ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN MẠNH HÙNG

NGHIÊN CỨU VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG
CỦA
NGƢỜI LÃNH ĐẠO NHÀ TRƢỜNG ĐỐI VỚI VIỆC ỨNG DỤNG ICT
TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN MẠNH HÙNG

NGHIÊN CỨU VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA
NGƢỜI LÃNH ĐẠO NHÀ TRƢỜNG ĐỐI VỚI VIỆC ỨNG DỤNG ICT
TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Nguyễn Mạnh Hùng
i


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

CNTT&TT

Công nghệ thông tin và truyền thông

CSVC

Cơ sở vật chất

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GV

Giáo viên

HS


Thành phố

UBND

Ủy ban nhân dân

i
i


MỤC LỤC
Lời cảm ơn ..................................................................................................

i

Danh mục viết tắt .......................................................................................

ii

Mục lục .......................................................................................................

iii

Danh mục bảng.......... ................................................................................

vi

Danh mục sơ đồ, biểu đồ..... .......................................................................


15

1.2.1. Ứng dụng ICT trong trường học .......................................................

17

1.2.2. Biện pháp quản lý sử dụng ICT ........................................................

20

1.2.3. Lãnh đạo ICT ....................................................................................

21

1.2.3. Vai trò và chức năng .........................................................................

21

1.3. Các ứng dụng của ICT trong trường THPT .............................................

21

1.3.1. Ứng dụng trong dạy học và giáo dục ở các trường THPT......................

24

1.3.2. Ứng dụng trong quản lý trường THPT .................................................
1.4. Vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối với việc ứng dụng

31

47

2.1.2. Giới thiêụ các trường THPT trong mẫu nghiên cứu .........................

48

2.2. Mục tiêu và nội dung đánh giá thực trạng ...........................................

52

2.2.1. Mục tiêu.............................................................................................

52

2.2.2. Nội dung............................................................................................

52

2.3. Các phương pháp đánh giá...................................................................

53

2.3.1. Điều tra bằng phiếu hỏi .....................................................................

53

2.3.2. Phỏng vấn..........................................................................................

54


C
3
3
i


54

65

79
79

68

79
79

75
757678


3.1.3. Tính thực tiễn ....................................................................................

80

3.1.4. Tính đồng bộ .....................................................................................

80


chuẩn ...........................................................................................................
3.2.2.4. Biện pháp 4. Bồi dưỡng các kĩ năng ICT cho GV.........................

90

3.2.2.5. Biện pháp 5. Đảm bảo các điều kiện ICT cho việc ứng dụng
trong nhà trường .........................................................................................

92

3.2.2.6. Biện pháp 6. Lập kế hoạch chiến lược và triển khai nhằm đẩy
mạnh ứng dụng ICT trong nhà trường trong một tương lai dài ..................

94

3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp .........................................................

97

3.4. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp...............

99

Kết luận chương 3 ....................................................................................... 104
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ........................................................... 105
1. Kết luận .................................................................................................. 105
2. Khuyến nghị ............................................................................................ 106
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................ 108
PHỤ LỤC ................................................................................................... 110


Bảng 3.2. Tổng hợp khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của
các biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường
đối với việc ứng dụng ICT .......................................................................... 102

vi


DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp phát huy chức năng và vai
trò của lãnh đạo nhà trường trong việc ứng dụng ICT vào các trường
THPT tại TP Điện Biên Phủ........................................................................ 98
Biểu đồ 3.1. Kiểm chứng về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối với
việc ứng dụng ICT....................................................................................... 100
Biểu đồ 3.2. Tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp phát huy chức năng và vai trò của lãnh đạo nhà trường đối với
việc ứng dụng ICT....................................................................................... 103

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nền giáo dục của thế kỉ 21 là nền giáo dục kĩ thuật số với việc sử dụng
rộng rãi các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong dạy
học và quản lý nhà trường. ICT được sử dụng vào tất cả các môn học tự
nhiên, kỹ thuật, xã hội và nhân văn và trong quản lý giáo dục giúp các trường
học nâng cao chất lượng giáo dục. ICT phát triển với một tốc độ chóng mặt và các
ứng dụng của chúng vào trường học ngày càng phong phú, đa dạng đòi hỏi
người lãnh đạo nhà trường phải có tầm nhìn, có chiến lược, thực hiện tốt các vai

chia sẻ kinh nghiệm...)(Becta ICT Research, 2003; ISTE, 2009;
UNESCO, 2008)
Các câu hỏi đặt ra cho các lãnh đạo nhà trường là: (Becta ICT
Research, 2003)
- Lãnh đạo nhà trường và đội ngũ các nhà quản lý trong nhà trường có
thực sự là tấm gương đi đầu trong việc sử dụng ICT?
- ICT có phải là trọng tâm của kế hoạch nâng cao chất lượng tổng thể
của nhà trường?
- Giáo viên của nhà trường đã được hỗ trợ như thế nào trong việc ứng
dụng ICT và trong phát triển chuyên môn, trong việc tiếp cận và hỗ trợ kĩ
thuật cho sử dụng các thiết bị ICT?
Ở Việt Nam, trước yêu cầu ngày càng cao của xã hội đối với GD-ĐT,
Đảng và Nhà nước đã đưa ra những quyết sách lãnh đạo, đầu tư cho giáo dục;
coi việc đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển và là lĩnh vực đầu tư có
hiệu quả nhất, nhằm đưa chất lượng GD-ĐT của Việt Nam từng bước phát
triển ngang tầm với khu vực và thế giới. Nhận thức được vai trò to lớn của
ICT Đảng ta đã có chủ trương đẩy mạnh ứng dụng ICT trong thời kỳ công
nghiệp hoá, hiện đại hoá trong đó yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng ICT trong công
tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học, ngành học. Vận dụng chủ
trương của Đảng, thực hiện việc đổi mới giáo dục, trong các năm gần đây, Bộ
GD-ĐT đều nhấn mạnh việc tăng cường ứng dụng ICT trong các hoạt động
của nhà trường. Chỉ thị số 32/2006/CT-BGDĐT ngày 01 tháng 8 năm 2006
2


chỉ đạo nhiệm vụ năm học 2006-2007 nêu rõ: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ
phương pháp dạy học; tăng cường ứng dụng ICT vào các hoạt động của nhà
trường, nhất là ứng dụng trong giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục". Chỉ
thị số 39/2007/CT-BGDĐT ngày 31 tháng 7 năm 2007 chỉ đạo năm học 20072008, nhấn mạnh: "Xây dựng và đưa vào khai thác hệ thống các công cụ phục
vụ đổi mới phương pháp dạy và học, đánh giá học sinh: ứng dụng tin học để

trường; họ chưa phát huy hết tiềm năng và chức năng quản lý lãnh đạo của
mình. Vai trò của người lãnh đạo cần phải được phát huy, là tấm gương đi
đầu, họ cần có viễn cảnh, có kế hoạch, chương trình hành động cụ thể để có
thể tin học hóa hoạt động quản lý trong nhà trường.
Yêu cầu của lý luận cũng như thực tiễn ứng dụng ICT trong trường học
đòi hỏi người lãnh đạo phải có tầm nhìn mới, thực hiện đầy đủ các vai trò và
chức năng của mình thì việc ứng dụng ICT trong trường học mới đạt được kết
quả mong muốn. Tuy nhiên, thực tế ứng dụng ICT trong nhà trường cũng như
vai trò của lãnh đạo của các trường THPT ở tỉnh Điện Biên đặt ra nhiều vấn đề
cần phải nghiên cứu để cải tiến. Vì vậy, tác giả chọn đề tài "Nghiên cứu
vai trò và chức năng của ngƣời lãnh đạo nhà trƣờng đối với việc ứng
dụng ICT trong các trƣờng trung học phổ thông".
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu cơ sở lí luận và đánh giá thực trạng nhằm xác định
vai trò và chức năng của người lãnh đạo nhà trường trong việc ứng dụng ICT
trong các trường THPT. Từ đó đề xuất biện pháp phát huy vai trò và chức
năng của người lãnh đạo nhà trường trong việc tăng cường hiệu quả ứng dụng ICT
trong các trường THPT ở thành phố Điện Biên Phủ.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Ứng dụng ICT trong trường học
3.2. Đối tƣợng nghiên cứu
Vai trò và chức năng của người lãnh đạo trong việc ứng dụng ICT trong
các trường THPT ở thành phố Điện Biên Phủ.
4. Giả thuyết khoa học
Việc ứng dụng ICT trong nhà trường có ảnh hưởng tích cực đến chất
lượng dạy học và quản lý nhà trường. Người lãnh đạo có vai trò quyết định
5





Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu vai trò và chức năng của Hiệu trưởng đối
với hoạt động ứng dụng ICT trong ở 03 trường THPT công lập trên địa bàn
thành phố Điện Biên Phủ.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
Quá trình thực hiện đề tài kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu
sau:
7.1 Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các văn kiện, nghị quyết của Đảng, các văn bản quy định
của Nhà nước và của ngành giáo dục và đào tạo, các tài liệu lý luận về quản
lý, quản lý giáo dục và các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu.
Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu có
liên quan đến đề tài nhằm xây dựng cơ sở lý luận về vai trò và chức năng của
lãnh đạo nhà trường đối với hoạt động ứng dụng ICT trong ở các trường
THPT.
7.2 Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1.Điều tra
7.2.1.1. Mục tiêu:
Làm rõ thực trạng vai trò, chức năng của lãnh đạo nhà trường trong
công tác ứng dụng ICT vào trường học tại các trường THPT thành phố Điện
Biên Phủ.
7.2.1.2. Nội dung phiếu hỏi
+ Nhận thức của Ban Giám hiệu về việc ứng dụng ICT vào giảng dạy
và quản lý.
+ Thực trạng ứng dụng ICT vào công tác giảng dạy và quản lý nhà
trường.
+ Thực trạng vai trò, chức năng quản lý của lãnh đạo nhà trường đối
với việc ứng dụng ICT tại các trường THPT thành phố Điện Biên Phủ.
7.2.3. Đối tượng điều tra

4) BGH đã giúp GV ứng dụng ICT trong dạy học bằng những cách nào?
5) Những ứng dụng ICT nào trong quản lý có hiệu quả nhất? Vì sao?
8


7.2.2.3. Đối tượng phỏng vấn:
03 lãnh đạo nhà trường, 10 tổ trưởng chuyên môn, 10 GV.
7.2.2.4. Xử lí kết quả
Ghi chép lại ý kiến trả lời để phân tích và đưa ra minh chứng cho các
nhận định về thực trạng vai trò, chức năng của người lãnh đạo trong hoạt động
ứng dụng ICT trong nhà trường.
7.2.3. Hồi cứu tư liệu:
Nghiên cứu các báo cáo của nhà trường để:
a) Tìm hiểu các biện pháp mà lãnh đạo nhà trường đã sử dụng để đưa
ICT vào nhà trường.
b) Tìm hiểu hiệu quả mà các ứng dụng ICT đem lại cho nhà trường.
7.3. Phƣơng pháp chuyên gia:
Xin ý kiến chuyên gia đánh giá mức độ khả thi và cần thiết của các biện
pháp đề ra.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài các phần mở đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3
chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò và chức năng của người lãnh đạo
đối với việc ứng dụng ICT trong trường học
Chương 2: Thực trạng vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối
với việc ứng dụng ICT trong các trường THPT tại thành phố Điện Biên Phủ
Chương 3. Biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà
trường đối với việc ứng dụng ICT trong các trường THPT tại thành phố Điện
Biên Phủ


- Chỉ đạo và lãnh đạo ứng dụng ICT trong dạy học
- Tổ chức và quản lý quá trình ứng dụng ICT Giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ICT


10


- Xây dựng môi trường vật chất và tinh thần, đảm bảo các điều kiện để
giáo viên sử dụng ICT trong dạy và học
- Chỉ đạo ứng dụng ICT trong công tác quản lý nhà trường.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều khó khăn trở ngại khi ứng dụng ICT
trong trường học và cách thức các lãnh đạo trường học vượt qua các khó khăn
đó để hoàn thành vai trò lãnh đạo ICT của mình. Một số khó khăn trở ngại
như: ít được tiếp cận với ICT (Hayes, 2007; Tondeur, Valcke, & van Braak,
2008), ít được tiếp cận với việc đạo tạo phát triển chuyên môn (Davis,
Preston, và Sahin, 2009; Tondeur, et al, 2008.), thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật
(Hayes, 2007; Kearney & McGarr, 2009), thiếu thốn về cơ sở hạ tầng (ví dụ
như nhiều sinh viên, học sinh sử dụng chung một bộ máy tính) (Kearney &
McGarr, 2009), và một nền văn hóa tổ chức không sẵn sàng cho việc thay đổi và
đổi mới (Hammond, et al, 2009; Hess & Kelly, 2007). Một yếu tố khác có tầm
ảnh hưởng lớn đến ứng dụng ICT trong trường học đó là chính sách và việc
thực hiện các chính sách đó. Groff và Mouza (2008) cho rằng các văn bản
chính sách quốc gia mà không có các chế tài rõ ràng để thực hiện sẽ gây khó
khăn cho việc thực thi các chính sách đó trong thực tế. Trước khi các rào cản này
được tháo gỡ thì vai trò của người lãnh đạo tổ chức phải được đặt lên hàng đầu.
Các nghiên cứu cũng đưa ra khái niệm về lãnh đạo ICT và những yếu
tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các vai trò, chức năng lãnh đạo ICT của hiệu
trưởng. Theo Abdul Razzak (2013) các yếu sau ảnh hưởng đến thực hiện
những vai trò trên và sự thành công của việc ứng dụng ICT trong nhà trường
đó là: niềm tin, kĩ năng và thái độ tích cực của giáo viên và lãnh đạo vào việc ứng

đầy đủ cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu về vai trò và chức năng lãnh đạo ICT
của hiệu trưởng trường học. Tuy nhiên, việc áp dụng ở mức độ nào các kết
quả nghiên cứu này vào Việt Nam và vào Điện Biên thì cần xem xét nhiều
yếu tố thực tiễn khác nhau.
1.1.2. Trong nước
Ở Việt Nam trong những năm đã qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành
nhiều chủ trương, chính sách nhằm đưa ICT vào mọi lĩnh vực của xã hội. Đầu
12


tiên, đó là Nghị quyết số 49/CP ngày 04/08/1993 của Chính phủ về phát
triển CNTT của nước ta trong những năm 90. Tại Nghị quyết số 49/CP đã nêu
rõ "...tích cực xây dựng ngành công nghiệp CNTT thành một trong những
ngành công nghiệp mũi nhọn của đất nước...". Để cụ thể hóa các chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển CNTT trong những năm 90,
Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 211/TTg ngày
07/04/1995 phê duyệt Chương trình quốc gia về CNTT giai đoạn 1996- 1998.
Điều đó chứng tỏ Đảng và Nhà nước đã có sự quan tâm đặc biệt đến việc phát
triển CNTT từ hơn hai thập kỉ trước.
Gần đây các hội nghị, hội thảo hay trong các đề tài nghiên cứu khoa
học về CNTT và giáo dục đều có đề cập đến vấn đề quản lý ứng dụng CNTT
trong giáo dục và khả năng áp dụng vào môi trường đào tạo ở Việt Nam. Tại
chương trình Thạc sĩ Lãnh đạo, quản lý và quản trị giáo dục (ELMAVI) do
Chính phủ Hà Lan tài trợ với sự hợp tác của Trường đào tạo lãnh đạo giáo dục
Hà Lan và Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các
trường đại học thành viên (Đại học Sư phạm Huế, Đại học Sư phạm Đà Nẵng
và Qui Nhơn) từ năm 2008-2012 đã xây dựng chương trình và tiến hành thử
nghiệm các module, trong đó có module "Quản lý ứng dụng công nghệ
thông tin trong nhà trƣờng". Môn học có mục tiêu phát triển, nâng cao tầm
nhìn, năng lực ứng dụng ICT trong quản lý nhà trường, trong quá trình dạy

năng của đơn vị;

• Mô hình hóa, tổ chức và triển khai các hình thức dạy học tích hợp ICT,
xây dựng môi trường học tập phi truyền thống;

• Đánh giá được thực trạng nghiên cứu về vấn đề ứng dụng ICT trong
hoạt động nhà trường hiện nay.
Gần đây đã có một số đề tài khoa học nghiên cứu về các biện pháp
quản lý việc ứng dụng CNTT trong lĩnh vực giáo dục ở nước ta, chẳng hạn
như:
- Trần Thị Hương Thảo: "Biện pháp phát triển ứng dụng công nghệ
thông tin trong quản lý trường trung cấp nghề kỹ thuật xi măng"
(Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục - ĐHQGHN, năm 2014)
- Lê Minh Thảo: "Quản lý hoạt động dạy học thực hành nhóm nghề
Công nghệ thông tin ở Trường Trung cấp nghề Đồng hồ - Điện tử - Tin học
Hà Nội trong giai đoạn hiện nay"
(Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục - ĐHQGHN, năm 2012)
- Phạm Văn Vương: "Quản lý hoạt động dạy - học trong môi trường
phát triển công nghệ thông tin truyền thông ở các trường Trung học cơ sở
14