HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA MÔI TRƯỜNG

= = = =¶¶¶ = = = =

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI:
ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ RÁC THẢI
SINH HOẠT VÀ NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN
TẠI ĐỊA BÀN XÃ MINH TÂN, HUYỆN ĐÔNG HƯNG,
TỈNH THÁI BÌNH

Người thực hiện
Lớp
Khóa
Chuyên ngành
Giáo viên hướng dẫn

:
:
:
:
:

NGUYỄN THỊ PHA
MTA
57
MÔI TRƯỜNG
TS. NGUYỄN THANH LÂM


MTA
57
MÔI TRƯỜNG
TS. NGUYỄN THANH LÂM
MINH TÂN, ĐÔNG HƯNG,
THÁI BÌNH

HÀ NỘI - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận tốt
nghiệp này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc.
Sinh viên

Nguyễn Thị Pha

i


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp, ngoài sự nỗ lực của bản thân, em đã
nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô hướng dẫn, các thầy cô bộ môn
quản lý môi trường, gia đình cùng toàn thể bạn bè đã giúp em hoàn thành khóa
luận này. Để có được kết quả như ngày hôm nay, đầu tiên em xin gửi lời cảm
ơn chân thành tới tất cả các thầy giáo, cô giáo trong khoa Môi trường – Học
viện Nông nghiệp Việt Nam. Trong 4 năm học tập và rèn luyện tại trường, sự

DANH MỤC BẢNG................................................................................................................................................x
DANH MỤC HÌNH...............................................................................................................................................xii
........................................................................................................................................xiii
MỞ ĐẦU...................................................................................................................................................................1
Tính cấp thiết của đề tài.............................................................................................................................1
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài...................................................................................................................2
Yêu cầu của đề tài.......................................................................................................................................3
Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU................................................................................4
1.1.

Cơ sở khoa học quản lý rác thải sinh hoạt..........................................................................................4

1.2. Các khái niệm chung............................................................................................................................4
1.2.1.1. Khái niệm chất thải................................................................................................................4
1.2.1.2. Khái niệm chất thải rắn..........................................................................................................4
1.2.1.3. Khái niệm rác thải sinh hoạt..................................................................................................4
1.2.1.4. Khái niệm quản lý rác thải.....................................................................................................4
1.2.1.5. Quản lý tổng hợp chất thải rắn...............................................................................................5
Hình 1.1: Thứ tự ưu tiên quản lý chất thải rắn..................................................................................................5
(https://duancapnuocvavesinh.files.wordpress.com/2011/05/afbeelding3.png).............................................5
1.3. Nguồn gốc, thành phần, đặc điểm và phân loại rác thải sinh hoạt......................................................6
1.3.1.1. Nguồn gốc phát sinh rác thải sinh hoạt..................................................................................6
Hình 1.2 Các nguồn phát sinh chất thải..............................................................................................................7
1.3.1.2. Thành phần rác thải sinh hoạt................................................................................................7
Bảng 1.1.Thành phần chủ yếu của rác thải sinh hoạt (%)................................................................................8
Bảng 1.2 Thành phần hóa học của các câu tử trong phế thải...........................................................................8

iii



5-10%; ở các khu dân cư nằm xa các trục đường giao thông lớn thì hầu hết rác thải chưa
được thu gom. Do kinh phí hạn hẹp nên việc thu gom rác không triệt để, không hiệu
quả, gây mất vệ sinh môi trường và ảnh hưởng đến cảnh quan bộ mặt nông thôn. Hiện

iv


nay hầu hết các xã đều đã có quy hoạch địa điểm tập kết rác thải, có nơi xây được bãi đổ
rác, có nơi xây bể chứa, có nơi đổ rác tự nhiên trên mặt đất. Điểm tập kết ở nông thôn
thường là ngoài cánh đồng, gần nghĩa địa hoặc ở ven đê, bãi sông... việc xử lý rác cũng
rất đa dạng, có nơi chôn lấp rác, có nơi đốt hủy rác, có nơi chuyển tiếp đến cơ sở xử lý
tập trung, tuy nhiên việc này cũng gặp khó khăn vì xe chở rác chuyên dụng chỉ hoạt
động tốt khi rác tập kết được tập trung các xe gòong chuyên dùng (bán tự động), vì vậy
khi rác đổ tràn lan ra bãi phải huy dộng người xúc đổ lên xe thì hầu hết các xã không có
kinh phí chi cho việc này.................................................................................................24
Bảng 1.7 Các biện pháp xử lý chất thải rắn sinh hoạt cấp xã, thị trấn (%).................................................25
Hình 1.5 Các công nghệ hiện đang được sử dụng để xử lý, tiêu hủy RTSH................................................26
Hình 1.6 Tỷ lệ tái sử dụng rác thải ở hai thành phố lớn ở Việt Nam...........................................................26
1.11.1.3. Đánh giá chung về các giải pháp quản lý hiện tại Việt Nam.............................................27
1.4. Nhận thức và sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý rác thải sinh hoạt.......................28
1.4.1. Hoạt động tham gia của người dân trong công tác quản lý RTSH..............................................28
1.4.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong hoạt động quản lý RTSH........29
.................................................................................................................................................................................31
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG NGHÊN CỨU...............................................................32
2.1 Đối tượng nghiên cứu ........................................................................................................................32
2.4.1. Thu thập tài liệu thứ cấp.................................................................................................................32
2.4.2. Phương pháp lựa chọn địa điểm phỏng vấn..................................................................................33
2.4.3. Phương pháp điều tra phỏng vấn...................................................................................................33
2.5. Xử lý số liệu.....................................................................................................................................................34
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU...............................................................................................................35

Bảng 3.8 : Hình thức xử lý RTSH tại xã Minh Tân.........................................................................................57
Hình 3.8: Hình ảnh người dân thôn Duy Tân đốt rác ven đường(22/03/2016)............................................58
Hình 3.9: Người dân thôn Hưng Sơn mang rác thải sinh hoạt ra đổ bờ sông(10/04/2016).......................58
3.4.1. Công tác tuyên truyền, giáo dục vệ sinh môi trường......................................................................60
.................................................................................................................................................................................60

vi


Hình 3.10. Nhận xét của người dân về công tác tuyên truyền BVMT của địa phương..............................60
Hình 3.11: Học sinh trường tiểu học xã Minh Tân dọn vệ sinh quanh trường vào 24 hàng
tháng(24/03/2016)..................................................................................................................................................61
Hình 3.12: Ý thức tham gia các phong trào cải thiện MT địa phương của người dân..............................62
Hình 3.13: Đánh giá của người dân về môi trường hiện nay do RTSH........................................................62
Bảng 3.9. Nhận thức người dân về phân loại rác tại nguồn............................................................................63
3.5.1 Giải pháp chung...............................................................................................................................65
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ..............................................................................................................................71
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................................................................74
PHỤ LỤC I.............................................................................................................................................................76
Hình I.1: Cân RTSH của hộ gia đình ông Nguyên Đăng Thuấn thôn Hưng Sơn (09/03 và 13/03/2016).76
Hình I.2: Một số hộ gia đình không đổ rác đúng nơi quy định (05/03/2016)...............................................76
Hình I.3: Học sinh trường Tiểu học xã Minh Tân dọn dẹp khuôn viên xung quanh trường học
(24/03/2016) ............................................................................................................................................................77
..................................................................................................................................................................................77
HìnhI.4: Phỏng vấn hộ gia đình ông Nguyễn Đăng Thuấn thôn Hưng Sơn, xã Minh Tân, huyện Đông
Hưng, tỉnh Thái Bình (10/04/2016).....................................................................................................................77
..................................................................................................................................................................................77
HìnhI.5: Phỏng vấn hộ gia đình ông Trần Cao Quý thôn Hưng Sơn, xã Minh Tân, huyện Đông Hưng,
tỉnh Thái Bình (10/04/2016).................................................................................................................................77
HìnhI.6: Tải đựng RTSH nhà ông Vũ Văn Đông thôn Duy Tân, Minh Tân, Đông Hưng, Thái Bình

Chính phủ

CT

Chất thải

CTR

Chất thải rắn

CTRSH

Chất thải rắn đô thị

MT

Môi trường

NĐ

Nghị định

QĐ

Quyết định

RTSH

Rác thải sinh hoạt


Ngân hàng Thế giới

ix


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Thành phần chủ yếu của rác thải sinh hoạt (%)......Error: Reference
source not found
Bảng 1.2 Thành phần hóa học của các câu tử trong phế thải. Error: Reference
source not found
Bảng 1.3 Lượng phát sinh chất rắn đô thị một số nước.........Error: Reference
source not found
Bảng 1.4 Rác thải sinh hoạt đô thị phát sinh năm 2007-2010Error: Reference
source not found
Bảng 1.5 Định mức phát sinh RTSH tại các đô thị Việt Nam năm 2020Error:
Reference source not found
Bảng 1.6 Phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại các vùng nông thôn.........Error:
Reference source not found
Bảng 1.7 Các biện pháp xử lý chất thải rắn sinh hoạt cấp xã, thị trấn (%)
....................................................Error: Reference source not found
Bảng 3.1 Hiện trạng dân số tại xã phân bố tại 5 thôn. Error: Reference source
not found
Bảng 3.2 Kết quả cân rác và ước lượng của các hộ gia đình. Error: Reference
source not found
Bảng 3.3 Hệ số phát sinh RTSH của toàn xã Minh Tân........Error: Reference
source not found
Bảng 3.4 Khối lượng RTSH phát sinh trong địa bàn xã........Error: Reference
source not found
Bảng 3.5 Khối lượng RTSH của các hộ vào ngày thường và ngày nghỉ Error:
Reference source not found


Phân loại và các biện pháp xử lý rác thải sinh hoạtError: Reference
source not found

Hình 1.4

Hệ thống quản lý chất thải ở một số đô thị Việt Nam.............Error:
Reference source not found

Hình 1.5

Các công nghệ hiện đang được sử dụng để xử lý, tiêu hủy RTSH
....................................................Error: Reference source not found

Hình 1.6

Tỷ lệ tái sử dụng rác thải ở hai thành phố lớn ở Việt Nam......Error:
Reference source not found

Hình 3.1

Vị trí địa lý của xã Minh Tân, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình
....................................................Error: Reference source not found

Hình 3.2

Các nguồn phát sinh RTSH tại hộ gia đình.Error: Reference source
not found

Hình 3.3


Hình 3.10 Nhận xét của người dân về công tác tuyên truyền BVMT của địa
phương........................................Error: Reference source not found
Hình 3.11 Học sinh trường tiểu học xã Minh Tân dọn vệ sinh quanh trường
vào 24 hàng tháng(24/03/2016). .Error: Reference source not found
Hình 3.12 Ý thức tham gia các phong trào cải thiện MT địa phương của
người dân....................................Error: Reference source not found
Hình 3.13 Đánh giá của người dân về môi trường hiện nay do RTSH....Error:
Reference source not found
.

xiii


MỞ ĐẦU
Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với sự phát triển chung của Thế Giới, nền kinh tế của Việt Nam
đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đang diễn ra hết sức khẩn trương, bộ mặt của nước ta có nhiều chuyển
biến tích cực. Tuy nhiên gia tăng dân số cùng với quá trình công nghiệp hóa
đã và đang gây sức ép cho môi trường, tác động không nhỏ đến chất lượng
cuộc sống cũng như sự phát triển bền vững của đất nước. Một trong những tác
động đó chính là vấn đề rác thải sinh hoạt. Hiện nay rác thải sinh hoạt đang
chiếm một tỷ lệ cao trong tổng khối lượng chất thải rắn và vẫn có xu hướng
tăng do sự phát triển không ngừng của xã hội. Lượng rác ngày càng tập trung
nhiều gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt hàng ngày
của người dân. Với lượng rác thu gom được trên toàn thế giới từ 2,5 đến 4 tỉ
tấn một năm, thế giới hiện có lượng rác tương đương với sản lượng ngũ cốc
(đạt 2 tấn) và sắt thép (1 tỉ tấn). Theo báo cáo của Ngân hàng thế giới WB,
con người sẽ thải ra môi trường hơn 11 triệu tấn chất thải rắn mỗi ngày vào

rác thải sinh hoạt của xã ngày càng tăng mà vấn đề quản lý rác thải sinh hoạt
chưa thực sự chú trọng quan tâm. Lượng rác thải tăng lên khiến tình trạng môi
trường ngày càng xấu đi. Nguyên nhân có thể là do các biện pháp quản lý từ
các cấp chưa phù hợp, quan trọng hơn là ý thức của người dân trong BVMT
về rác thải sinh hoạt còn chưa cao. Do đó việc thực hiện đề tài:“Đánh giá
công tác quản lý rác thải sinh hoạt và nhận thức của người dân tại địa bàn
xã Minh Tân, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình” là cần thiết để đánh giá
công tác quản lý rác thải sinh hoạt hiện tại ở xã Minh Tân từ đó làm cơ sở để
đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp hơn.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Đánh giá được công tác quản lí rác thải sinh hoạt và nhận thức của
người dân tại xã Minh Tân, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình từ đó đề xuất
một số giải pháp quản lý rác thải tại đây.

2


Yêu cầu của đề tài
- Đánh giá được lượng rác thải sinh hoạt (RTSH) và hệ số phát thải,
thành phần RTSH tại các hộ gia đình
- Hiện trạng quản lý thu gom RTSH tại xã.
- Đánh giá được nhận thức của người dân về RTSH tại địa phương.
- Đề xuất được các giải pháp phù hợp với điều kiện của địa phương
nhằm giảm thiểu lượng phát sinh rác thải.

3


Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Cơ sở khoa học quản lý rác thải sinh hoạt

4


Vận chuyển chất thải là quá trình chuyên chở chất thải từ nơi phát sinh
đến nơi xử lý, có thể kèm theo hoạt động thu gom, lưu giữ (hay tập kết) tạm
thời, trung chuyển chất thải và sơ chế chất thải tại điểm tập kết hoặc trạm
trung chuyển. (Nghị định số 38/2015/NĐ – CP ngày 24/4/2015 về quản lý
chất thải và phế liệu).
Xử lý chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật
(khác với sơ chế) để làm giảm, loại bỏ, cô lập, cách ly, thiêu đốt, tiêu hủy,
chôn lấp chất thải và các yếu tố có hại trong chất thải (Nghị định số
38/2015/NĐ – CP ngày 24/4/2015 về quản lý chất thải và phế liệu).
1.2.1.5. Quản lý tổng hợp chất thải rắn
Quản lý CTR tổng hợp là một chương trình toàn diện từ ngăn ngừa, tái
chế, tái sử dụng, sản xuất phân compost và đồ bỏ chất thải. Một hệ thống
quản lý CTR tổng hợp được xem là hiệu quả khi ngăn ngừa, tái chế và quản lý
CTR theo hướng bảo vệ sức khỏe con người và môi trường hiệu quả nhất.

Hình 1.1: Thứ tự ưu tiên quản lý chất thải rắn
(https://duancapnuocvavesinh.files.wordpress.com/2011/05/afbeelding3.png)

5


Thứ tự ưu tiên quản lý CTR được ưu tiên từ tiết giảm tại nguồn đến tái
sử dụng để tăng tính hiệu quả nhất, giá trị kinh tế ít nhất, thiệt hại sinh thái ít
nhất. Cuối cùng mới quản lý chất thải rắn theo phương pháp thiêu đốt và sử
dụng bãi chôn lấp, bởi vì đây là phương pháp ít hiệu quả nhất, giá trị kinh tế
lãng phí nhiều nhất, thiệt hại sinh thái nhiều nhất.
1.3.

RTSH là tập hợp không đồng nhất, tính không đồng nhất này được biểu hiện
ở sự không kiểm soát được các nguyên liệu ban đầu dùng cho sinh hoạt và
thương mại. Sự không đồng nhất này tạo ra một số đặc tính khác biệt trong
thành phần RTSH.
- Thành phần cơ học: thành phần chủ yếu của rác thải ở nước ta là chất
hữu cơ có thể phân hủy được (chiếm 41,98 %), các chất này phần lớn bắt
nguồn từ rác ở các chợ và khu thương mại và các hộ gia đình.
+ Các chất dễ bị phân hủy sinh học: thực phẩm thừa, cuộng lá rau, lá
rau, lá cây, xác động vật chết, vỏ hoa quả, ....
+ Các chất khó phân hủy sinh học: gỗ, cành cây, cao su, túi nilong
+ Các chất không bị phân hủy sinh học: kim loại, thủy tinh, mảnh sành,
sứ, ngói, vôi, vữa, vỏ ốc hến, .....
Các chất thải vô cơ, đặc biệt là kim loại được thu hồi để tái sinh ngay
tại nguồn phát sinh nên hàm lượng của chúng trong rác chiếm tỉ lệ thấp, ta có
thể thấy trong bảng 1.1.

7


Bảng 1.1.Thành phần chủ yếu của rác thải sinh hoạt (%)
Thành phần
Tỷ lệ
Rác hữu cơ
41,98
Giấy
5,27
Nhựa, cao su
7,19
Len, vải
1,75


C
48,0
34,4
44,0
60,0
55,0
78,0
60,0
47,8
49,5

Thành phần các nguyên tố( %)
H
O
N
S
Nguyên tố trơ
6,4
37,6
2,6
0,4
5,0
6,0
44,0
0,3
0,2
6,0
5,9
44,6

8


1.3.1.3. Phân loại rác thải sinh hoạt
RTSH có thành phần và tính chất rất đa dạng, thông thường người ta
phân loại RTSH theo khả năng phân hủy để có biện pháp xử lý phù hợp.
a. Phân loại theo nguồn phát sinh
- Chất thải sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các đô thị, nông thôn, khu
dân cư, các trung tâm dịch vụ, công viên,..
- Chất thải công nghiệp: phát sinh trong quá trình sản xuất công nghiệp
và thủ công nghiệp
- Chất thải xây dựng: đất đá, gạch, vôi vữa, bê tông vỡ, đồ gỗ, kim loại
do hoạt động xây dựng tạo ra.
- Chất thải nông nghiệp: sinh ra do hoạt động nông nghiệp như trồng
trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản trước và sau thu hoạch.
b. Phân loại theo mức độ nguy hại
- Chất thải nguy hại: chất thải dễ gây phản ứng, dễ cháy nổ, ăn mòn,
nhiễm khuẩn độc hại, chứa chất phóng xạ, kim loại nặng. Các chất này tiềm
ẩn nhiều khả năng gây sự cố rủi ro, nhiễm độc đe dọa sức khỏe con người và
sự phát triển của động thực vật, đồng thời là nguồn lam truyền ô nhiễm môi
trường đất, nước, không khí.
- Chất thải không nguy hại: là các chất thải không chứa các chất và các
hợp chất có các tính chất nguy hại. Thường là các chât thải phát sinh trong
sinh hoạt gia đình, đô thị....
c. Phân loại theo thành phần
- Chất thải vô cơ: là các chất thải có nguồn gốc vô cơ như tro, bụi, xỉ,
vật liệu xây dựng như gạch, vữa, thủy tinh, gốm sữ, một số loại phân bón, đồ
dùng thải bỏ gia đình.
- Chất thải hữu cơ: là chất thải có nguồn gốc hữu cơ như thực phẩm
thừa, chất thải từ lò giết mổ, chăn nuôi, dung moi, nhựa, dầu mỡ và các loại

Hình 1.3 Phân loại và các biện pháp xử lý rác thải sinhlấp
hoạt

Chất hữu cơ dễ
phân hủy

10

Chôn, đốt