AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG VÀ QUAN ĐIỂM CỦA VIỆT
NAM
VỀ GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG
Ngày nay, trong điều kiện giao lưu, hợp tác quốc tế ngày càng phát
triển, mở rộng, bên cạnh những cơ hội, thuận lợi, nhân loại và mỗi quốc gia
đang phải đối mặt với một trong những mối đe dọa phức tạp là an ninh phi
truyền thống.
Cụm từ “an ninh phi truyền thống” được xuất hiện trong vốn từ
vựng chính trị - quan hệ quốc tế từ những năm đầu thế kỷ XXI. Tuy
nhiên, tùy theo cách tiếp cận cũng như những thách thức an ninh phi
truyền thống nổi lên ở từng khu vực mà cách xem xét, tên gọi về những
vấn đề an ninh phi truyền thống khác nhau, trong đó nổi lên:
Tiếp cận vấn đề an ninh phi truyền thống từ những hành động bạo
lực đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia. Từ góc độ này, cụm từ an ninh
phi truyền thống được xuất hiện sau sự kiện “ngày 11 tháng 9 năm
2001” ở Mỹ với các tên gọi như: cuộc chiến “chống khủng bố”, “Thánh
chiến”, “Al-Qaeda”, “bệnh Than”, “Thư có bột trắng”, “ngoại giao
phòng ngừa”… Cách tiếp cận này đúng nhưng chưa phản ánh hết tính
chất, quy mô phức tạp của vấn đề an ninh phi truyền thống, nó chủ yếu
nhất mạnh đến những vấn đề an ninh trên lĩnh vực chính trị, xã hội.
Tiếp cận từ cách giải quyết những vấn đề cụ thể nổi lên có liên quan
đến an ninh quốc gia, khu vực và thế giới như: buôn lậu, ma túy, buôn
bán phụ nữ và trẻ em, cướp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội
phạm kinh tế quốc tế và tội phạm công nghệ cao... gọi là “an ninh phi
truyền thống”, (nó được chính thức sử dụng trong “Tuyên bố chung
ASEAN - Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống”


tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 6, giữa các nước ASEAN và Trung Quốc
tại Phnôm Pênh (Campuchia) ngày 01 tháng 11
năm 2002).

những đặc trưng chủ yếu sau:
Thứ nhất, về tên gọi
An ninh phi truyền thống là một cụm từ mới được xuất hiện chính
thức trong “Tuyên bố chung ASEAN - Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh
vực an ninh phi truyền thống” thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN
- Trung Quốc lần thứ 6 tại Phnôm Pênh, Campuchia ngày 1 tháng 11 năm
2002.
Trong tuyên bố này, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc bày
tỏ sự quan ngại về những vấn đề an ninh phi truyền thống ngày càng gia
tăng như buôn lậu, ma tuý, buôn bán phụ nữ và trẻ em, cướp biển, khủng
bố, buôn lậu vũ khí rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế và tội phạm công
nghệ cao đang đe dọa an ninh khu vực và thế giới, đồng thời tạo ra
những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định, phát triển trong và
ngoài khu vực.
Ngoài ra, còn một số quan niệm khác tương tự như an ninh phi
truyền thống được nhiều nước sử dụng như: “an ninh cộng đồng”, “an
ninh tổng hợp”, “an ninh hợp tác” hay “an ninh tập thể”.
Quan niệm “an ninh cộng đồng” cho rằng, phải nhìn nhận an ninh
quốc gia ở tầm cao hơn và rộng hơn, đặt an ninh từng nước vào an ninh
khu vực và an ninh thế giới; đồng thời đề cao nguyên tắc bảo đảm an
ninh xây dựng dựa trên cơ sở hợp tác bình đẳng, không gây áp lực;
không coi lực lượng và sức mạnh quân sự là biện pháp duy nhất và trước
hết để giải quyết vấn đề an ninh quốc gia, khu vực và thế giới.


Quan niệm “an ninh tổng hợp” nhìn nhận an ninh từ nhiều phương
diện tác động biện chứng với nhau, bao gồm: an ninh kinh tế, văn hóa, xã
hội; an ninh tài nguyên, môi trường, thiên tai và dịch bệnh; an ninh chính
trị, quân sự và nhiều vấn đề nhạy cảm khác… diễn ra trong từng quốc gia,
khu vực và trên thế giới. Do đó, việc giải quyết vấn đề an ninh của thế

ninh phi truyền thống nhấn mạnh tính đa dạng của nhân tố uy hiếp an
ninh, tính tổng hợp của biện pháp ứng phó, sự hợp tác song phương và
đa phương giữa các nước trong mối quan hệ phi đối kháng. (Nhất là sau
sự kiện 11 tháng 9 năm 2001, phương pháp tiếp cận, hình thức hợp tác
và thương thuyết giữa các nước trong đối phó và giải quyết vấn đề an
ninh phi truyền thống càng trở nên phổ biến).
Thứ ba, về nội dung an ninh phi truyền thống
An ninh phi truyền thống được biểu hiện rất rộng, gồm nhiều lĩnh
vực, nó không chỉ là những đe dọa từ thiên tai, dịch bệnh, thảm họa môi
trường, di cư tự do, rửa tiền, chuyển giao công nghệ lưỡng dụng, khủng
bố, tội phạm xuyên quốc gia, nạn thiếu lương thực… mà còn bao gồm
cả an ninh sinh tồn và an ninh phát triển, an ninh của các quốc gia có
sự liên hệ tác động đến an ninh của thế giới và ngược lại. Nói một cách
khác, an ninh phi truyền thống phải được hiểu là một nền an ninh bao
hàm cả an ninh bên trong lẫn an ninh bên ngoài quốc gia, phải tính đến
sự phát triển kinh tế, sự bình ổn chính trị trong nước, tiến bộ xã hội và
phát triển con người; đây là những bộ phận cấu thành nên nền an ninh
quốc gia và an sinh của người dân.


An ninh phi truyền thống là vấn đề xuyên quốc gia, có thể do
những nhân tố phi chính trị, phi quân sự gây ra, trực tiếp ảnh hưởng, uy
hiếp đến sự tồn tại của con người, sự phát triển, ổn định của một nước,
khu vực và toàn cầu. Vì vậy, để đối phó và giải quyết vấn đề an ninh phi
truyền thống đòi hỏi mỗi quốc gia phải hợp tác và tôn trọng chủ quyền
của tất cả các quốc gia khác để có thể đối phó với hàng loạt các vấn đề
an ninh phi truyền thống đang đặt ra.
* An ninh phi truyền thống có những đặc điểm sau đây:
An ninh phi truyền thống mang đặc trưng vừa bạo lực vừa phi bạo
lực. Bạo lực là chỉ các hoạt động tội phạm như khủng bố, buôn lậu ma

Thứ nhất, các quốc gia đứng trước nhiều thách thức lớn
Những mối uy hiếp mới nảy sinh như: môi trường suy thoái, thiếu
hụt tài nguyên, phổ biến vũ khí giết người hàng loạt, tội phạm có tổ chức
xuyên quốc gia và chủ nghĩa khủng bố… Những vấn đề này tác động rất
lớn đến quan hệ giữa các nước.
Trong tình hình đó các quốc gia đứng trước nhiều thách thức lớn,
vai trò của quốc gia trong phương diện bảo vệ an ninh cũng có nhiều
thay đổi, vai trò quản lý xã hội của chính phủ, quan niệm chủ quyền
quốc gia truyền thống cũng chịu sự tác động. Năng lực quản lý, khả
năng huy động sức mạnh của Nhà nước trong xử lý, ứng phó với khủng
hoảng, các vấn đề an ninh mới nảy sinh nhiều khi vượt quá khả năng của
một quốc gia… Sức mạnh tổng hợp của một hay vài quốc gia, thậm chí


cả một cộng đồng quốc gia cũng không đủ năng lực để tự giải quyết mà
phải dựa vào sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, và như vậy, quyền lực của
quốc gia trong đối phó và giải quyết các vấn đề ANPTT sẽ bị giảm sút.
(Ví dụ: khủng hoảng tài chính của Mỹ 2008; vấn đề chống khủng bố Mỹ không thể tự mình giải quyết được; khủng hoảng nợ công của
EU…).
Thứ hai, công tác quản lý nhà nước gặp nhiều khó khăn, phức tạp
Đối với các quốc gia, để tăng cường quyền lực của mình một yêu
cầu đặt ra là phải tăng cường năng lực quản lý, xử lý có hiệu quả vấn đề
an ninh phi truyền thống mà bản thân nước đó phải đối mặt. Nếu họ xử
lý kém hiệu quả thì hậu quả của nó có thể lan tỏa ảnh hưởng đến các
quốc gia xung quanh, thậm chí là toàn bộ khu vực.
Thứ ba, thách thức giữa việc tăng cường hợp tác quốc tế trong giải
quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống với việc lợi dụng can thiệp từ
bên ngoài và xung đột giữa các quốc gia
Ngày nay, xu thế hợp tác quốc tế giữa các quốc gia, khu vực trên
thế giới để giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống ngày càng

Thứ hai, nâng cao vai trò trách nhiệm và hiệu lực của các tổ chức
quốc tế (Tổ chức Liên hợp quốc, một số tổ chức quốc tế có tính châu lục,
khu vực ở châu Âu, châu Mỹ, châu Phi, châu Á hay châu Á - Thái Bình
Dương… )
Quan điểm của Việt Nam về giải quyết vấn đề an ninh phi truyền
thống


Việt Nam cũng như các quốc gia khác đang phải đối mặt với các
vấn đề an ninh phi truyền thống như: thiên tai, môi trường, dịch bệnh,
nạn buôn lậu ma túy, tội phạm xuyên quốc gia, nạn khủng bố quốc tế…
Để giải quyết vấn đề trên, quan điểm nhất quán của Việt Nam là: tăng
cường quốc phòng, an ninh, chủ động ngăn chặn và “sẵn sàng ứng phó
với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống mang tính toàn cầu, không
để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống”1, đồng thời kiên quyết phản
đối, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động của các thế lực thù
địch lợi dụng vấn đề an ninh phi truyền thống để can thiệp vào công việc
nội bộ của Việt Nam.
Việt Nam xác định trách nhiệm của mình: Trước hết, phải tự giải
quyết là chính, phải giữ vững sự ổn định chính trị và an ninh quốc gia,
xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc để xây dựng và phát triển đất
nước.
Hai là, chủ động đề xuất và đóng góp tích cực vào việc giải quyết
những vấn đề nảy sinh mang tính toàn cầu, cùng các nước xây dựng môi
trường an ninh chung của khu vực và thế giới. Việt Nam đã thực hiện
nhiều chương trình lớn về kinh tế văn hóa và xã hội như chương trình
135, xóa đói giảm nghèo, điện, đường, trường, trạm… để giảm bớt
khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng; kết hợp phát triển kinh tế bền
vững đi đôi với bảo vệ môi trường, thực hiện giáo dục đi đôi với xử lý
bằng luật pháp; thành lập Uỷ ban Cứu hộ cứu nạn từ cấp Trung ương