BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
------------------------------

BÙI LÊ YẾN LYNH

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ CHIA SẺ KIẾN THỨC
CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI PHÒNG NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT
TRIỂN CỦA CÁC CÔNG TY SẢN XUẤT DƯỢC PHẨM TRÊN
ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TP. HỒ CHÍ MINH - 2016


i

LỜI CAM ĐOAN
---

---

Tôi tên Bùi Lê Yến Lynh, xin cam đoan rằng luận văn “Các yếu tố ảnh hưởng
đến sự chia sẻ kiến thức của người lao động tại phòng Nghiên cứu và Phát triển của
các công ty sản xuất dược phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” là bài nghiên
cứu của chính tôi.
Ngoại trừ những tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận văn này, tôi cam
đoan rằng toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chưa từng được công bố hoặc
được sử dụng để nhận bằng cấp ở những nơi khác.
Không có sản phẩm hay nghiên cứu nào của người khác được sử dụng trong luận

động viên và hỗ trợ tôi trong những lúc khó khăn.
Trong quá trình thực hiện, mặc dù đã trao đổi, tiếp thu ý kiến đóng góp của Quý
Thầy Cô bạn bè, tham khảo nhiều tài liệu và hết sức cố gắng để hoàn thiện luận văn, song
không thể tránh khỏi sai sót. Rất mong nhận được những thông tin đóng góp, phản hồi từ
quý thầy cô và bạn bè.
Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2016

Bùi Lê Yến Lynh


iii

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
Đề tài này được thực hiện với mục đích đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến sự
chia sẻ kiến thức của người lao động tại phòng Nghiên cứu và Phát triển của các công ty
sản xuất dược phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Sau khi lược khảo cơ sở lý
thuyết có liên quan, đồng thời dựa trên các nghiên cứu tương tự, đề tài tiến hành xây
dựng mô hình nghiên cứu, cũng như phát triển các giả thuyết nghiên cứu nhằm dự đoán
về mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến thức của người lao động.
Các biến độc lập được sử dụng bao gồm: Động lực chia sẻ (MM), Sự nhận thức (EA), Sự
tin tưởng (T), Cấu trúc của tổ chức (OS), Sự hỗ trợ của cấp quản lý (MS), Sự hỗ trợ từ
văn hóa tổ chức (OC).
Tiếp theo, đề tài tiến hành kiểm định các giả thuyết nghiên cứu dựa trên việc phân
tích mẫu nghiên cứu gồm 362 số quan sát được chọn theo phương pháp phi xác suất thuận tiện. Đề tài sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (Ordinal
Least Squares - OLS) để ước lượng mô hình hồi qui.
Những kỳ vọng ban đầu về các yếu tố như: Động lực chia sẻ, Sự nhận thức, Sự tin
tưởng, Cấu trúc của tổ chức, Sự hỗ trợ của cấp quản lý, Sự hỗ trợ từ văn hóa tổ chức sẽ
cải thiện, gia tăng hay tác động cùng chiều đến sự chia sẻ kiến thức của người lao động
tại phòng Nghiên cứu và Phát triển của các công ty sản xuất dược phẩm trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả phân tích hồi qui cho thấy có sự nhất quán so với kỳ

CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU ............................................................................. 7
2.1. Tổng quan về bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D) dược phẩm ...................... 7
2.1.1. Nghiên cứu và Phát triển (R&D) ....................................................................... 7
2.1.2. Nghiên cứu và Phát triển dược phẩm ................................................................ 8
2.2. Sự chia sẻ kiến thức .................................................................................................. 9
2.3. Các nghiên cứu có liên quan................................................................................... 10
2.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất ................................................................................... 13
2.5. Các giả thuyết nghiên cứu ...................................................................................... 15
2.5.1. Sự hỗ trợ từ văn hóa tổ chức............................................................................ 16
2.5.2. Động lực chia sẻ .............................................................................................. 16
2.5.3. Cấu trúc của tổ chức ........................................................................................ 17


v
2.5.4. Sự nhận thức .................................................................................................... 18
2.5.5. Sự tin tưởng ..................................................................................................... 18
2.5.6. Sự hỗ trợ của cấp quản lý ................................................................................ 19
2.6. Tóm tắt chương 2.................................................................................................... 21
CHƯƠNG 3
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .................................................................................. 22
3.1. Thiết kế nghiên cứu ................................................................................................ 22
3.1.1 Nghiên cứu sơ bộ .............................................................................................. 22
3.1.2. Nghiên cứu chính thức..................................................................................... 23
3.2. Thiết kế mẫu ........................................................................................................... 23
3.3. Xây dựng thang đo ................................................................................................. 25
3.3.1. Thang đo lý thuyết ........................................................................................... 25
3.3.2. Thang đo chính thức ........................................................................................ 25
3.4. Phương pháp xử lý dữ liệu ..................................................................................... 29
3.5. Quy trình nghiên cứu .............................................................................................. 32

PHỤ LỤC B: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU SƠ BỘ......................................................... 86
PHỤ LỤC C: THANG ĐO LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU ................................ 90
PHỤ LỤC D: BẢN CÂU HỎI ĐỊNH LƯỢNG ............................................................. 93
PHỤ LỤC E: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...................................................................... 96


vii

DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ
Trang
Hình 2.1. Mô hình nghiên cứu của Alam và ctg (2009) .................................................. 11
Hình 2.2. Mô hình nghiên cứu của Khanmohammadi (2014) ......................................... 12
Hình 2.3. Mô hình nghiên cứu của Zubair và ctg (2014) ................................................ 13
Hình 2.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất ............................................................................ 21
Hình 3.1. Quy trình nghiên cứu ....................................................................................... 32
Hình 4.1. Đồ thị phân tán giữa giá trị phần dư chuẩn hóa và giá trị dự đoán chuẩn hóa 52
Hình 4.2. Biểu đồ tần số Histogram của phần dư chuẩn hóa ........................................... 54


viii

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Trang
Bảng 2.1. Tóm lược một số nghiên cứu có liên quan ...................................................... 15
Bảng 2.2. Giả thuyết nghiên cứu ...................................................................................... 20
Bảng 3.1. Cấu trúc bảng câu hỏi khảo sát ........................................................................ 24
Bảng 3.2. Thang đo Sự hỗ trợ từ văn hóa tổ chức sau khi điều chỉnh ............................. 26
Bảng 3.3. Thang đo Động lực chia sẻ .............................................................................. 26
Bảng 3.4. Thang đo Cấu trúc của tổ chức ........................................................................ 27
Bảng 3.5. Thang đo Sự nhận thức .................................................................................... 27



1

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Nội dung chương này sẽ giới thiệu tổng quan về lý do nghiên cứu, mục tiêu nghiên
cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực
tiễn của đề tài nghiên cứu, đồng thời kết cấu nghiên cứu luận văn sẽ được trình bày ở
phần cuối chương này.

1.1. Lý do nghiên cứu
Kiến thức được xem là một nguồn lực quan trọng giúp tổ chức tạo ra lợi thế cạnh
tranh bền vững (Argote và Ingram, 2000; Nag và ctg, 2007). Do đó, khả năng tạo ra và sử
dụng kiến thức đã trở thành chiến lược quan trọng của mỗi công ty (Swart và Kinnie,
2003). Để kiến thức được tận dụng tối đa thì trước tiên nó phải được chia sẻ bởi những
người lao động (Tempest, 2009). Tán đồng với quan điểm trên, Du và ctg (2007) cho
rằng sự chia sẻ kiến thức là cơ sở để có những sáng kiến và phát triển các cơ hội kinh
doanh mới thông qua quá trình học hỏi kiến thức của người lao động. Do đó, sự chia sẻ
kiến thức sẽ tác động đến hiệu quả và lợi thế cạnh tranh bền vững của công ty.
Đa số các công ty đều tin rằng việc chia sẻ kiến thức giúp nâng cao năng suất, hiệu
quả lao động (Babcock, 2004), đồng thời giảm thiểu chi phí, nâng cao chất lượng của sản
phẩm (Wang và Noe, 2010). Nhận thấy được những lợi ích trên, nhiều công ty đã khuyến
khích người lao động chia sẻ kiến thức với nhau để đạt được mục tiêu của tổ chức. Một
số công ty như Buckman, Texas Instruments và Dow Chemical đã đạt được những lợi ích
đáng kể khi người lao động chia sẻ kiến thức với nhau (O’Dell và Grayson, 1998).
Tuy nhiên, nhiều người lao động vẫn không sẵn sàng chia sẻ kiến thức với người
khác (Chow và ctg, 2000) bởi vì họ sợ mất đi kiến thức có giá trị mà bản thân phải bỏ
nhiều công sức để đạt được. Mặc dù nhiều công ty đã áp dụng những phương pháp khác
nhau nhằm hỗ trợ việc chia sẻ kiến thức nhưng vẫn không cải thiện được mức độ sẵn

ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến thức của người lao động tại phòng Nghiên cứu và Phát
triển của các công ty sản xuất dược phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”.


3

1.2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu này sẽ hướng đến và mong muốn đạt được các mục tiêu sau:
+ Đánh giá mức độ chia sẻ kiến thức của người lao động tại phòng Nghiên cứu
và Phát triển của các công ty sản xuất dược phẩm trên địa bàn thành phố Hồ
Chí Minh.
+ Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến thức của người lao động tại
phòng Nghiên cứu và Phát triển của các công ty sản xuất dược phẩm trên địa
bàn thành phố Hồ Chí Minh.
+ Đề xuất một số kiến nghị khả thi nhằm cải thiện hoặc nâng cao sự chia sẻ kiến
thức của người lao động tại phòng Nghiên cứu và Phát triển của các công ty
sản xuất dược phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
Những bước thực hiện để đạt được các mục tiêu nghiên cứu như vừa đề cập là nội
dung quan trọng, xuyên suốt trong toàn bộ đề tài. Các chương tiếp theo sẽ trình bày rõ
các bước cần thực hiện này.

1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đề tài này nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến thức của người lao
động tại phòng Nghiên cứu và Phát triển của các công ty sản xuất dược phẩm trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh, nên:
+ Về đối tượng khảo sát: Đề tài tập trung khảo sát đối tượng là người lao động
(chức vụ từ nhân viên đến Trưởng phòng ban) đã ký hợp đồng lao động và
đang làm việc tại phòng Nghiên cứu và Phát triển của các công ty sản xuất
dược phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Mẫu nghiên cứu được đề tài
giới hạn trong phạm vi là không bao gồm các nhân sự thử việc, nhân sự học

+ Thứ hai, kết quả hữu ích từ nghiên cứu này sẽ giúp những nhà lãnh đạo của các
công ty sản xuất dược phẩm xác định đúng các yếu tố ảnh hưởng đến sự chia
sẻ kiến thức của người lao động, từ đó rà soát và điều chỉnh lại phương pháp
quản lý và chia sẻ kiến thức trong công ty.
+ Thứ ba, căn cứ trên mức độ hiệu quả của nghiên cứu này, những nhà lãnh đạo
của các công ty sản xuất dược phẩm có thể triển khai thực hiện nghiên cứu
tương tự tại một số phòng ban khác trong công ty.


5

1.6. Kết cấu của luận văn
Đề tài nghiên cứu được trình bày theo 5 chương. Các chương trong đề tài dự kiến
được bố cục như sau:
+ Chương 1: Tổng quan nghiên cứu
Chương này trình bày về lý do nghiên cứu; mục tiêu nghiên cứu; đối tượng và
phạm vi nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; ý nghĩa của nghiên cứu và kết
cấu của luận văn.
+ Chương 2: Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu
Chương này là một chương rất quan trọng và có thể nói nội dung trong chương
này là cơ sở nền tảng trong đề tài. Chương này trình bày cơ sở lý thuyết về các
yếu tố ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến thức; phân tích và đánh giá các nghiên
cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài. Từ đó các giả thuyết nghiên
cứu và mô hình nghiên cứu sẽ được xây dựng và phát triển.
+ Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Chương này trình bày thiết kế nghiên cứu; thiết kế mẫu nghiên cứu; phương
pháp thu thập và xử lý dữ liệu; xây dựng và hiệu chỉnh thang đo của nghiên
cứu.
+ Chương 4: Kết quả nghiên cứu
Chương này trình bày thông tin thống kê mô tả về mẫu nghiên cứu; các kết quả

CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Chương này trình bày tổng quan về bộ phận Nghiên cứu và Phát triển của các
công ty sản xuất dược phẩm, các khái niệm và lý thuyết có liên quan đến đề tài nghiên
cứu, bao gồm: sự chia sẻ kiến thức, các yếu tố ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến thức. Sau
khi tổng hợp và phân tích các nghiên cứu trước có liên quan, các giả thuyết và mô hình
nghiên cứu sẽ được xây dựng và phát triển.

2.1. Tổng quan về bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D) dược phẩm
2.1.1. Nghiên cứu và Phát triển (R&D)
Nghiên cứu và phát triển (R&D) là một thuật ngữ chung cho các hoạt động của
các doanh nghiệp hay chính phủ có liên quan đến sự đổi mới.
Nhiệm vụ của bộ phận Nghiên cứu và Phát triển là triển khai một sáng kiến khoa
học kỹ thuật mới hoặc cải thiện những công nghệ hiện có trong tổ chức nhằm tăng cường
vị thế của doanh nghiệp trên thị trường. Do đó, công việc của một nhân viên R&D không
chỉ là sáng tạo ra các sản phẩm mới mà còn là nâng cao các sản phẩm đang có mặt trên
thị trường như thay đổi thiết kế bao bì hoặc cải tiến chất lượng sản phẩm. Những thay đổi
mang tính cấp thiết này cần phải thực hiện để doanh nghiệp tồn tại trước những yêu cầu
khách quan như: sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, sự phát triển của đối thủ hay thay đổi
thị hiếu của người tiêu dùng (Balachandra, 1997).
Bộ phận R&D sẽ có ở các công ty chuyên môn hóa, tập trung vào một ngành nghề
hoặc một lĩnh vực cụ thể nào đó, ví dụ các công ty truyền thông, kỹ thuật, công nghệ hay
sản xuất dược phẩm.
Trong bối cảnh thương mại, "Nghiên cứu và Phát triển" thường dùng để chỉ các
hoạt động dài hạn trong tương lai theo định hướng khoa học, công nghệ, sử dụng kỹ
thuật. Tương tự như nghiên cứu khoa học, nhưng R&D hướng về những kết quả mong
muốn theo kết quả nghiên cứu thị trường.


8
2.1.2. Nghiên cứu và Phát triển dược phẩm

9
Theo số liệu thống kê của Cục Quản lý Dược (2015), đến tháng 12/2015, tổng số
công ty sản xuất dược phẩm (có bộ phận R&D) tại Việt Nam là 176, trong đó có 28 công
ty đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

2.2. Sự chia sẻ kiến thức
Theo Alavi và Leidner (2001), kiến thức là sản phẩm của thông tin. Khi thông tin
được phân tích, xử lý và đưa vào một bối cảnh cụ thể thì nó trở thành kiến thức. Một số
nhà nghiên cứu cho rằng kiến thức có nhiều giá trị hơn dữ liệu và thông tin bởi vì nó gần
với hành động hơn (Cheng, 2000). Dựa trên nghiên cứu của Polanyi (1966), Nonaka và
Takeuchi (1995) đã đưa ra sự phân biệt giữa kiến thức hiện và kiến thức ngầm. Theo đó,
kiến thức hiện được hệ thống hóa trong các văn bản, tài liệu hoặc báo cáo; dạng kiến thức
này có thể được diễn đạt bằng ngôn ngữ hình thức và dễ dàng trao đổi giữa các cá nhân.
Mặt khác, kiến thức ngầm không thể hoặc rất khó được hệ thống hóa trong các văn bản,
tài liệu; dạng kiến thức này thể hiện trong kinh nghiệm của từng cá nhân, gắn liền với bối
cảnh và công việc cụ thể, khó trao đổi hay chia sẻ với người khác. Bất kỳ tổ chức nào
cũng tồn tại hai dạng kiến thức trên và việc chia sẻ kiến thức có thể khắc phục sự khác
biệt giữa kiến thức hiện và kiến thức ẩn.
Sự chia sẻ kiến thức là một khái niệm khá quen thuộc đối với các tổ chức, công ty
trên thế giới. Tuy nhiên, khái niệm này vẫn còn khá mới mẻ đối với các công ty tại Việt
Nam. Mặc dù, trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về sự chia sẻ kiến thức (Alam và ctg,
2009; Boon – In và ctg, 2010; Davenport và Prusak, 1998; Khanmohammadi, 2014; Lee
và Al-Hawamdeh, 2002; Yang và Chen, 2007; Zubair và ctg, 2014) nhưng vẫn chưa có
sự thống nhất về khái niệm này. Do đó, để hiểu rõ thế nào là sự chia sẻ kiến thức, đề tài
sẽ xem xét một số khái niệm về sự chia sẻ kiến thức đã được các nhà nghiên cứu trên thế
giới đưa ra.
Theo Davenport và Prusak (1998), sự chia sẻ kiến thức là một trong những quy
trình quản lý kiến thức nhằm truyền tải kiến thức từ một người sang người khác trong tổ
chức. Sự truyền tải này có thể thực hiện giữa các cá nhân, từ một cá nhân đến một nhóm,
bên trong một nhóm, giữa các nhóm, khối và phòng ban để cùng giúp nhau hoàn thành

2.3. Các nghiên cứu có liên quan
Trong công trình nghiên cứu về những yếu tố ảnh hưởng đến hành vi chia sẻ kiến
thức của người lao động tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Malaysia, Alam và ctg (2009)
đã đưa ra mô hình với các biến độc lập bao gồm: Sự cam kết, Hệ thống khen thưởng, Văn


11
hóa tổ chức, Sự tương tác xã hội, Sự tin tưởng, Công nghệ. Với mẫu ngẫu nhiên gồm 305
người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp từ bang Melaka đến bang Johor, kết
quả nghiên cứu cho thấy Hệ thống khen thưởng, Văn hóa tổ chức, Sự tin tưởng và Công
nghệ có tác động cùng chiều đến hành vi chia sẻ kiến thức của người lao động, trong đó
yếu tố Công nghệ có tác động lớn nhất và yếu tố Sự tin tưởng có tác động thấp nhất.

Hình 2.1. Mô hình nghiên cứu của Alam và ctg (2009)
Khanmohammadi (2014) nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng đến sự chia sẻ kiến
thức của các giảng viên tại trường đại học tư ở Malaysia dựa trên mẫu ngẫu nhiên gồm
221 giảng viên đang công tác tại 4 trường đại học tư tại Selangor và Kuala Lumpur. Các
biến độc lập gồm có: Sự hỗ trợ của cấp quản lý, Sự tin tưởng, Khen thưởng, Quan điểm
cá nhân. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tất cả các biến độc lập đều có tác động cùng chiều
đến sự chia sẻ kiến thức, trong đó mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố theo thứ tự giảm


12
dần lần lượt là Sự tin tưởng, Khen thưởng, Sự hỗ trợ của cấp quản lý, Quan điểm cá
nhân.

Hình 2.2. Mô hình nghiên cứu của Khanmohammadi (2014)
Trong công trình nghiên cứu về các yếu tố khuyến khích sự chia sẻ kiến thức của
người lao động tại các công ty sản xuất dược phẩm trên địa bàn thành phố Karachi
(Pakistan), Zubair và ctg (2014) đã đưa ra mô hình với các biến độc lập bao gồm: Sự hỗ

quản lý vào mô hình nghiên cứu của đề tài và sẽ đánh giá sự phù hợp khi đưa yếu tố này
vào mô hình bằng nghiên cứu sơ bộ.
Một số yếu tố như: Sự cam kết, Sự tương tác xã hội, Khen thưởng, Công nghệ và
Quan điểm cá nhân chỉ được sử dụng trong từng nghiên cứu riêng biệt với bối cảnh khác
nhau hoặc đã được bao hàm trong các yếu tố Sự hỗ trợ từ văn hóa tổ chức, Động lực chia
sẻ, Cấu trúc của tổ chức và Sự nhận thức. Do đó, những yếu tố này sẽ không được đưa
vào mô hình nghiên cứu của đề tài.
Tóm lại, mô hình nghiên cứu đề xuất (Hình 2.4) chính là sự mở rộng có điều chỉnh
từ mô hình được sử dụng trong nghiên cứu của Zubair và ctg (2014), trong đó kết hợp
thêm yếu tố Sự hỗ trợ của cấp quản lý đã được Khanmohammadi (2014) chứng minh là
có tác động đến sự chia sẻ kiến thức của người lao động.