A. Đặt vấn đề.
Trong nghệ thuật, sự sáng tạo của mỗi cá nhân đóng vai trò cực kì quan trọng.
Sáng tạo có nhiều mức độ, có thể là phát triển từ những ý tởng đã có, có thể là thay đổi
hệ thống nguyên tắc. Sự sáng tạo của các nghệ sĩ hình thành những trờng phái, phong
cách nghệ thuật khác nhau và xây dựng nên những chất lợng nghệ thuật mới.
Học sinh trờng THCS đang trong giai đoạn phát triển nhanh về thể chất, tâm sinh
lí, giai đoạn này các em có nhiều suy nghĩ và ớc mơ về cuộc sống. Trong quá trình học
nghệ thuật, đây là giai đoạn rất thích hợp để phát huy tính tích cực và sáng tạo của các
em. Ba mức độ biểu hiện của học tập tích cực là bắt chớc-tìm tòi- sáng tạo. Sẽ thiệt thòi
cho các em và nghệ thuật, nếu giáo viên không tạo điều kiện để học sinh học tập, rèn
luyện và thể nghiệm sự sáng tạo của mình.
Kĩ năng dạy âm nhạc để phát huy tính sáng tạo có nhiều mức độ, từ dễ đến khó, từ
sáng tạo từ mức độ thấp đến cao. Môn âm nhạc ở trờng THCS gồm 4 nội dung đó là:
Học hát, tập đọc nhạc(TĐN), nhạc lí và âm nhạc thờng thức. Vậy dạy hát, tập đọc nhạc,
nhạc lí và âm nhạc thờng thức thế nào để phát huy tính sáng tạo của học sinh?
I. Một số đặc điểm của nghệ thuật âm nhạc
Âm nhạc là nghệ thuật âm thanh của giọng hát và các loại nhạc cụ.Âm nhạc có
tính truyền cảm trực tiếp, có tác động mạnh mẽ tới tình cảm, cảm xúc của con ngời. Âm
nhạc có tính trừu tợng, diễn ra trong thời gian( khác với hội họa là nghệ thuật không
gian). Âm nhạc đợc sáng tạo qua 3 lần: Ngời sáng tác, ngời biểu diễn và ngời nghe.
Học sinh trờng THCS từ lớp 6 - lớp 9 ở độ tổi từ 12 đến 15-16. Tâm - sinh lí trẻ em
ở độ tuổi này có sự phát triển và diễm biến khác với độ tuổi học sinh tiểu học. Khả năng
t duy, nhận thức và sức khỏe đều đợc nâng lên. Âm nhạc tạo nên sự cân bằng, hài hòa
trong cuộc sống. Giáo dục âm nhạc, ngoài tác động về tình cảm, âm nhạc còn góp phần
vào giáo dục phẩm chất, trí tuệ, đạo đức, hành vi lối sống... hớng tới cái đẹp và điều
thiện.
II. Mục đích giảng dạy âm nhạc ở trờng THCS
Dạy âm nhạc ở trờng THCS không nhằm rèn luyện những kĩ năng, kĩ xảo âm nhạc
cho học sinh (việc đó dành cho những trờng âm nhạc chuyên nghiệp đào tạo những ngời
làm nghề âm nhạc), mà nhằm mục đích giáo dục thẩm mĩ, văn hóa âm nhạc cho các em.
- Làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc cảm thụ đợc cái hay, cái đẹp của

- Xây dựng đề tài dựa trên đặc điểm tâm - sinh lí học sinh và năng lực tiếp thu âm
nhạc của học sinh trờng THCS.
- Dựa trên mục tiêu giáo dục của toàn bộ cấp THCS, của thời lợng dành cho bộ
môn trong mỗi tuần lễ, mỗi năm học và cả cấp học.
- Xác định đợc ý nghĩa và tác dụng giáo dục của môn học trong nhiệm vụ giáo dục
toàn diện.
C. các Kỉ năng dạy hát , tập đọc nhạc, nhạc lí và âm
nhạc thờng thức phát huy tính sáng tạo của học sinh
I. Kỉ năng dạy hát phát huy tính sáng tạo của học sinh.
Thực chất, học hát là một quá trình bắt chớc của học sinh để hát đúng giai điệu, lời
ca của bài hát. Sự bắt chớc này gồm hoạt động nghe giáo viên hát mẫu hoặc đánh đàn
rồi tái hiện lại. Với sự bắt chớc đó thì cha thể coi là sáng tạo, vậy muốn có sáng tạo,
giáo viên cần làm thế nào?
1. Trong quá trình học hát, giáo viên có thể yêu cầu học sinh hát và tự kiểm tra lẫn
nhau, khuyến khích kĩ năng nghe và đánh gia của từng em. Ngoài ra, giáo viên khơi gợi
để học sinh nói lên cảm nhận của mình về bài hát, điều này bổ sung làm giàu khả năng
cảm thụ âm nhạc của các em.
2. Học xong bài hát, học sinh cần thể hiện sự sáng tạo trong việc trình bày bài hát,
và biểu diễn bài hát.
3. Với bài hát cụ thể, giáo viên thờng hớng dẫn học sinh trình bày bài hát theo gợi
ý của mình, nh hát mấy lần, cách kết thúc ra sao. Tuy nhiên, giáo viên có thể đề nghị
học sinh tìm ra những cách trình bày khác, sau đó nên đánh giá khuyến khích kết quả
việc làm của các em.
Ví dụ: Khi học bài hát Mái trờng mến yêu (Âm nhạc 7), giáo viên đa ra yêu cầu:
Tự chọn nhóm từ 4-5 em và biểu diễn bài hát đó có động tác phụ họa. Học sinh sẽ có
những cơ hội sau đây để phát huy tính sáng tạo:
- Học sinh tự chọn nhóm có giọng hát thích hợp về âm vực để trình bày bài hát:
Giáo viên không nên áp đặt các em vào từng nhóm với nhau, để các em tự chọn sẽ làm
học sinh phấn khởi, vui thích khi đợc làm việc trong nhóm phù hợp về sở thích, về âm
vực, về chất giọng...

điệu.
3. Giới thiệu một số lời ca do học sinh (có thể học sinh lớp khác) viết để các em
tham khảo.
4. theo dõi và góp ý cách viết cho các em.
5. Lựa chọn lời hát hay do học sinh sáng tác và trình bày trớc lớp để khuyến khích
sự sáng tạo của các em.
III. Kĩ năng dạy nhạc lí để phát huy tính sáng tạo.
Dạy nhạc lí giáo viên có thể khuyến khích sự sáng tạo của học sinhthông qua
những bài tập sau:
1. Sáng tạo hình tiết tấu:
Mục tiêulà học sinhviết đợc hình tiết tấu dựa vào những nốt nhạc cho trớc. Tơng tự
nh cho các chữ cái để tập chép vần, đáp án sẽ có rất nhiều dạng khác nhau.
Bài tập 1: Hãy dùng 2 nốt trắng, 4 nốt đen, 8 nốt móc đơn, để viết 5 ô nhịp ở nhịp
2/4, cao độ các em tự chọn.
Từ những nốt nhạc trên, học sinh có thể viết rất nhiều loại ô nhịp khác nhau, Giáo
viên có thể hớng dẫn cho các em một số ví dụ sau:
Ví dụ 1

Ví dụ 2

Ví dụ 3

2. Sáng tạo các đoạn nhạc:
Bài tập 2: Viết 5 ô nhịp 2/4 với các nốt nhạc tự chọn về cao độ và trờng độ so với
bài tập số 1, khi thực hiện bài tập này sự sáng tạo của học sinh đợc phát huy cao hơn,
không còn ràng buộc về cao độ nh bài số 1, các em có rất nhiều phơng án làm bài của
mình.
Bài tập số 3: Viết 8 ô nhịp 2/4 trong đó sử dụng các kí hiệu: Dấu lặng đơn, lặng
đen, dấu nối, dấu luyến, dấu chấm dôi.
Bài này thể hiện sự sáng tạo cao hơn,ngoài việc viết đúng và đủ các nốt nh các bài

Cụ thể:
- Năm học 2005-2006
Khối TS học sinh Giỏi Khá Tbình Yếu
SL % SL % SL % SL %
6 181 120 66.3 61 33.7 0 0 0 0
7 202 156 77.2 46 22.8 0 0 0 0
8 179 136 76 43 24 0 0 0 0
9 192 93 48.4 99 51.6 0 0 0 0
- Năm học 2006-2007
Khối TS học sinh Giỏi Khá Tbình Yếu
SL % SL % SL % SL %
6 173 90 52 80 46 2 2 0 0
7 180 68 38 105 58 6 4 0 0
8 198 101 51 86 43.4 11 5.6 0 0
9 176 79 44.9 84 47.7 13 74 0 0
Bên cạnh đó học sinh ngày một mạnh dạn, thích tham gia vào các hoạt động tập
thể, đặc biệt là tham gia tích cực vào các hoạt động văn nghệ của lớp, của trờng và của
địa phơng.