VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ MINH CẢNH

HOẠT ĐỘNG THU THẬP, ĐÁNH GIÁ, SỬ DỤNG
CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN GIẾT NGƯỜI
THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH TIỀN GIANG

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60.38.01.04

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội

Người hướng dẫn khoa học: TS Đặng Quang Phương

Phản biện 1:

..................................................................
..................................................................

Phản biện 2:

..................................................................

thu thập, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong giai đoạn điều tra đóng
vai trò rất quan trọng trong toàn bộ quá trình chứng minh sự thật của
vụ án.
Tiền Giang là tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long và nằm
trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Nhờ vị trí thuận lợi nên

1


Tiền Giang đã trở thành trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị của
cả Đồng bằng sông Cửu Long và trở thành một trong những tỉnh có
nền kinh tế phát triển hàng đầu trong khu vực miền Tây Nam Bộ.
Tuy nhiên với sự chuyển biến mạnh mẽ về đời sống xã hội cũng như
mặt trái của quá trình phát triển kinh tế đã kéo theo những hệ lụy khôn
lường, đặc biệt tình hình an ninh trật tự có xu hướng diễn biến ngày
càng phức tạp. Theo thống kê của TA nhân dân tỉnh Tiền Giang trong
năm 2015 trên toàn tỉnh đã xảy ra 957 vụ phạm pháp hình sự, trong đó
tội phạm giết người có 22 vụ (chiếm 2,3% số vụ phạm pháp hình sự),
đặc biệt loại tội phạm này đang diễn biến rất phức tạp cả về đối tượng,
thủ đoạn phạm tội, tính chất mức độ, hậu quả tác hại gây ra cho xã hội
ngày càng nghiêm trọng hơn.
Trước tình hình đó, CQĐT Công an tỉnh Tiền Giang đã phối
hợp với các đơn vị chức năng áp dụng nhiều biện pháp phòng ngừa,
ngăn chặn, điều tra khám phá góp phần kéo giảm loại tội phạm này.
Quá trình điều tra các vụ án giết người, CQĐT đã ứng dụng kết quả
của nhiều ngành khoa học, sử dụng, phối hợp đồng bộ các biện pháp,
phương tiện kỹ thuật để phát hiện, thu thập, đánh giá và sử dụng
chứng cứ để chứng minh tội phạm và người phạm tội qua đó đã đạt
được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tiễn cho
thấy, hoạt động thu thập, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong điều tra

và sử dụng chứng cứ trong điều tra các vụ án cố ý gây thương tích
trên địa bàn thành phố Hà Nội, thực trạng và các giải pháp nâng cao
hiệu quả”, Luận văn Thạc sĩ.

3


- Hoàng Trung Thực (2005), “Hoạt động thu thập, bảo quản và
xử lý vật chứng trong điều tra các vụ án hình sự theo chức năng của
lực lượng Cảnh sát nhân dân Công an thành phố Thanh Hóa - Thực
trạng và giải pháp”, Luận văn thạc sĩ.
- Huỳnh Tấn Hải (2014), “Hoạt động thu thập, đánh giá, sử
dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người theo luật tố tụng hình
sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ.
Bên cạnh đó, còn có một số công trình khoa học, luận văn,
luận án nghiên cứu về các vấn đề có liên quan như: Giáo trình Luật
TTHS Việt Nam (Chương VI, mục 6), PGS,TS.Võ Khánh Vinh chủ
biên (Trường Đại học Huế, 2002); tài liệu tập huấn chuyên sâu về Bộ
luật TTHS năm 2003 của Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo
dục pháp luật Bộ Công an (Hà Nội, 2004); một số vấn đề về chứng
minh trong TTHS, của tác giả Trần Quang Tiệp (Tạp chí Kiểm sát số
9, 2003)...
Các công trình khoa học, luận văn, luận án và tài liệu nêu trên
chủ yếu đi sâu nghiên cứu về mặt lý luận quá trình chứng minh trong
điều tra vụ án hình sự. Hiện nay, chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu
và đề xuất các giải pháp cụ thể về hoạt động thu thập, đánh giá, sử
dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người theo pháp luật TTHS
Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang.
Như vậy, đề tài: “Hoạt động thu thập, đánh giá, sử dụng
chứng cứ trong điều tra vụ án giết người theo pháp luật tố tụng hình


5


án giết người theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn
tỉnh Tiền Giang.
- Pháp luật TTHS Việt Nam về thu thập, đánh giá, sử dụng
chứng cứ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu trong phạm vi không gian trên địa bàn
tỉnh Tiền Giang, trong khoảng thời gian từ năm 2011 – 2015.
- Luận văn nghiên cứu quy định của pháp luật TTHS về thu
thập, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người
thuộc chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
cụ thể
5.1. Phương pháp luận
Cơ sở phương pháp luận của đề tài là phép biện chứng duy vật
của chủ nghĩa Mác - Lênin và chủ trương, đường lối của Đảng Cộng
sản Việt Nam về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai
đoạn hiện nay.
Ngoài ra, đề tài còn được nghiên cứu dựa trên lý luận cơ bản
của khoa học Luật Hình sự, Luật TTHS, Lý luận chung về khoa học
điều tra hình sự, Chiến thuật điều tra hình sự, Phương pháp điều tra
hình sự. Đề tài cũng tiếp thu các luận điểm, luận chứng khoa học
của các công trình đã nghiên cứu, các kinh nghiệm thực tiễn từ các
tài liệu sơ kết, tổng kết, hội thảo và của các cơ quan THTT thực
hiện hoạt động thu thập, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong điều tra
vụ án giết người.




Chương 3: Các yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt
động thu thập, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết
người

8


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT
VỀ HOẠT ĐỘNG THU THẬP, ĐÁNH GIÁ, SỬ DỤNG
CHỨNG CỨ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
VỤ ÁN GIẾT NGƯỜI
1.1. Những vấn đề lý luận về hoạt động thu thập, đánh giá
và sử dụng chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án giết người
1.1.1. Khái niệm giai đoạn điều tra và những vấn đề cần
phải chứng minh trong giai đoạn điều tra vụ án giết người
1.1.1.1. Khái niệm giai đoạn điều tra vụ án giết người
Điều tra vụ án là một trong các giai đoạn của TTHS, thẩm
quyền điều tra vụ án hình sự được quy định tại Điều 110 – Bộ luật
TTHS, theo đó các cơ quan THTT được giao nhiệm vụ điều tra vụ án
hình sự bao gồm: CQĐT trong Công an nhân dân; CQĐT trong Quân
đội nhân dân; CQĐT của VKS nhân dân tối cao; Bộ đội biên phòng,
Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác
của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ
tiến hành một số hoạt động điều tra.
Trong điều tra vụ án giết người, trách nhiệm chứng minh tội
phạm được pháp luật giao cho các cơ quan THTT, chủ yếu là CQĐT
trong Công an nhân dân (gọi tắt là CQĐT). Trong quá trình điều tra


10


“Đánh giá chứng cứ trong vụ án hình sự là hoạt động tư duy
logic, xử lý và tích tụ thông tin của người tiến hành tố tụng và người
tham gia tố tụng, được tiến hành trên cơ sở những hiểu biết của mình
về những tài liệu đã thu thập được, dựa trên cơ sở những quy định
của pháp luật, ý thức pháp luật, niềm tin nội tâm để xác định độ tin
cậy và giá trị chứng minh của từng chứng cứ cũng như cả hệ thống
chứng cứ trong vụ án hình sự, được thể hiện trong suốt quá trình tố
tụng nhằm làm sáng tỏ toàn bộ sự thật của vụ án một cách khách
quan, toàn diện và đầy đủ.” [13, tr.112]
1.1.2.4. Khái niệm sử dụng chứng cứ
“Sử dụng chứng cứ trong vụ án hình sự là việc dùng các
chứng cứ đã có để tiếp tục phát hiện các chứng cứ khác thông qua
các hoạt động điều tra; để xác định các vấn đề cần phải chứng minh
thuộc phạm vi chứng minh của vụ án trên thực tế và để thực hiện
việc buộc tội, gỡ tội đối với bị can, bị cáo”. [13, tr.138]
1.1.3. Mục đích, vai trò và ý nghĩa của hoạt động thu thập,
đánh giá và sử dụng chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án giết
người
1.1.3.1. Mục đích của hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng
chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án giết người
Căn cứ thực tiễn hoạt động này, có thể thấy thu thập, đánh giá,
sử dụng chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án giết người hướng tới
các mục đích sau:
Xác định tội phạm;
Làm sáng tỏ sự thật vụ án;




- Thu thập chứng cứ từ khám nghiệm hiện trường, khám
nghiệm tử thi, xem xét dấu vết trên thân thể, thực nghiệm điều tra,
giám định.
1.2.2. Quy định về đánh giá chứng cứ
Đánh giá chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án giết người là
hoạt động tư duy của người THTT nhằm xác định các giá trị chứng
minh của những chứng cứ đã thu thập được, nó được tiến hành bằng
các hoạt động như nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, so sánh của Điều
tra viên và Kiểm sát viên. Nội dung đánh giá chứng cứ được quy
định tại Điều 66 – Bộ luật TTHS, theo đó hoạt động đánh giá chứng
cứ trong giai đoạn điều tra vụ án giết người cũng phải tuân thủ theo
các quy định mang tính bắt buộc chung này.
1.2.3. Quy định về sử dụng chứng cứ
Sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người được hiểu là
dùng chứng cứ thu thập được để phát hiện thêm các chứng cứ khác,
xác định các vấn đề cần phải chứng minh nhằm mục đích làm rõ vụ
án.

13


Chương 2
THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG THU THẬP, ĐÁNH GIÁ,
SỬ DỤNG CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN
GIẾT NGƯỜI TẠI ĐỊA BÀN TỈNH TIỀN GIANG
2.1. Tổng quan kết quả khởi tố, điều tra các vụ án về tội
giết người tại địa bàn tỉnh Tiền Giang
2.1.1. Tổng số các vụ án và bị can bị khởi tố, điều tra về tội

- Đối với hoạt động đánh giá chứng cứ: hầu hết được xem xét
tổng thể nhưng chưa có sự phân tích cụ thể chứng cứ nào dùng để
chứng minh cho tình tiết nào của vụ án; vẫn còn trường hợp đánh giá
mang tính phiến diện, một phía không có tính liên kết với các tình tiết
khác của vụ án; có nhiều lực lượng tham gia vào việc đánh giá chứng
cứ nhưng quy định phân công trách nhiệm không rõ ràng giữa các cơ
quan THTT; còn trường hợp không xem xét kỹ lưỡng nguồn gốc của
chứng cứ, cho nên làm mất giá trị chứng minh của chứng cứ hoặc do
không tôn trọng các cơ chế khoa học về nguồn gốc hình thành chứng
cứ.
- Đối với hoạt động sử dụng chứng cứ: Đối với hoạt động sử
dụng chứng cứ: nhiều trường hợp chưa khai thác hết các thông tin, tài
liệu, chứng cứ thu thập được, việc sử dụng chứng cứ để chứng minh
tội phạm và người phạm tội đôi lúc còn thiếu khách quan, chưa tuân
thủ theo đúng quy định của pháp luật; việc sử dụng chứng cứ chủ yếu
tập trung vào việc chứng minh tội phạm nhưng ít được sử dụng để thu

15


thập thêm các chứng cứ khác nhằm mục đích mở rộng vụ án, chứng
minh các hành vi phạm tội khác.
2.2.2. Nguyên nhân của những vi phạm, sai lầm
Thứ nhất, về khách quan:
- Vụ án giết người là vụ án rất phức tạp, nguyên nhân gây án
rất đa dạng, người phạm tội luôn dùng mọi thủ đoạn để che giấu
hành vi phạm tội, đặc điểm giấu vết trong vụ án giết người có khả
năng tự phân hủy hoặc chuyển hóa cao (chẳng hạn như cơ chế tự
phân hủy của tử thi; phản ứng biến đổi của các loại chất độc được
dùng trong tội phạm giết người).

17


Chương 3
CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG THU THẬP, ĐÁNH GIÁ, SỬ
DỤNG CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA
VỤ ÁN GIẾT NGƯỜI
3.1. Các yêu cầu nâng cao chất lượng thu thập, đánh giá và
sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người
3.1.1. Yêu cầu của pháp chế Xã hội chủ nghĩa
3.1.2. Yêu cầu phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm
giết người nói riêng
3.1.3. Yêu cầu bảo đảm trật tự, an toàn xã hội
3.1.4. Yêu cầu bảo vệ quyền con người
3.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng thu thập, đánh giá
và sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người
3.2.1. Bảo đảm triển khai thi hành đúng và thống nhất các
quy định của pháp luật
- Về Bộ luật hình sự – 2015;
- Về nội dung Bộ luật TTHS – 2015.
3.2.2. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự và tố tụng hình
sự
- Về Bộ luật hình sự 2015;
- Về Bộ luật TTHS 2015.
3.2.3. Kiện toàn đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên

18



cả chứng cứ buộc tội và gỡ tội. Đồng thời để thực hiện tốt chức năng
thực hành quyền công tố, kiểm sát trong quá trình điều tra vụ án hình
sự, Kiểm sát viên cần chủ động trao đổi với Điều tra viên được phân
công điều tra vụ án về những vấn đề cần điều tra ngay từ khi kiểm
sát việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can, khám nghiệm hiện trường và
các hoạt động điều tra khác của cơ quan điều tra.
3.2.6. Phổ biến, giáo dục pháp luật
Công tác giáo dục pháp luật cho nhân dân cần tập trung vào
các quy định của luật hình sự và TTHS và nội dung của hoạt động
phòng ngừa, đấu tranh tội phạm như: âm mưu, thủ đoạn và phương
thức hoạt động của tội phạm giết người; quy định về quyền và nghĩa
vụ của người làm chứng; biện pháp phòng ngừa tội phạm; quy trình
tố giác tội phạm... Với các phương pháp như: tuyên truyền lưu động;
sử dụng các phương tiện báo, đài; thông qua các cuộc vận động toàn
dân bảo vệ ANTT; đưa nội dung giáo dục vào các trường trung học
phổ thông, trung cấp, cao đẳng, đại học; xét xử lưu động các vụ án
giết người điển hình... Trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
cho người dân cần đảm bảo tính linh hoạt, tránh hình thức, giáo điều,
rập khuôn, cần tập trung vào những nội dung cụ thể, bằng các hình
thức trực quan sinh động, phù hợp với từng đối tượng, từng lứa tuổi.
3.2.7. Tăng cường cở sở vật chất, phương tiện cho công tác
điều tra
Thời gian tới cần tăng cường kinh phí cho hoạt động thông tin
liên lạc, tăng tiền án phí, phục vụ công tác phòng chống tội phạm nói

20


chung và hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong
điều tra vụ án giết người nói riêng, đồng thời phải có chế độ đãi ngộ,

đề tài đã dựng lại bức tranh toàn cảnh về hoạt động thu thập, đánh
giá, sử dụng chứng cứ trong điều tra các vụ án giết người với những
ưu điểm và tồn tại nhất định.
Trên cơ sở phân tích toàn diện hoạt động thu thập, đánh giá, sử
dụng chứng cứ trong điều tra vụ án giết người, tác giả đã nêu ra
những vi phạm, sai lầm cũng như những nguyên nhân của những vi
phạm, sai lầm dẫn đến làm giảm hiệu quả công tác thu thập, đánh
giá, sử dụng chứng cứ và mạnh dạn đưa ra các giải pháp cụ thể góp
phần nâng cao công tác đấu tranh phòng chống tội phạm giết người.
Những giải pháp này không chỉ có ý nghĩa thực tiễn mà còn góp

22