BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỀ THAO VÀ DU LỊCH

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO TP HCM

NGUYỄN NAM HẢI

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI TẬP
NÂNG CAO PHẨM CHẤT Ý CHÍ CHO VẬN ĐỘNG VIÊN
KARATEDO ĐỘI TUYỂN TRẺ QUỐC GIA VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỀ THAO VÀ DU LỊCH

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO TP HCM

NGUYỄN NAM HẢI

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI TẬP
NÂNG CAO PHẨM CHẤT Ý CHÍ CHO VẬN ĐỘNG VIÊN
KARATEDO ĐỘI TUYỂN TRẺ QUỐC GIA VIỆT NAM

Chuyên ngành: Huấn luyện thể thao
Mã số:

Mục đích nghiên cứu.

2

Mục tiêu nghiên cứu.

2

Giả thiết khoa học.

2

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

3

1.1.

ĐẶC ĐIỂM CỦA MÔN KARATEDO.

3

1.1.1.

Đặc điểm về kỹ thuật của Karatedo.

3

1.1.2.


Khái niệm phẩm chất ý chí.

9

1.2.3

Các phẩm chất ý chí.

10

1.2.4.

Cấu trúc của phẩm chất ý chí.

15

1.2.5.

Chức năng của ý chí.

17

1.3.

BIỂU HIỆN PHẨM CHẤT Ý CHÍ CỦA VĐV KARATEDO.

19

1.3.1.



PHƢƠNG PHÁP VÀ BIỆN PHÁP NÂNG CAO PHẨM CHẤT Ý
CHÍ VĐV KARATEDO

26

1.4.1.

Phƣơng pháp nâng cao phẩm chất ý chí VĐV Karatedo.

26

1.4.2.

Phƣơng tiện nâng cao phẩm chất ý chí cho VĐV Karatedo.

31

1.4.2.1. Bài tập chuyên môn Karatedo.

32

1.4.2.2. Bài tập thƣ giãn, giảm căng thẳng.

33

1.4.2.3. Bài tập tâm lý.

37


Khách thể nghiên cứu: Các HLV, các chuyên gia và 31 VĐV
Karatedo đội tuyển trẻ Quốc gia Việt Nam, độ tuổi và giới tính nhƣ
sau:

46

2.1.3.

Tổ chức nghiên cứu:

46

2.2.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

47

2.2.1.

Phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết (phân tích, tổng hợp tài liệu)

47

2.2.2

Phƣơng pháp phỏng vấn.

47



52

CHƢƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

56

3.1.
3.1.1.

THỰC TRẠNG PHẨM CHẤT Ý CHÍ VĐV KARATEDO ĐỘI
TUYỂN TRẺ QUỐC GIA VIỆT NAM.

56

Xây dựng tiêu chí đánh giá và thang đo phẩm chất ý chí cho VĐV
Karatedo.

56

3.1.1.1. Xác định các phẩm chất ý chí của VĐV Karatedo.

56

3.1.1.2. Phỏng vấn chuyên gia

56

3.1.1.3. Xác định các nhân tố chính của các phẩm chất ý chí.



65

3.1.2.2. Đánh giá mức độ chính xác của các câu trả lời.

66

3.1.2.3. Thực trạng trung bình của các mục hỏi phẩm chất ý chí .

67

3.1.2.4. Giá trị trung bình và xếp loại phẩm chất ý chí của các nhóm tuổi.

71

3.1.2.5. Phẩm chất ý chí theo các yếu tố nhân khẩu học.

72

3.1.2.6. Bàn luận về xây dựng thang đo và thực trạng phẩm chất ý chí
VĐV Karatedo tuyển trẻ Quốc gia Việt Nam.

75


3.1.2.7. Kết luận mục tiêu 1

78

3.2.

3.2.2.1. Lựa chọn các bài tập thƣ giãn, giảm căng thẳng.

83

3.2.2.2. Đánh giá độ tin cậy của bài tập thƣ giãn, giảm căng thẳng.

84

3.2.2.3. Mô tả cách thực hiện các bài tập thƣ giãn, giảm căng thẳng.

84

3.2.3.

Bài tập tâm lý.

85

3.2.3.1. Lựa chọn các bài tập tâm lý.

85

3.2.3.2. Đánh giá độ tin cậy của các bài tập tâm lý.

86

3.2.3.3. Mô tả cách thực hiện bài tập tâm lý.

87


91

3.3.2.1. Đánh giá phẩm chất ý chí nhóm thực nghiệm (trƣớc thực nghiệm).

93

3.3.2.2. Đánh giá Phẩm chất ý chí nhóm thực nghiệm (sau thực nghiệm).

97


3.3.2.3. So sánh phẩm chất ý chí nhóm thực nghiệm (trƣớc-sau thực
nghiệm).

101

3.3.2.4. Kết luận về phẩm chất ý chí nhóm thực nghiệm (trƣớc và sau thực
nghiệm).
107
3.3.2.5. Đánh giá phẩm chất ý chí của nhóm so sánh (lần 1).

108

3.3.2.6. Đánh giá phẩm chất ý chí của nhóm so sánh (lần 2)

111

3.3.2.7. So sánh phẩm chất ý chí nhóm so sánh (lần 1 và lần 2)

117

141

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

143

KẾT LUẬN

143

KIẾN NGHỊ

145

DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Content
sngh
ĐẶT
VẤN
ĐỀ
đích
ngh
iên
cứu.
Mụcthiết
tiêu
iên
cứu.

CHƢƠNG
II
2.1.
2.1.1.
2.1.2.
2.1.3.
2.2.

221Đặc điểm
TỔNG
ĐẶC
ĐIỂM
QUAN
CỦA
VẤN
MÔN
ĐỀ
KA
NGHIÊN
RATEDO.
CỨU
....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 3
vềPHẨM
kỹ
của
Karatedo...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
chiến
thuật
trong

trong
tâm
..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
8
Khái
niệm
phẩm
chất
ýKaratedo.
chí.........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
9
Các
chất
chí..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
10
Cấuphẩm
trúc
của
phẩm
chất
ý VĐV
chí.
.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Chức
năng
của
ýýuychí.
.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
17
BIỂU

......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
22
chủ
của
VĐV
Karatedo.
..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
23
Biểu
hiện
tính
nqtự
goan
cƣờng-dũng
của
VĐV
Karatedo.
.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
25
PHƢƠNG
VÀ
BIỆN
PHÁP
NÂNG
CAO
PHẨM CHẤT
Ý CHÍ VĐV KA RATEDO .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 33
pháp
nâng
cao

giảm
căng
thẳng.
Bài
tập
tâm
lý.
...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
37
NHỮNG
KẾT
LUẬN
CÔNG
CH
ƢƠNG
T
RÌNH
1.NGHIÊN
........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
CỨU
CÓ
LIÊN
...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
41
44
TƢỢNG,
PHƢƠNG
PHÁP
TỔ
CH

:CH
Các
các
chuy
ên
gia
và QUAN.
31chất
VĐV
Karatedo
độiKaratedo.
tuy ển trẻ .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Quốc gia Việt Nam, độ tuổi và giới tính nh ƣ sau: ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 46
Tổ
nghiên
cứu:
.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
46
PHƢƠNG
PHÁP
NGHIÊN
CỨU.
.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................


DANH MỤC BIỂU BẢNG
Bảng

Nội dung


Bảng 3.8 Kết quả xoay các nhân tố kiên trì.

63

Bảng 3.9 Kết quả xoay các nhân tố ngoan cƣờng-dũng cảm.

64

Bảng 3.10 Tổng hợp các nhân tố ban đầu và nhân tố mới.

Sau 64

Bảng 3.11 Mô tả mẫu nghiên cứu thực trạng.

66

Bảng 3.12 Tƣơng quan giữa trung bình mục hỏi và các biến lớn.

67

Bảng 3.13 Trung bình các mục hỏi tính mục tiêu

68

Bảng 3.14 Trung bình các mục hỏi tính tự chủ

68

Bảng 3.15 Trung bình các mục hỏi tính quyết đoán.




Bảng 3.24 Kết quả phỏng vấn các bài tập thƣ giãn, giảm căng thẳng.
Bảng 3.25 Kết quả phỏng vấn các bài tập tâm lý.

Sau 85
86

Bảng 3.26 Các giai đoạn huấn luyện của chu kỳ I năm 2016

Sau 90

Bảng 3.27 Các giai đoạn huấn luyện của chu kỳ II năm 2016.

Sau 90

Bảng 3.28 Mô tả nhóm thực nghiệm

92

Bảng 3.29 Mô tả nhóm so sánh

92

Bảng 3.30 Trung bình PCYC nhóm thực nghiệm (trƣớc thực nghiệm)

Sau 94

Bảng 3.31 Xếp loại PCYC nhóm thực nghiệm (trƣớc thực nghiệm)



Bảng 3.39 Số lƣợng huy chƣơng qua các giải thi đấu năm 2016 (sau
thực nghiệm).

101

Bảng 3.40 So sánh trung bình của nhóm thực nghiệm (trƣớc và sau
thực nghiệm).

102

Bảng 3.41 So sánh trung bình khác biệt PCYC nhóm thực nghiệm
(trƣớc và sau thực nghiệm)

103

Bảng 3.42 So sánh tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm thực nghiệm (trƣớc và Sau 103
sau thực nghiệm).
Bảng 3.43 So sánh hiệu số tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm thực nghiệm

Sau 103


(trƣớc và sau thực nghiệm).
Bảng 3.44 So sánh tổng tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm thực nghiệm (trƣớc
và sau thực nghiệm)

105

Bảng 3.45 Xếp loại PCYC theo bậc phát triển nhóm thực nghiệm Sau 106

Bảng 3.53 Tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm so sánh (lần 2)

115

Bảng 3.54 Tổng tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm so sánh (lần 2)

116

Bảng 3.55 Số lƣợng huy chƣơng các giải thi đấu năm 2016 nhóm so
sánh (lần 2)

116

Bảng 3.56 So sánh trung bình PCYC nhóm so sánh (lần 1 và lần 2)

117

Bảng 3.57 So sánh trung bình khác biệt PCYC nhóm so (lần 1 và lần 2)

118

Bảng 3.58 So sánh tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm so sánh (lần 1 và lần 2)

Sau 118

Bảng 3.59 Hiệu số tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm so sánh (lần 1 và lần 2)

Sau 118

Bảng 3.60 So sánh tổng tỉ lệ xếp loại PCYC nhóm so sánh (lần1, lần2)


127

Bảng 3.67 So sánh tỉ lệ xếp loại PCYC theo bậc phát triển nhóm thực
nghiệm và nhóm so sánh

127

Bảng 3.68 Kiểm nghiệm phi tham số PCYC nam 15 tuổi nhóm thực Sau 130
nghiệm và nhóm so sánh (sau thực nghiệm)
Bảng 3.69 Kiểm nghiệm phi tham số PCYC nữ 15 tuổi nhóm thực Sau 131
nghiệm và nhóm so sánh (sau thực nghiệm)
Bảng 3.70 Kiểm nghiệm phi tham sốPCYC nữ 16 tuổi nhóm thực Sau 132
nghiệm và nhóm so sánh (sau thực nghiệm)
Bảng 3.71 Kiểm nghiệm phi tham sốPCYC nam 17 tuổi nhóm thực
nghiệm và nhóm so sánh (sau thực nghiệm)

134

Bảng 3.72 Số lƣợng các biến đo lƣờng phẩm chất ý chí có khác biệt

135


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ
Sơ đồ 1
Sơ đồ 2

Nội dung


Thành phố Hồ Chí Minh

SL

Số lƣợng

XL

Xếp loại

TN

Thực nghiệm

SS

So sánh

TB

Trung bình

mt

Mục tiêu

tc

Tự chủ

Chuẩn bị tâm lý cho VĐV là hệ thống những tác động tâm lý-sƣ phạm
nhằm làm phát triển và hoàn thiện các quá trình nhận thức cũng nhƣ các đặc
điểm cá nhân cần thiết để VĐV đạt đƣợc thành tích trong một môn thể thao nhất
định, tạo điều kiện cho VĐV thi đấu một cách ổn định và vững vàng [56]. Giáo
dục ý chí là một nội dung quan trọng trong huấn luyện tâm lý cho VĐV, ý chí có
quan hệ khăng khít và không thể tách rời với ý thức, ý chí có khả năng định
hƣớng, thúc đẩy, duy trì hoặc trì hoãn hành động mộc cách mạnh mẽ và rõ nét.
Ý chí càng cao thì càng thuận lợi để cá nhân phát triển khả năng tự ý thức, làm
nền tảng cho hành động ý chí diễn ra, từ đó hình thành nên phẩm chất ý chí của
mỗi cá nhân. Các phẩm chất ý chí của con ngƣời gắn bó và liên hệ chặt chẽ với
nhau, hỗ trợ nhau tạo nên ý chí ở mỗi con ngƣời [61].
Karatedo là môn thể thao đối kháng cá nhân, do đặc điểm thi đấu đối
kháng (Kumite) đòi hỏi VĐV phải chịu áp lực nặng nề về thể chất (sự đau đớn)
áp lực về tâm lý (khát vọng chiến thắng, trách nhiệm, danh dự, sự tự tôn...)nên


2

để chiến thắng đối thủ mỗi VĐV cần có bản lĩnh vững vàng, khả năng ứng biến
nhanh đối với các tình huống thi đấu. Vì chỉ cần một hành động sai hoặc không
kiểm soát đƣợc bản thân sẽ có thể dẫn tới thất bại và cơ hội hiếm khi lặp lại lần
thứ 2. Nghiên cứu PCYC và những biện pháp gia tăng nỗ lực hoạt động, điều
tiết các hành vi, duy trì trạng thái ổn định trong thi đấu cho VĐV Karatedo là
một nhiệm vụ quan trọng. Những phẩm chất ý chí tốt đẹp nhƣng tính mục tiêu,
tự chủ, kiên trì, quyết đoán, dũng cảm... sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công
tác huấn luyện, hình thành và phát triển nhân cách cho VĐV trẻ. Tuy nhiên các
công trình nghiên cứu trƣớc đây chƣa có công trình nào nghiên cứu sâu về các
bài tập nâng cao phẩm chất ý chí cho VĐV Karatedo, do vậy chúng tôi lựa chọn
“Nghiên cứu một số bài tập nâng cao phẩm chất ý chí cho vận động viên
Karatedo đội tuyển trẻ Quốc gia Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu.

kỹ thuật chân và toàn cơ thể. Đặc thù kỹ thuật của Karatedo là phƣơng pháp kỹ
thuật đơn giản cƣơng thẳng, công pháp độc đáo nội ngoại kiêm bị, có tác dụng
trội về tu luyện thân tâm [02]. Các đòn đánh, đỡ, né tránh đều vận dụng nguyên
tắc khoa học, đòn chân đƣợc tung ra theo đƣờng thẳng kết hợp với lực xoắn của
hông. Các kỹ thuật Karatedo yêu cầu hiệu quả cao, dứt điểm nhanh chóng, kết
thúc đòn phải có thế thủ (Zanshin) [28], kỹ thuật tấn công nhanh theo đƣờng
thẳng là hiệu quả nhất. Di chuyển trong tấn công hay phản công bằng qua các
bƣớc di chuyển ngang, trƣớc, sau, đƣờng thẳng là chủ yếu. Kỹ thuật động tác
trong Karatedo đơn giản dễ tập và hiệu quả trong thời gian ngắn so với các loại
võ khác [01].
Kỹ thuật đòn đấm của Karatedo nhƣ một yếu tố đặc trƣng, có ảnh hƣởng
trực tiếp và mạnh mẽ đến các kỹ-chiến thuật của VĐV. Trong thi đấu quả đấm là
vũ khí chủ yếu của võ sĩ Karatedo. Chiến thuật sử dụng đòn đấm là tấn công liên
tục bằng đòn tay cũng mang lại hiệu quả cao trong tấn công.
Kỹ thuật đòn đá nhƣ là phƣơng tiện tấn công từ khoảng cách xa có thể ăn
điểm trực tiếp hoặc tạo điều kiện để thực hiện kỹ thuật khác dứt điểm khác dành
thắng lợi.
Những cú đá không đƣợc vào phần dƣới (hạ đẳng) của đối thủ. Sự kìm


4

chế các cú đá đòi hỏi sức mạnh, sự cân bằng và làm chủ chính mình. Xu thế sử
dụng kỹ thuật trong thi đấu hiện nay rất đa dạng. Những VĐV ở nhiều quốc gia
đặc biệt là châu Âu có xu hƣớng sử dụng nhiều kỹ thuật chân, bởi vì kỹ thuật
chân, đặc biệt là các kỹ thuật ghi điểm ở vùng thƣợng đẳng đƣợc ƣu tiên điểm
gấp ba lần các đòn tay thông thƣờng[02]. Hiện nay một số VĐV xuất sắc trên
thế giới đã sử dụng đòn đá nhƣ một chiến thuật động tác giả đánh lừa đối
phƣơng để tạo thời cơ thuận lợi, nhanh chóng dứt điểm bằng đòn tay.
Khống chế “hóa giải” đòn tấn công của đối phƣơng là một kỹ thuật rất

Chiến thuật tấn công thụ động, thƣờng sử dụng các đòn gạt, đỡ đòn tấn
công của đối phƣơng rồi phản công, hoặc đối phƣơng tấn công ta tránh né rồi
tìm chỗ sơ hở phản công (phản ngƣợc), hoặc chặn đứng đòn tấn công của đối
phƣơng (phản chặn).
Việc sử dụng chiến thuật nào cũng phải căn cứ vào điều kiện thực tiễn của
trận đấu để lựa chọn phƣơng án chiến thuật phù hợp. Phát huy tối đa ƣu điểm,
khắc phục nhƣợc điểm của bản thân để khoét sâu điểm yếu và hạn chế điểm
mạnh của đối phƣơng nhằm chủ động tấn công và phòng thủ tích cực, đẩy đối
thủ vào thế bị động, dành thế chủ động nhanh chóng ghi điểm.
Để thực hiện tốt các nhiệm vụ kỹ-chiến thuật VĐV cần có thể lực tốt, tri
giác nhạy bén, tƣ duy chính xác, tốc độ và khả năng phán đoán hành động của
đối phƣơng để đƣa ra những quyết định kịp thời, đặc biệt ở những giây phút cuối
trận đấu hay ở những trận đấu quyết định [01].
1.1.3. Đặc điểm thể lực trong Karatedo.
Hiện nay trình độ thi đấu Karatedo của các vận động viên (VĐV) trên Thế
giới đã phát triển đến đỉnh cao, nhiều chuyên gia và huấn luyện viên (HLV) sử
dụng kinh nghiệm để huấn luyện thành công trong môn Karatedo cho rằng đặc
trƣng chủ yếu của VĐV Karatedo là: Nhanh, mạnh, khéo léo và chuẩn xác với
sự khống chế cao khi va chạm vào mục tiêu, trong điều kiện mục tiêu biến hóa
khôn lƣờng. Đây là con đƣờng tất yếu giành thắng lợi trong thi đấu Karatedo
đỉnh cao [24]
Sức nhanh trong Karatedo là tốc độ ra đòn trong tấn công và phản công.


6

Các nhà chuyên môn và nhà khoa học đánh giá rất cao về sự biến hóa và tốc độ
trong Karatedo, nếu không tập trung cao thì khó có thể quan sát đƣợc đòn đánh
diễn ra nhƣ thế nào. Trên thực tế tốc độ đòn đánh là rất nhanh và chớp nhoáng,
có những đòn dứt điểm chỉ diễn ra trong khoảng thời gian chƣa đến một giây.

nhân trực tiếp bao gồm những đặc điểm tâm lý sau:
Nỗ lực ý chí rất cao trong sự căng thẳng về cảm xúc.
Sự va chạm của cơ thể trong thi đấu nhằm mục đích trực tiếp giành thắng
lợi (giành điểm, giành ƣu thế, hạ gục đối phƣơng). Bằng các đòn thế, kỹ thuật
hiệu quả thông qua các bộ phận cơ thể nhƣ tay, chân, vận động viên nhằm vào
cơ thể đối phƣơng, kết quả của những đòn đánh có thể làm cho đối phƣơng bị
chấn động. Những tình huống đó là những yếu tố gây căng thẳng (Stress) rất
mạnh. Để đạt đƣợc hiệu quả của đòn đánh thì cần có yếu tố dũng mãnh và bất
ngờ vì vậy đòi hỏi VĐV phải có năng lực huy động sức lực tối đa trong thời
điểm quyết định của trận đấu với sự nỗ lực ý chí rất cao trong sự căng thẳng về
cảm xúc. Trong những trận đấu cân sức vào thời điểm khi mệt mỏi và căng
thẳng đã đạt đến mức giới hạn thì nỗ lực ý chí có ý nghĩa rất to lớn. Nhờ nỗ lực
ý chí VĐV có thể huy động đƣợc năng lực tiềm tàng để có thể thay đổi tình thế
của trận đấu [78].
Khả năng nhận biết nhanh và chính xác.
Trong các môn đối kháng cá nhân trực tiếp số lƣợng các hành động kỹ
thuật tƣơng đối lớn, đa dạng, phức tạp cùng những biến thể linh hoạt đƣợc thực
hiện với tốc độ cao và chính xác [78]. Thời gian thực hiện các hành động kỹ
chiến thuật rất hạn hẹp trong sự chống trả quyết liệt của đối phƣơng, chỉ cần một
sai lầm nhỏ có thể dẫn đến thất bại. Vì vậy, VĐV phải nhanh chóng phát hiện để
né tránh hoặc vô hiệu hóa đòn đánh của đối phƣơng đồng thời nhanh chóng phản
đòn đạt hiệu quả.
Khả năng tập trung chú ý và đánh giá tình huống.
Do tình huống trong thi đấu biến đổi liên tục, bất ngờ nên hành động của
VĐV là không biết trƣớc về tính chất, hình thức, thời gian mà tùy thuộc vào
hành động, ý đồ của đối phƣơng cũng nhƣ những điều kiện khách quan, có nghĩa


8


9

hình thành và khó mất đi, tạo thành những nét riêng của nhân cách. Ngƣời ta
thƣờng nói tới 4 thuộc tính tâm lý cá nhân nhƣ: xu hƣớng, tính cách, khí chất và
năng lực. Nghiên cứu này sẽ đề cập đến các phẩm chất ý chí của vận động viên.
1.2.2. Khái niệm phẩm chất ý chí.
Theo quan niệm của các nhà Triết học Mác xít về ý chí. “...cũng nhƣ các
năng lực tinh thần khác, con ngƣời ta sinh ra không phải đã có sẵn ý chí kiên
cƣờng hay bạc nhƣợc. Ý chí con ngƣời chịu sự qui định của những nguyên nhân
đƣợc xác định và ý chí đƣợc phát triển trong đời sống xã hội và trong hoạt động
của cá nhân” [theo 32]. Ý chí thực chất là “năng lực quyết định” trên cơ sở hiểu
rõ sự việc; ý chí là cái có sau còn “tính tất yếu của giới tự nhiên” là cái có trƣớc.
Theo quan niệm của các nhà tâm lý học “ý chí là tính tích cực của con
ngƣời nhằm đạt đƣợc mục đích đã đặt ra. Ý chí đòi hỏi ở con ngƣời tinh thần
khắc phục khó khăn và sự nỗ lực có ý thức”. Ý chí đƣợc hình thành và phát
triển trên cơ sở hành động có chủ định và đƣợc phát triển trong hoạt động và bị
chi phối bởi ảnh hƣởng của giáo dục và tự giáo dục ở mỗi cá nhân[12]. Ý chí
không tự nhiên có sẵn mà đƣợc hình thành trong quá trình lao động. Là mặt
năng động của ý thức, “là hình thức tâm lý điều chỉnh hành vi tích cực nhất ở
con ngƣời, vì ý chí kết hợp trong mình cả mặt năng động của trí tuệ và mặt năng
động của tình cảm đạo đức.
Ý chí của VĐV “là một mặt nhận thức của VĐV phản ánh sự tổng hợp
mọi nỗ lực ý chí của VĐV đó, đảm bảo đạt đƣợc mục đích đề ra trong điều kiện
khắc phục những khó khăn ở nhiều mức độ khác nhau”[74]. Theo quan niệm
này ý chí của VĐV là sự điều khiển hành vi và thân thể của mình để đạt đƣợc
những mục đích đã đặt ra một cách có ý thức trong quá trình khắc phục khó
khăn.
Từ phân tích các quan niệm ý chí nghiên cứu cho rằng: Ý chí là một phẩm
chất của nhân cách, là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực
hiện những hành động có mục đích đòi hỏi có sự nỗ lực khắc phục những khó

ngoan cƣờng, tính quyết đoán, tính tự chủ, tính mục đích và niềm tin [85].Nghiên
cứu mô hình PCYC VĐV Taekwodo bao gồm: Tính độc lập; tính quyết đoán; tính


11

kiên nhẫn; tính tự chủ. [92]. Nghiên cứu mô hình phẩm chất ý chí VĐV đấu vật
võ thuật gồm: Lòng tự tin; tính ngoan cƣờng; tính quả cảm; ý chí chiến đấu. [86].
Nghiên cứu các PCYC của vận động viên Taekwodo gồm: Khả năng kiềm chế
bản thân; tính ngoan cƣờng; tính quả đoán; tính độc lập; tính tự chủ. [87]. Nghiên
cứu cấu trúc ý chí của vận động viên đấu vật võ thuật với bốn phẩm chất là: lòng
tự tin, tính ngoan cƣờng, lòng quả cảm, ý chí chiến đấu. [88].
Các nhà tâm lý học thể thao cho rằng những PCYC nhƣ tính hƣớng đích,
tính kỷ luật, tính tích cực và chủ động, tính kiên định, tính quyết đoán, bền bỉ
kiên trì nhằm đạt đƣợc mục tiêu [66]. Tác giả Đỗ Vĩnh (2005) cho rằng ý chí
chuyên môn (trong thể thao) là tổ hợp các phẩm chất ý chí mà thành phần và cấu
trúc của nó phụ thuộc vào đặc điểm và khó khăn của từng môn thể thao. Hệ
thống các PCYC chuyên môn ở VĐV bao gồm: Tính mục đích – tính kiên nhẫn;
Tính dũng cảm – quyết đoán; Tính kỷ luật; Lòng tin vào khả năng của bản thân;
Khả năng tự chủ, khả năng chịu đựng và kiềm chế; Tính độc lập và tính sáng
kiến [78]. Tác giả Phạm Ngọc Viễn (2014) cho rằng PCYC của VĐV gồm: tính
mục đích, tính độc lập, tính quyết đoán, tính kiên cƣờng, tính tự kiềm chế [77].
Một số nhà tâm lý thể thao đã cho rằng những PCYC nhƣ tính kỷ luật, tính mục
đích và lòng tin vào khả năng của bản thân đƣợc coi là chung cho tất cả các môn
thể thao và dƣờng nhƣ thống nhất gắn chặt các phẩm chất còn lại.
Từ quan điểm của các tác giả và những phân tích về đặc điểm hoạt động
của VĐV Karatedo nghiên cứu cho rằng tính mục tiêu, tính kiên trì, tính tự chủ,
tính quyết đoán, tính dũng cảm, ngoan cƣờng là những PCYC cần thiết cho
VĐV võ thuật nói chung và Karatedo nói riêng.
- Tính mục đích, mục tiêu.