I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài.
Thực hiện theo chỉ thị của ngành: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh
tích cực” là nhiệm vụ cấp thiết hiện nay. Nhưng làm sao để phát huy tính tích
cực của học sinh đang là vấn đề lớn cần giải quyết.
Thực tế giảng dạy đã cho thấy rằng chỉ khi nào học sinh tích cực chủ động
tiếp thu kiến thức thì kết quả giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học
sinh mới đạt kết quả cao nhất.
Vậy làm thế nào để phát huy được tính tích cực của học sinh trong học tập?
Đây là vấn đề không hề đơn giản nhưng lại rất cấp thiết trong thực tế giảng dạy
hiện nay.
Sinh học là một trong những bộ môn khoa học thực nghiệm. Trong quá trình
giảng dạy giáo viên thường sử dụng phương pháp thí nghiệm, vấn đáp…để giúp
học sinh tìm ra kiến thức. Sinh học lớp 8 chủ yếu nghiên cứu về cơ thể người.
Nếu sử dụng phương pháp dạy học đó để truyền đạt kiến thức cho học sinh thì
hiệu quả giảng dạy đôi khi chưa cao. Vậy giáo viên phải kết hợp sử dụng
phương pháp như thế nào để học sinh có thể tiếp thu dễ dàng và cảm thấy thích
thú học tập bộ môn?

1


Hơn thế nữa tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con lên người lớn với
nhiều thay đổi rõ rệt về tâm sinh lý. Đây là lứa tuổi diễn ra bao điều kỳ diệu,
cái tuổi cơ thể có những biến đổi bất ngờ. Lứa tuổi đó tính tình người ta như
thay đổi, đôi điều rắc rối, những nỗi băn khoăn tưởng như không ai giải đáp
được. Rắc rối vậy mà biết mấy tự hào, bởi mình đang lớn lên, đang trưởng
thành.
Vì thế việc “Giáo dục giới tính cho học sinh khối 8 về giữ gìn vệ sinh cơ thể
và quan hệ bạn bè trong tuổi dậy thì” là một việc vô cùng quan trọng, nó
không chỉ giúp các em có cái nhìn rõ ràng hơn về cơ thể mà qua đó còn biết

4. Phương pháp nghiên cứu.
Qua các đợt tập huấn của Phòng giáo dục, hội thảo mở chuyên đề về việc giáo
dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua dạy học các bộ môn nói chung và bộ
môn sinh học 8 nói riêng ở trường THCS.
Qua tham khảo nhiều tài liệu liên quan đến giáo dục giới tính cho học sinh.
Đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễn giảng dạy, từ thực tế việc học bộ môn Sinh
học của học sinh.
Phương pháp thực tế tức là theo dõi sự thay đổi tâm sinh lí của chính học sinh
mình đang giảng dậy qua các năm.
Ngoài ra có thể tìm hiểu thêm thông tin và nhận các dịch vụ chăm sóc sức
khỏe sinh sản từ:
- Các sách tham khảo có từ thư viện trường học.
- Các giáo viên bộ môn sinh học, giáo dục công dân, văn học,…
- Cán bộ y tế của các cơ sở y tế , các cộng tác viên dân số và cán bộ đoàn thể nơi
bạn đang cư trú.
- Tại các trung tâm tư vấn và dịch vụ thân thiện cho vị thành niên tại địa phương
của bạn.

3


II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận.
“Giáo dục giới tính cho học sinh khối 8 về giữ gìn vệ sinh cơ thể và quan hệ
bạn bè trong tuổi dậy thì” đây là một trong những nội dung của phong trào xây
dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, là xu hướng của xã hội hiện đại.
Bên cạnh đó khả năng đáp ứng của bộ môn sinh học, đặc biệt sinh học 8 đối
với đề tài này là rất lớn, tin tưởng đội ngũ giáo viên của chúng ta có thể tiếp cận
và thực hiện được.
Thực tế việc giáo dục toàn diện cho học sinh, trong đó có “Giáo dục giới tính

thì”cho học sinh thông qua chương trình sinh học 8 có rất nhiều thuận lợi, đem
lại hiệu quả giáo dục thiết thực.
Trang thiết bị, phục vụ cho công tác dạy học bộ môn sinh học từng bước được
đầu tư.
Đa số học sinh chăm ngoan, ham học và cầu tiến.
Phụ huynh quan tâm đến việc học tập của con em mình.
Giáo viên dạy bộ môn sinh học tâm huyết, vững về tay nghề, có kiến thức xã
hội và kỹ năng sống chuẩn mực.
Khó khăn:

5


Các vùng đặc biệt khó khăn chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số với phong
tục tập quán còn nhiều lạc hậu, trình độ dân trí thấp, nhận thức của nhân dân còn
nhiều hạn chế, đời sống của bà con tuy có cải thiện nhưng còn không ít khó
khăn.
Nhận thức xã hội giữa vùng khó khăn so với các vùng thuận lợi khác khoảng
cách còn rất lớn, kỹ năng sống của con em vùng khó nói riêng còn nhiều hạn
chế, yếu kém.
Sự quan tâm đến việc học hành, giáo dục con em của phần lớn bà con địa
phương chưa được chú trọng, chủ yếu giao trắng cho nhà trường.
Sự đầu tư trang thiết bị của nhà nước đối với trường học thuộc các xã vùng
sâu vùng xa còn rất hạn chế ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng tiếp thu kiến
thức của các em cũng như khả năng phát triển các năng lực tư duy, các kỹ năng
sống cần thiết khác.
Chế độ đãi ngộ đối với giáo viên chưa kịp thời ảnh hưởng không nhỏ đối với
công tác giảng dạy và giáo dục học sinh.
c. Các nguyên nhân, các yếu tố tác động thực trạng trên.
Giáo viên dạy bộ môn sinh vững về tay nghề, có kinh nghiệm về giáo dục kỹ

triển được các kỹ năng nắm bắt, hiểu, vận dụng và xử lý được các kiến thức đó
vào cuộc sống, vào việc vệ sinh cơ thể, tránh xa các tác động xấu ảnh hưởng đến
học tập và tương lai của các em.
Trang thiết bị, phục vụ cho công tác dạy ở các xã vùng sâu vùng xa vùng đặc
biệt khó khăn từng bước được đầu tư mua sắm như tranh ảnh, mô hình, dụng cụ
thí nghiệm thực hành...vv song vẫn còn rất nhiều bất cập, hạn chế làm ảnh
hưởng không nhỏ đến khả năng tiếp thu kiến thức của các em cũng như khả
năng phát triển các năng lực tư duy, các kỹ năng sống cần thiết khác.
Đa số học sinh chăm ngoan, ham học và cầu tiến.
Bên cạnh nhiều phụ huynh quan tâm đến việc học tập của con em mình vẫn
còn không ít phụ huynh hầu như không quan tâm, để mặc các em muốn học thì
học, không học thì thôi, hoặc ép các em bỏ học đi làm phụ giúp gia đình. Để các
em lập gia đình sớm....vv, việc giáo dục các em thông qua mối quan hệ giữa nhà
trường - gia đình – xã hội thiếu hiệu quả.
7


Giáo viên dạy bộ môn sinh vững về tay nghề, có kinh nghiệm về giáo dục kỹ
năng sống, hết lòng vì học sinh. Tuy nhiên chế độ đãi ngộ đối với giáo viên chưa
kịp thời ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giảng dạy và giáo dục học sinh
nói chung và bộ môn sinh học nói riêng.
Đa số các em học sinh thường rất yêu thích bộ môn sinh học nhất là sinh học 8
vì môn sinh học 8 cung cấp một số kiến thức cơ bản về cấu tạo và chức năng của
các hệ cơ quan trong cơ thể người. Qua đó giúp các em học sinh hiểu và vận
dụng các kiến thức đó vào cuộc sống, vào việc vệ sinh cơ thể, tránh xa các tác
động xấu ảnh hưởng đến bản thân. Nâng cao năng lực nhận thức và các kỹ năng
sống cần thiết khác.
Học sinh vùng đặc biệt khó khăn, học sinh là người dân tộc thiểu số khả năng
nhận thức còn hạn chế nên việc truyền đạt kiến thức sinh học 8 cũng như giáo
dục các em nâng cao năng lực nhận thức, hình thành và phát triển các kỹ năng

Xuất tinh là hiện tượng tinh dịch (tinh trùng và dịch nhờn) từ trong hệ sinh
dục nam giới phóng ra ngoài. Bạn trai lớn lên đến một lúc nào đó có khả năng
này. Có nhiều bạn trai xuất tinh không có kích thích lúc ngủ gọi là mộng tinh.
Là hiện tượng bình thường ở nam giới, đánh dấu tuổi dậy thì chính thức ở nam.
* Hiện tượng kinh nguyệt:
Ở người và một số động vật có hiện tượng kinh nguyệt. Vậy hiện tượng kinh
nguyệt ở người xảy ra như thế nào?
Trứng rụng là do sự tác động của kích thích tố của tuyến yên tiết ra. Khi trứng
rụng bao noãn biến thành thể vàng, tiết ra một loại kích thích tố kìm hãm sự hoạt
động của tuyến yên đối với sự chín trứng. Cùng với sự giảm kích thích tố của
thể vàng, lớp niêm mạc xốp rộp lên và cuối cùng bong ra gây hiện tượng đứt các
mạch máu nhỏ làm chảy máu (hành kinh) trong 3 – 4 ngày. Hiện tượng này xảy
ra theo chu kỳ (hàng tháng) 28 – 32 ngày. Đây là dấu hiệu chứng tỏ trứng không
được thụ tinh và cũng là hiện tượng sinh lý bình thường, đánh dấu tuổi dậy thì
chính thức ở người con gái, tuổi đã có khả năng sinh con.
* Thụ tinh –Thụ thai:

9


Nếu trứng gặp được tinh trùng trong ống dẫn trứng ( ở 1/3 phía ngoài), sẽ xảy
ra sự thụ tinh để tạo thành hợp tử. Hợp tử phân chia và bám vào lớp niêm mạc tử
cung đã được chuẩn bị sẵn để làm tổ và phát triển thành thai gọi là sự thụ thai.
3.2. Phương pháp giảng giải.
Đây cũng là phương pháp dùng lời nói, thường sử dụng khi giải thích các vấn
đề. GV nêu ra các dẫn chứng để làm rõ những kiến thức mới và khó về giới tính.
VD: Khi nói về cấu tạo cơ quan sinh dục nam Giáo viên có thể giải thích cho
học sinh vị trí của tinh hoàn là nằm ngoài cơ thể vì việc sản xuất tinh trùng tại
ống sinh tinh cần nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể (330C– 340C).
3.3. Phương pháp vấn đáp.

vi khuẩn hoạt động. Nên phải thường xuyên giữ gìn vệ sinh. Chú ý trong thời
gian này nên ít vận động, không được ngâm mình ở những nơi nước dơ bẩn,…
nên thường xuyên tắm rửa bằng nước ấm và xà phòng. Một số bạn gái bị đau
bụng, đau lưng, đau đầu,… trước và trong khi hành kinh. Đó là do chất
prostaglandin mà cơ thể tạo ra để gây co bóp tử cung giúp niêm mạc bong và
thải ra ngoài. Nếu có nhiều prostaglandin, bạn đau nhiều, thậm chí có thể buồn
nôn và đi ngoài nữa. Nhưng đau hành kinh không phải là bệnh, bạn gái mới lớn
có thể đau bụng vì các chất nội tiết trong cơ thể còn chưa ổn định. Trong thời
gian đau có thể dùng Cao ích mẫu hoặc thuốc điều kinh của Đông y; ngoài ra
khi đau nhiều cũng có thể dùng một số loại thuốc giảm đau như ibuprofen,
aspirin, alaxan…
* Giảng giải: Ngoài ra còn có những dấu hiệu khác:
- Lớn nhanh; da trở nên mịn màng; hông nở rộng; mông, đùi phát triển. Cũng
như nam nên chọn quần áo kích cở phù hợp với cơ thể.
- Mọc lông nách, lông mu. Tuyến mồ hôi, tuyến nhờn phát triển.Cũng như
nam nên thường xuyên vệ sinh, nếu không tốt gây ra các bệnh về da liễu hay là
nơi trú ẩn của những vi khuẩn gây bệnh.
- Bộ phận sinh dục và vú phát triển. Phải chọn và mặc quần áo lót phù hợp
với cơ thể đồng thời phải kín đáo và không gây khó chịu cho cơ thể.
Trong thời gian dậy thì cả nam và nữ đều có hiện tượng xuất hiện mụn trứng
cá. Đó là vì các tuyến nhờn bên dưới da tăng cường hoạt động, đào thải nhiều
11


qua da. Khi một chút bã nhờn không thoát khỏi mặt da nó dần dần tích lại thành
một “cục” nhỏ màu trắng trắng vàng vàng, chính là trứng cá. Không nên nặn
mụn, vì nặn khiến mụn lan ra. Còn nếu “không thể dừng được” bạn chỉ nặn các
nốt “đã chín” và dễ nặn. Trước khi nặn nên rửa tay sạch để tránh gây nhiễm
trùng. Nên ăn nhiều rau, quả, thức ăn nhiều chất xơ giúp bài tiết dễ dàng; cũng
nên rửa mặt sạch sẽ, chà xát mặt nhẹ nhàng giúp máu lưu thông, nhưng chớ rửa


13


Mẹ 16 tuổi sinh con

Những bé trai được sinh vào tuần 22

4 tháng tuổi nặng 300g

đến tuần 27 có tỉ lệ chết yểu cao nhất

Theo thống kê mới nhất của Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam: Trung bình
mỗi năm cả nước có khoảng 300.000 ca nạo hút thai ở độ tuổi 15 - 19, trong đó
60 - 70% là học sinh, sinh viên .
Với con số kỷ lục này, Việt Nam trở thành nước có tỷ lệ nạo phá thai ở tuổi vị
thành niên cao nhất Đông Nam Á và đứng thứ 5 trên thế giới.
• Vậy nếu lỡ mang thai mà không muốn sinh thì giải quyết như thế nào?

14


• Và kết quả là:
+ GV đưa một loạt các hình ảnh đau thương.
+ Sau đó GV tổng kết – nêu ý chính của bài theo mục đích.

15


16


3.5. Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.
19


Lớp được chia thành các nhóm nhỏ (4-6 HS) được duy trì trong cả tiết học
hay thay đổi tuỳ theo hoạt động. Các nhóm được giao cùng nhiệm vụ hoặc khác
nhau. Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí để ghi chép các ý kiến thảo luận.
Các bước tiến hành:
* Làm việc chung cả lớp: GV nêu vấn đề, phân công nhiệm vụ cho các nhóm,
cung cấp tài liệu.
* Làm việc theo nhóm: + Từng cá nhân làm việc độc lập.
+ Trao đổi ý kiến trong nhóm.
+ Các nhóm thảo luận dưới nhiều hình thức.
*Thảo luận tổng kết trước toàn lớp:
Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả ⇒ Thảo luận chung ⇒ GV tổng kết ý kiến
các nhóm.
VD: Khi dậy bài “Các bệnh lây truyền qua đường sinh dục” GV có thể yêu
cầu HS vẽ sơ đồ tư duy để tổng hợp kiến thức toàn bài bằng phương pháp thảo
luận nhóm.
* Làm việc theo nhóm:
- Mỗi nhóm 6 HS: các nhóm thảo luận và trình bày lên khổ giấy lớn.
- Cử đại diện trình bày về ý tưởng và sản phẩm của nhóm.
* Tổng kết: GV tổng kết trên cơ sở kết quả thảo luận của nhóm rồi có thể giới
thiệu sơ đồ minh họa:

20


3.6. Phương pháp dạy học đặt vấn đề và giải quyết vấn đề.

Tiếp xúc thông thường Dùngchung bát đĩa

Muỗi đốt

*Kết luận:
+ Các con đường lây nhiễm HIV/AIDS là:
- Qua đường máu.
- Quan hệ tình dục không an toàn.
22


- Lây từ mẹ sang con.
+ Các con đường không lây nhiễm HIV/AIDS là:
- Giao tiếp thông thường: ôm hôn, bắt tay, nói chuyện, ho, hắt hơi,...
- Dùng chung nhà tắm, bể bơi, bồn tắm, mặc chung quần áo, ngồi chung ghế,...
- Ăn uống chung bát đũa, cốc chén,...
- Côn trùng đốt như muỗi.
- Hiến máu an toàn…
3.7. Phương pháp giao cho HS làm các bài tập ở nhà
Các bài tập giúp cho HS vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn.Vì vậy
hình thành cho HS kĩ năng học tập, kĩ năng “Giáo dục giới tính cho học sinh
khối 8 về giữ gìn vệ sinh cơ thể và quan hệ bạn bè trong tuổi dậy thì”
Ví dụ: Bài “ Đại dịch AIDS: Thảm họa của loài người ”
GV cho HS quan sát một hình ảnh về biểu tượng Ruy băng đỏ, biểu tượng đó
đại diện cho cuộc chiến nào? Em đã làm gì để thực hiện cuộc chiến đó?

HS dựa vào kiến thức của bài học và hiểu biết của bản thân về nhà phải nêu
được biểu tượng Ruy băng đỏ được dùng đại diện cho cuộc chiến chống AIDS
trên thế giới. Từ đó đề ra được những việc làm góp phần thực hiện cuộc chiến
chống AIDS trên thế giới như:

này bắt đầu để ý đến những bạn khác giới. Giữa đám đông bạn bè, có thể có một
bạn nào đó trở thành “đối tượng”, mà bạn hay nghĩ tới, thích lại gần. Đó là
những rung động trong sáng buổi ban đầu, có thể khiến bạn muốn hoàn thiện
mình để đẹp hơn trong mắt “người ta”. Sự hấp dẫn có thể khá mạnh mẽ, làm bạn
xúc động, nhưng bạn hãy tin rằng tình cảm lúc này phần nhiều là cảm tính, rồi
nó sẽ qua đi tự nhiên như nó đến vậy thôi. Tình cảm tuổi học trò rất đáng quý, ta
hãy nâng niu nó, nhưng hãy chờ đợi những tình cảm thật sự sâu sắc sau này.
24


3/ Một hiện tượng đáng chê trách:
Đa số các bạn gái thường phẫn nộ đối với việc một số bạn nam quấy nhiễu
bạn gái bằng những lời lẽ, hành vi xấu. Họ túm tụm đứng chắn ngoài cổng
trường, chọc ghẹo trên đường đến trường hoặc quấy nhiễm ngay trong lớp khiến
các bạn gái luôn nơm nớp lo sợ. Làm một số bạn gái không dám đến trường
hoặc về nhà. Còn những người không bao giờ biết ân hận vì những hành động
xấu của mình khi lớn lên sẽ mãi mãi không biết cách sống với người khác giới.
Không những mọi người không có cảm tình với họ, mà trong cuộc sống lứa đôi
họ sẽ mất đi nhiều hạnh phúc. Hãy học tính tốt bụng và thương yêu người thân,
bạn bè và mọi người xung quanh. Điều đó mang lại cho bạn vẻ đẹp tâm hồn
không dễ gì có được.
4/ Một số tri thức bạn trẻ cần biết:
4.1/ Tình dục an toàn:
Lời khuyên hàng đầu đối với tuổi mới lớn là đừng vội yêu và nhất thiết không
nên quan hệ tình dục. Tuy vậy không thể phủ nhận sự thật là có những bạn vội
vàng trong việc ấy, kết quả là những sự cố phá thai hoặc sinh con rất đau lòng.
Lại cũng có những bạn mắc bệnh mà giấu diếm rất tội nghiệp, không chữa trị
nên có thể bị hậu quả về sau. Đang ở tuổi học tập, bạn trẻ chúng ta cần xây dựng
cho mình một nhân cách tốt và không ngừng trau dồi tri thức. Bổ sung cho mình
những hiểu biết về tình dục an toàn, đây là những kiến thức cần thiết cho cả