BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

LÊ QUỐC LÂM

PHỐI HỢP CÁC LỰC LƢỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC
HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH VĨNH LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

LÊ QUỐC LÂM

PHỐI HỢP CÁC LỰC LƢỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC
HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH VĨNH LONG
Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng
Mã ngành: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
PGS.TS. Phan Thị Hồng Vinh

HÀ NỘI - 2017


đề tài.
Không thể không nhắc tới sự chỉ đạo của Ban Giám Hiệu, thầy cô các
Trường Trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Vĩnh Long, Tỉnh Vĩnh
Long đã nhiệt tình và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt thời gian
nghiên cứu đề tài.
Với điều kiện, thời gian cũng như kinh nghiệm còn hạn chế của một học
viên. Luận văn này không thể tránh được những thiếu sót. Tôi rất mong nhận
được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy cô để tôi có điều kiện bổ sung,
nâng cao ý thức của mình, phục vụ tốt hơn trong công tác thực tế sau này.
Xin chân thành cảm ơn!
Vĩnh Long, ngày……. tháng …….. năm 2017
Tác giả

Lê Quốc Lâm


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1. THPT

: Trung học phổ thông

2. HS

: Học sinh

3. GDHN

: Giáo dục hướng nghiệp


: Giáo dục

12. GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo
13. HN

: Hướng nghiệp

14. TLH

: Tâm lý học

15. XH

: Xã hội

16. THCS

: Trung học cơ sở


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu .......................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................. 4
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ..................................................................... 4
7. Phƣơng pháp nghiên cứu............................................................................ 4
8. Đóng góp mới của đề tài ............................................................................. 6

học sinh THPT. .............................................................................................. 33
1.6.1. Mục tiêu phối hợp ................................................................................ 33
1.6.2. Nội dung phối hợp................................................................................ 34
1.6.3. Phương pháp phối hợp ........................................................................ 34
1.6.4. Hình thức phối hợp .............................................................................. 34
1.6.5. Đánh giá hiệu quả phối hợp ................................................................ 34
1.7. Các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả giáo dục hƣớng nghiệp cho học
sinh Trung học phổ thông............................................................................. 34
1.7.1. Các yếu tố thuộc về cơ chế, chính sách............................................... 34
1.7.2. Các yếu tố thuộc về các chủ thể tham gia giáo dục hướng nghiệp cho
học sinh Trung học phổ thông ...................................................................... 35
1.7.3. Các yếu tố thuộc về học sinh Trung học phổ thông .......................... 38
1.7.4. Yếu tố thuộc về tài liệu và nguồn thông tin ........................................ 39
1.7.5. Yếu tố thuộc về thiết bị máy móc và đồ dùng dạy học trong nhà
trường ............................................................................................................. 40
Kết luận chƣơng 1 ......................................................................................... 41


Chương 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG PHỐI HỢP CÁC
LỰC LƢỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO
HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH
VĨNH LONG ................................................................................................... 42
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội của
thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long........................................................ 42
2.1.1 Vị trí địa lí, lịch sử, đơn vị hành chính............................................... 42
2.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội .................................................................... 44
2.2. Tổ chức và phƣơng pháp khảo sát thực trạng .................................... 45
2.2.1. Mục đích khảo sát .................................................................................. 45
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................. 45
2.2.3. Đối tượng khảo sát ................................................................................. 46

2.4.3. Đánh giá về mục đích phối hợp các lực lượng cộng đồng trong giáo dục
hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông ............................................ 62
2.4.4. Nội dung phối hợ

ộng đồng trong giáo dục hướng

nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông ................................................... 63
2.4.5. Các biện pháp phối hợ

ộng đồng trong giáo dục

hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông ....................................... 64
2.4.6. Hiệu quả phối hợ

ộng đồng trong giáo dục hướng

nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông ................................................... 66
2.5. Đánh giá chung về thực trạng ............................................................... 68
2.5.1. Những kết quả đạt được ...................................................................... 68
2.5.2. Những vấn đề còn tồn tại..................................................................... 69
Kết luận chƣơng 2 ......................................................................................... 70


Chương 3: BIỆN PHÁP PHỐI HỢP CÁC LỰC LƢỢNG TRONG GIÁO
DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH VĨNH LONG .................... 71
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp ........................................................ 71
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ..................................................... 71
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ........................................................ 71
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học ..................................................... 72

3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp .............................................................. 86
3.4.1. Khái quát chung về quá trình khảo nghiệm .......................................... 86
3.4.2. Kết quả khảo nghiệm ........................................................................... 88
Kết luận chƣơng 3 ......................................................................................... 92
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 93
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 97
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 99


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Thực trạng nhận thức của các LLCĐ và học sinh về ý nghĩa của
hoạt động GDHN cho học sinh THPT ............................................................ 47
Bảng 2.2: Thực trạng dự định nghề nghiệp cho học sinh THPT ................... 48
Bảng 2.3: Thực trạng mức độ hiểu biết của học sinh về nghề mà các em dự
định lựa chọn ................................................................................................... 49
Bảng 2.4: Thực trạng đánh giá của các lực lượng cộng đồng và học sinh về
nhu cầu lao động ở các ngành nghề của địa phương ...................................... 50
Bảng 2.5: Đánh giá của cán bộ các ban, ngành, đoàn thể, giảng viên, giáo
viên, phụ huynh và học sinh về thực trạng các con đường tìm kiếm thông tin
về nghề của học sinh ....................................................................................... 51
Bảng 2.6: Đánh giá của cán bộ các ban, ngành, đoàn thể, giảng viên, giáo
viên, phụ huynh và học sinh về xu hướng chọn nghề của học sinh ................ 52
Bảng 2.7: Đánh giá của cán bộ các ban, ngành, đoàn thể, giảng viên, giáo
viên, phụ huynh và học sinh về thực trạng mức độ tham gia của các LLGD
hướng nghiệp cho học sinh ............................................................................. 53
Bảng 2.8: Đánh giá của cán bộ các ban, ngành, đoàn thể, giảng viên, giáo
viên, phụ huynh và học sinh về thực trạng các nội dung GDHN cho học sinh
......................................................................................................................... 54
Bảng 2.9: Đánh giá của cán bộ các ban, ngành, đoàn thể, giảng viên, giáo
viên, phụ huynh và học sinh về thực trạng các con đường GDHN ................ 55

ọc

sinh THPT ....................................................................................................... 67
Bảng 2.19: Đánh giá của cán bộ các ban, ngành, đoàn thể, giảng viên, giáo
viên, phụ huynh và học sinh về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động GDHN
cho học sinh ..................................................................................................... 68
Bảng 3.1. Mức độ cần thiết của các biện pháp phối hợp các LLCĐ
trong GDHN cho học sinh THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long,
tỉnh Vĩnh Long ............................................................................................. 88
Bảng 3.2. Tính khả thi của các biện pháp phối hợp các LLCĐ trong GDHN cho
học sinh THPT trên địa bàn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long .............. 90


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nghề nghiệp là phương tiện đảm bảo chất lượng cuộc sống vật chất và
tinh thần của con người. Có nghề nghiệp con người mới có cuộc sống ổn
định, mới làm cho cuộc sống trở nên có ý nghĩa. Tuy nhiên, để chọn cho mình
một công việc ổn định và phù hợp với bản thân là chuyện không dễ dàng.
Giáo dục hướng nghiệp (GDHN) cho học sinh (HS) là một trong những
vấn đề được Đảng và Nhà nước quan tâm. Ngày 19 tháng 3 năm 1981, Hội
đồng Chính phủ đã ban hành quyết định 126/CP về hoạt động hướng nghiệp
trong trường phổ thông và việc sử dụng HS các cấp phổ thông cơ sở và phổ
thông trung học tốt nghiệp ra trường. Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân
luồng HS trung học, chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên đi vào lao động nghề
nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa
phương” [18]. Nghị quyết 29 – NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8
Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ: “Đẩy mạnh
phân luồng sau trung học cơ sở, định hướng nghề nghiệp ở trung học phổ thông”,

đào tạo, yêu cầu về nguồn nhân lực có chất lượng cao trong thời kì đẩy mạnh
CNH - HĐH, công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT còn bộc lộ
nhiều hạn chế. Những hạn chế này dẫn đến năng lực nhận thức và đánh giá
bản thân, năng lực ra quyết định chọn nghề phù hợp với năng lực, sở thích và
nhu cầu phát triển nghề nghiệp của bản thân cũng như phù hợp với nhu cầu xã
hội và hoàn cảnh của gia đình.
Học sinh THPT luôn nhận được những tác động giáo dục nói chung và
giáo dục hướng nghiệp nói riêng từ nhiều phía, nhiều lực lượng cộng đồng.
Do đó, muốn nâng cao hiệu quả giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT
cần phải có sự phối hợp các lực lượng cộng đồng. Việc tiếp tục nghiên cứu cơ
2


sở lí luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp phối hợp các lực
lượng cộng đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT là vấn đề
có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi lựa chọn đề tài “Phối hợp các lực
lượng cộng đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ
thông thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” để tiến hành nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Tôi đi vào nghiên cứu cơ sở lí luận có liên quan đến đề tài, khảo sát
thực trạng hoạt động GDHN cho HS THPT thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh
Long, trên cơ sở đó đánh giá những ưu điểm, nhược điểm và đề xuất một số
biện pháp phối hợp các lực lượng cộng đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho
học sinh Trung học phổ thông thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long ở các
nhà trường.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông.
3.2. Đối tượng nghiên cứu

Khảo sát trên 30 chuyên gia; 20 cán bộ quản lí, 30 giảng viên trường ĐH và
50 giáo viên, 200 HS THPT ở thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Các phương pháp nghiên cứu lí luận
Nhóm phương pháp này dùng để thu thập, xử lí các tài liệu có liên
quan, trên cơ sở đó xây dựng cơ sở lí luận của đề tài nghiên cứu.
Các phương pháp nghiên cứu lí luận được sử dụng bao gồm:
phương pháp phân tích, tổng hợp lí luận; phương pháp giả thuyết, phương
pháp chứng minh.

4


7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Nhóm phương pháp này dùng để nghiên cứu về thực trạng phối hợp các
lực lượng cộng đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT thành
phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long.
Các phương pháp được sử dụng bao gồm:
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Xây dựng và sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến để thu thập ý kiến của các
chuyên gia, cán bộ quản lí, giảng viên ĐH; giáo viên và HS các trường THPT về
thực trạng phối hợp các lực lượng cộng đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho
học sinh THPT thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long.
7.2.2. Phương pháp quan sát
Quan sát các hoạt động phối hợp các lực lượng cộng đồng trong giáo
dục hướng nghiệp cho học sinh THPT thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long.
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Trò chuyện, phỏng vấn sâu để lấy ý kiến của HS, giáo viên, giảng viên,
cán bộ quản lí và các chuyên gia về hoạt động phối hợp các lực lượng cộng
đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT thành phố Vĩnh Long,


6


Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHỐI HỢP CÁC LỰC LƢỢNG CỘNG ĐỒNG
TRONG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Trên thế giới
GDHN là một bộ phận quan trọng trong hoạt động giáo dục ở mỗi quốc
gia. Bởi vậy, mọi quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến hoạt động GDHN.
Ở các nước có nền giáo dục tiên tiến, công tác hướng nghiệp rất được
coi trọng và được khởi sự ngay từ những năm đầu của cấp trung học:
- Cấp trung học cơ sở:
+ Dự nghiệp: Giới thiệu tổng quan các ngành nghề thông dụng để giúp
các HS phát hiện sơ bộ xu hướng nghề nghiệp của mình.
+ Hướng nghiệp: Cho các HS được học thử các nghề được phát
hiện ở giai đoạn dự nghiệp để củng cố hoặc điều chỉnh xu hướng nghề
nghiệp chính xác hơn.
- Cấp trung học phổ thông:
Huấn nghiệp: Theo kết quả ở giai đoạn hướng nghiệp, nhà trường sẽ
chính thức đào tạo nghề theo đúng xu hướng nghề nghiệp của HS, để giúp các
em HS đủ sức vào đời ngay sau khi tốt nghiệp trung học hoặc tạo đà thuận lợi
cho việc học tiếp lên.
Tại Singapore, ở các bậc trung học, HS được chia theo 3 luồng: luồng
bình thường, luồng khá giỏi và luồng học nghề. Học sinh ở luồng bình thường
sẽ học trong 5 năm, HS ở luồng khá giỏi sẽ học trong 4 năm, HS ở luồng học
nghề sẽ học trong 5 năm nhưng theo một chương trình chú trọng về học nghề
kĩ thuật hơn là học văn hóa. Kết thúc trung học sẽ là kỳ thi lấy chứng chỉ

8


1.1.2. Ở Việt Nam
Từ lâu, Chính phủ Việt nam đã coi trọng công tác hướng nghiệp và
phân luồng học sinh trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động
nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và ở
từng địa phương. GDHN ở nước ta đã được tiến hành nghiên cứu và triển khai
khá sớm, từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX. Ngày 19 tháng 3 năm 1981,
Phó thủ tướng Võ Nguyên Giáp đã ký quyết định 126/CP “Về công tác hướng
nghiệp trong trường phổ thông và việc sử dụng hợp lý HS các cấp phổ thông
cơ sở và phổ thông trung học tốt nghiệp ra trường” đã tạo hành lang pháp lý
cho sự phát triển của công tác hướng nghiệp, nhất là hướng nghiệp cho học
sinh phổ thông.
Ngày 19 tháng 11 năm 1981, Bộ Giáo dục và Đào tạo ra thông tư 31/TT
chỉ rõ: Thực hiện công tác giáo dục hướng nghiệp là một yêu cầu của công cuộc
cải cách giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu, nguyên lý và nội dung giáo dục.
Người có công đóng góp rất lớn trong sự nghiệp giáo dục hướng nghiệp
của Việt Nam là Phạm Tất Dong. Ông đã có những nghiên cứu khá tỉ mỉ về:
Hứng thú nghề nghiệp, những vấn đề cơ bản về nội dung và phương pháp
hướng nghiệp cho học sinh… Điều này được thể hiện trong hàng loạt báo cáo,
bài viết của ông [6],[7],[8], Ngoài ra còn rất nhiều các công trình nghiên cứu,
các luận văn thạc sĩ của rất nhiều tác giả như: Nguyễn Văn Hộ, Đặng Danh
Ánh, Lê Đức Phúc...Các công trình nghiên cứu này cũng đã quan tâm nghiên
cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau như: Lịch sử của công tác hướng nghiệp và sự
phát triển của nó ở Việt Nam và thế giới; bản chất, nhiệm vụ, mục đích, vai trò
của công tác hướng nghiệp; nội dung cơ bản, các hình thức cơ bản của việc tổ
chức và điều khiển công tác hướng nghiệp cho HS phổ thông và cũng đã đưa ra
nhiều kết luận giá trị.


nghiệp ở một số trường THPT, các biểu hiện tâm lí trong tư vấn hướng nghiệp.
10


- Năm 2013, tác giả Nguyễn Thị Luyến nghiên cứu đề tài “Tích cực hóa
hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh qua dạy học môn Địa lí ở trung học
phổ thông”. Tác giả đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề dạy học theo hướng tích cực
để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh qua môn Địa lí ở Trung học phổ thông. Sau
khi đề cập đến khó khăn về thời gian trong giáo dục hướng nghiệp qua các môn
học, tác giả đi vào làm rõ về khái niệm, bản chất của dạy học theo hướng tích cực.
Từ lí luận về dạy học theo hướng tích cực đó, tác giả đã trình bày về việc vận dụng
các phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực để giáo dục hướng nghiệp cho học
sinh thông qua môn Địa lí ở Trung học phổ thông với một số ví dụ cụ thể: Bài 44 và
45 phần Địa lí địa phương chương trình Địa lí lớp 12.
Năm 2014, tác giả Trương Thị Hoa nghiên cứu thành công luận án
“Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông khu vực Hà Nội
qua tham vấn nghề”. Tác giả đi sâu nghiên cứu những vấn đề lí luận và thực
trạng giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT qua tham vấn nghề, trên cơ
sở đó xây dựng và thực nghiệm quy trình hoạt động tham vấn nghề trong giáo
dục hướng nghiệp ở trường THPT.
Năm 2016, nhóm tác giả Nguyễn Minh Đường, Đỗ Thị Bích Loan
nghiên cứu đề tài “Định hướng giá trị nghề nghiệp cho học sinh phổ thông
đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam”. Trên cơ sở nghiên cứu
các vấn đề lí luận và thực tiễn có liên quan, các tác giả đã đi sâu nghiên cứ
định hướng giá trị nghề nghiệp cho học sinh phổ thông đáp ứng yêu cầu xây
dựng nông thôn mới ở Việt Nam.
Tóm lại, đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục
hướng nghiệp cho học sinh các trường THPT ở trong và ngoài nước. Tuy
nhiên, hầu hết các công trình nghiên cứu mới chỉ đề cập đến hoạt động giáo
dục hướng nghiệp của các trường THPT. Đặc biệt, chưa có công trình nào


12