LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PTS.TS Đặng Văn Đức là người
tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện để em thực hiện luận văn này.
Em xin chân thành cảm ơn tập thể các thầy cô giáo trong bộ môn Phương
pháp, các thầy cô trong khoa Địa lí và phòng Sau đại học Đại học Sư Phạm Hà
Nội đã truyền đạt cho em những kiến thức quý báu, bổ ích trong suốt những năm
học vừa qua và tạo điều kiện giúp đỡ em có thể hoàn thành luận văn.
Xin chân thành cảm ơn các thầy cô ở trường THPT Duy Tiên C, THPT Lê
Quý Đôn và các học sinh các trường thực nghiệm đã tham gia trả lời các phiếu
hỏi ý kiến, nhằm giúp tôi có một cơ sở thực tiễn để nghiên cứu và thực hiện luận
văn này.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, tạo
điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Mặc dù em đã cố gắng hết sức trong quá trình hoàn thành luận văn song
với điều kiện và thời gian có hạn nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu
sót. Em rất mong nhận được những đóng góp quý báo của thầy cô và các bạn để
luận văn của em được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 9 năm 2015
Học viên
Đinh Thị Linh
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Đất nước ta đang trong quá trình phát triển, đổi mới và hội nhập đòi hỏi
phải có nguồn nhân lực có đạo đức, có trí tuệ, năng động, luôn tích cực, chủ
động lĩnh hội tri thức nhân loại, có khả năng lĩnh hội khối lượng thông tin lớn
kiến thức vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất;
đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí
nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề. Để
đạt được mục tiêu đó, nhiệm vụ quan trọng của bộ môn là phải đổi mới trên nhiều
lĩnh vực, phải đổi mới mang tính căn bản và toàn diện, nhằm phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, góp phần phát triển các năng lực cho
người học, giúp người học có thái độ hành vi đúng đắn trước các vấn đề đang đặt ra
đối với đất nước và nhân loại.
Mục tiêu của môn Địa lí trong nhà trường hiện nay không chỉ cung cấp cho
HS những tri thức khoa học Địa lí một cách có hệ thống mà còn hướng tới việc
phát triển các năng lực cần thiết cho HS để giải quyết các tình huống trong cuộc
sống và nghề nghiệp. Do đó, nhiệm vụ của bộ môn là phải đổi mới căn bản toàn
diện trên nhiều lĩnh vực.
Kiểm tra đánh giá trong dạy học địa lí là bộ phận không thể tách rời của
quá trình dạy học, khi tiến hành quá trình dạy học phải xác định rõ mục tiêu của
bài học, nội dung và phương pháp cũng như kỹ thuật tổ chức quá trình dạy học
sao cho hiệu quả. Muốn biết có hiệu quả hay không, người GV phải thu thập
thông tin phản hồi từ HS để đánh giá và qua đó điều chỉnh phương pháp dạy, kỹ
thuật dạy của mình và giúp HS điều chỉnh các phương pháp học. Như vậy, kiểm
tra đánh giá là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học và có thể nói
kiểm tra đánh giá là động lực để thúc đẩy sự đổi mới quá trình dạy và học. Đổi
mới kiểm tra đánh giá sẽ là động lực thúc đẩy các quá trình khác như đổi mới
phương pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học. Thực hiện
được việc kiểm tra đánh giá hướng vào đánh giá quá trình, giúp phát triển năng
lực người học, thì lúc đó quá trình dạy học trở nên tích cực hơn rất nhiều. Quá
trình đó sẽ nhắm đến mục tiêu xa hơn, đó là nuôi dưỡng hứng thú học đường,
tạo sự tự giác trong học tập và quan trọng hơn là gieo vào lòng HS sự tự tin,
niềm tin “người khác làm được mình cũng sẽ làm được”…Tuy nhiên, hiện nay
kiểm tra đánh giá trong dạy học nói chung, trong dạy học Địa lí nói riêng chưa
hợp của chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy, các GV phải đối mặt
với 2 thông điệp khác nhau về mục đích của việc đến trường.
Trong cuốn sách:” Nghệ thuật và khoa học dạy học” của Robert
J.Marzand đã đặt ra câu hỏi” Tôi phải làm gì để xây dựng và thông báo các mục
tiêu học, theo dõi sự tiến bộ của HS và khen ngợi thành tích học tập” và tác giả
đã nhấn mạnh” Đánh giá trong quá trình học tập không chỉ là công cụ đánh giá
hiệu quả mà còn là công cụ dạy học hiệu quả vì nó cho phép người học nhận
biết được mức độ tiến bộ của HS”[tr37]
Trong cuốn sách” Những thủ thuật trong dạy học” Wilbert J.Mckeachie
cũng đã đề cập sâu đến vấn đề đánh giá trong dạy học tích cực, ông đã khẳng
định:” Kiểm tra đánh giá không đơn thuần chỉ là khâu cuối của khóa học để
quyết định phân loại trình đồ HS. Kiểm tra đánh giá có thể giúp HS rút ra kinh
Đinh Thị Linh – CHK23
5
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
nghiệm học tập. Kiểm tra đánh giá trong suốt khóa học giúp HS hiểu được mục
tiêu của GV giúp HS học tập tiến bộ hơn. Ngoài ra, qua đó còn giúp GV hiểu
được những sai lầm để kịp thời điều chỉnh quá trình dạy…”[tr72]
Theo Ilina trong cuốn “Giáo dục học, tập II” đã nghiên cứu và nhấn mạnh
vai trò của kiểm tra đánh giá, bà coi “việc kiểm tra và đánh giá kiến thức, kỹ
năng và kỹ xảo là rất quan trọng và là thành phần cấu tạo cần thiết của quá
trình dạy học”[26;tr117]. Đồng thời bà cũng đưa ra hệ thống các phương pháp
kiểm tra, đánh giá kiến thức trong nhà trường Xô Viết với những ưu điểm và
nhược điểm của mỗi phương pháp. Còn về vấn đề đánh giá thì bà cho rằng
“đánh giá là một phương tiện kích thích mạnh mẽ và có một ý nghĩa giáo dục to
lớn trong điều kiện nếu như nó được giáo viên sử dụng đúng đắn” [26;tr147]
HS như thế nào?”, tác giả I.F.Khrlamop, Nxb Giáo dục năm 1979; "Phương
pháp dạy học Địa lý" của Nguyễn Dược, Đặng Văn Đức, Nguyễn Trọng Phúc,
Nguyễn Thị Thu Hằng, Trần Đức Tuấn, Nxb Giáo dục năm 1996; Tư liệu "Đổi
mới phương pháp dạy học Địa lý theo hướng tích cực hóa hoạt động người học"
của PGS.TS. Đặng Văn Đức, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hằng (2001); Dự án
Việt-Bỉ” Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học” ; Giáo trình“ Những vấn đề
phương pháp dạy học Địa lí ở Việt Nam và thể giới” của PGS.TS Đặng Văn
Đức; Sách "Phương pháp dạy học Địa lý theo hướng tích cực" của PGS.TS.
Đặng Văn Đức, PGS.TS.Nguyễn Thị Thu Hằng, Nxb Đại học Sư phạm (2004);
“ Tài liệu tập huấn kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học theo định hướng
phát triển năng lực học sinh trong trường THPT” của Bộ Giáo dục và Đào Tạo;
Sách” Một số vấn đề về đánh giá trong giáo dục” của GS.TS Trần Kiều, TS.
Ngọc Anh; ... Trong những tài liệu này, các tác giả đã đề cập sâu sắc đến những
vấn đề của đổi mới PPDH và đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học địa lí
theo định hướng phát triển năng lực nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo và góp phần phát triển năng lực của HS. Hầu hết các tài liệu đề cập tới các
vấn đề lí luận liên quan đến đổi mới kiểm tra đánh giá trong dạy học địa lí.
Nhìn chung các nhà giáo dục học và giáo dục địa lí đều thống nhất kiểm
tra đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá trình dạy
học góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học nói
chung, dạy học địa lí nói riêng.
Tóm lại, vấn đề kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực người học
đã được các nhà giáo dục học và giáo dục Địa lí trong và ngoài nước nghiên cứu
làm rõ về cơ sở lí luận. Những lý luận trên là cơ sở quý báu cho chúng tôi đi sâu
Đinh Thị Linh – CHK23
7
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
Đinh Thị Linh – CHK23
8
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
- Đề xuất biện pháp kiểm tra đánh giá hướng vào năng lực người học trong
quá trình dạy học Địa lí lớp 12 – THPT.
- Vận dụng biên soạn câu hỏi, bài tập địa lí 12 và xây dựng đề kiểm tra, đề
thi nhằm góp phần phát triển năng lực người học theo quy trình đổi mới.
- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi, hiệu quả của đề tài
nghiên cứu.
7. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài hướng tới việc:
- Xác định mục tiêu, phương pháp, kỹ thuật và các hình thức kiểm tra đánh
giá trong dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực.
- Đề tài tiến hành thực nghiệm ở một số trường như:
+ Trường THPT Duy Tiên C - Hà Nam.
+ Trường THPT Yên Viên – TP Hà Nội
+ Trường THPT Đống Đa –TP Hà Nội
8. Giả thuyết khoa học
Chúng tôi cho rằng nếu kiểm tra đánh giá hướng vào năng lực người học
trong dạy học Địa lí lớp 12 sẽ tạo động lực thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy
học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học… nuôi dưỡng hứng thú, đam
mê cho HS đối với môn Địa lí, tạo sự tích cực, tự giác trong học tập và quan
trọng hơn là gieo vào lòng HS sự tự tin, niềm tin “người khác làm được mình
cũng sẽ làm được”,từ đó góp phần phát triển nâng cao năng lực của HS lớp 12,
giúp các em dễ dàng thành công trong tương lai.
9. Phương pháp nghiên cứu
cơ sở đó xác định được “cái biết”và “cái chưa biết”cho HS trong dạy học địa lí ,
nhằm tạo ra các”tình huống có vấn đề” để tích cực hóa các hoạt động chiếm lĩnh
tri thức của HS.
Quan điểm tổng hợp
Quan điểm tổng hợp lãnh thổ đòi hỏi phải nhìn nhận các sự vật hiện tượng
địa lí trong mối quan hệ tương tác với nhau. Khi nghiên cứu bất kì một đối
tượng, hiện tượng tự nhiên hay kinh tế - xã hội đều phải gắn với một lãnh thổ cụ
thể nào đó, với đầy đủ các điều kiện và đặc điểm riêng biệt, hoàn toàn khác các
lãnh thổ bên cạnh. Chính những đặc điểm này có tác động đến sự phát sinh, phát
triển và biến động của các hiện tượng tự nhiên – kinh tế xã hội của lãnh thổ đó.
Vận dụng quan điểm tổng hợp lãnh thổ khi nghiên cứu các biện pháp nhằm
đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá cần chú ý tới đối tượng HS ở
Đinh Thị Linh – CHK23
10
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
mỗi địa phương, mỗi vùng miền sẽ mang những đặc điểm về tâm lí, mức độ nhận
thức, tác động của môi trường xã hội khác nhau. Vì vậy trước khi lựa chọn phương
pháp tác động ( phương pháp dạy và học) GV cần nghiên cứu trước đối tượng mà
minh sẽ tác động. VD học sinh sống ở thành phố khác với HS nông thôn.
9.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập tài liệu
Xuất phát từ mục đích và nhiệm vụ của đề tài, chúng tôi đã tiến hành
nghiên cứu, thu thập tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau như các chính sách liên
quan tới đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của các
tác giả như: Nguyễn Dược, Đặng Văn Đức, Trần Đức Tuấn, ... Bên cạnh đó còn
có các luận văn thạc sĩ, luận án tiễn sĩ liên quan đến đổi mới PPDH và kiểm tra
Phương pháp khảo sát, điều tra
Để tìm hiểu tình hình thực tế kiểm tra đánh giá trong dạy học Địa lý lớp
12 trong các trường phổ thông, chúng tôi đã sử dụng phương pháp khảo sát, điều
tra bằng cách tiến hành tổ chức điều tra ở một số trường thông qua một số hình
thức chủ yếu sau:
- Dự giờ: Dự các giờ lên lớp của GV kết hợp với các giáo án để xác định
cách thiết kế bài giảng hiện nay của GV.
- Khảo sát dựa trên trao đổi và qua các phiếu điều tra: Lập các mẫu phiếu
điều tra với đối tượng là GV và HS.
- Phỏng vấn: Phỏng vấn các GV môn Địa lý các vấn đề như mục tiêu kiểm
tra đánh giá, hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá, sự hiểu biết về kiểm tra
đánh giá hướng vào năng lực người học theo xu thế đổi mới và các vấn đề khác
có liên quan đến kiểm tra đánh giá.
Phương pháp thống kê toán học
Phương pháp này được sử dụng để thống kê và xử lý kết quả điều tra thực
tế, thống kê và xử lý kết quả thực nghiệm. Ngoài ra tác giả cũng sử dụng
phương pháp thống kê toán học để xử lí kết quả điều tra ở trường phổ thông. Để
kết quả nghiên cứu chính xác và đảm bảo độ tin cậy cao, việc sử dụng nhóm
phương pháp toán học trong nghiên cứu là rất cần thiết. Thông qua phương pháp
này, ta có thể tổng hợp, nhận biết được kết quả lĩnh hội tri thức của HS từ đó rút
ra kết luận cho toàn bộ hệ thống lí luận và thực nghiệm của đề tài.
Đinh Thị Linh – CHK23
12
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
Phương pháp thực nghiệm sư phạm
không có điều khiện đổi mới PPDH. Xu hướng chung của thế giới hiện nay là
chuyển từ dạy học tập chung vào mục tiêu nội dung kiến thức sang tập trung vào
việc tổ chức dạy và học nhằm hình thành năng lực của người học. Giáo dục phổ
thông nước ta cũng đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp
cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học. Để đảm bảo được điều đó,
nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ PPDH theo lối "truyền thụ
một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình
thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo
dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng kiến
thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm
tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao
chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục.Trước bối cảnh đó và để đạt
được mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng của bộ môn thì phải đổi mới trên nhiều
lĩnh vực: mục tiêu dạy học, PPDH, các hình thức tổ chức dạy học và kiểm
tra đánh giá trong quá trình dạy học.
1.1.1. Các quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục THPT
Việc đổi mới giáo dục trung học dựa trên những đường lối, quan điểm chỉ đạo
giáo dục của nhà nước, đó là những định hướng quan trọng về chính sách và quan
điểm trong việc phát triển và đổi mới giáo dục trung học. Việc đổi mới PPDH, kiểm
Đinh Thị Linh – CHK23
14
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
tra đánh giá cần phù hợp với những định hướng đổi mới chung của chương trình
giáo dục trung học.
Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của
nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”.
Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết
định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới
phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"; "Đổi
mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo
hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm
tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi".
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo xác định ”Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ
bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của
người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng
lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho
học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng,
truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực
hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học,
khuyến khích học tập suốt đời”. Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo
dục trong nhà trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới.
1.1.2. Chương trình giáo dục định hướng nội dung dạy học
Chương trình dạy học truyền thống có thể gọi là chương trình giáo dục ”định
hướng nội dung” dạy học hay ”định hướng đầu vào” (điều khiển đầu vào). Đặc
điểm cơ bản của chương trình giáo dục định hướng nội dung là chú trọng việc truyền
thụ hệ thống tri thức khoa học theo các môn học đã được quy định trong chương
trình dạy học. Những nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học chuyên
ngành tương ứng. Người ta chú trọng việc trang bị cho người học hệ thống tri thức
khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau.
định hướng vào khả năng vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn.
- Do phương pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng
ứng dụng nên sản phẩm giáo dục là những con người mang tính thụ động, hạn
chế khả năng sáng tạo và năng động. Chỉ khi trong quá trình dạy học GV truyền
được cảm hứng, sự đam mê cho HS; có đam mê các em mới trăn trở suy nghĩ;
có trăn trở suy nghĩ các em mới có sáng tạo.
- Xu hướng chung của thế giới hiện nay là chuyển từ dạy học tập trung vào
mục tiêu nội dung chương trình sang tập trung vào việc tổ chức quá trình dạy và
học nhằm hình thành năng lực của người học.
Đinh Thị Linh – CHK23
17
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
Do đó, chương trình giáo dục định hướng nội dung không còn phù hợp và
không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trường lao động đối
với người lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo và tính năng động.
1.1.3. Chương trình giáo dục định hướng năng lực
Chương trình giáo dục định hướng năng lực (định hướng phát triển năng
lực) nay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ
những năm 90 của thế kỷ 20 và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc
tế. Giáo dục định hướng năng lực nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học.
Giáo dục định hướng năng nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy
học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng
năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho
con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp.
Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá
trình nhận thức.
Theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê (chủ biên) thì năng lực có thể
được hiểu theo hai nét nghĩa:
+ Năng lực chỉ một khả năng, điều kiện tự nhiên có sẵn để thực hiện một
hoạt động nào đó [1, tr. 114]. Hiểu theo nét nghĩa thứ nhất, năng lực là một khả
năng có thực, được bộc lộ ra thông qua việc thành thạo một hoặc một số kĩ năng
nào đó của người học.
+ Năng lực là một phẩm chất tâm sinh lí tạo cho con người có khả năng
để hoàn thành một hoạt động nào đó có chất lượng cao [1, tr. 114]. Hiểu theo nét
nghĩa thứ hai, năng lực là một một cái gì đó sẵn có ở dạng tiềm năng của người
học có thể giúp họ giải quyết những tình huống có thực trong cuộc sống.
Như vậy, từ hai nét nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu năng lực là một cái gì đó
vừa tồn tại ở dạng tiềm năng vừa là một khả năng được bộc lộ thông qua quá trình
giải quyết những tình huống có thực trong cuộc sống. Khía cạnh hiện thực của
năng lực là cái mà nhà trường phổ thông có thể tổ chức hình thành và đánh giá HS.
Theo quan niệm của chương trình giáo dục phổ thông của Quebec
(Canada) thì “Năng lực là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức,
kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân… nhằm đáp ứng hiệu quả
một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định” [9]. Với cách
hiểu này thì việc HS chỉ có kiến thức, kĩ năng và thái độ không được xem như là
có năng lực mà cả ba yếu tố này phải được người học vận dụng trong một tình
huống nhất định thì mới phát triển thành năng lực.
Đinh Thị Linh – CHK23
19
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
Có thể tham khảo thêm một số cách hiểu về khái niệm “năng lực” như
sau: “Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
- Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các
chuẩn: Đến một thời điểm nhất định nào đó, học sinh có thể /phải đạt được
những gì?
Sau đây là bảng so sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định
hướng nội dung và chương trình định hướng năng lực:
Các
yếu tố
Chương trình
định hướng nội dung
Mục tiêu dạy học được mô tả
Mục tiêu không chi tiết và không nhất
giáo dục thiết phải quan sát, đánh giá
được
Việc lựa chọn nội dung dựa vào
các khoa học chuyên môn,
Nội dung
không gắn với các tình huống
giáo dục
thực tiễn. Nội dung được quy
định chi tiết trong chương trình.
Giáo viên là người truyền thụ
tri thức, là trung tâm của quá
trình dạy học. Học sinh tiếp
Phương thu thụ động những tri thức
pháp
trình chỉ quy định những nội dung
chính, không quy định chi tiết.
- Giáo viên chủ yếu là người tổ
chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích
cực lĩnh hội tri thức. Chú trọng sự
phát triển khả năng giải quyết vấn
đề, khả năng giao tiếp,…
- Chú trọng sử dụng các quan điểm,
phương pháp và kỹ thuật dạy học tích
cực; các phương pháp dạy học thí
nghiệm, thực hành
Tổ chức hình thức học tập đa dạng;
chú ý các hoạt động xã hội, ngoại
khóa, nghiên cứu khoa học, trải
nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng
dụng công nghệ thông tin và truyền
thông trong dạy và học
Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu
ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trình
học tập, chú trọng khả năng vận dụng
trong các tình huống thực tiễn.
21
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu
trúc của chúng. Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau.
Cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực
22
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
năng lực chẩn đoán và tư vấn, năng lực phát triển nghề nghiệp và phát triển
trường học.
Mô hình bốn thành phần năng lực trên phù hợp với bốn trụ cốt giáo dục
theo UNESCO[16]
Các thành phần năng lực
Các trụ cột giáo dục của UNESO
Năng lực chuyên môn
Học để biết
Năng lực phương pháp
Học để làm
Năng lực xã hội
Học để cùng chung sống
Năng lực cá thể
Học để tự khẳng định
về kĩ năng cần yêu cầu HS đạt được ở mức độ phát triển kĩ năng thực hiện các
hoạt động đa dạng. Các mục tiêu này đạt được thông qua các hoạt động trong và
ngoài nhà trường.
- Về phương pháp dạy học: Ngoài cách dạy học thuyết trình cung cấp kiến thức
cần tổ chức hoạt động dạy học thông qua trải nghiệm, giải quyết những nhiệm vụ thực
tiễn. Như vậy thông thường, qua một hoạt động học tập, HS sẽ được hình thành và
phát triển không phải 1 loại năng lực mà là được hình thành đồng thời nhiều năng lực
hoặc nhiều năng lực thành tố mà ta không cần (và cũng không thể) tách biệt từng
thành tố trong quá trình dạy học.
- Về nội dung dạy học: Cần xây dựng các hoạt động, chủ đề, nhiệm vụ đa
dạng gắn với thực tiễn.
- Về kiểm tra đánh giá: Về bản chất đánh giá năng lực cũng phải thông qua
đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và kĩ năng thực hiện nhiệm vụ của HS
trong các loại tình huống phức tạp khác nhau.Trên cơ sở này, các nhà nghiên
cứu ở nhiều quốc gia khác nhau đề ra các chuẩn năng lực trong giáo dục tuy có
khác nhau về hình thức, nhưng khá tương đồng về nội hàm. Trong chuẩn năng
lực đều có những nhóm năng lực chung. Nhóm năng lực chung này được xây
dựng dựa trên yêu cầu của nền kinh tế xã hội ở mỗi nước. Trên cơ sở năng lực
chung, các nhà lí luận dạy học bộ môn cụ thể hóa thành những năng lực chuyên
biệt. Tuy nhiên không dừng ở các năng lực chuyên biệt, các tác giả đều cụ thể
hóa thành các năng lực thành phần, những năng lực thành phần này được cụ thể
Đinh Thị Linh – CHK23
24
Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực
hóa thành các thành tố liên quan đến kiến thức, kĩ năng… để định hướng quá
chuyên môn
- Ứng
thành
giá, hình
các
chuẩn
giá, trình bày thông - Học cách ứng xử, mực giá trị, đạo đức
dụng, tin
tinh
thần
trách và văn hoá, lòng tự
đánh giá chuyên - Các phương pháp nhiệm, khả năng trọng …
môn
chuyên môn
giải quyết xung đột
Năng lực
Năng lực
Copyright: Tài liệu đại học ©