TT
1
2

3
4
5
6
7

Tên mục
Mục lục
I.PHẦN MỞ ĐẦU

Trang

01

1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a. Đối tượng nghiên cứu.
b. Phạm vi nghiên cứu.
4. Phương pháp nghiên cứu
II. PHẦN NỘI DUNG

01
02
02
02
02

3.2 Biện pháp hình thành và phát triển phẩm chất
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.

11
13

III. KẾT LUẬN

14

I.PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
1


Trong mọi thời đại, các chương trình giáo dục được áp dụng, tuy có khác
nhau về cấu trúc, phương pháp và nội dung giáo dục, hình thức giáo dục... nhưng
đều hướng tới mục tiêu đào tạo ra con người có nhân cách. Phẩm chất và năng lực
là hai thành phần cơ bản trong cấu trúc nhân cách nói chung và là yếu tố nền tảng
tạo nên nhân cách của một con người. Trong đó việc hình thành phẩm chất và năng
lực con người (đức, tài) được quan tâm nhấn mạnh.
Qua các thời kỳ với các giai đoạn lịch sử khác nhau, yêu cầu về nhân cách
nói chung và phẩm chất, năng lực nói riêng của con người với tư cách là thành viên
trong xã hội cũng có những thay đổi phù hợp với đòi hỏi của thời đại.
Theo xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, nền giáo dục nước ta
cũng đang trong tiến trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Nếu như
trước đây giáo dục chú trọng mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh và giúp
người học hình thành hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ thì ngày nay, điều đó vẫn
còn đúng, còn cần nhưng chưa đủ.
Thật vậy, trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với

từng phẩm chất, năng lực cụ thể.

II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận của hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực
1.1. Phẩm chất.
Theo từ điển Tiếng Việt :

3


Phẩm chất là cái làm nên giá trị của người hay vật. Hoặc: Phẩm chất là
những yếu tố đạo đức, hành vi ứng xử, niềm tin, tình cảm, giá trị cuộc sống; ý thức
pháp luật của con người được hình thành sau một quá trình giáo dục.
1.2. Năng lực
Cũng theo từ điển Tiếng Việt: Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan
hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó. Hoặc: Năng lực là khả
năng huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để thực hiện thành công một loại
công việc trong một bối cảnh nhất định. Năng lực gồm có năng lực chung và năng
lực đặc thù. Năng lực chung là năng lực cơ bản cần thiết mà bất cứ người nào cũng
cần phải có để sống và học tập, làm việc. Năng lực đặc thù thể hiện trên từng lĩnh
vực khác nhau như năng lực đặc thù môn học là năng lực được hình thành và phát
triển do đặc điểm của môn học đó tạo nên.
1.3 Mối quan hệ giữa dạy học phát triển phẩm chất, năng lực
1.3.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách
Sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân chịu ảnh hưởng bởi
các yếu tố: di truyền, môi trường, giáo dục và hoạt động cá nhân.
- Các yếu tố bẩm sinh - di truyền tốt là những mầm mống của phẩm chất và
tài năng, nhất là tài năng con người. các mầm mống cần được phát hiện kịp thời và
giáo dục đúng cách thì tài năng mới phát huy, tỏa sáng. Nếu không làm như vậy,
mầm mống cũng bị mai một. Do vậy yếu tố di truyền không có vai trò quyết định

là phẩm chất và năng lực khung của nhân cách theo quan niệm cấu trúc nhân cách
hai thành phần (đức, tài).
Theo quan niệm nói trên, nhân cách gồm 2 mặt thống nhất phẩm chất và
năng lực (đức, tài). Trường hợp một cá nhân có đức và tài không thống nhất nhau
như "tài cao đức kém" hay "đức trọng tài hèn" thì là những nhân cách chưa hoàn
chỉnh. Đối với nhân cách hoàn chỉnh thì khó phân biệt được giữa đức và tài, đức và
tài hòa quyện nhau thành một chỉnh thể.
Do vậy mối quan hệ giữa dạy học phát triển phẩm chất, năng lực với phát
triển nhân cách được diễn đạt như sau:
- Phẩm chất và năng lực là hai thành phần cơ bản của nhân cách.
- Nhân cách là chỉnh thể thống nhất giữa hai mặt phẩm chất và năng lực.
- Việc dạy học phát triển phẩm chất, năng lực là phương pháp tích tụ dần dần
các yếu tố của phẩm chất và năng lực người học để chuyển hóa và góp phần cho
việc hình thành, phát triển nhân cách.
Tóm lại, dạy học phát triển phẩm chất, năng lực vừa là mục tiêu giáo dục
(xét về mục đích, ý nghĩa của dạy học), vừa là một nội dung giáo dục (xét về các

5


tiêu chuẩn, tiêu chí cần đạt của người học) đồng thời cũng là một phương pháp giáo
dục (xét về cách thức thực hiện).
`
Do vậy, dạy học phát triển phẩm chất, năng lực có một ưu thế vượt trội trong
hình thành và phát triển nhân cách bởi vì nó hướng người học đi vào hoạt động cá
nhân (hoạt động trong giờ, ngoài giờ, hoạt động giao tiếp với tự nhiên, xã hội, môi
trường, trải nghiệm...), mà các hoạt động sống, hoạt động cá nhân có vai trò quyết
định đối với hình thành nhân cách. Vì vậy vấn đề còn lại là người học tham gia như
thế nào các hoạt động để hình thành và phát triển nhân cách của mình.
2.Thực trạng vấn đề.

Các phẩm chất của học sinh được hình thành và phát triển trong quá trình
học tập, rèn luyện, hoạt động trải nghiệm cuộc sống trong và ngoài nhà trường.
Giáo viên đánh giá mức độ hình thành và phát triển một số phẩm chất của học sinh
thông qua các biểu hiện hoặc hành vi như sau:
a) Chăm học, chăm làm, tích cực tham gia hoạt động giáo dục: đi học
đều, đúng giờ; thường xuyên trao đổi nội dung học tập, hoạt động giáo dục với bạn,
thầy giáo, cô giáo và người khác; chăm làm việc nhà giúp đỡ cha mẹ; tích cực tham
gia các hoạt động, phong trào học tập, lao động và hoạt động nghệ thuật, thể thao ở
trường và ở địa phương; tích cực tham gia và vận động các bạn cùng tham gia giữ
gìn vệ sinh, làm đẹp trường lớp, nơi ở và nơi công cộng;
b) Tự tin, tự trọng, tự chịu trách nhiệm: mạnh dạn khi thực hiện nhiệm vụ
học tập, trình bày ý kiến cá nhân; nhận làm việc vừa sức mình; tự chịu trách nhiệm
về các việc làm, không đổ lỗi cho người khác khi mình làm chưa đúng; sẵn sàng
nhận lỗi khi làm sai;
c) Trung thực, kỉ luật, đoàn kết: nói thật, nói đúng về sự việc; không nói
dối, không nói sai về người khác; tôn trọng lời hứa, giữ lời hứa; thực hiện nghiêm
túc quy định về học tập; không lấy những gì không phải của mình; biết bảo vệ của
công; giúp đỡ, tôn trọng mọi người; quý trọng người lao động; nhường nhịn bạn;
d) Yêu gia đình, bạn và những người khác; yêu trường, lớp, quê hương,
đất nước: quan tâm chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh em; kính trọng người lớn, biết
ơn thầy giáo, cô giáo; yêu thương, giúp đỡ bạn; tích cực tham gia hoạt động tập thể,
hoạt động xây dựng trường, lớp; bảo vệ của công, giữ gìn và bảo vệ môi trường; tự
hào về người thân trong gia đình, thầy giáo, cô giáo, nhà trường và quê hương;
thích tìm hiểu về các địa danh, nhân vật nổi tiếng ở địa phương.

7


Trên thực tế, tại các nhà trường, nhiều khi việc giáo dục chỉ quan tâm đến
việc đạt được mục tiêu môn học; riêng môn Tiếng Việt, việc dạy cho học sinh đọc

5

Học sinh phát biểu
chưa đúng
9

3. Các giải pháp giải quyết vấn đề:
3.1 Đối với việc hình thành và phát triển năng lực của học sinh.
a/ Biện pháp hình thành và phát triển tính tự phục vụ, tự quản để hoàn thành các
năng lực của học sinh. Chúng ta thông qua bài tập đọc sau đây:
Bài thứ nhất : NGƯỜI GÁC RỪNG TÍ HON
Ngoài việc giúp học sinh đọc trôi chảy, lưu loát toàn bài. Giọng kể chậm rãi;
nhanh và hồi hộp hơn ở đoạn kể về mưu trí và hành động dũng cảm của cậu bé có ý
thức bảo vệ rừng. Hiểu được ý thức bảo vệ rừng, sự thông minh và dũng cảm của
một công dân nhỏ tuổi. Còn giúp học sinh bài học cho bản thân là : Tự mình phải
có trách nhiệm chung “ bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường xung quanh” cũng là trách
nhiệm của mỗi người, không phân biệt già hay trẻ; trai hay gái; lớn hay nhỏ; được
giao nhiệm vụ hay không được giao nhiệm vụ khi thấy những việc cần phải ngăn
cản kịp thời. Nơi trường học, cũng có những thái độ sai về việc bảo vệ của công;
bảo vệ cây cảnh,trong nhà trường; Lúc đó, mỗi học sinh sẽ là những người bảo vệ
của công và bảo vệ cây cảnh để cho quang cảnh nhà trường xanh sạch đẹp.
8


Bài thứ hai : CHUỖI NGỌC LAM
Ca ngợi 3 nhân vật là những con người có tấm lòng nhân hậu, biết quan tam
và đem lại niềm vui cho người khác.
Câu chuyện kể về một cô bé tên là Gioan - có tấm lòng biết ơn người chị và
muốn thể hiện lòng biết ơn đó, qua việc mua món quà quý để tặng cho chị nhân dịp
lễ Noen nhưng cô bé chỉ có ít tiền nhờ tiết kiệm. Với số tiền ít ỏi đó thì chắc chẳng

Đối với học sinh, trong học tập, học sinh cần giúp nhau, cùng nhau làm việc, cùng
nhau tìm cách hoàn thành các bài tập, các công việc chung được giao.
Bài thứ hai : NHỮNG CON SẾU BẰNG GIẤY
Ngoài việc tố cáo tội ác chiến tranh hạt nhân, khát vọng sống, hoà bình của
trẻ em toàn thế giới. Ta thấy được tình cảm của các bạn nhỏ trên toàn thế giới luôn
có tinh thần tương trợ nhau, giúp đỡ lẫn nhau như hành động gửi những con sếu
giấy đến cho Xa-da-cô Xa-xa-ki; luôn mong muốn cho bạn được những điều tốt
đẹp; cho bạn được sống thêm; mặc dù đây chỉ là điều mơ ước mong manh nhưng
sự hồn nhiên của các bạn đã đem cho Xa-da-cô Xa-xa-ki những sự động viên khích
lệ. Từ đó, ta dẫn học sinh đến những sự giúp đỡ, yêu thương nhau không chỉ nơi
mình sinh sống; không chỉ huyện mình, tỉnh của mình, đất nước của mình, mà mỗi
người chúng ta đều có thể giúp đỡ lẫn nhau, không phân biệt giới hạn về không
gian và thời gian, xuyên biên giới; không phân biệt màu da, sắc tộc, tiếng nói; giới
tính, giàu hay nghèo; chúng ta “ tất cả là anh em”.
c/ Biện pháp hình thành và phát triển tự học và giải quyết vấn đề:
Việc học là sự tìm tòi những điều mới lạ để trau dồi cho bản thân những
điềubổ ích hay để áp dụng vào trong cuộc sống, trong cách làm, cách nghĩ, cách
ứng xử, tìm ra những bài học quý giá cho bản thân.
Bài thứ nhất : TÁC PHẨM CỦA SI - LE VÀ TÊN PHÁT XÍT
Ca ngợi cụ già người Pháp thông minh, biết phân biệt người Đức với bọn
phát xít và dạy cho tên sĩ quan một bài học. Từ tình huống, cuộc giao tiếp không
được thân tình của một bên là kẻ thù không đội trời chung và một ông già nhà văn,
ta rút ra các điều cần có cách ứng xử trong cuộc sống :
- Không được có thái độ kiêu căng.
- Sự khéo léo trong ứng xử với kẻ thù; có thể nếu ứng xử khác đi sẽ ảnh hưởng
đến tính mạng.
Bài thứ hai : NHỮNG NGƯỜI BẠN TỐT
Nội dung : Khen ngợi sự thông minh, tình cảm gắn bó đáng quí của loài cá
heo với con người.


được sự thông minh nhưng chunhg ta rằng : Sự thông minh nào cũng cần có sự bổ
sung thường xuyên của việc học hành nghiên cứu; Nếu chúng ta rời xa sách vở
chúng ta sẽ đi vào sự lạc hậu, chậm tiến và xa rời với hiện tại. Vậy nên, chúng ta
11


cần có sự rèn luyện thường xuyên để phát huy hết vốn trí tuệ sẵn có của mình, để
không mất đi cơ hội học hành, cơ hội làm việc những nơi có điều kiện để phát triển
hết khả năng của mình.
b) Biện pháp hình thành và phát triển Tự tin, tự trọng, tự chịu trách nhiệm
để hoàn thành các phẩm chất của học sinh:
Bài thứ nhất : MỘT VỤ ĐẮM TÀU
Nội dung : Ca ngợi tình bạn giữa Ma-ri-ô và Giu-li-ét-ta; sự ân cần, dịu dàng
của Giu-li-ét-ta; đức hi sinh cao thượng của cậu bé Ma-ri-ô.
Sự dứt khoát của Ma ri ô khi đẩy Giu-li-ét-ta xuống xuồng cứu hỗ để nhường
quyền sống cho bạn mới quen; một hành động, một sự hy sinh quên mình vì người
khác; quả là tấm lòng cao cả; Còn chúng ta thì sao? Chúng ta đã dám hy sinh cho
người khác những gì ? Hay chúng ta đang tỵ với bạn; không dám nhường cho bạn
những đồ chơi, trò chơi, cuốn truyện hay mình phải được mượn trước, đọc trước.
Hành động của Ma-ri-ô là một hành động nhận lấy cái chết về mình chịu thiệt cả
đời để hạnh phúc sống lại cho bạn trên đời này thật hiếm có ai như vậy. Ta thấy
được sự tự tin mạnh mẽ, quyết định rất nhanh của Ma-ri-ô. Quả thật, Ma-ri-ô là
người được ca ngợi mãi mãi về hành động anh dũng này.
Bài thứ hai : THẦY THUỐC NHƯ MẸ HIỀN
Ca ngợi tài năng, tấm lòng nhân hậu và nhân cách cao thượng của Hải
Thượng Lãn Ông.
Lòng tự trọng và tình thương người của một thầy thuốc cả đời vì con người,
không cần danh vọng, mục tiêu cao đẹp nhất là cứu người. Hành động ghi nhật ký
về việc không bốc thuốc tiếp cho bệnh nhân, sau đó bệnh nhân đó qua đời mà ông
cũng nhận trách nhiệm về mình; ta thấy được Hải Thượng Lãn Ông là người thật

nước. Sự quyết chí ra đi tìm đường cứu nước Nguyễn Tất Thành
Trong bài MỘT VỤ ĐẮM TÀU Giu-li-ét-ta đã ân cần, dịu dàng giúp đỡ Mari-ô khi Ma-ri-ô ngã bị thương. Đức hi sinh cao thượng của cậu bé Ma-ri-ô đã thể
hiện tình yêu thương con người đến cao độ, hy sinh tính mạng vì người khác, quả
thật cao thượng.
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.

13


Qua những năm, làm công tác chủ nhiệm lớp năm và đặc biệt là năm nay, tôi
thấy : Tất cả học sinh thường rất vui vẻ và hào hứng với tiết học Tập đọc, tiets học
không còn nặng nề, không còn là việc rèn đọc, đọc hiểu, đọc diễn cảm nữa mà học
sinh rất say sưa với việc liên hệ, rút ra bài học thực tế, rồi áp dụng với bản thân, so
sánh bản thân mình bằng nhân vật đó hay phải học hỏi, có khi là xin lỗi những hành
động không đúng làm ảnh hưởng đến phong trào thi đua của lớp. Sự chuyển biến
về cách ứng xử của học sinh ngày càng tinh tế và tế nhị hơn; những học sinh cá
biệt, đã hiểu ra những hành vi không đáng có của mình; còn nếu không tự mình áp
dụng được thì cũng được các bạn trong lớp nhắc nhở để những học sinh đó ý thức
thay đổi nhận thức của mình.
Kết quả sau những tiết Tập đọc là :
Tự phục Giao tiếp, Tự học và Chăm
Tự tin, tự
vụ,
tự hợp tác
giải quyết học, chăm trọng, tự
quản
vấn đề
làm
chịu trách
nhiệm

III. KẾT LUẬN
Trong trình thực hiện và áp dụng sáng kiến, tôi đã rút ra được bài học quý
cho sự nghiệp trồng người, cũng như câu nói nổi tiếng và tất cả các nhà trường đều
có khung khẩu hiệu trang trọng là : “ Tiên học lễ, hậu học văn” . Khi chúng ta đã có
cái cốt cách của con người thì chúng ta sẽ “nặn” thành những hình hài ta muốn.
14


Trong phong trào thi đua : “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích
cực” theo những nội dung mà Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động đi vào chiều sâu,
thì việc học sinh biết tự phục vụ, tự quản; biết giao tiếp, hợp tác; biết tự tin, tự
trọng, tự chịu trách nhiệm rất cần thiết cho mỗi học sinh.
Sáng kiến kinh nghiệm về dạy tập đọc để giúp học sinh hình thành và phát
triển nhân cách” có ý nghĩa quan trọng, bởi lẽ, mỗi con người sẽ trưởng thành như
thế nào là nhờ những bài học làm người, những gương sáng, những tấm long nhân
ái, bao dung từ những nhân vật trọng sách vở và những con người, những nhân
chứng sống động trong cuộc sống. Các phong trào lớn nếu thành công là do các
phong trào nho nhỏ góp lại; tất cả một tập thể tốt là nhờ từng cá nhân tốt. Vậy nên,
để tạo cho tương lai những chủ nhân đích thực thì chúng ta cần rèn cho các em một
tinh thần, nhân cách chuẩn mực, hợp với thời đại, từ đó, chúng ta xây dựng, bồi
dưỡng nhân tài cho tương lai.
XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG

Nông Cống, ngày 25 tháng 3 năm 2017

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.

Đinh Minh Hiền