B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI

---- -----

NGUYN HU C

HUY ĐộNG CáC LựC LƯợNG Xã HộI TRONG CÔNG TáC DUY TRì
KếT QUả PHổ CậP GIáO DụC ở TRƯờNG TRUNG HọC CƠ Sở
HUYệN ĐầM Hà, TỉNH QUảNG NINH

LUN VN THC S KHOA HC GIO DC

H NI - 2017


B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI

---- -----

NGUYN HU C

HUY ĐộNG CáC LựC LƯợNG Xã HộI TRONG CÔNG TáC DUY TRì
KếT QUả PHổ CậP GIáO DụC ở TRƯờNG TRUNG HọC CƠ Sở
HUYệN ĐầM Hà, TỉNH QUảNG NINH

Chuyờn ngnh:

Giỏo dc v phỏt trin cng ng


Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo UBND, Phòng GD&ĐT, Cán bộ
quản lý và giáo viên các trường THCS huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh đã
tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tôi trong suốt quá trình
học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi xin cảm ơn và ghi nhận tấm lòng của bạn bè, đồng nghiệp, gia đình
luôn động viên khích lệ giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Mặc dù đã dành nhiều thời gian, công sức và cố gắng rất nhiều, nhưng
do khả năng của bản thân còn hạn chế, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học
chưa nhiều nên luận văn tốt nghiệp của tôi còn nhiều thiếu sót, kính mong các
thầy, cô góp ý và chỉ bảo để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày .... tháng 5 năm 2017
Tác giả luận văn

Nguyễn Hữu Cơ

ii


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNH - HĐH

: Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

GD&ĐT

: Giáo dục và Đào tạo

HĐND


iii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................. iii
MỤC LỤC ......................................................................................................... iv
DANH MỤC BẢNG ......................................................................................... ix
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ..................................................................................... x
MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1
1. Tính cấp thiết của đề tài .................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................ 3
4. Giả thuyết khoa học ........................................................................................ 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 4
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Cấu trúc của luận văn ...................................................................................... 5
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƢỢNG
XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC DUY TRÌ KẾT QUẢ PHỔ CẬP GIÁO DỤC
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ................................................................ 6
1.1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................ 6
1.1.1. Trên thế giới .............................................................................................. 6
1.1.2. Ở Việt Nam ............................................................................................... 8
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài ........................................................ 12
1.2.1. Giáo dục, phổ cập và phổ cập giáo dục .................................................. 12
1.2.2. Phổ cập giáo dục Trung học cơ sở và duy trì kết quả phổ cập giáo dục
ở trường Trung học cơ sở .................................................................................. 14
1.2.3. Các lực lượng xã hội tham gia trong công tác duy trì kết quả phổ cập


2.1. Tổ chức và phƣơng pháp khảo sát thực trạng ...................................... 29
2.2. Vài nét khái quát về huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh ....................... 30
2.3. Thực trạng công tác phổ cập giáo dục ở trƣờng Trung học cơ sở
huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh .................................................................. 33
2.4. Th c trạng huy

ng các

c ƣ ng

h i trong việc duy trì kết quả phổ

cập giáo dục ở trƣờng Trung học cơ sở huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh ...... 39
2.4.1. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của công tác huy động các lực
lượng xã hội trong duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở ...... 40
2.4.2. Thực trạng các lực lượng xã hội tham gia công tác duy trì kết quả
phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở ..................................................... 41
2.4.3. Thực trạng nội dung huy động các lực lượng xã hội trong công tác
duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở ............................. 45
v


2.4.4. Thực trạng biện pháp huy động các lực lượng xã hội trong công tác
duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở ............................. 46
2.4.5. Thực trạng hình thức huy động các lực lượng xã hội trong công tác
duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở ............................. 48
2.4.6. Hiệu quả huy động các lực lượng xã hội trong công tác duy trì kết
quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở............................................... 50
2.4.7.Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác huy động các lực lượng

3.2.6. Tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả huy động các lực lượng xã hội
trong công tác duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở ......... 74
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ............................................................. 76
3.4. Khảo nghiệm về mức

cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ...... 76

3.4.1. Khái quát chung về quá trình khảo nghiệm ............................................ 76
3.4.2. Kết quả khảo nghiệm .............................................................................. 78
Kết luận chương 3 ............................................................................................. 82
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 89
PHỤ LỤC

vii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Nhận thức về tầm quan trọng của công tác huy động các
LLXH trong duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường THCS........ 40
Bảng 2.2. Mức độ quan trọng của các LLXH tham gia công tác duy trì kết
quả phổ cập giáo dục ở trường THCS .................................................. 42
Bảng 2.3. Mức độ thực hiện của các LLXH trong công tác duy trì kết quả
phổ cập giáo dục ở trường THCS ..................................................... 43
Bảng 2.4. Mức độ phối hợp giữa trường với các lực lượng trong công tác
duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường THCS ............................. 44
Bảng 2.5. Nội dung huy động các LLXH trong duy trì kết quả phổ cập
giáo dục ở trường THCS ................................................................... 45
Bảng 2.6. Biện pháp huy động các LLXH trong công tác duy trì kết quả
phổ cập giáo dục ở trường THCS ..................................................... 46

là nhân tố quyết đ nh để bảo đảm cho kinh tế phát triển nhanh và bền vững.
Phát triển giáo dục là nhằm bảo đảm để nền kinh tế Việt Nam có đủ năng lực
hợp tác và cạnh tranh với các nền kinh tế khác trong bối cảnh hội nhập. Việt
Nam là một nước đang phát triển cho nên bên cạnh việc đẩy mạnh phát triển
kinh tế, xã hội thì bài toán phát triển giáo dục cũng đang đặt ra nhiều vấn đề
cấp thiết. Trong đó, việc phổ cập giáo dục, nâng cao dân trí đang được coi
trọng hàng đầu. Phổ cập giáo dục là nền tảng để phát triển nguồn nhân lực.
Phổ cập giáo dục tạo cho học sinh có trình độ dân trí tối thiểu để có khả
năng tiếp thu kiến thức, kỹ năng cần thiết đồng thời giáo dục phổ cập còn góp
phần hình thành nhân cách con người, đặc biệt là nhân cách của con người lao
động mới trong tương lai. Phổ cập giáo dục góp phần xóa đói giảm nghèo, phổ
cập giáo dục tạo điều kiện cho mọi người, đặc biệt là con em các đồng bào dân
tộc thiểu số, học sinh ở các vùng kinh tế chậm phát triển, học sinh khuyết tật,
học sinh có hoàn cảnh khó khăn được tiếp cận với giáo dục có chất lượng góp
phần tạo cơ hội bình đẳng trong tiếp cận giáo dục cơ bản cho mọi người dân
trong xã hội. Việc thực hiện phổ cập giáo dục không chỉ có ý nghĩa tạo công
bằng trong giáo dục, tạo nền tảng nâng cao dân trí để đào tạo nhân lực phục vụ
phát triển kinh tế - xã hội, mà còn góp phần quan trọng trong việc xây dựng xã
hội học tập. Do đó, phổ cập giáo dục là nhu cầu thiết yếu của con người, giúp
con người hình thành và phát triển cả về thể lực, trí lực và nhân cách, đồng thời
còn là nhân tố cơ bản để phát triển nguồn lực con người. Chính vì vậy tại Hội
ngh lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII [10] đã ban hành
Ngh quyết về nhiệm vụ phổ cập giáo dục Trung học cơ sở (THCS) giai đoạn
2001 – 2005 và mục tiêu phấn đấu đến năm 2010 cả nước hoàn thành đạt chuẩn
1


phổ cập giáo dục THCS. Ngày 28/12/2000, Bộ Chính tr đã ra Chỉ th 61/CTTW [2] về phát triển giáo dục phổ thông và thực hiện phổ cập giáo dục Trung
học cơ sở. Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ X [13] tiếp tục khẳng đ nh:
Phải đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo; đẩy mạnh các giải pháp để thực hiện

Trên cơ sở phân tích lí luận và thực tiễn, đề tài đề xuất những biện pháp
nâng cao hiệu quả huy động các LLXH trong công tác duy trì kết quả phổ cập
giáo dục ở trường THCS huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường THCS huyện Đầm
Hà, tỉnh Quảng Ninh.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Huy động lực lượng xã hội trong công tác duy trì kết quả phổ cập giáo
dục ở trường THCS huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh.
4. Giả thuyết khoa học
Trong những năm qua, công tác duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường
THCS huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh đã đạt được một số kết quả nhất đ nh: Sĩ
số học sinh được duy trì; trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên và
cán bộ quản lí được nâng cao; chất lượng dạy học, giáo dục của các trường THCS
ngày càng được nâng cao; các điều kiện cơ sở vật chất ngày càng được tăng
cường. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu phổ cập giáo dục đã đạt được, công
tác duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường THCS còn nhiều bất cập, trong đó
phải kể đến những hạn chế trong việc huy động các lực lượng xã hội tham gia vào
công tác này. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến tính bền vững của những kết quả
phổ cập giáo dục đã đạt được. Nếu các nhà quản lí nghiên cứu đầy đủ cơ sở lí
luận, phân tích sâu sắc về thực hiện và đề xuất, áp dụng đồng bộ các biện pháp
mang tính khoa học và hợp lí sẽ góp phần nâng cao hiệu quả huy động các lực
lượng xã hội trong công tác duy trì một cách bền vững những kết quả phổ cập
giáo dục ở trường THCS trên đ a bàn huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh.
3


5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về huy động các lực lượng xã hội trong

tạo huyện; Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, Các luận án
tiến sĩ,… cả trong và ngoài nước.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
- Phương pháp quan sát, phỏng vấn
- Phương pháp chuyên gia
7.3. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng để xử lý số liệu khảo sát thực trạng và thử nghiệm các giải
pháp đề xuất.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến ngh , danh mục tài liệu tham
khảo, phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về huy động các lực lượng xã hội trong công
tác duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở.
Chương 2: Thực trạng huy động các lực lượng xã hội trong công tác
duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở huyện Đầm Hà,
tỉnh Quảng Ninh.
Chương 3: Biện pháp nâng cao hiệu quả huy động các lực lượng xã hội
trong công tác duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở trường Trung học cơ sở
huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh.

5


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƢỢNG XÃ HỘI
TRONG CÔNG TÁC DUY TRÌ KẾT QUẢ PHỔ CẬP GIÁO DỤC
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Trên thế giới

- Ở Hoa Kỳ:
Chính phủ Hoa Kỳ đã thực hiện một cuộc cách mạng về chuẩn hoá giáo
dục (Standanrds revolution). Để làm được điều này, một trong những giải
pháp quan trọng là Nhà nước thực hiện chủ trương đa dạng hoá. Hình thức
trường học công - tư phát triển mạnh ở Mỹ. Đây là loại trường có thể do một
nhóm giáo viên, phụ huynh, nhóm cộng đồng, doanh nghiệp, trường đại học,
viện bảo tàng... thành lập. Cơ chế hoạt động của các trường học loại này tự do
hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả đào tạo cao hơn. Ở Hoa Kỳ còn có cao đẳng
cộng đồng, theo đ nh nghĩa của họ, cao đẳng cộng đồng là một cơ sở đào tạo
có tính chất đ a phương, nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội đặc
trưng của đ a phương và góp phần hướng nghiệp cho các khu vực xung
quanh. Các loại trường này tồn tại và phát triển được là nhờ mối quan hệ với
đ a phương.
- Ở Trung Quốc: Quốc vụ viện Trung Quốc đã thực hiện việc cải cách và
phát triển giáo dục.
Mục tiêu cơ bản là thực hiện phổ cập giáo dục nghĩa vụ (bắt buộc) lớp 9
trong toàn quốc; từng bước phổ cập giáo dục cao trung ở thành th và các khu
vực kinh tế phát triển; tiếp cận trình độ khoa học kỹ thuật hàng đầu thế giới,
cơ bản xây dựng hệ thống học tập suốt đời... Để thực hiện các mục tiêu trên,
Trung Quốc đã đề ra các biện pháp:
(1) Công trình giáo dục chất lượng liên thế kỷ.
(2) Công trình nhân tài sáng tạo cấp cao.
7


(3) Công trình giáo dục hiện đại lâu dài.
(4) Công trình sản nghiệp hoá các kỹ thuật mới cao cấp.
Các biện pháp trên sẽ thực thi trên nền tảng hình thành mạng lưới giáo
dục mở, nghĩa là huy động tối đa sự tham gia của các lực lượng xã hội đối với
sự nghiệp giáo dục.

độ phổ cập giáo dục THCS ở huyện miền núi Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn”,
Luận văn đã chỉ ra những kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp quản
lí, chỉ đạo nhằm đẩy nhanh tiến độ phổ cập giáo dục THCS trên đ a bàn
huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn; Trên cơ sở nghiên cứu và đề xuất của
Luận văn đã giúp các huyện miền núi của tỉnh Lạng Sơn nói riêng và một
số huyện miền núi phía Bắc nói chung vận dụng sáng tạo vào điều kiện
thực tiễn của mỗi huyện để phát triển giáo dục và đào tạo mà trọng tâm là
đẩy nhanh phổ cập giáo dục THCS trên đ a bàn.
- Luận văn thạc sĩ: “Một số giải pháp quản lí chất lượng phổ cập
giáo dục Trung học cơ sở ở huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hoá, giai đoạn
2010-2020”, Luận văn đã tập trung nghiên cứu một số giải pháp quản lí
chất lượng phổ cập giáo dục Trung học cơ sở ở huyện Đông Sơn, tỉnh
Thanh Hoá, giai đoạn 2010-2020. Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực
tiễn, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lí chất lượng
phổ cập giáo dục THCS trên đ a bàn huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
- Luận văn thạc sĩ: “Một số biện pháp quản lí xã hội hóa giáo dục ở
huyện Ngọc Lạc, tỉnh Thanh Hóa”, trên cơ sở kế thừa, hệ thống hoá các
kết quả nghiên cứu về lí luận, Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lí luận về
công tác quản lí xã hội hóa giáo dục nhằm duy trì kết quả phổ cập giáo
dục THCS. Luận văn đã chú trọng phân tích về công tác quản lí, các yếu
tố ảnh hưởng và giải pháp quản lí xã hội hóa giáo dục nói chung và của
đ a bàn nghiên cứu nói riêng. Qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn, luận
văn đã xác lập được các giải pháp quản lí nhằm nâng cao chất lượng xã
hội hóa giáo dục trên đ a bàn.
9


* Những nghiên cứu về phối hợp các lực lượng trong phổ cập giáo dục
- Luận văn thạc sĩ: “Một số biện pháp đẩy nhanh tiến độ phổ cập giáo
dục THCS trên địa bàn tỉnh Sơn La”, đã đề ra các giải pháp tuyên truyền vận

(3) Khoa học hoá và tôn chỉ phụng sự lí tưởng quốc gia và dân chủ.
Những tư tưởng, quan điểm đó của Người được Đảng và Nhà nước ta
qua các kỳ đại hội cụ thể hoá cả về lí luận và thực tiễn phù hợp với từng
chặng đường phát triển của đất nước, cộng đồng tham gia và giáo dục đã từng
bước đi vào cuộc sống, thúc đẩy sự nghiệp GD&ĐT phát triển.
Sự quan tâm của cấp uỷ, chính quyền các cấp đối với công tác phổ cập
giáo dục nói chung và phổ cập giáo dục THCS nói riêng chưa đúng mức, sự
tham gia vào cuộc của các tổ chức tr xã hội và đoàn thể đối với công tác phổ
cập giáo dục còn nhiều hạn chế, việc duy trì phổ cập giáo dục nói chung và
phổ cập giáo dục THCS nói riêng chủ yếu do ngành GD&ĐT tham mưu và
thực hiện. Một số luận văn Thạc sĩ đã nghiên cứu khá rõ nội dung này. (1)
Luận văn thạc sĩ “Biện pháp quản lí xã hội hóa giáo dục nhằm duy trì phổ
cập giáo dục THCS tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên” của Thạc sĩ
Nguyễn Thanh Hùng, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên đã nghiên cứu cơ sở
lí luận và thực tiễn, thực trạng công tác duy trì phổ cập giáo dục THCS, trên
cơ sở đó đề xuất các biện pháp xã hội hóa giáo dục của phòng Giáo dục và
Đào tạo nhằm duy trì phổ cập giáo dục THCS trên đ a bàn; (2) Luận văn thạc
sĩ “Một số kinh nghiệm thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục THCS tại tỉnh
Tuyên Quang” của tác giả Trần Th Lí, nêu các bài học kinh nghiệm về công
tác lãnh đạo, chỉ đạo, công tác tuyên truyền vận động các tổ chức triển khai
thực hiện phổ cập giáo dục THCS; (3) Luận văn thạc sĩ “Những giải pháp
phối hợp các tổ chức xã hội nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh ở huyện Yên
Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn hiện nay”. Trên cơ sở nghiên cứu lí luận
và thực tiễn, Luận văn đã đề xuất các biện pháp phối hợp giữa phòng
GD&ĐT với các tổ chức xã hội để giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.

11


Từ các nghiên cứu đó có thể có nhận xét như sau:

mục đích và kế hoạch, thông qua các hoạt động và quan hệ giữa người giáo dục và
người được giáo dục, nhằm truyền đạt và chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội
loài người.
Như vậy: Giáo dục luôn là một quá trình có mục đích, có kế hoạch, là
quá trình tác động qua lại giữa nhà giáo dục và người được giáo dục.
Thông qua quá trình tương tác giữa người giáo dục và người được giáo
dục để hình thành nhân cách toàn vẹn (hình thành và phát triển các mặt đạo
đức, trí tuệ, thẩm mĩ, thể chất, lao động) cho người được giáo dục.
* Phổ cập
Theo Từ điển tiếng Việt, phổ cập là “làm cho trở thành rộng khắp, đến
với quần chúng rộng rãi” [28].
* Phổ cập giáo dục
Phổ cập giáo dục theo Từ điển Giáo dục học, phổ cập giáo dục là “số
năm học bắt buộc về mặt pháp lí cho công dân ở độ tuổi quy đ nh; số năm
học này là toàn bộ thời gian đối với những người được học chính quy ở nhà
trường” [20]. Luật Giáo dục [29] cũng quy đ nh: 1) Nhà nước quyết đ nh
kế hoạch phổ cập giáo dục, bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập
trong cả nước. 2) Mọi công dân trong độ tuổi quy đ nh có nghĩa vụ học tập
để đạt trình độ phổ cập giáo dục. 3) Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện
cho các thành viên của gia đình trong độ tuổi quy đ nh được học tập để đạt
trình độ phổ cập”.
Như vậy, ta có thể hiểu: Phổ cập giáo dục là hoạt động giáo dục có tổ
chức của toàn xã hội nhằm làm cho mọi người trong độ tuổi quy định đều đạt
được trình độ học vấn nào đó để tồn tại và phát triển. Vì thế, phổ cập giáo
dục trở thành chế độ bắt buộc ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt
Nam. Đối với những nước phát triển cao trên thế giới thì việc phổ cập trình độ
học vấn phổ thông hầu như đã hoàn thành.

13