ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN XUÂN THÀNH

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG THỌ SƠN,
THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN XUÂN THÀNH

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG THỌ SƠN,
THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. PHẠM THÁI QUỐC

THÁI NGUYÊN - 2017

Nguyễn Xuân Thành


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................ vii
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................. viii
DANH MỤC CÁC HÌNH ................................................................................ ix
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ..................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 2
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ...................................................... 3
5. Bố cục của luận văn ...................................................................................... 3
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, NGÂN SÁCH XÃ, PHƯỜNG ....................... 4
1.1. Lý luận chung về ngân sách nhà nước. ...................................................... 4
1.1.1. Khái niệm, vai trò của ngân sách nhà nước. .......................................... 4
1.1.2. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước. ................................................... 5
1.1.3. Khái niệm và đặc điểm ngân sách xã, phường ....................................... 9
1.2. Quản lý ngân sách xã, phường ................................................................. 11
1.2.1. Vai trò của ngân sách xã, phường. ........................................................ 11
1.2.2. Mục tiêu của quản lý ngân sách xã, phường. ........................................ 12
1.2.3. Nguyên tắc của quản lý ngân sách xã, phường. .................................... 12
1.2.4. Nội dung quản lý ngân sách xã, phường ............................................... 14
1.2.5. Những nhân tố ảnh hưởng tới quản lý NSNN cấp xã, phường ............ 24
1.3. Trách nhiệm của các bên trong thực thi quản lý NS xã, phường............. 28

3.1.4. Điều kiện kinh tế của phường Thọ Sơn ................................................ 54
3.1.5. Đánh giá thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
trên địa bàn phường Thọ Sơn .......................................................................... 55


v
3.2. Thực trạng quản lý ngân sách trên địa bàn phường Thọ Sơn .................. 56
3.2.1. Thực trạng lập dự toán NSNN tại phường Thọ Sơn. ............................ 57
3.2.2. Thực trạng chấp hành dự toán NSNN tại phường Thọ Sơn ................. 61
3.2.3. Công tác quyết toán NSNN tại phường Thọ Sơn. ................................ 76
3.2.4. Công tác kiểm tra, đánh giá việc chấp hành NSNN tại phường
Thọ Sơn ........................................................................................................... 78
3.2.5. Đánh giá của các cán bộ về quản lý ngân sách Nhà nước trên địa
bàn phường Thọ Sơn ....................................................................................... 79
3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NS phường Thọ Sơn .......... 83
3.3.1. Nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động thu ................................................... 83
3.3.2. Nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động chi .................................................... 84
3.3.3. Nhân tố ảnh hưởng tới cân đối ngân sách ............................................. 85
3.4. Đánh giá chung tình hình quản lý ngân sách trên địa bàn phường
Thọ Sơn ........................................................................................................... 85
3.4.1. Những mặt đạt được .............................................................................. 85
3.4.2. Những tồn tại cần khắc phục và nguyên nhân ...................................... 86
Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC CỦA PHƯỜNG THỌ SƠN, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ...... 88
4.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu quản lý ngân sách nhà nước trên
địa bàn phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì ................................................. 88
4.1.1. Quan điểm quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Thọ
Sơn, thành phố Việt Trì ................................................................................... 88
4.1.2. Định hướng, mục tiêu và nguyên tắc quản lý ngân sách phường
Thọ Sơn ........................................................................................................... 88


Hợp tác xã

KBNN

:

Kho bạc nhà nước

KT-XH

:

Kinh tế - Xã hội

NS

:

Ngân sách

NSĐP

:

Ngân sách địa phương

NSNN

:


Thành phố

UBND

:

Ủy ban nhân dân

XDCB

:

Xây dựng cơ bản

XHCN

:

Xã hội chủ nghĩa


viii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Số lượng mẫu điều tra của tác giả .................................................. 42
Bảng 3.1. Tình hình đất đai của phường Thọ Sơn 2013 - 2016...................... 48
Bảng 3.2. Tình hình dân số và lao động của phường Thọ Sơn giai đoạn
từ năm 2013 - 2016 ......................................................................... 51
Bảng 3.3. Kết quả thu ngân sách phường Thọ Sơn 2013 - 2016 .................... 62
Bảng 3.4. Tình hình thực hiện các khoản thu ngân sách phường Thọ Sơn

phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách xã) là vấn đề rất cần thiết.
Xuất phát từ cấp cơ sở là xã, phường, thị trấn là một đơn vị hành chính;
do đó chính quyền cơ sở là đại diện trực tiếp của Nhà nước giải quyết mối
quan hệ giữa Nhà nước với Nhân dân, thực hiện những nhiệm vụ về chiến
lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Mặt khác ngân sách xã, phường là điều kiện quan trọng cho hoạt động
của chính quyền và hệ thống chính trị của cơ sở và thực hiện quản lý toàn
diện các hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn. Chính vì thế Chính quyền cấp
xã muốn thực hiện có hiệu quả những nhiệm vụ chính trị của địa phương thì
cần có một nguồn ngân sách đủ mạnh và phù hợp với đặc điểm của địa
phương, là một đòi hỏi thiết thực, là mục tiêu phấn đấu đối với cấp xã. Vấn đề
hoàn thiện đổi mới công tác quản lý ngân sách xã, phường là một nhiệm vụ
luôn được quan tâm.
Phường Thọ Sơn là một đơn vị hành chính trực thuộc thành phố Việt
Trì, tỉnh Phú Thọ, đã nhiều năm hoàn thành tốt nhiệm vụ quản lý ngân sách
trên địa bàn, song bên cạnh đó, vẫn còn những bất cập trong quản lý và điều
hành ngân sách như: công tác lập dự toán thu, chi hằng năm chưa sát với thực
tế; việc đầu tư có năm còn chưa đúng trọng tâm; báo cáo quyết toán thu chi


2
hằng năm còn chưa kịp thời nên ảnh hưởng đến công tác tổng hợp, chỉ đạo,
điều hành ngân sách cả cấp thành phố... Để góp phần hoàn chỉnh hơn nữa luật
Ngân sách Nhà nước nói chung và chế độ quản lý ngân sách trên địa bàn, tác
giả chọn đề tài: “Hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn
phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ’’ để nghiên cứu nhằm
góp phần đáp ứng yêu cầu cấp bách đó.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục tiêu chung
Nghiên cứu thực trạng việc quản lý ngân sách nhà nước của phường, đề

5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung của luận văn được
kết cấu thành bốn chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước,
ngân sách xã, phường.
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu.
Chương 3: Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa
bàn phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì.
Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách Nhà nước của
phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.


4
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, NGÂN SÁCH XÃ, PHƯỜNG
1.1. Lý luận chung về ngân sách nhà nước.
1.1.1. Khái niệm, vai trò của ngân sách nhà nước.
* Khái niệm Ngân sách Nhà nước
Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu và chi của Nhà nước
trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được
thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của
Nhà nước (Luật NSNN, 2015).
* Bản chất của Ngân sách Nhà nước.
Xét về phương diện pháp lý: NSNN là một đạo luật dự trù các khoản
thu, chi bằng tiền của nhà nước trong một thời gian nhất định, thường là một
năm. Đạo luật này được cơ quan lập pháp của quốc gia đó ban hành.
Xét về bản chất kinh tế: Mọi hoạt động của NSNN là hoạt động phân
phối các nguồn tài nguyên quốc gia (phân phối lần đầu và tái phân phối), vì
vâ ̣y ngân sách nhà nước thể hiện các mối quan hệ kinh tế trong phân phối:

nói cách khác, nó làm cho một số người dân giàu lên mà không ai nghèo đi;
hoặc qua chính sách thuế thu nhập, sử dụng mức thuế suất cao đối với người
có thu nhập cao và ngược lại. Như vậy, vai trò của NSNN là rất lớn. Vấn đề
đặt ra là việc tổ chức quy mô, cơ cấu và quản lý NSNN như thế nào để phát
huy được vai trò của nó.
1.1.2. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước.
Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước.
* Hệ thống NSNN: Là tổng thể các cấp NSNN gắn bó hữu cơ với nhau
trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu, chi của mỗi cấp ngân sách.
* Nguyên tắc tổ chức hệ thống NSNN:
- Nguyên tắc thống nhất và tập trung dân chủ: Hệ thống NSNN được xây
dựng căn cứ vào Hiến pháp của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.


6
Đối với nước ta, theo quy định của Hiến pháp, Việt Nam là một quốc
gia thống nhất, quyền lực Nhà nước thống nhất, do đó chỉ có NSNN thống
nhất do Quốc hội phê chuẩn, dự toán và quyết toán NSNN; Chính phủ thống
nhất quản lý NSNN; Nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước ta là nguyên tắc
tập trung dân chủ.
- Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp giữa cấp ngân sách với chính quyền
Nhà nước: Nguyên tắc này xuất phát từ yêu cầu đảm bảo nguồn tài chính cho
việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền Nhà nước.
* Điều kiện hình thành một cấp ngân sách:
- Có một cấp chính quyền trên một vùng lãnh thổ xác định thực hiện
nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
- Khả năng nguồn thu trên vùng lãnh thổ mà cấp chính quyền đó quản
lý có thể đáp ứng phần lớn các nhu cầu chi tiêu của chính quyền.
Đối với Việt Nam hiện nay, hệ thống chính quyền Nhà nước được phân
thành bốn cấp. Vì vậy, ứng với mỗi cấp chính quyền thì có một cấp ngân sách

- Quốc hội là cơ quan quyết định dự toán NSNN, phân bổ NSNN trung
ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; HĐND các cấp được chủ động quyết định dự
toán ngân sách địa phương, quyết định phân bổ dự toán ngân sách địa phương.
Nội dung phân cấp quản lý NSNN:
Đây chính là việc giải quyết các mối quan hệ về quyền lực, quan hệ vật
chất giữa các cấp chính quyền trong quá trình quản lý và sử dụng NSNN bao
gồm các nội dung sau:
- Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong
việc ban hành các chính sách, chế độ thu, chi và chế độ quản lý NSNN.
- Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao nhiệm vụ
chi, nguồn thu và cân đối NSNN.
- Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình NSNN.
* Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN:
- Phân cấp Ngân sách phải được tiến hành đồng bộ với phân cấp kinh tế
và tổ chức bộ máy hành chính.


8
- Đảm bảo thể hiện vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và vị trí
độc lập của ngân sách địa phương trong hệ thống NSNN thống nhất.
- Đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp ngân sách.
Trong hoạt động quản lý ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách là tất
yếu khách quan bắt nguồn từ sự phân cấp kinh tế và hệ thống tổ chức hành
chính Nhà nước. Để đạt được hiệu quả đòi hỏi phải có sự phân cấp quản lý
ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách không chỉ giới hạn ở việc phân, giao
nhiệm vụ thu, chi mà phải bao quát tất cả các lĩnh vực của hoạt động ngân
sách ở từng cấp và phải thực hiện trên những nguyên tắc nhất định.
Đối với nước ta hiện nay, thực hiện phân cấp quản lý theo các cấp ngân
sách từ ngân sách Trung ương đến ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung
ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách huyện, quận, thị xã, thành

chủ yếu sau: Xây dựng và phát triển kinh tế xã hội; Quản lý dân số, lao động,
hộ tịch, hộ khẩu, sinh, tử, giá thú theo quy định hiện hành; Quản lý và thực
hiện chính sách tài chính, thu thuế, thu nợ cho Nhà nước, xây dựng và quản lý
NS xã, phường theo đúng luật, chế độ, thể lệ của Nhà nước, theo quy định cụ
thể của UBND cấp tỉnh, thành phố; Kiểm tra đôn đốc các hộ, các cá nhân và
các cơ sở sản xuất kinh doanh, chấp hành tốt các chính sách, pháp luật của Nhà
nước, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với Nhà nước; Giữ gìn an ninh trật tự và
an toàn xã hội, bảo vệ tài sản XHCN và tính mạng cho Nhân dân.
Ngân sách xã, phường là một bộ phận của NSNN, là NS của chính
quyền cấp cơ sở do UBND xã, phường xây dựng, tổ chức quản lý và thực
hiện dưới sự giám sát của HĐND xã, phường. NSXP được xây dựng từ các
nguồn thu, được phân cấp và các nội dung chi để thực hiện các công việc
thuộc chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, phường.
Như vậy, theo Luật NSNN (2015): “NSX là hệ thống các quan hệ
kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ
của chính quyền nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các
chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công,
phân cấp quản lý”.


10
Khái niệm về quản lý ngân sách xã, phường.
Ngân sách xã, phường là một cấp ngân sách, là một bộ phận của chính
quyền cơ sở trong hệ thống Nhà nước pháp quyền. Ngân sách xã, phường do
UBND xã, phường, thị trấn trực tiếp quản lý, thực hiện và Hội đồng nhân dân
xã, phường, thị trấn quyết định, giám sát thực hiện.
Ngân sách xã, phường là một cấp của hệ thống NSNN, chính vì vậy,
việc quản lý NSX chính là quản lý NSNN, nó tuân thủ đầy đủ chu trình quản
lý NSNN từ khâu lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán NS.
Ngân sách xã, phường được xây dựng bằng các nguồn thu được phân

a. Với tư cách là một bộ phận của ngân sách Nhà nước, NSXP có vai
trò sau:
- Ngân sách xã, phường là công cụ huy động các nguồn lực tài chính để
đảm bảo nhu cầu chi tiêu của chính quyền cấp xã, phường. Vai trò của NSXP
được xác định trên bản chất kinh tế của Nhà nước. Ngân sách xã, phường huy
động mọi nguồn thu trên địa bàn đã được phân cấp cho chính quyền cấp xã,
phường quản lý, cân đối thu, chi để đảm bảo nhu cầu chi tiêu, thực hiện mối
quan hệ giữa Nhân dân với Nhà nước và ngược lại, nhờ đó mọi chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước được truyền đạt và phổ biến rộng rãi đến
Nhân dân.
- NSXP là công cụ huy động các nguồn lực tài chính để đảm bảo nhu
cầu chi tiêu của chính quyền cấp xã, phường. Vai trò của NSXP được xác
định trên bản chất kinh tế của Nhà nước.
b. Vai trò của NSXP thông qua quá trình thu và quá trình chi.
Qua thu giúp chính quyền cấp xã, phường thực hiện việc kiểm tra, kiểm
soát, điều chỉnh các hoạt động kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động khác đi
đúng hành lang pháp luật; thu ngân sách xã, phường góp phần thực hiện các
chính sách xã hội như đảm bảo công bằng giữa những người có nghĩa vụ đóng
góp cho ngân sách xã, phường, đồng thời có sự trợ giúp cho những đối tượng
nộp khi họ gặp khó khăn hoặc thuộc diện ưu đãi theo chính sách của Nhà


12
nước thông qua xét miễn, giảm số thu; thu tiền phạt đối với cá nhân, tổ chức
vi phạm trật tự an toàn xã hội để đưa người dân nghiêm chỉnh thực hiện tốt
nghĩa vụ trước cộng đồng.
Qua chi ngân sách xã, phường mà các hoạt động của cấp ủy, chính
quyền, các đoàn thể ở xã, phường được duy trì phát triển một cách liên tục và
ổn định, nhờ đó nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước ở cơ sở; chi NSXP góp
phần nâng cao dân trí, nâng cao sức khoẻ cho mọi người dân biểu hiện thông

dân chủ trong quản lý ngân sách. Sự tham gia của người dân sẽ làm cho ngân
sách minh bạch hơn, các thông tin ngân sách trung thực, chính xác hơn.
Thực hiện dân chủ, tăng cường sự tham gia hoạt động của người dân
trong quản lý ngân sách đôi khi làm cho quản lý ngân sách trở lên khó khăn. Các
nhà lãnh đạo sẽ phải đối mặt với các ý kiến, các luồng quan điểm khác nhau của
người dân, đôi khi là những hành động mang tính lợi dụng, chống đối.
- Cân đối ngân sách: Kế hoạch ngân sách được lập và thu, chi ngân
sách phải cân đối. Mọi khoản chi phải có nguồn thu bù đắp.
- Công khai, minh bạch: Ngân sách là một chương trình, là tấm gương
phản ánh các hoạt động của Chính phủ bằng các số liệu. Thực hiện công khai,
minh bạch trong quản lý sẽ tạo điều kiện cho cộng đồng có thể giám sát, kiểm
soát các quyết định thu chi tài chính, hạn chế những thất thoát và đảm bảo
tính hiệu quả. Nguyên tắc công khai, minh bạch được thực hiện trong suốt chu
trình ngân sách.
Việc công khai tài chính phải được thực hiện theo Thông tư số
343/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính: công khai dự toán, quyết toán thu, chi
trên địa bàn; tỷ lệ điều tiết; số thu bổ sung NS cấp trên; công khai chi tiết kết
quả của các hoạt động tài chính khác hàng năm của xã, phường. Với các hình
thức công khai là niêm yết tại trụ sở UBND xã, phường, thông báo trước kỳ
họp HĐND xã, phương, và gửi UBND huyện, Phòng Tài chính-Kế hoạch
huyện trực tiếp quản lý.
- Quy trách nhiệm: Nhà nước là cơ quan công quyền, sử dụng các
nguồn lực của nhân dân thực hiện các mục tiêu đề ra. Đây là nguyên tắc yêu


14
cầu về trách nhiệm của các đơn vị cá nhân trong quá trình quản lý ngân sách,
bao gồm:
+ Quy trách nhiệm giải trình về các hoạt động ngân sách; chịu trách
nhiệm về các quyết định về ngân sách của mình.