I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN TH HUYN TRANG

tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm
trong luật hình sự việt nam
(trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Quảng Ninh)
Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

LUN VN THC S LUT HC

Cỏn b hng dn khoa hc: GS.TS. NGC QUANG

H NI - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong
bất kỳ công trình nào khác.Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong
Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã
hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ
tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có
thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƢỜI CAM ĐOAN

NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG

Khái niệm hàng cấm ........................................................................ 12
Khái niệm sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm ...... 13
Khái niệm tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm ...... 15

Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội sản
xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấmError! Bookmark not defin
Giai đoạn từ 1945 đến trƣớc khi ban hành Bộ luật hình sự 1985Error! Bookmark
Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự 1985 đến trƣớc
khi ban hành Bộ luật hình sự 1999 .. Error! Bookmark not defined.
Quy định của Bộ luật hình sự 1999 về tội sản xuất, tàng trữ,
vận chuyển, buôn bán hàng cấm .. Error! Bookmark not defined.
Khách thể của tội phạm ................... Error! Bookmark not defined.
Mặt khách quan của tội phạm .......... Error! Bookmark not defined.
Mặt chủ quan của tội phạm.............. Error! Bookmark not defined.
Chủ thể của tội phạm ....................... Error! Bookmark not defined.
Hình phạt.......................................... Error! Bookmark not defined.

Quy định của Bộ luật Hình sự 2015 về tội sản xuất, tàng
trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấmError! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................ Error! Bookmark not defined.
Chương 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI SẢN
1.4.

XUẤT, TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, BUÔN BÁN HÀNG
CẤM TẠI TỈNH QUẢNG NINH TỪ 2011 ĐẾN 2015 VÀ


2.1.
2.2.


KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 16


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BLHS:
CTTP:
TAND:
TANDTC:
TNHS:
VKS:
VKSNDTC:
XHCN:

Bộ luật Hình sự
Cấu thành tội phạm
Tòa án nhân dân
Tòa án nhân dân tối cao
Trách nhiệm hình sự
Viện kiểm sát
Viện kiểm sát tối cao
Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

Trang

giá cao. Tuy nhiên đi cùng với sự phát triển là những mặt trái của nó, trong đó
phải kể đến tình hình tội phạm trong vài năm gần đây có xu hƣớng phát triển
mạnh mẽ, diễn biến ngày càng phức tạp và mang tính thời sự cấp bách. Đặc biệt
trong hoạt động kinh tế, với nhiệm vụ chính là sản xuất hàng hóa, tạo điều kiện
cho xã hội phát triển, kinh tế mang ý nghĩa quan trọng đối với đất nƣớc nhƣng
hiện nay các loại tội phạm về kinh tế lại xuất hiện càng nhiều và trở nên tinh vi,
nguy hiểm hơn bao giờ hết. Bởi nguồn lợi bất chính to lớn từ tội phạm về kinh
tế đã khiến “mờ mắt” những kẻ phạm tội, khiến chúng bất chấp luật pháp, không
từ một thủ đoạn, mƣu mô để thực hiện tới cùng.
Luật Hình sự trong phần riêng các loại tội phạm xâm phạm trật tự kinh tế
đã quy định tội phạm và hình phạt áp dụng đối với ngƣời có hành vi xâm hại đến
trật tự quản lý kinh tế. Cụ thể hiện nay trong các tội phạm xâm phạm trật tự kinh
tế nổi cộm lên là tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm đang
ngày một tăng về số lƣợng với nhiều mặt hàng cấm nguy hiểm, gây thiệt hại nặng
nề về kinh tế, hơn hết là tác động tiêu cực tới con ngƣời, môi trƣờng và xã hội, nó
đã trở thành một vấn đề nhức nhối. Công tác đấu tranh phòng chống loại tội phạm
này phải quyết liệt mạnh mẽ, để làm đƣợc điều đó cấn có cái nhìn chính xác, chi
tiết, đầy đủ về tội phạm này. Tội phạm về sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn
bán hàng cấm đƣợc phát triển mạnh mẽ tại địa bàn các tỉnh biên giới do điều kiện
thuận lợi tại các vùng biên thƣờng xa xôi, hẻo lánh và công tác đầu tranh của lực
lƣỡng chiến sĩ cảnh sát còn khó khăn, cụ thể là tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh – tỉnh
có biên giới giáp danh Trung Quốc.
Quảng Ninh là tỉnh xuất hiện tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán
hàng cấm từ lâu, chiếm tỷ lệ cao về tội phạm này trong cả nƣớc và có chiều hƣớng
7


tăng về số lƣợng, chủng loại hàng cấm, diễn biến phức tạp với sự mở rộng quy mô
và tính chất nguy hiểm. Công tác đấu tranh tại địa bàn trở nên khó khăn khi đối
tƣợng phạm tội có nhiều phƣơng thức thủ đoạn tinh vi đồng thời luôn tìm cách trốn

8


Học viên cao học Nguyễn Nhật Trƣờng năm 2007.
Những công trình kể trên đã tiến hành nghiên cứu những vấn đề mang tính
lý luận về tội phạm nói chung và tội phạm sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán
hàng cấm nói riêng tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở một phạm vi hẹp, chƣa đề cập một
cách trực tiếp, tổng thể và chƣa nêu ra đƣợc phƣơng hƣớng hoàn thiện loại tội
phạm này. Các nghiên cứu cụ thể hơn về tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển buôn
bán hàng cấm chỉ đi vào đánh giá trên công tác điều tra tội phạm và công tác
phòng ngừa mà không đi sâu vào nghiên cứu tổng thể cụ thể tội phạm này trong
Luật Hình sự Việt Nam. Vì vậy, cần phải nghiên cứu tội sản xuất, tàng trữ, vận
chuyển, buôn bán hàng cấm một cách toàn diện trong quy định của Luật Hình sự
Việt Nam, trên cơ sở thực tiễn tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh để đó đề ra phƣơng
hƣớng và các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự về tội sản xuất, tàng trữ,
vận chuyển, buôn bán hàng cấm.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn đƣợc thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu những vấn đề lý luận
và thực tiễn đối với tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cầm ở Việt
Nam, cụ thể là tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay.Trên cơ sở đó xây dựng
hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh
phòng, chống tội phạm sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh. Cụ thể: Luận văn sẽ tiếp tục kế thừa, phát huy các kết quả
của những công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố trƣớc đây từ đó đi đến thống
nhất nhận thức chung về tội phạm sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng
cấm tại Việt Nam. Luận văn tiến hành hệ thống hóa các văn bản pháp luật quy định
về hàng cấm tại Việt Nam và qua đó chỉ ra những tồn tại và bất cập cần khắc phục.
Luận văn sẽ hệ thống, phân tích những vấn đề lý luận về tội phạm sản xuất, tàng
trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm tại Việt Nam. Đánh giá tình hình hoạt động
của tội phạm này trên cơ sở thực tiễn tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Từ đó chỉ ra

thiện nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy định của pháp luật hình sự về tội
sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm.
Hơn hết tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ bé của mình vào việc phát
triển khoa học luật hình sự nói chung, hoàn thiện về tội sản xuất, tàng trữ, vận
chuyển, buôn bán hàng cấm nói riêng.
10


7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của
luận văn gồm 2 chƣơng:
Chương 1. Một số vấn đề chung về tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn
bán hàng cấm trong Luật Hình sự Việt Nam.
Chương 2. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về tội sản xuất, tàng trữ, vận
chuyển, buôn bán hàng cấm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh từ 2011 đến 2015 và
những kiến nghị, đề xuất.

Chương 1
11


MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI SẢN XUẤT, TÀNG TRỮ,
VẬN CHUYỂN, BUÔN BÁN HÀNG CẤM TRONG
LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.1. Những khái niệm có liên quan
1.1.1. Khái niệm hàng cấm
Trong kinh tế chính trị Marx-Lenin, hàng hóa đƣợc định nghĩa là “sản phẩm
của lao động thông qua trao đổi, mua bán”. Hàng hóa có thể là hữu hình nhƣ sắt
thép, quyển sách hay ở dạng vô hình nhƣ sức lao động. Karl Marx định nghĩa hàng

công bố danh mục hàng hóa cấm kinh doanh, buôn bán khác nhau mà chƣa đƣa ra
khái niệm cụ thể hàng cấm.
Cho đến năm 1985, Bộ luật Hình sự nƣớc ta lần đầu tiên đƣợc ban hành
ngày 27/6/1985 đã pháp điển hóa các văn bản pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực
tiễn của cuộc đấu tranh chống tội phạm. Sự ra đời của Bộ luật Hình sự là một bƣớc
tiến quan trọng trong hoạt động lập pháp của Nhà nƣớc ta. Bộ luật Hình sự đã góp
phần nhận diện đúng bản chất, phân định rõ ranh giới giữa tội buôn lậu, tội buôn
bán, vẩn chuyển hàng cấm, tạo điều kiện phát hiện, phòng ngừa và đấu tranh đúng
hƣớng, đúng đối tƣợng, có hiệu quả đối với tội phạm về hàng cấm. Sau đó BLHS
năm 1999 có nhắc tới hàng cấm đầy đủ với tội phạm sản xuất, vận chuyển, tàng trữ
buôn bán hàng cấm nhƣ sau: “Người nào sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán
hàng hoá mà Nhà nước cấm kinh doanh có số lượng lớn, thu lợi bất chính lớn hoặc
đã bị xử phạt hành chính về hành vi” [33, Điều 155], cắt nghĩa quy đinh thì hàng
cấm đƣợc tạm hiểu là “hàng hoá mà Nhà nước cấm kinh doanh có số lượng lớn,
thu lợi bất chính lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính”. Nghị định 185/2013/NĐCP
ngày 15/11/2013 của Chính phủ quy định về xử phạt hành chính trong hoạt động
thƣơng mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi ngƣời
tiêu dùng, có nêu: "Hàng cấm gồm hàng hóa cấm kinh doanh; hàng hóa cấm lưu
hành, sử dụng; hàng hóa chưa được phép lưu hành, sử dụng ở Việt Nam" [13].
Tuy nhiên những quy định kia cũng chƣa đi vào chi tiết và vẫn còn chung chung
thiếu cụ thể.
Theo những gì đã tìm hiểu và phân tích, tổng hợp lại bản thân nhận thức
hàng cấm cần đƣợc hiểu nhƣ sau: Hàng cấm là những hàng hóa Nhà nước thống
nhất quản lý, không ai được phép sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán.
1.1.2. Khái niệm sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm
Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm là hành vi làm ra, cất
giữ, chuyển dịch, mua bán hàng hoá mà Nhà nƣớc cấm kinh doanh.
Sản xuất hàng cấm là hành vi làm ra hàng hóa Nhà nƣớc cấm kinh doanh
với nhiều hình thức khác nhau bao gồm: việc làm mới hoàn toàn; lắp ráp từ những
13

biết rõ mục đích buôn bán hàng cấm của ngƣời mà mình nhận vận chuyển hộ thì
ngƣời có hành vi vận chuyển sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn bán
hàng cấm với vai trò giúp sức.
Buôn bán hàng cấm là hành vi mua đi bán lại hàng cấm dƣới bất kỳ hình
thức nào nhƣ mua bán thông thƣờng, đổi, thanh toán công nợ bằng hàng cấm
14


để kiếm lời. Không đòi hỏi phải có đầy đủ cả hai hành vi mua và bán hàng cấm
mà chỉ cần có một trong hai hành vi đó ngƣời thực hiện hành vi mua, bán cũng
phải bị truy cứu trách nhiệm pháp lý về tội buôn bán hàng cấm.
Nhƣ vậy sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm là một trong
những hoạt động kinh doanh bất hợp pháp và là những hành vi nguy hiểm cho xã
hội, đặc biệt xâm hại đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, ảnh hướng tới sự
ổn định và phát triển của nền kinh tế quốc dân.
Nguyên nhân cũng do việc sản xuất, buôn bán hàng cấm mang lại nguồn lợi
kinh tế rất lớn nên nhiều ngƣời, nhiều cá nhân, tổ chức hám lợi mà bất chấp những
quy định của pháp luật để thực hiện. Đó đều là những hành vi gây nguy hiểm cho
xã hội không chỉ vi phạm luật xử lý vi phạm hành chính mà còn bị coi là tội phạm
và buộc phải xử lý, áp dụng chế tài hình sự. Tuy nhiên, pháp luật hình sự Việt Nam
chỉ xem hành vi sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm là tội phạm khi
hành vi đó ở mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội, cụ thể nhƣ: phải thực hiện
hành vi sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm với số lƣợng lớn, thu
lợi bất chính lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính, hoặc bị kết án về một số hành vi
xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự nhƣ
trong phần nghiên cứu dƣới đây.
1.1.3. Khái niệm tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm
Bƣớc vào những năm đầu thế kỷ 21, nƣớc ta đang ngày càng tiến sâu hơn vào quá
trình hội nhập toàn diện với quốc tế và khu vực. Trƣớc những tác động và yêu cầu
của quá trình hội nhập, đất nƣớc ta đã có những thay đổi lớn về mọi mặt của đời

1.

Bộ Công an - Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao
(2008), Thông tư liên tịch số 06/2008/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC ngày
25/12/2008 hướng dẫn việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi
sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán các loại pháo nổ và thuốc pháo,
Hà Nội.

2.

Bộ Công thƣơng - Bộ Công an - Bộ Tƣ pháp - Bộ Y tế - Viện kiểm sát nhân
dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao (2013), Thông tư liên tịch số
36/2012/TTLT-BCT-BCA-BTP-BYT-TANDTC-VKSNDTC ngày 07/6/2012
Hướng dẫn xử lý vi phạm về kinh doanh rượu nhập lậu, sản phẩm thuốc lá
và nguyên liệu thuốc lá nhập lậu, Hà Nội.

3.

Bộ công thƣơng (2014), Văn bản hợp nhất số 19/VBHN-BCT ngày
09/05/2014 quy định chi tiết Luật thương mại về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh
doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện, Hà Nội.

4.

Bộ Nội vụ - Tòa án nhân dân tối cao - Viện kiểm sát nhân dân tối cao
(1996), Thông tư liên tịch số 01/TTLN/BNV-TANDTC-VKSNDTC ngày
16


25/11/1996 hướng dẫn xử lý hình sự các hành vi sản xuất, vận chuyển,buôn

các sản phẩm văn hóa phản động, đồi trụy, mê tín dị đoan hoặc có hại tới giáo
dục thẩm mỹ, nhân cách; đồ chơi nguy hiểm, đồ chơi có hại tới giáo dục nhân
cách và sức khỏe của trẻ em hoặc tới an ninh, trật tự an toàn xã hội, Hà Nội.

11.

Chính Phủ (2006), Nghị định 43/NĐ-CP ngày 07 tháng 5 năm 2009 sửa đổi
bổ sung danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh của Nghị định 59/NĐCP ngày 12 tháng 6 năm 2006, Hà Nội.

12.

Chính phủ (2006), Nghị định số 59/2006/NĐ-CP ngày 12/6/2006 quy định
về 18 loại hàng hóa cấm kinh doanh, Hà Nội.

13.

Chính phủ (2013), Nghị định 185/2013/NĐ-CP ngày 15/11/2013 quy định về
xử phạt hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng
giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Hà Nội.

14.

Chính phủ (2013), Nghị định số 08/2013/NĐ-CP ngày 10/01/2013 về xử
phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sản xuất, buôn bán hàng giả, Hà
17


Nội.
15.



21.

Hội đồng Bộ trƣởng (1983), Nghị định số 46/HĐBT ngày 10/5/1983 về xử lý
bằng biện pháp hành chính các hành vi đầu cơ, buôn lậu, kinh doanh trái
phép, Hà Nội.

22.

Hội đồng Bộ trƣởng (1984), Nghị quyết số 68/HĐBT ngày 25/4/1984 về đẩy
manh cuộc đấu tranh chống buôn lậu, chuyển trái phép tiền và hàng qua
biên giới, Hà Nội.

23.

Hội đồng Nhà nƣớc (1982), Pháp lệnh/HĐNN ngày 30/6/1982 về trừng trị
tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép, Hà Nội.

24.

Trần Minh Hƣởng (Chủ biên) (2010), Tìm hiểu Bộ Luật hình sự nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và những văn bản hướng dẫn thi hành, Nxb
Lao động, Hà Nội.

18


25.

Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2001), Giáo trình Luật hình sự Việt


Quốc hội (1985), Bộ luật hình sự, Hà Nội.

32.

Quốc hội (1988), Bộ luật tố tụng hình sự, Hà Nội.

33.

Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự, Hà Nội.

34.

Quốc hội (2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Hà Nội.

35.

Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.

36.

Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội.

37.

Quốc hội (2015), Bộ luật hình sự, Hà Nội.

38.

Lê Văn Sua (2014), Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm

Việt Nam, Sách chuyên khảo sau đại học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà
Nội.

44.

Trƣờng Đại học Luật Hà Nội (1997), Luật hình sự Việt Nam - Những vấn đề
lý luận và thực tiễn, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.

45.

Trƣờng Đại học Luật Hà Nội (2003), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Tập
I, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.

46.

Trƣờng Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, tập
II, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.

47.

Viện Khoa học pháp lý (2006), Từ điển Luật học, Nxb Từ điển Bách khoa và
Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.

48.

Viện kiểm sát nhân dân tỉnh tỉnh Quảng Ninh (2011-2015), Báo cáo tổng kết
năm 2011,2012, 2013, 2014, 2015, Quảng Ninh..

49.