ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
------

------

ĐÀO VŨ VŨ

BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG DONGHAK (ĐÔNG HỌC)
VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ Ở TRIỀU TIÊN
NỬA CUỐI THẾ KỶ XIX

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Chuyên ngành: Châu Á học

HÀ NỘI - 2009


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
------

------

ĐÀO VŨ VŨ

BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG DONGHAK (ĐÔNG HỌC)
VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ Ở TRIỀU TIÊN
NỬA CUỐI THẾ KỶ XIX

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC


Đào Vũ Vũ


MỤC LỤC
Phần mở đầu

01

Phần nội dung

13

Chương 1
BỐI CẢNH LỊCH SỬ BÁN ĐẢO KOREA CUỐI THẾ KỶ XIX

13

1.1. Vài nét về tình chính trị, xã hội trước khi xuất hiện
tư tưởngg Donghak

13

1.2. Vài nét về tư tưởng học thuật. tôn giáo

23

Tiểu kết chương 1

32


NỬA CUỐI THẾ KỶ XIX

69

3.1. Phong trào cách mạng nông dân Donghak

76

3. 2. Các tôn giáo bắt nguồn từ tư tưởng Donghak

79

3. 3. Khơi nguồn ý tưởng về ‘KOREA HỌC’

81

Tiểu kết chương 3
Phần kết luận

82

Danh mục Tài Liệu Tham Khảo

86


PHẦN MỞ ĐẦU
1.


thăng trầm của lịch sử trước sự bành trướng xâm thực của các cường quốc
phương Tây và Nhật Bản. Tuy nhiên cũng cần thấy rằng, trong tiến trình lịch
sử Korea vào giai đoạn Joseon, một trong những thành tựu quan trọng trong
lĩnh vực tư tưởng triết học mang đậm bản sắc của người Korea để lại là tư
tưởng Donghak và những ảnh hưởng của nó diễn ra trên vùng bán đảo vào nửa
cuối thế kỷ XIX. Với nhiều lý do khác nhau, tư tưởng Donghak (동학) của
Choi Jae U (Thôi Tế Ngu, 최제우, 1824-1864) đã có sức cảm hoá mạnh mẽ,
thu hút được đông đảo quần chúng nhân dân tại các vùng nông thôn trên bán
đảo Korea lúc bấy giờ. Có thể thấy, tư tưởng này xuất hiện vào thời buổi lịch
sử đặc biệt - thời kỳ mà triều đại phong kiến Joseon đang trong giai đoạn suy
yếu khủng hoảng. Mặt khác, tư tưởng Donghak cùng cuộc cách mạng nông dân
Donghak là một trong những sự kiện lịch sử quan trọng, đánh dấu bước phát
triển của lịch sử vùng bán đảo Korea, nhất là đánh dấu sự tiếp xúc văn hóa của
vùng bán đảo với văn hóa phương Tây vào cuối thế kỷ XIX. Có thể thấy, tư
tưởng Donghak đã góp phần bổ sung và tiếp tục phát triển nền triết học độc
đáo và đang ngày càng được thế giới công nhận của Hàn Quốc. Đặc biệt là sau
Đại hội Triết học thế giới lần thứ 09, được tổ chức lần đầu tiên tại một nước
châu Á là Hàn Quốc vào tháng 08 năm 2008. Sự kiện này đánh dấu mối quan
tâm của thế giới về các nền triết học khác ngoài Trung Quốc và Ấn Độ.
Thực tế lịch sử cho thấy, sau khi tư tưởng này trở thành một học thuyết với
tư cách là tôn giáo, nó đã có sức cổ vũ mạnh mẽ cho cuộc khởi nghĩa của nông
dân và sau đó trở thành một phong trào nông dân rộng lớn lôi cuốn hàng vạn
người tham gia chống lại ách thống trị của chính quyền phong kiến và sự xâm
thực của đế quốc Nhật Bản. Lịch sử Hàn Quốc gọi đó là cuộc cách mạng nông
dân Donghak. Đoạn văn sau đây cho chúng ta thấy mầm mống của một phong
trào giải phóng dân tộc đã được hình thành cùng với sự xuất hiện của tư tưởng


Choi Jae U: “Từ năm 1863, Choi Jae U đã thiết lập các cơ sở của giáo đoàn tại
nhiều nơi ở tỉnh Kyungsang, rồi nhiều người có danh tiếng tụ tập ở đâu cùng

ThangPyong (Thang Bình thuyết – 탕평책, chính sách công bằng) được vua
SukJong (Túc Tông, 숙종) ban hành trước đó. Sự tập trung quyền lực vào tay
một số dòng họ lớn trong hoàng gia đã làm cho tình hình chính trị trở nên rối
ren và chính những người nông dân đã phải gánh những hậu quả nghiêm trọng
của sự rối ren này. Tình trạng mua quan, bán tước, hối lộ, tham nhũng trong
hàng ngũ quan lại của hoàng gia diễn ra khá phổ biến. Trong xã hội, tầng lớp
yangban (Lưỡng ban, 양반) trước đó vốn là tầng lớp quan lại cao quý của triều
đình Joseon đến thời điểm này không còn gây nhiều ảnh hưởng tới xã hội
khiến địa vị trở nên mờ nhạt, thậm chí nhiều người bị sa sút, không còn đủ sức
duy trì nổi phẩm giá và uy quyền của mình như những thời kỳ đầu, được gọi là
“lưỡng ban khánh kiệt”. Trước sự lũng đoạn của các dòng họ thông gia hoàng
tộc và triều đình, nhiều nông dân bị phá sản, tình trạng phiêu tán của nông dân
tăng lên nhanh chóng. Nhiều cuộc nổi loạn của nông dân đã diễn ra, điển hình
là các cuộc nổi loạn của Hong Kyong Rae (Hồng Cảnh Lai - 홍경래) - một
lưỡng ban thất thế ở khu vực Bình An đạo, hoặc Jinju Min Ran (Tấn Châu dân
loạn - 진주민란) nổ ra năm 1862 do Liễu Kế Xuân lãnh đạo ở Jinju. Mặc dù
còn mang tính tự phát và sau đó bị thất bại nhưng là một đòn tấn công vào xã
hội yangban bị lung lay trước sự thao túng chủa các dòng họ thông gia hoàng
tộc.
Về học thuật tư tưởng, xã hội Triều Tiên thời gian này đã xuất hiện nhiều
trường phái học thuật lớn, ngoài trường phái Silhak (Thực học, 실학) xuất hiện
từ những thế kỷ trước đó, đến thời điểm này Công giáo đã được truyền vào bán
đảo Korea và ngày càng có xu hướng phát triển. Chẳng hạn, dưới triều vua
CheolJong (Triết Tông - 철종, 1849-1963), số dân theo Công giáo đã lên tới
20.000 cùng với nhiều kinh sách được xuất bản. Tuy nhiên cũng cần thấy rằng,
xã hội Joseon là xã hội mang đậm nét Nho giáo, và chính bởi đặc điểm này mà


Công giáo với giáo lý tự do bình đẳng của nó có thể nhanh chóng có chỗ đứng
trong xã hội Joseon vốn đang chịu sự ràng buộc trong các khuôn hổ cố định

6) Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng (2003), Lịch sử thế giới cận đại - tập 2,
NXB Giáo Dục
7) Đỗ Quang Hưng (2008), Đào Duy Anh và Nguyễn Văn Nguyễn bàn về tôn
giáo - Nghiên cứu, sưu tầm, chú giải, NXB Chính trị - Hành Chính
8) Phúc Khánh (1961), Thử tìm hiểu những yếu tố tư tưởng Triết học trong thần
thoại Việt Nam, NXB Sự thật
9) Khoa Ngữ Văn, Khoa Lịch sử ĐH Quốc Gia Hà Nội (1996), Hàn Quốc lịch
sử và văn hóa, NXB Văn hóa
10) Korea xưa và nay (2002), Lịch sử Hàn Quốc Tân Biên, NXB Tp Hồ Chí Minh
11) Hwang Gwi Yeon, Trịnh Cẩm Lan (2001), Tra cứu văn hóa Hàn Quốc,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
12) Gi Baik Lee (2002), Korea xưa và nay - Lịch sử Hàn Quốc tân biên, NXB
Thành phố Hồ Chí Minh
13) Jean Baptiste Duroselle & Jean Marie Mayeur (2004), Lịch sử đạo Thiên
Chúa, NXB Thế giới
14) Lê Quang Thiêm (1998), Văn hóa, văn minh và yếu tố văn hóa truyền
thống Hàn, NXB Văn học Hà Nội
15) Viện nghiên cứu Đông Bắc Á (2007), Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á –


Phong trào Đông học và Thiên đạo giáo ở Hàn Quốc, số 10 (80), 10/2007
16) Kim Seong Beom & Đào Vũ Vũ (2006), Câu chuyện Tiếng Hàn, NXB
Đại học Quốc gia Hà Nội
17) Kim Seong Beom & Đào Vũ Vũ (2006), Câu chuyện Hàn Quốc, NXB
Thế giới
18) Kim Seong Beom & Đào Vũ Vũ (2008), Đông Kinh Đại Toàn, NXB
Thế giới
Tài liệu tiếng Hàn:
19) 김광남 외 (2007), 고등학교 한국 근.현대사, (주) 두산
20) 김성범 (2005), 이야기 한글 한국, 가시아히