BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------------

PHẠM THỊ THÙY TRANG

BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG TRẢI NGHIỆM ĐỌC
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
(ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG)

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------------

PHẠM THỊ THÙY TRANG

BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG TRẢI NGHIỆM ĐỌC
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)
Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đinh Hồng Thái


Hà Nội, ngày 01 tháng 06 năm 2017
Tác giả

Phạm Thị Thùy Trang


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................... 2
3.1. Khách thể nghiên cứu......................................................................... 2
3.2. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................ 2
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................. 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3
6. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................. 3
7. Phương pháp nghiên cứu........................................................................... 3
8. Đóng góp mới của đề tài .......................................................................... 4
9. Cấu trúc của luận văn ................................................................................ 5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG TRẢI
NGHIỆM ĐỌC CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON................... 6
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ................................................................... 6
1.1.1. Ở nước ngoài ................................................................................... 6
1.1.2. Ở Việt Nam ..................................................................................... 9
1.2. Hệ thống khái niệm cơ bản của đề tài .............................................. 12
1.2.1. Khái niệm “đọc” ............................................................................ 12
1.2.2. Khái niệm “đọc” ở trẻ mầm non ................................................... 15
1.2.3. Khái niệm “ trải nghiệm” .............................................................. 17
1.2.4. Khái niệm “ trải nghiệm đọc” ....................................................... 18
1.2.5. Khái niệm “biện pháp tăng cường trải nghiệm đọc” cho trẻ 5-6

2.5. Thời gian khảo sát .............................................................................. 47
2.6. Phân tích kết quả khảo sát ................................................................ 47


2.6.1. Kết quả khảo sát thông tin chung về giáo viên và trẻ các lớp ...... 47
2.6.2. Nhận thức của giáo viên về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm đọc
cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non....................................................... 50
2.6.3. Thực trạng nhận thức của phụ huynh về việc chuẩn bị cho trẻ 5 – 6
tuổi học đọc trước khi vào lớp 1 ............................................................. 55
2.6.4. Thực trạng khả năng đọc của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non trên
địa bàn thành phố Đà Lạt ........................................................................ 57
2.6.5. Thực trạng biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm đọc cho trẻ 5
– 6 tuổi ở trường mầm non ...................................................................... 63
Kết luận chương 2 ..................................................................................... 69
Chương 3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG TRẢI
NGHIỆM ĐỌC CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON VÀ THỰC
NGHIỆM SƯ PHẠM ..................................................................................... 71
3.1. Các nguyên tắ c đề xuất biện pháp .................................................... 71
3.1.1. Dựa vào chương trình giáo dục mầm non ..................................... 71
3.1.2. Dựa vào các nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ cho trẻ ...................... 72
3.1.3. Dựa vào quan điểm giáo dục hiện đại ........................................... 72
3.2. Một số biện pháp tăng cường trải nghiệm đọc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở
trường mầm non. ....................................................................................... 73
3.2.1. Biện pháp 1: Tăng cường tạo môi trường sách phong phú cho trẻ
được trải nghiệm đọc............................................................................... 73
3.2.2. Biện pháp 2: Tăng cường tổ chức cho trẻ cùng đọc sách và chia sẻ
nội dung sách đã đọc ............................................................................... 77
3.2.3. Biện pháp 3: Sử dụng có hiệu quả trò chơi học tập giúp trẻ tăng
cường trải nghiệm đọc............................................................................. 83
3.2.4. Biện pháp 4: Tăng cường cho trẻ làm sách, album theo chủ đề và


MỤC LỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Kết quả điều tra thông tin chung của giáo viên dạy lớp mẫu giáo . 48
Bảng 2.2. Số trẻ 5 - 6 tuổi trong một lớp ........................................................ 49
Bảng 2.3. Nhận thức của giáo viên về sự cần thiết chuẩn bị cho trẻ 5 – 6 tuổi
trước khi vào học lớp 1 ở trường Tiểu học ..................................................... 50
Bảng 2.4. Nhận thức của giáo viên về một số nội dung cho trẻ 5 - 6 tuổi trải
nghiệm đọc ...................................................................................................... 51
Bảng 2.5. Thực trạng biện pháp giáo viên sử dụng tổ chức các hoạt động
trong trường mầm non nhằm giúp trẻ 5 -6 tuổi trải nghiệm đọc .................... 52
Bảng 2.6. Những khó khăn giáo viên thường gặp khi tổ chức trải nghiệm đọc
cho trẻ 5-6 tuổi ................................................................................................ 54
Bảng 2.7. Nhận thức của phụ huynh về sự cần thiết chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo
5 - 6 tuổi học đọc trước khi vào lớp 1 ............................................................. 55
Bảng 2.8. Thực trạng việc phụ huynh thực hiện các hoạt động giúp trẻ 5 - 6
tuổi phát triển khả năng tiền đọc ..................................................................... 56
Bảng 2.9. Các chỉ báo được đánh giá trong từng bài tập được sắp xếp theo các
tiêu chí như sau: .............................................................................................. 59
Bảng 2.10. Bảng thể hiện mức độ- điểm số và xếp loại ................................. 60
Bảng 2.11. Kết quả thực trạng về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm đọc cho
trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi của giáo viên mầm non. .............................................. 62
Bảng 3.1. Kết quả đo khả năng hiểu một số khái niệm về sách ..................... 98
Bảng 3.2. Kết quả đo thực hiện một số kỹ năng ban đầu trong hoạt động đọc...
......................................................................................................................... 99
Bảng 3.3. Kết quả đo trẻ bước đầu có thể hiểu nội dung của sách ............... 101
Bảng 3.4. Kết quả đo khả năng kể lại sách đã đọc........................................ 102


Bảng 3.5. Kết quả các mức độ điểm đạt được trước thực nghiệm của trẻ
nhóm đối chứng và thực nghiệm ................................................................... 104

cần được chuẩn bị toàn diện về mọi mặt cả về hoạt động, nhận thức và nhân
cách. Để trẻ trở thành một học sinh thực thụ, trẻ phải được học đọc, viết.
Trường mầm non cần trang bị cho trẻ những kỹ năng cần thiết để chuẩn bị
cho việc học đọc học viết ở phổ thông.
1.2. Theo những nghiên cứu gần đây, sự phát triển khả năng tiền đọc viết của trẻ bắt đầu từ rất sớm và phát triển mạnh ở giai đoạn 5-6 tuổi. Đây là
giai đoạn vàng để giúp trẻ hình thành khả năng đọc. Phát triển khả năng tiền
đọc - viết có vai trò quan trọng thúc đẩy nhận thức nói chung và phát triển
khả năng đọc nói riêng của trẻ. Trẻ em lứa tuổi mầm non càng được tiếp xúc
sớm với hoạt động đọc thì trẻ càng có nhiều ưu thế trong việc đọc viết sau này
ở trường phổ thông.

1


1.3. Trường mầm non không có nhiệm vụ dạy trẻ đọc viết nhưng phải
chuẩn bị những khả năng cho việc đọc, viết của trẻ. Công việc này được tiến
hành trong suốt giai đoạn lứa tuổi mầm non, đặc biệt là giai đoạn 5-6 tuổi.
Mặc dù hiện nay giáo viên mầm non đã tổ chức các hoạt động, có tạo môi
trường chữ viết giúp trẻ trải nghiệm đọc. Tuy nhiên, việc tổ chức các hoạt
động trải nghiệm đọc cho trẻ chưa hiệu quả, giáo viên chưa quan tâm tổ chức
các hoạt động giúp trẻ trải nghiệm đọc, chưa chú trọng tạo môi trường chữ
viết trong lớp, việc đầu tư các loại sách, báo, truyện, thơ ở các góc chơi ít
được cập nhật, thay đổi thường xuyên phù hợp chủ đề... Cho nên nó chưa phát
huy được hiệu quả trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm đọc cho trẻ. Vì
vậy, để giúp trẻ tăng cường trải nghiệm đọc thì việc sử dụng có hiệu quả các
hoạt động ở trường mầm non là một giải pháp quan trọng.
Với những lý do trên, chúng tôi lựa chọn thực hiện đề tài: “Biện pháp
tăng cường trải nghiệm đọc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.”
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp tăng cường trải nghiệm đọc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở

mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường Mầm non 4 – Phường 4 – Thành phố Đà Lạt.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa, khái quát hóa
thông tin trong các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát sư phạm
Quan sát, ghi chép việc tổ chức hoạt động trải nghiệm đọc cho trẻ 5 – 6
tuổi ở trường mầm non.

3


7.2.2. Phương pháp đàm thoại:
Đàm thoại, trò chuyện với giáo viên và trẻ để phát hiện thực trạng, giải
thích nguyên nhân, bổ sung thêm các dữ liệu vào kết quả điều tra và kết quả
quan sát.
7.2.3. Phương pháp điều tra bằng Anket
Sử dụng phiếu điều tra đối với giáo viên. Thông qua trả lời của giáo
viên, người điều tra có cơ sở nhận xét về thái độ, cách thức của việc tổ chức
hoạt động trải nghiệm đọc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non
7.2.4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Tìm hiểu giáo án tổ chức hoạt động trải nghiệm đọc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở
trường mầm non
7.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Đây là phương pháp quan trọng dùng để kiểm nghiệm và đánh giá tính
khả thi của các biện pháp tăng cường trải nghiệm đọc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở
trường mầm non.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Để thu thập, xử lý và phân tích kết quả nghiên cứu, số liệu thu thập được

bị cho việc học đọc, học viết của trẻ ở trường tiểu học là một vấn đề quan
trọng, đã được các chuyên gia đề cập khá lâu. Đặc biệt, mấy năm gần đây
cùng với sự phát triển của xã hội, nó được rất nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo
dục và cả các bậc phụ huynh coi trọng. Tuy nhiên, có nhiều quan điểm cũng
như ý kiến trái chiều về vấn đề này. Có quan điểm phản đối việc cho trẻ học
đọc, học viết trước khi vào lớp một. Ngược lại, một số quan điểm lại đồng
tình với việc trẻ phải biết đọc, biết viết trước khi vào lớp một. Song, cũng có
quan điểm cho rằng, trẻ cần có một số kỹ năng cần thiết cho việc học đọc, học
viết trước khi vào trường phổ thông.
1.1.1. Ở nước ngoài
Khoảng những năm 70 – 90 của thế kỉ XIX, các trường mẫu giáo của
Anh, Mỹ cấm việc cho trẻ làm quen với chữ viết và các hoạt động liên quan
đến đọc và viết. Nhưng tới những năm 80 của thế kỉ XX, do chất lượng học
tập của học sinh lớp 1 không cao, một số người cho rằng có thể do sự chuẩn
bị chưa tốt các kĩ năng khi học mẫu giáo. Vì vậy, nhiều nơi ở Anh, Mỹ họ đã
bắt đầu áp dụng chương trình chuẩn bị cho trẻ học đọc, viết ở trường phổ
thông. Trong quá trình thực hiện, họ nhận ra rằng việc cần thiết là xây dựng
cho trẻ một chương trình chuẩn bị khả năng đọc viết phù hợp với lứa tuổi, sự
hứng thú của trẻ và thực hiện mang tính tổng thể hơn là việc cho trẻ nhận biết
từng chữ cái riêng biệt. [1]
Theo Sloan.P, Latham.S – các nhà giáo dục người Úc, chuyên gia về đọc
– viết, Cutting.B – nhà giáo dục người Mỹ, nếu chỉ chú trọng cung cấp cho trẻ

6


về khía cạnh cấu trúc của ngữ âm học và việc thuộc lòng từng chữ cái riêng lẻ
sẽ tạo cho trẻ thái độ học tập không đúng ví dụ như việc học không cần phải
tư duy, suy nghĩ. [1]
Ngày nay hầu hết các nhà giáo dục Mỹ, Úc đều ủng hộ chương trình đọc,

Glenn Doman đã đưa ra những công trình khảo sát tại sao trẻ 0 – 6 tuổi lại
học tốt và nhanh hơn những trẻ có đọc tuổi lớn hơn. Cuốn sách đưa ra những
kĩ năng cơ bản giúp trẻ có khả năng đọc thông viết thạo. Ông khẳng định giai
đoạn 1 –> 5 tuổi là thời kì vàng để trẻ học đọc. Giai đoạn này bộ não của trẻ
mở rộng và đón nhiều thông tin.[11]
Ở Nga, L.A Venghe (1992) cho rằng: Đến cuối lứa tuổi mẫu giáo, với
những điều kiện giáo dục nhất định, đứa trẻ bắt đầu không chỉ sử dụng ngôn
ngữ, mà còn thông hiểu cấu trúc của ngôn ngữ, điều này có ý nghĩa quan
trọng đối với việc học đọc, học viết sau này. [22]
Ở Singapore trước năm 2008, cho trẻ được tiếp cận với chương trình
nghệ thuật ngôn ngữ với các hoạt động ngôn ngữ rất phong phú bao gồm các
hoạt động có liên quan tới nói và nghe như: các bài thơ, bài hát, chơi đóng
vai, sử dụng trò chơi để phát triển khả năng làm chủ đọc viết và đánh vần sau
này. [56]
Giáo sư Phùng Đức Toàn, cha đẻ của nền giáo dục sớm của Trung Quốc
trong cuốn sách “Phương án 0 tuổi - Phát triển ngôn ngữ từ trong nôi”, đã rất
coi trọng việc dạy chữ sớm cho trẻ. Ông cho rằng không chỉ chuẩn bị
khả năng tiền đọc viết cho trẻ 5- 6 tuổi mà cho trẻ ở mọi lứa tuổi theo phương
thức tự nhiên, công cụ chủ yếu là ngôn ngữ thị giác. Thậm trí, ông còn cho
rằng, tuổi sơ sinh là giai đoạn học chữ tốt nhất, và nên dạy chữ cho trẻ trước
khi nó biết nói. Dạy chữ (học đọc, học viết) cho trẻ sớm có ý nghĩa lớn trong
việc khai thác tiềm năng và nâng cao tố chất của con người. [39]
Như vậy, các công trình nghiên cứu của các nước có nền giáo dục phát
triển đều cho rằng cần chuẩn bị cho trẻ các kĩ năng của việc đọc viết trước

8


khi trẻ bắt đầu học đọc viết một cách chính thức. Việc chuẩn bị khả năng tiền
đọc - viết cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng nằm trong chương trình phát

[58]
Trần Thị Nga có bài “Khả năng tích hợp của việc dạy cho trẻ làm quen
vói chữ viết” trong kỷ yếu Hội thảo khoa học 2003, tác giả cho rằng việc cho
trẻ làm quen với chữ viết phải được tiến hành một cách thích hợp và tự nhiên,
bắt đầu từ những ý tưởng kinh nghiệm gần gũi và có ý nghĩa đối với trẻ. [30]
Trần Mạnh Hường có bài viết “Góp phần chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5
tuổi học tốt môn tiếng Việt ở lớp 1” trong kỷ yếu Hội thảo khoa học 2003 đã
đưa ra một số đề xuất về nội dung, yêu cầu chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi học tốt
môn tiếng Việt. Ngoài ra, tác giả còn cho rằng nội dung và hình thức chuẩn bị
cho trẻ 5 tuổi cần tập trung vào yêu cầu làm quen với các kỹ năng nghe, nói,
hơn so với các kỹ năng đọc, viết, chú trọng đến các hoạt động vui chơi hơn là
yêu cầu làm quen và nhận biết kiến thức. [15]
Cần phải kể đến luận án tiến sĩ giáo dục học của Phan Thị Lan Anh về đề
tài “Sử dụng trò chơi nhằm phát triển khả năng tiền đọc viết ở trẻ mẫu giáo
lớn (5 – 6 tuổi) trong trường mầm non”. Có thể nói đây là công trình đầu tiên
ở Việt Nam nghiên cứu một cách hệ thống, công phu, có những đóng góp mới
về lý luận cũng như thực tiễn việc chuẩn bị khả năng tiền đọc viết tuổi mầm
non nước ta. Ở cấp độ một luận án tiến sĩ, tác giả đã giải quyết những vấn đề
rất cơ bản, đi từ các khái niệm công cụ, nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn
vận dụng các biện pháp cụ thể sử dụng trò chơi, một phương tiện hữu hiệu để
phát triển khả năng tiền đọc viết cho trẻ 5-6 tuổi. Có thể coi đậy là công trình
khoa học có đóng góp quan trọng, thiết thực vào một lĩnh vực của khoa học
giáo dục mầm non nước ta đang cần cập nhật, phát triển theo kịp các nước
trong khu vực và trên thế giới. [1]
Trong các giáo trình cung cấp cho sinh viên đại học và cao đẳng sư
phạm mầm non đều có nội dung chuẩn bị cho trẻ học đọc, học viết ở trường

10



hoạt động trải nghiệm đọc cho trẻ 5-6 tuổi trong góc thư viện ở trường mầm
non”….
Đặc biệt trong những năm gần đây tác giả Đinh Hồng Thái tập trung
nghiên cứu việc học đọc, học viết của trẻ mẫu giáo trong trường mầm non.
Tác giả cho rằng đọc (đọc hiểu) là một trong các kỹ năng sử dụng ngôn ngữ
có vai trò quan trọng trong việc lĩnh hội tri thức văn hóa của mỗi người. Đọc
là một quá trình tâm lý hết sức phức tạp, một hành động trí tuệ đòi hỏi người
đọc không chỉ có sự hiểu biết ngôn ngữ mà còn có tri thức nền, các kiến thức
liên quan đến nội dung văn bản ở nhiều cấp độ khác nhau tùy thuộc vào tính
chất của nhiều loại văn bản. Vì vậy, khả năng này cần được hình thành càng
sớm càng tốt. [53]
Như vậy, các nhà nghiên cứu ở nước ngoài hay trong nước đều nhìn
nhận rằng khả năng tiền đọc viết là khả năng khởi đầu cho việc đọc viết trước
khi trẻ có thể đọc và viết một cách thực thụ. Nó được coi như là sự cố gắng nỗ
lực đầu tiên của đứa trẻ trong việc thực hiện những hành vi đọc, viết. Khả
năng đọc, viết là nền tảng quan trọng cho sự phát triển các năng lực học tập
của trẻ sau này, giúp trẻ có nhiều thuận lợi hơn trong lĩnh hội các kiến thức.
Tuy nhiên chưa có nghiên cứu riêng về biện pháp tăng cường trải nghiệm đọc
cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng.
1.2. Hệ thống khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Khái niệm “đọc”
Đọc là một quá trình lao động tinh vi diễn ra trong sự tham gia của đời
sống tâm lý. Biết đọc giúp con người có thể nhân khả năng tiếp nhận lên
nhiều lần, giúp con người nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xã hội và tư
duy. Từ đó, con người có khả năng chế ngự một phương tiện văn hóa cơ bộ
giúp họ giao tiếp được với thế giới bên trong con người khác, thông hiểu tư
tưởng, tình cảm của người khác. Đặc biệt, khi đọc các tác phẩm văn chương,

12




Đọc được xem là một hoạt động có hai mặt quan hệ mật thiết với nhau, đó là
việc sử dụng một bộ phận có hai phương diện.
- Phương diện thứ nhất đó là quá trình vận động của mắt, sử dụng bộ mã
chữ - âm để phát ra một cách trung thành những dòng văn bản, ghi lại lời nói
âm thanh. Quá trình này gọi là quá trình đọc thành tiếng.
- Phương diện thứ hai đó là sự vận động của tư tưởng tình cảm, sử dụng
bộ mã chữ -nghĩa, tức là mối quan hệ giữa các ký hiệu chữ viết và ý tưởng,
các khái niệm chứa đựng bên trong để nhớ và hiểu nội dung những gì được
đọc. Quá trình này được gọi là quá trình đọc hiểu.[16]
Theo Durkin hầu hết các chương trình đọc viết được xây dựng trên cơ sở
của một trong hai quan điểm sau về đọc:
- Một là: Đọc được miêu tả như một hành vi thị giác nhằm giải mã các ký
hiệu, nhận biết và nói âm các chữ cái cấu tạo nên từ, đánh vần và tạo từ từ các chữ
cái đó, người đọc áp dụng các luật về cú pháp và ngữ nghĩa học để hiểu nghĩa.
- Hai là: Đọc được định nghĩa là một hành vi trí tuệ nhằm hiểu, nắm bắt,
rút được nghĩa trong văn bản. Theo quan điểm này, trong quá trình đọc bằng
cách kiểm chứng lại những giả định về nghĩa của các ký hiệu chữ viết, người
đọc sử dụng kiến thức đã có về ngôn ngữ của bản thân để đọc văn bản.
Thuật ngữ “đọc” được sử dụng trong nhiều nghĩa: Theo nghĩa hẹp, là
việc chuyển dạng thức chữ viết của từ thành âm thanh; Theo nghĩa rộng,
“đọc” được hiểu là sự vật chất hóa bên trong nghĩa là hiểu được ý nghĩa, nội
dung của văn bản thông qua sự nhận biết, phân biệt các ký hiệu chữ viết.
Như vậy “đọc” được xem như là một hoạt động có các thành tố tiếp
nhận dạng thức chữ viết của từ, chuyển dạng thức chữ viết thành nghĩa có âm
thanh hoặc không có âm thanh và thông hiểu những gì được đọc.

14