập của người học thì các công cụ để đánh giá sẽ thể hiện thông qua: yêu cầu
người học phải kiến tạo một sản phẩm, đo lường cả quá trình và cả sản phẩm của quá
trình, trình bày một vấn đề thực – trong thế giới thực cho phép người học bộc lộ khả
năng vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế, cho phép người học bộc lộ quá trình
học tập và tư duy thông qua thực hiện bài thi.
2.4.3.2 Thiết kế một số công cụ đánh giá năng lực trong dạy học tích hợp liên môn
trong Địa lí 12 – THPT.

Đánh giá năng lực hợp tác nhóm.
Có 4 tiêu chí thường được sử dụng, cụ thể là:
- Thực hiện các nhiệm vụ để đạt mục tiêu chung của nhóm.
- Thể hiện kĩ năng liên kết, phối hợp với các học sinh trong nhóm có hiệu quả.
- Đóng góp cho sự duy trì, phát triển nhóm.
- Đảm nhận các vai trò khác nhau trong nhóm.
Dưới đây là một ví dụ về việc đánh giá năng lực hợp tác nhóm của HS theo các
tiêu chí trên.
Tiêu chí
Mức 1 (1 điểm)
1.Thực

viên khác

Tham gia hoạt
động nhóm tích
cực, thể hiện ý
tưởng và ý kiến
phù hợp với các
thành viên trong
nhóm

Không tham gia
hoạt động nhóm,
luôn bất đồng ý
kiến với các thành
viên trong nhóm

3. Đóng góp cho Không cố gắng Khi được chỉ định, Giúp cả nhóm xác
sự duy trì, phát xác định các thay xác định các thay định các thay đổi
triển nhóm
đổi cần thiết trong đổi cần thiết trong cần thiết trong quá

15

Mức 4 (4 điểm)
Tích cực hỗ trợ
nhóm xác định
mục tiêu nhóm và
tích cực tham gia
các hoạt động để
đạt được mục tiêu

đổi

trình hoạt động và
cùng làm việc để
tiến hành các thay
đổi

định các thay đổi
cần thiết trong quá
trình hoạt động và
cùng làm việc để
tiến hành các thay
đổi
Có cố gắng thể Thể hiện hai vai Thể hiện vai trò đa
hiện nhiều hơn trò trong nhóm dạng trong nhóm
một vai trò trong một cách hiệu quả một cách hiệu quả
nhóm
nhưng
không mấy thành
công với vai trò
thứ hai

Cùng với các phiếu đánh giá của từng cá nhân đối với cá nhân, giáo viên với cá
nhân; GV có thể cùng HS thiết kế phiếu đánh giá của cả nhóm với từng thành viên
trong nhóm. Ví dụ:
PHIẾU ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG NHÓM
Nhóm:.................... HS đánh giá: ......................................................
(Đánh dấu x vào từng ô tương ứng với mức 1 – Tốt, 2 – Bình thường, 3 – Không tốt,
4 – Rất không tốt đối với từng thành viên trong nhóm)
Thực hiện nhiệm

nhau
trong
triển nhóm
nhóm
1

2

3

4

1

2

3

4

Khi tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực hợp tác nhóm như trên, việc tính điểm
sẽ là trung bình cộng của các thành viên trong nhóm đánh giá cộng với điểm của giáo
viên chấm.
 Đánh giá năng lực phát triển bản thân
Để đánh giá được năng lực phát triển bản thân của mỗi học sinh, GV cần xác định
tiêu chí đánh giá từng năng lực thành phần. Ví dụ, để đánh giá năng lực sáng tạo của
HS, giáo viên có thể đánh giá bằng các tiêu chí sau:
Phiếu quan sát biểu hiện năng lực sáng tạo khi học theo dự án [18]:
Biểu hiện
1.Biểu hiện năng lực sáng tạo khi lập kế hoạch:

2.4.3.3 Quy trình đánh giá năng lực học sinh khi tổ chức dạy học tích hợp liên
môn trong Địa lí 12 – THPT
2.5 Ví dụ minh họa
Chủ đề 1: Công dân toàn cầu – Hội nhập thế giới (4 tiết)
Chủ đề 2: Ô nhiễm môi trường không khí ở Hà Nội – Thế hệ trẻ lên tiếng! (2
tiết)
Chủ đề 3: Phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam
(4 tiết)
Tiểu kết chương 2
Việc thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp liên môn cho HS là một
trong những biện pháp đổi mới dạy học, phát triển những năng lực cần thiết cho HS
lớp 12 khi ra ngoài xã hội. Thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề dạy học tích hợp
liên môn cho HS lớp 12 – THPT cần tuân thủ các yêu cầu về nội dung, phương pháp,
phương tiện, cơ sở vật chất cho việc dạy học; đảm bảo các nguyên tắc sau: Đảm bảo
tính mục tiêu, đảm bảo tính khoa học, đảm bảo tính liên môn và gắn với thực tiễn,
đảm bảo tính khả thi và sự tích hợp – hợp tác – tổng hợp nhằm thể hiện bản chất của
DHTH, không làm thay đổi đặc trưng môn học và phù hợp với xu hướng dạy học
hiện đại.
Khi đi xác định các chủ đề dạy học tích hợp liên môn, GV cần dựa vào hai tiêu
chí là đối tượng nghiên cứu và việc phát triển năng lực cho HS lớp 12. Đối tượng
nghiên cứu phải là những nội dung gắn với thực tiễn, chứa tình huống có vấn đề và
muốn giải quyết cần có sự soi sáng của nhiều môn học. Đối với HS lớp 12, việc phát
triển năng lực đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề là vô cùng cần thiết. Địa lí 12 –
THPT có nhiều nội dung có tính thực tiễn cao, hơn nữa Địa lí lại là một bộ môn khoa
học tổng hợp nên có thể tích hợp với nhiều môn khoa học khác để giải quyết các vấn
đề. Trên cơ sở đó, GV sẽ xác định nội dung tích hợp liên môn giữa Địa lí và các môn
khoa học khác để đi thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp liên môn.

17


3.1.3 Phương pháp thực nghiệm
Phương pháp thực nghiệm được thể hiện trong đề tài này phương pháp so sánh
kế quả tác động của việc tổ chức dạy học tích hợp liên môn lên một nhóm lớp – gọi là
nhóm thực nghiệm – với một nhóm lớp tương đương không được tác động – gọi là
nhóm đối chứng.
3.2 Quy trình thực nghiệm
3.2.1 Chuẩn bị thực nghiệm
3.2.1.1 Chọn vấn đề thực nghiệm
Căn cứ vào mục tiêu, nội dung, chương trình, đặc điểm SGK của các bộ môn
liên môn, chúng tôi chọn thực nghiệm chủ đề sau:
Tên chủ đề tích hợp liên môn: “ Ô nhiễm môi trường không khí ở Hà Nội –
Thế hệ trẻ lên tiếng!”, liên môn giữa Địa lí với môn Mĩ thuật và môn GDCD. Chủ đề
này là chủ đề liên môn theo hướng vận dụng cho vấn đề “Sử dụng và bảo vệ tự
nhiên”.
3.2.1.2 Chọn địa bàn thực nghiệm
 Chọn trường thực nghiệm: THCS – THPT Nguyễn Tất Thành, Thành phố Hà
Nội để tiến hành thực nghiệm.
 Chọn lớp thực nghiệm
 Chọn giáo viên thực nghiệm
3.2.2 Tổ chức thực nghiệm sư phạm
Đối với lớp thực nghiệm:
Bước 1: GV tiến hành cho HS làm bảng khảo sát về kiến thức, kĩ năng và nhu cầu
cũng như năng của lực của bản thân có trước khi bắt đầu thực hiện chủ đề.
Biểu đồ K – W – L (Know – Want – Learn) khảo sát những gì mà HS đã biết, muốn
biết (trước dự án) và đã học được ( sau dự án) khi thực hiện chủ đề dạy học “Ô nhiễm
môi trường không khí Hà Nội – Thế hệ trẻ lên tiếng!”
Những gì tôi Biết

Những gì tôi Muốn biết


Điểm kiểm tra
6
7 8 9
0
8 15 6

Điểm trung
10
bình
4 8,18

34

0

13

0

9

8

4

7,09

Bảng 3.2 Bảng tỉ lệ kết quả đánh giá bài thực nghiệm
Trường



Sĩ số

Tham số
S
V
SMD
TN
33
8,18
0,95
11,61
1,03
ĐC
34
7,09
1,06
14,9
Qua quá trình trực tiếp quan sát tiết thực nghiệm, phân tích kết quả thực
nghiệm, chúng tôi đưa ra nhận xét như sau:

Kết quả về mặt định lượng

Kết quả về mặt định tính
Như vậy, qua phân tích kết quả thực nghiệm, chúng tôi có thể khẳng định rằng:
trong dạy học Địa lí nói riêng và dạy học nói chung, cần tăng cường thiết kế và tổ
chức các chủ đề dạy học tích hợp liên môn theo định hướng phát triển năng lực nhằm
đổi mới dạy học, tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS; gắn kiến thức đã học với
thực tiễn cuộc sống, phát triển cho HS những năng lực cần thiết cho xã hội. đạt được
các mục tiêu dạy học đề ra.

người học là mục tiêu hướng tới của đổi mới nội dung chương trình SGK, PPDH và
kiểm tra đánh giá. Dạy học tích hợp là một trong những lựa chọn tối ưu, đảm bảo
được sự thống nhất toàn diện từ đổi mới PPDH đến KTĐG theo định hướng pháp
triển năng lực người học.
2. DHTH là dạy cho HS cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết và
ứng dụng trong những tình huống cụ thể, với mục đích phát triển năng lực người học.
DHTH góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà
trường phổ thông, phát triển năng lực người học, tận dụng vốn kinh nghiệm của
người học, thiết lập mối liên hệ về kiến thức, kĩ năng, thái độ giữa các bộ môn và
giảm tải học tập cho học sinh. DHTH có 4 mức độ, tuy nhiên với xu hướng dạy học
21


hiện nay, mức độ phát huy được năng lực người học tốt hơn cả là tích hợp liên môn
và tích hợp xuyên môn.
3. Đa số GV dạy môn Địa lí trong các nhà trường THPT đã nhận thức được tầm quan
trọng của dạy học tích hợp đối với việc phát huy năng lực người học và nâng cao chất
lượng giảng dạy bộ môn. Tuy nhiên hiện nay, việc thiết kế và tổ chức dạy học tích
hợp liên môn của GV còn đang còn nhiều bất cập nên đã ảnh hưởng đến việc hiểu
đúng bản chất của DHTH, dạy đúng tinh thần của DHTH và chất lượng giảng dạy
bộ môn.
4. Khi đi thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp liên môn, GV cần nắm được các yêu
cầu và nguyên tắc của việc thiết kế và tổ chức. Đặc biệt, phải nắm được quy trình, các
bước thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp liên môn, sao cho tạo ra những chủ đề tích
hợp liên môn chất lượng, gây được sự thích thú cho HS.
5. Kết quả tổ chức thực nghiệm đã khẳng định tính phù hợp, tính khả thi, tính hiệu
quả của việc thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp liên môn giữa môn Địa lí
và các môn khoa học khác cho HS lớp 12 – THPT. Việc thực hiện các chủ đề dạy học
tích hợp liên môn cho HS lớp 12 có tác dụng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo, phát triển năng lực học sinh và nâng cao chất lượng dạy học các môn học. Đồng

tích hợp.

23