VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN- LỒNG GHÉP KIẾN THỨC
PHÁP LUẬT, GDBV MÔI TRƯỜNG, BẢO VỆ SỨC KHỎE CON
NGƯỜI TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP Ở MỘT SỐ BÀI
MÔN SINH HỌC 9
I. LÍ DO
Hiện nay, dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang được
quan tâm. Thực hiện dạy học theo hướng tích hợp sẽ mang lại rất nhiều lợi ích
cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động, năng lực giải
quyết vấn đề cho học sinh.
Theo PGS.TS Mai Văn Hưng Chủ nhiệm bộ môn Khoa học tự nhiên, Trường
ĐH Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) cho rằng: “Dạy học tích hợp, xuất phát từ yêu
cầu của mục tiêu bài học phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường
yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết những vấn đề
thực tiễn”
Riêng về bản chất của môn Sinh học, là môn khoa học thực nghiệm. Các kiến
thức Sinh học cần được hình thành theo phương pháp quan sát và thí
nghiệm. Tuy nhiên, chương trình Sinh học 9 nghiên cứu về hai vấn đề chính
thứ nhất là Di truyền và Biến dị, thứ hai là Sinh vật và Môi trường mang tính
chất khái quát và trừu tượng khá cao. Đối với một số kiến thức giáo viên phải
hướng dẫn học sinh lĩnh hội bằng tư duy trừu tượng( phân tích, tổng hợp, so
sánh….) dựa vào các thí nghiệm mô phỏng, các sơ đồ khái quát. Chính vì thế,
vận dụng kiến thức liên môn, lồng ghép một số kiến thức liên quan khác trong
giảng dạy môn Sinh học 9 là rất cần thiết.
Dạy học theo hướng tích hợp góp phần phát triển tư duy tổng hợp, năng lực
giải quyết vấn đề và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với học
sinh so với việc học và thực hiện các mặt giáo dục một cách riêng rẽ. Đó cũng
chính là lí do tôi chọn chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn, lồng ghép
kiến thức Pháp luật, GDBV môi trường, bảo vệ sức khỏe con người trong
dạy học tích hợp ở một số bài trong môn Sinh học 9”

Page 1

yêu khoa học và gián tiếp định hướng nghề nghiệp trongtương lai gần đối với
bản thân người học.
Page 2


- Đối với xã hội: việc giảng dạy kiến thức theo hướng tích hợp- liên môn, là
một trong những định hướng chính của đổi mới chương trình giáo dục phổ
thông nước ta sau năm 2015, nhằm hướng tới mục tiêu là chuyển nền giáo dục
nước ta từ cung cấp kiến thức kỹ năng sang nền giáo dục phát triển phẩm chất
và năng lực học sinh. Giúp hình thành phát triển ở học sinh các năng lực chung
và năng lực chuyên biệt có tính đặc thù.
2.NỘI DUNG- BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
2.1. Quy trình tổ chức dạy học tích hợp:
Quy trình tổ chức dạy học tích hợp gồm :
Xác định bài dạy tích hợp

Biên soạn giáo án tích hợp

Thực hiện bài dạy tích hợp

Kiểm tra, đánh giá
Bước 1: Xác định bài dạy tích hợp
Xác định bài dạy tích hợp đảm bảo việc lựa chọn bài dạy tích hợp theo định
hướng phát triển người học, nhằm hình thành phát triển kỹ năng hay năng lực
đích thực của người học.
Bước 2: Biên soạn giáo án tích hợp
CácXác
bước
biên
soạn

Bước 4: Kiểm tra đánh giá
- Học sinh: Thực hiện bài kiểm tra về các mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ
theo mục tiêu bài học đề ra.
- Giáo viên: Từ kết quả kiểm tra mà học sinh đạt được, giáo viên sẽ điều
chỉnh nội dung, thay đổi phương pháp dạy học để chất lượng dạy - học ngày
một tốt hơn.
2.2 Địa chỉ và phương pháp tích hợp minh họa ở một số bài :
Bài 30 : DI TRUYỀN HỌC VỚI CON NGƯỜI
1. Địa chỉ tích hợp:
- Nội dung của Di truyền y học tư vấn
- Di truyền học với hôn nhân và kế hoạch hóa gia đình
2. Phương pháp tích hợp:
- Liên môn Sinh học- GDCD
GV cho HS nêu những qui định của pháp luật nước ta về luật hôn nhân – gia
đình
Điều 8. Điều kiện kết hôn
1. Nam, nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau đây:
a) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên;
b) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định;
Page 4


c) Không bị mất năng lực hành vi dân sự;
d) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn theo quy
định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 5 của Luật này.
2. Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính.
- Tích hợp thông tin về sức khỏe- sinh sản:
GV cung cấp thông tin
Vị thành niên, theo Tổ chức Y tế thế giới(WHO), là nhóm người trong lứa tuổi
từ 10-19 tuổi

văn 8 và qua thực tế hiện nay học sinh sẽ nêu được những hiểu biết của mình về
tình hình môi trường hiện nay?
- Liên môn Sinh học – Hóa học:
+ Học sinh kể tên các khí độc hại gây ô nhiễm môi trường? Những khí độc hại
đó do hoạt động nào thải ra? Tại sao?
+Bằng kiến thức hóa học em hãy giải thích hiện tượng mưa axít? Hiệu ứng nhà
kính
- Liên môn Sinh học – Vật lý:
Bằng kiến thức hóa học ,lý học hãy giải thích nguyên nhân của việc phá hủy
tầng ôzôn? Tác hại?
- Lồng ghép giáo dục bảo vệ sức khỏe:
GV cung cấp thông tin
+ Không khí bị ô nhiễm gây ngộ độc,gây bệnh ung thư phổi, viêm phế quản…
có thể dẫn đến chết người.
+ VD: năm 1952 gây chết 5000 ở Luôn Đôn do ô nhiễm môi trường không khí.
Các nhà máy Gang – Thép, các lò than công nghiệp… thải ra nhiều khí
CO,nhiều khí độc hại ,bụi bẩn nên nước mưa bị nhiễm độc không sử dụng được.
Không nên đốt củi, lò than để sưởi trong nhà kín vì sinh nhiều khí CO,CO2 gây
ngạt. Ngoài ra còn hiện tượng mưa axít,thủng tầng ôzôn...
- Lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường nước:
GV cho học sinh quan sát hình ảnh môi trường nước đang ở tình trạng ô nhiễm
rất nghiêm trọng

Page 6


Những dòng Nước bị ô nhiễm
GV: Nguồn nước bị ô nhiễm ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?
- Các bệnhđường tiêu hóa: tiêu chảy, tả, lỵ, thương hàn, …
- Các bệnh kí sinh trùng : giun, sán, rận, …

tuân thủ các quy tắc an toàn. Xây dựng các trường học, bệnh viện, khu dân cư
xa nguồn gây ra ô nhiễm tiếng ồn.
- Liên môn Sinh học – GDCD:
Học sinh cần thực hiện các nếp sống văn minh tại trường học: Bước nhẹ khi lên
cầu thang, không nói chuyện trong lớp học, không nô đùa, mất trật tự trong
trường học…

Bài 58: SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
1.Địa chỉ tích hợp
Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên( đất,nước, rừng)
2.Phương pháp tích hợp
Liên môn Sinh học – Địa lý: HS quan sát hình trả lời câu hỏi

Có thực vật
Page 8


Có thực vật

Không có thực vật

GV : nếu không có thực vật , đất sẽ như thế nào? ( xói mòn, khô hạn, độ màu
mỡ của đất sẽ bị giảm…)
GV:Thế nào là hiện tượng xói mòn?
GV: Đối với nơi có địa hình dốc,cần phải làm gì để chống xói mòn đất?

Làm ruộng bậc thang
Lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường
HS quan sát một số hình ảnh sau:


Dioxin và furan là các hóa chất độc nhất được biết đến hiện nay trong khoa
học[.Trong bản báo cáo sơ thảo của Cục Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA)
năm 1994 đã miêu tả dioxin như là một mối tác nhân đe doạ nguy hiểm đối
với sức khoẻ cộng đồng.
Tác hại nghiêm trọng của chất độc dioxin mà nhân dân Việt Nam phải gánh
chịu trong chiến tranh:
Liên hệ thực tế:
Page 10


Các nghiên cứu động vật cho thấy rằng dioxin có thể ảnh hưởng đến sinh sản
bằng cách làm hư hỏng tinh trùng và làm rối loạn hormon điều tiết sự phát triển
của bào thai. Ỏ cấp độ phân tử, dioxin gây đột biến gen, nhiễm sắc thể, những
đột biến này sẽ gây ảnh hưởng đến thông tin di truyền ở tế bào sinh sản (tinh
trùng, trứng) do cơ chế sao chép nhân đôi và rồi sẽ truyền sang thế hệ con cháu.
2.3 Giáo án minh họa về dạy học tích hợp:
Bài 30 : DI TRUYỀN HỌC VỚI CON NGƯỜI
I.MỤC TIÊU :
1. Kiến thức
a. Kiến thức bộ môn:
- HS hiểu được di truyền học tư vấn là gì và nội dung của lĩnh vực khoa học
này
- Giải thích được cơ sở di truyền học của “ hôn nhân một vợ một chồng “ và
những nguời có quan hệ huyết thống trong vòng 3 đời không được kết hôn với
nhau.
- Hiểu được tại sao phụ nữ không nên sinh con ở tuổi ngoài 35 và hậu quả di
truyền của ô nhiễm môi trường đối với con người.
b. Kiến thức liên môn:
Liên môn Sinh học- GDCD
-Học sinh nêu những qui định của pháp luật nước ta về luật hôn nhân – gia

- Nhiều bệnh di truyền ở người nếu được phát hiện sớm và có chế độ ăn uống
thích hợp có thể giúp người bệnh khỏe mạnh bình thường
Vd: Bệnh di truyền rối loạn trao đổi phênin- alanin.
2. Kỹ năng:
Rèn kỹ năng tư duy, phân tích, dựa trên các cơ sở khoa học
3. Thái độ: Tích cực thực hiện tốt các qui định của pháp luật về hôn nhân và
KHHGĐ
II. CHUẨN BỊ :
GV :

Dụng cụ : Bảng số liệu 30.1 và 30.2
Những thông tin về sức khỏe sinh sản, hôn nhân kế hoạch hóa gia

đình
Page 12


HS :

Tự nghiên cứu tài liệu ở nhà

III. HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC :
1. Ổn định lớp
2. KTBC:
Nêu nguyên nhân phát sinh các tật, bệnh di truyền ở người và một số
biện pháp hạn chế phát sinh các tật, bệnh đó
3. Bài mới :
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS
Hoạt động 1 : Di truyền y học tư vấn



hợp

các


phương

pháp

xét

nghiệm, chuẩn đoán
hiện đại về mặt di
truyền kết hợp nghiên
cứu phả hệ
- Nội dung :
+ Chuẩn đoán
+ Cung cấp thông tin
+ Cho lời khuyên liên
quan đến bệnh, tật di
Hoạt động 2 : Di truyền học vơi hôn nhân và kế truyền.
họach hoá gia đình
1) Di truyền học với hôn nhân
Liên môn sinh học- GDCD

II. Di truyền học vơi hôn

? Qua kiến thức môn GDCD đã học, em hãy nêu nhân và kế họach hoá
những qui định của pháp luật nước ta về hôn gia đình

- Di truyền học đã giải
thích được cơ sở khoa
học của các quy định :

a) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở +
Hôn nhân 1 vợ, 1
lên;
chồng
b) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết
định;
+ Những người có quan
c) Không bị mất năng lực hành vi dân sự;

hệ huyết thống trong vòng

d) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường 3 đời không được kết hôn.
hợp cấm kết hôn theo quy định tại các điểm a, b, c
và d khoản 2 Điều 5 của Luật này.
2. Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những
người cùng giới tính.
- HS đọc thông tin và thảo luận nhóm theo nội dung
+ Tại sao kết hôn gần làm suy thoái nòi giống ?
( Làm đột biến lặn có hại biểu hiện  dị tật bẩm
sinh tăng )
+ Tại sao những người có quan hệ huyết thống từ
đời thứ 4 trở đi được phép kết hôn ? ( từ đời thứ 4
có sự sai khác về mặt di truyền nhiều hơn, các gen
lặn có hại khó gặp nhau hơn )
-Đại diện nhóm phat biểu, các nhóm khác nhận xét,
bổ sung

tiến bộ, một vợ, một chồng, vợ chồng bình đẵng…”
( Điều 64 Hiến Pháp năm 1992)
“…Cấm kết hôn, cưỡng ép kết hôn, cản trở hôn
nhân tự nguyện, tiến bộ, cấm kết hôn giả tạo, lừa
dối để kết hôn, li hôn, cấm cưỡng ép li hôn, li hôn
giả tạo, cấm yêu sách của cải trong việc cưới hỏi.
Page 16


Cấm người đang có vợ, có chồng mà kết hôn
hoặc chung sống như vợ chồng với người khác
hoặc người chưa có vợ hoặc chồng mà kết hôn hoặc
chung sống như vợ chồng với người đang có chồng,
có vợ….”
( Điều 4 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000)
2. Di truyền học với kế
2. Di truyền học với kế hoạch hoá gia đình.

hoạch hoá gia đình.

GV hướng dẫ HS nghiên cứu bảng 30.2, trả lời câu
hỏi
+ Vì sao phụ nữ không nên sinh con ở tuổi ngoài 35
? ( con dễ mắc bệnh đao )
+ Phụ nữ nên sinh co ở lứa tuổi nào để đảm bảo
học tập và công tác ? ( 25  34 là hợp lí )

- Phụ nữ sinh con trong

Đại diện nhóm thông báo kết quả thảo luận, các



III. Hậu quả di truyền
Hoạt động 3 : Hậu quả di truyền do ô nhiễm môi do ô nhiễm môi trường
trường
GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin sgk và mục Các tác nhân vật lí, hoá
em có biết tr 85

học gây ô nhiễm môi

? Nêu tac hại của ô nhiễm môi trường đối với cơ sở trường làm tăng tỉ lệ
vật chất di truyền ? Ví dụ ? ( Các tác nhân lí hoá người mắc bệnh, tật di
gây ô nhiễm môi trường đặc biệt là chất phóng xạ, truyền.
chất độc hoá học rải trong chiến tranh , thuốc trừ
sâu, thuốc diệt cỏ sử dụng quá mức  gây đột biến
gen, đột biến NST )
Tích hợp kiến thức Giáo dục môi trường :
? Các biện pháp hạn chế bệnh- tật di truyền
- Đấu tranh chống vũ khí hạt nhân, vũ khí hóa học,
chống ô nhiễm môi trường.
Tích hợp thông tin y học :
- Sự phát triển của di truyền học ngày nay cho
chúng ta biết rằng nhân loại ngày nay mắc gần
4458 bệnh di truyền, do gen trội, nằm trên NST
thường. 1173 bệnh di truyền gen lặn trên NST
thường, 412 bệnh di truyền liên kết với NST giới
tính X, 19 bệnh di truyền liên kết với NST giới tính
Y
- Nhiều bệnh di truyền ở người nếu được phát hiện
sớm và có chế độ ăn uống thích hợp có thể giúp

+Bằng kiến thức hóa học em hãy giải thích hiện tượng mưa axít? Hiệu ứng nhà
kính
- Liên môn Sinh học – Vật lý:
Bằng kiến thức hóa học ,lý học hãy giải thích nguyên nhân của việc phá hủy
tầng ôzôn? Tác hại?
Page 19


- Lồng ghép giáo dục bảo vệ sức khỏe:
GV cung cấp thông tin
+ Không khí bị ô nhiễm gây ngộ độc,gây bệnh ung thư phổi, viêm phế quản…
có thể dẫn đến chết người.
+ VD: năm 1952 gây chết 5000 ở Luôn Đôn do ô nhiễm môi trường không khí.
Các nhà máy Gang – Thép, các lò than công nghiệp… thải ra nhiều khí
CO,nhiều khí độc hại ,bụi bẩn nên nước mưa bị nhiễm độc không sử dụng được.
Không nên đốt củi, lò than để sưởi trong nhà kín vì sinh nhiều khí CO,CO2 gây
ngạt. Ngoài ra còn hiện tượng mưa axít,thủng tầng ôzôn...
- Lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường nước:
GV cho học sinh quan sát hình ảnh môi trường nước đang ở tình trạng ô nhiễm
rất nghiêm trọng
- Liên môn Sinh học – GDCD:
Học sinh cần thực hiện các nếp sống văn minh tại trường học: Bước nhẹ khi lên
cầu thang, không nói chuyện trong lớp học, không nô đùa, mất trật tự trong
trường học…
2. Kỹ năng:
Rèn kỹ năng quan sát tranh hình phát hiện kiến thức
Kỹ năng thu thập thông tin, xử lí thông tin
3.Thái độ:
Giáo dục ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường
II. CHUẨN BỊ :

tượng môi trường tự nhiên bị

- Hs nghiên cứu SGK trang 161

nhiễm bẩn ,đồng thời các tính

- Kết hợp tài liệu sưu tầm

chất vật lý ,hoá học ,sinh học của

- Trao đổi nhóm thống nhất ý kiến yêu cấu nêu môi trường bị thay đổi gây tác hại
được

đến đời sống của con người và

+ Môi trường bị bẩn

các sinh vật khác

+ Thay đổi bầu không khí

- Ô nhiễm môi trường do:

+ Các chất độc hại

+ Hoạt động của con người

- HS rút ra kết luận

+ Hoạt động tự nhiên núi lửa ,lũ

Bằng kiến thức hóa học ,lý học hãy giải thích
nguyên nhân của việc phá hủy tầng ôzôn? Tác hại?
-Các chất khí thải gây độc đó là chất gì ?
-Hs nghiên cứu SGK trả lới các khí Cacbonnic
,nitơđioxit,lưu huỳnh đioxit ,bụi …
-Các chất khí độc thải ra từ hoạt động nào ?
Yêu cầu hs hoàn thành bảng 54.1
-Hs thảo luận để tìm ý kiến và hoàn thành bảng
54.1
-Mỗi nhóm hoàn thành 1 nội dung
-Liên hệ
Ở nơi gia đình em sinh hoạt có hoạt động đốt cháy
nhiên liệu gây ô nhiễm không khí không ?
Em sẽ làm gì trước tình hình đó ?
Page 22


-Hs có thể trả lời
+Có hiện tượng ô nhiễm do đun than ,bếp dầu
+Bản thân sẽ cùng đại diện khu dân cư tuyên truyền
để người dân hiểu và có biện pháp giảm bớt ô
nhiễm
Lồng ghép giáo dục bảo vệ sức khỏe:
GV cung cấp thông tin
+ Không khí bị ô nhiễm gây ngộ độc,gây bệnh ung
thư phổi, viêm phế quản… có thể dẫn đến chết
người.
+ VD: năm 1952 gây chết 5000 ở Luôn Đôn do ô
nhiễm môi trường không khí. Các nhà máy Gang –
Thép, các lò than công nghiệp… thải ra nhiều khí

Hiện nay có hơn 1000 hợp chất được chế tạo làm
hoá chất bảo vệ thực vật DDT, Picloram... và có
nhiều hoá chất được dùng trong công nghệ chế biết
thực phẩm gây hại cho sinh vật và con người như
hàn the, phẩm màu, bột sắt...
Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra rất ngiêm trọng
gây chết người do lạm dụng hóa chất trong bảo
quản, chế biến thực phẩm:như vụ ngộ độc rượu ở
Quảng Ninh gây chết người do sử dụng cồn công
nghiệp ...
Page 24


- Nước thải từ nhà máy xí nghiệp không qua xử lý
nên lượng hoá chất và các chất độc hại lớn gây ô
nhiễm môi trường:VD dòng sông Thị Vải trở thành
dòng sông chết do nước thải của nhà máy sản xuất
bột ngọt VEDAN, chôn thuốc trừ sâu của công ty
thuốc bảo vệ thực vật Nicotex Thanh Hoá ...gây
bệnh tật cho con người.

3/Ô nhiễm do các chất phóng xạ
-Gâyđột biến ở người và sinh vật

3/Ô nhiễm do các chất phóng xạ

-Gây 1 số bệnh di truyền và bệnh

+Chất phóng xạ có nguồn gốc từ đâu ?


loại?
Page 25

Sinh vật gây bệnh có nguồn gốc