SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM ĐỊNH
TRƯỜNG THPT MỸ LỘC

BÁO CÁO SÁNG KIẾN
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY
HỌC MỘT SỐ NỘI DUNG CỦA CHƯƠNG TRÌNH
TOÁN LỚP 11

Tác giả: Tạ Thị Hằng
Trình độ chuyên môn: Đại học
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Mỹ Lộc

1


THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ NỘI

DUNG CỦA CHƯƠNG TRÌNH TOÁN LỚP 11
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp dạy học môn toán lớp 11
3. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 5 tháng 9 năm 2015 đến ngày 30 tháng 5 năm
2016
4. Tác giả:
Họ và tên: Tạ Thị Hằng
Năm sinh: 1986
Nơi thường trú: Số nhà 26/124 Trần Huy Liệu, Phường Trường Thi, Thành phố Nam
Định, tỉnh Nam Định
Trình độ chuyên môn: Cử nhân Sư phạm
Chức vụ công tác: Giáo viên
Nơi làm việc: Trường THPT Mỹ Lộc

Tuy nhiên, những đổi mới này có đem lại hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều
vào người giáo viên, những người trực tiếp thể hiện tinh thần đổi mới nói trên trong từng
tiết học.Vì vậy trước nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao phó cho ngành giáo dục đòi hỏi
mỗi thầy cô giáo phải nỗ lực hơn trong nhiệm vụ trồng người.
Nhiều học sinh coi môn toán là môn học khó, khô khan chỉ toàn công thức và những
con số tính toán đến đau đầu,…. Chính vì vậy là một giáo viên toán tôi luôn suy nghĩ làm
thế nào để tạo cho học sinh hứng thú học tập? yêu thích môn toán? Từ đó giúp học sinh
phát triển trí tuệ, rèn các thao tác tư duy cơ bản, khả năng giao tiếp ứng xử trong mỗi tiết
học.
Từ những lí do trên tôi không ngừng học hỏi, tìm hiểu, nghiên cứu sách, dự giờ trao
đổi chuyên môn với đồng nghiệp và qua thực nghiệm giảng dạy trên lớp của mình tôi nhận
thấy rằng: Trong mỗi tiết học nếu xen kẽ các hoạt động nhóm sẽ giúp học sinh học tập tích
cực chủ động, học sinh bộc lộ mình, tự học tập lẫn nhau, tự chiếm lĩnh kiến thức, tiết học sẽ
không khô khan và nhàm chán. Chính vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài “ Tổ chức hoạt
động nhóm trong dạy học một số nội dung của chương trình toán lớp 11”.
3


II-Mô tả giải pháp
1. Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
Trước đây đa số học sinh trường Trung Học Phổ Thông Mỹ Lộc đã có ý thức về
tầm quan trọng của môn toán, tuy nhiên chất lượng học tập chưa cao, chất lượng đầu vào
của học sinh lớp 10 thấp, nhiều em đỗ vào lớp 10 nhưng điểm toán dưới trung bình, học
sinh chỉ làm được những bài tập theo mẫu, khả năng tư duy kém. Các em có quá nhiều kiến
thức hổng vì vậy các em dễ chán nản và không thích học toán, trong mỗi tiết giáo viên phải
tìm đủ mọi cách để các em chú ý và không làm việc riêng. Hơn nữa trong những tiết toán
có nhiều công thức học sinh tiếp thu một cách thụ động nên rất nhanh quên và không muốn
học.Vấn đề đặt ra để nâng cao chất lượng học toán là giáo viên phải đổi mới phương pháp
dạy học trong mỗi tiết, một trong những phương pháp đó là tổ chức dạy học theo nhóm.
Trước kia và hiện nay cũng đã có nhiều tác giả nghiên cứu về phương pháp này: Hoàng Lê

b) Ưu điểm phương pháp dạy học theo nhóm
Học tập theo nhóm nuôi dưỡng một môi trường học tập có lợi, bởi học tập theo
nhóm bao giờ cũng sôi nổi. Nó tạo cơ hội cho học sinh sử dụng các phương pháp, nguyên
tắc diễn đạt ngôn ngữ. Các học sinh nhút nhát, thường là ít phát biểu trong lớp sẽ có môi
trường động viên để tham gia xây dựng bài. Hơn thế nữa, hầu hết các các hoạt động nhóm
đều mang trong nó cơ chế tự sửa lỗi và học sinh dạy lẫn nhau, theo đó các lỗi sai đều được
giải đáp, mà thường là trong bầu không khí rất thoải mái. Với việc thảo luận cùng với các
thành viên khác trong lớp và nhóm, nhiệm vụ học tập được giải quyết dễ dàng hơn. Thông
qua trao đổi trong nhóm kết hợp được sức mạnh của từng cá nhân, dẫn đến sự hỗ trợ và
giúp đỡ nhau trong học tập. Trên cơ sở những hoạt động chung sẽ khơi dậy tinh thần tập
thể, vì lợi ích của nhóm, của cộng đồng và xã hội.
Trong các giờ học theo nhóm, cùng một đơn vị thời gian nhưng có thể huy động
được nhiều học sinh tham gia vào các hoạt động học tập, điều này rất có ý nghĩa đối với
việc tăng tính tích cực và tính năng động của người học.
Khi học tập trong nhóm, học sinh sẽ thảo luận xoay quanh từng đề tài cụ thể. Hoạt
động này không những lý thú mà còn tạo nhiều cơ hội cho các em học hỏi. Người học sẽ
phải xử lý các tài liệu mới, sau đó tự mình tìm hiểu nó. Phương pháp học theo nhóm đã
chuyển trách nhiệm phải hiểu được bài sang cho người học. Khi làm việc trong nhóm sẽ có
sự so sánh thường xuyên các kết quả của từng cá nhân, học sinh sẽ có một ý niệm rõ ràng
về giá trị chân thực của chính mình, lòng tự trọng, chính đó là điều kiện đầu tiên của sự
trưởng thành về mặt nhân cách xã hội.
Nếu xét các thành tố giáo dục, có tính đến yếu tố “dạy lẫn nhau”, hoạt động nhóm
bao gồm tất cả những gì học sinh cần. Học sinh có cơ hội thực hành các kỹ năng trí tuệ bậc

5


cao như kỹ năng sáng tạo, đánh giá, tổng hợp và phân tích. Các em cũng thực hành các “kỹ
năng thông thường” như khả năng cùng làm việc và giao tiếp với nhau.
Ngoài ra, hoạt động nhóm mang lại cho học sinh một cơ hội thuận lợi để làm quen

vụ

và cho các nhóm

nhóm

hướng

- Hướng dẫn cách làm việc theo - Thu thập thông tin, tái hiện tri thức

dẫn

nhóm, hướng dẫn học sinh đặt câu chuẩn bị làm việc trong nhóm

thực

hỏi vấn đáp nhóm vừa trình bày

hiện
- Khích lệ HS làm việc, khuyến khích - Tự đặt mình vào các tình huống,
Bước 2
Thực
hiện

sự tham gia của mỗi cá nhân HS vào đưa ra cách xử lý tình huống, trao đổi
các hoạt động học tập chung của ý kiến, thảo luận trong nhóm, xử lý
nhóm.

thông tin.


các nhóm khác

- Tổ chức thảo luận toàn lớp sau khi - Khai thác bổ sung ý kiến của các
mỗi nhóm trình bày xong: Lúc đầu nhóm khác, điều chỉnh sản phẩm của
khi học sinh chưa quen giáo viên có nhóm mình.
thể gợi ý cho học sinh các câu hỏi để
hỏi vấn đáp nhóm vừa trình bày
- Tóm tắt từng vấn đề.

viên và của các bạn với sản phẩm ban

Bước 4

đầu của mình.

Đánh
giá

- So sánh, đối chiếu kết luận của giáo

- Đưa ra những nhận xét đánh giá về - Tự sửa sai, bổ sung, điều chỉnh
kết quả của từng nhóm, từ đó đưa ra những gì cần thiết.
các kết luận chung.
- Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề tiếp - Tự rút kinh nghiệm về cách học,
cách sử lý tình huống, cách giải quyết

theo.

vấn đề của mình.
Mặc dù có nhiều ưu điểm nhưng không nên cho rằng bài nào cũng cần thảo luận nhóm để


(Đại số và giải tích 11)

số lượng giác
Tổ chức hoạt động nhóm để tiếp cận công thức
khai triển nhị thức Niu Tơn

Nhị thức Niu-tơn
(Đại số và giải tích 11)
Cấp số cộng

Tổ chức hoạt động nhóm để tiếp cận khái niệm

(Đại số và giải tích 11)

cấp số cộng

Công thức tính đạo hàm
của hàm số

Tổ chức hoạt động nhóm để tiếp cận công thức
tính đạo hàm của hàm số

4

(Đại số và giải tích 11)
B-Tổ chức hoạt động nhóm trong việc củng cố lí thuyết
1

Phương trình lượng giác cơ

1

Đại cương về đường thẳng

Tổ chức hoạt động nhóm để luyện tập cách xác

và mặt phẳng

định giao tuyến của hai mặt phẳng; giao điểm

(Hình học 11)

của đường thẳng và mặt phẳng
8


2

Xác suất

Tổ chức hoạt động nhóm luyện tập tính xác

(Đại số và giải tích 11)

suất

D-Tổ chức hoạt động nhóm trong việc ôn tập hai chuyên đề ôn thi THPT quốc gia
Thực hiện với học sinh lớp Tổ chức hoạt động nhóm hệ thống kiến thức về

1


•

•

-

Nhóm 1-3-10: Giải phương trình

Nhóm 5-7-9 : Giải phương trình

b)

c)

e)

d)

f)

Bước 2: Thực hiện hoạt động nhóm
• Giáo viên:
 Theo dõi học sinh làm việc theo nhóm và nhắc nhở nếu có học sinh
trong nhóm không làm việc.
 Có biện pháp hỗ trợ kịp thời nếu nhóm nào gặp khó khăn : Gợi ý cho
•

nhóm 5-7-9 là chuyển về dạng cơ bản đã học trong các tiết trước.
Học sinh:


đơn vị nào nên ta dùng độ hay radian cũng được. Giáo viên khẳng định lại nhận xét
của nhóm 6 đúng và nhận xét chung kết quả của bốn nhóm, cho nhóm 6 điểm 9
mặc dù làm chậm nhất nhưng phần phản biện và bài làm tốt.
Giải phương trình






c)

d)

Nhóm 3 trình bày kết quả
Nhóm 1 nhận xét: Hai câu nhóm 3 làm đều đúng
Nhóm 10 đồng ý với ý kiến của nhóm 1.
Qua kết quả của 2 nhóm 1-10 giáo viên hỏi nhóm 3: Nhóm 1-10 dùng đơn vị là
radian để viết công thức nghiệm của câu (a) là đúng hay sai? Nhóm 3 khẳng định là

sai vì góc ở đây đề bài cho theo đơn vị độ.
 Giáo viên nhận xét bài làm và phần trả lời phản biện của nhóm 3 rất tốt và cho nhóm
3 điểm 10 .
Giải phương trình e)

f)

 Nhóm 5 trình bày
 Hai nhóm còn lại đồng ý với kết quả của nhóm 5.

Tiết học được bắt đầu một cách sôi nổi, hào hứng.
Học sinh ôn lại các dạng phương trình đã học ở các tiết trước chủ động hơn trong
việc tiếp thu kiến thức mới, học sinh có thể tự tìm ra phương pháp giải các
phương trình lượng giác sẽ được học trong bài mới bằng cách chuyển về dạng

-

phương trình đã học.
Tinh thần làm việc theo nhóm của học sinh được hình thành.
Giáo viên phát hiện được những sai lầm mà học sinh hay mắc phải, các kiến thức
mà học sinh còn hổng trong bài trước, nắm được những học sinh học yếu để có
những phương pháp hỗ trợ kịp thời.

Ví dụ 2: Tổ chức hoạt động nhóm để tiếp cận công thức khai triển nhị thức Niu Tơn.
*) Chuẩn bị:
-

Phân nhóm: 4 học sinh là một nhóm.
Phiếu học tập cho các nhóm.
Giấy A4 để các nhóm ghi kết quả.
Máy chiếu kết quả.

*) Tiến hành thực hiện hoạt động nhóm
-

-

Bước 1: Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm và hướng dẫn thực hiện
• Nhóm 1-3-5: Khai triển
và tính

• Thời gian làm việc của mỗi nhóm : 3 phút
Bước 3: Các nhóm trình bày kết quả và phản biện
• Các nhóm nộp kết quả, các nhóm có nhiệm vụ giống nhau thì nhóm hoàn thành
nhanh nhất lên trình bày kết quả (người trình bày là do nhóm khác chỉ định)

13


•

Các nhóm còn lại quan sát phần trình bày để nhận xét, phản biện

14


•

Khai triển

và tính

Nhóm 5 lên thuyết trình, nhóm1 và nhóm 3 đồng ý với kết quả của nhóm 5, giáo
viên phê bình nhóm 3 không thuộc hằng đẳng thức.
•

Khai triển

và tính

Nhóm 4 trình bày hai nhóm còn lại đồng ý với kết quả của nhóm 4, giáo viên

+
*) Hiệu quả của hoạt động nhóm : Qua thực hiện hoạt động nhóm trên tôi thấy
15


-

Học sinh được ôn tập lại các hằng đẳng thức cơ bản.
Khi học công thức khai triển theo nhị thức Niu Tơn nếu ta đưa luôn ra công
thức khai triển thì học sinh sẽ bị thụ động và cảm thấy khó hiểu nên với việc tổ
chức hoạt động nhóm như trên học sinh có thể tự mình hình thành nên công
thức khai triển theo nhị thức Niu Tơn từ các trường hợp n=2; n=3; n=4; n=5,

-

phát huy tính tích cực, chủ động chiếm lĩnh kiến thức mới của học sinh.
Giáo viên phát hiện được những học sinh còn yếu trong việc khai triển hằng
đẳng thức trong quá trình theo dõi học sinh làm việc nhóm để nhắc nhở và gọi
phát biểu khi gặp các bài tập có liên quan đến khai triển hằng đẳng thức.

Ví dụ3: Tổ chức hoạt động nhóm để tiếp cận định nghĩa cấp số cộng
*) Chuẩn bị:
-

Phân nhóm: 4 học sinh là một nhóm.
Phiếu học tập cho các nhóm.
Giấy A4 để các nhóm ghi kết quả.

*) Tiến hành thực hiện hoạt động nhóm
•

-

đến kết quả chung.
 Cử đại diện ghi lại kết quả làm việc của nhóm mình.
• Thời gian làm việc của mỗi nhóm : 3 phút
Bước 3: Các nhóm trình bày kết quả
• Các nhóm nộp kết quả, các nhóm có nhiệm vụ giống nhau thì nhóm hoàn thành
•
•

nhanh nhất trình bày kết quả (người trình bày là do nhóm khác chỉ định)
Các nhóm còn lại quan sát phần trình bày để nhận xét.
Nhóm 6 và nhóm 10 trong thời gian 3 phút chưa phát hiện được quy luật của dãy

(d);(f). Nhóm2, nhóm 8 đã phát hiện quy luật rất nhanh.
• Kết quả của một số nhóm

17


Bước 4: Đánh giá kết quả và sử dụng kiến thức thu được sau khi thực hiện hoạt

-

động tiếp cận định nghĩa cấp số cộng
• Giáo viên khen ngợi các nhóm 2, nhóm 8 phát hiện ra quy luật nhanh nhất, cộng
cho mỗi thành viên của nhóm đó 1 đểm vào điểm một bài kiểm tra 15 phút sắp
tới.
• Giáo viên yêu cầu mỗi học sinh phát huy tinh thần làm việc theo nhóm trong các
•


*) Tiến hành thực hiện hoạt động nhóm
-

Bước 1: Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm và hướng dẫn thực hiện
• Nhóm 1-3-8: Dùng định nghĩa tính đạo hàm của hàm số

tại

tùy ý.
• Nhóm 2-9-6: Dùng định nghĩa tính đạo hàm của hàm số

tại

•

tùy ý.
Nhóm 4-5-7-10: Dùng định nghĩa tính đạo hàm của hàm số

tại

tùy ý.
-

Bước 2: Thực hiện hoạt động nhóm
• Giáo viên:
 Theo dõi học sinh làm việc theo nhóm và nhắc nhở nếu có học sinh trong
nhóm không làm việc.
 Quan sát để hỗ trợ các nhóm gặp khó khăn: Nhóm 5-7 chú ý lại công thức
khai triển nhị thức Niu Tơn, cách thêm bớt để phân tích đa thức thành

tùy ý: Nhóm 1

có kết quả nhanh nhất lên trình bày, hai nhóm 3, nhóm 8 cũng có đáp án giống
nhóm 1. Giáo viên khẳng định kết quả của ba nhóm là chính xác.
• Dùng định nghĩa tính đạo hàm của hàm số
tại
tùy ý: Nhóm 9
lên trình bày, nhóm 2, nhóm 6 đồng ý với kết quả của nhóm 9. Tuy nhiên nhóm 6
có cách làm khác. Giáo viên nhận xét kết quả của ba nhóm.
• Dùng định nghĩa tính đạo hàm của hàm số
tại

tùy ý:Trong

thời gian 3 phút nhóm 10, nhóm 7 chưa làm xong, nhóm 5 lên trình bày kết quả .
Nhóm 4 nhận xét kết quả của nhóm 5 chính xác và hỏi nhóm 5 dùng cách nào để
phân tích
21


đại diện của nhóm 5 đã trả lời tốt
: “Nhóm tôi sử dụng phép chia đa thức

cho

”. Nhóm

4 cũng trình bày cách làm khác của nhóm mình. Giáo viên nhận xét kết quả của
hai nhóm rất chính xác.
Bước 4: Đánh giá kết quả và sử dụng kiến thức thu được sau khi thực hiện hoạt


-

đoán được định lí và chứng minh nó.
Học sinh hào hứng, sôi nổi, chủ động chiếm lĩnh kiến thức mới.
Học sinh được ôn tập lại công thức khai triển theo nhị thức Niu Tơn, công thức

-

tính đạo hàm theo định nghĩa, cách chia đa thức.
Khả năng làm việc theo nhóm, tinh thần giúp đỡ nhau trong học tập được phát
huy khi người trình bày là do nhóm khác chỉ định.

B) Tổ chức hoạt động nhóm trong việc củng cố lí thuyết
Ví dụ 1 : Tổ chức hoạt động nhóm để củng cố công thức nghiệm của phương trình
và điều kiện có nghiệm của phương trình
*) Chuẩn bị:
-

Phân nhóm: 4 học sinh là một nhóm.
Phiếu học tập cho các nhóm.
22


-

Giấy A4 để các nhóm ghi kết quả.
Máy chiếu để chiếu kết quả của các nhóm.

*) Tiến hành thực hiện hoạt động nhóm

-

Thời gian làm việc của mỗi nhóm : 5 phút
Bước 3: Các nhóm trình bày kết quả và phản biện
• Các nhóm nộp kết quả, các nhóm có nhiệm vụ giống nhau thì nhóm hoàn thành
nhanh nhất trình bày kết quả (người trình bày là do nhóm khác chỉ định)
• Sản phẩm của các nhóm.

23


24


•

Các nhóm còn lại quan sát phần trình bày để nhận xét, phản biện.
 Nhóm 1-nhóm 2-nhóm 3: Giải các phương trình sau

3)

Đại diện nhóm 3 lên trình bày kết quả cả nhóm, nhóm 2 và nhóm 1 đều khẳng
định hai câu đầu nhóm 3 làm đúng tuy nhiên câu số( 3) không làm theo độ vì
góc ở đây được đo theo đơn vị radian. Giáo viên đồng ý với nhận xét của hai
nhóm và chiếu cho cả lớp bài làm của hai nhóm 1, nhóm 2.
 Nhóm 4-nhóm 5-nhóm 6: Giải các phương trình sau

6)

25