LÍ LUẬN VĂN HỌC
Học phần :Nhà văn và bạn đọc
Bài thực hành viết
Yêu cầu:
Vận dụng những hiểu biết về quá trình sáng tạo văn học của nhà văn
và tiếp nhận thưỏng thức văn học của bạn đọc, anh chị hãy phân tích
bài “Đêm Côn Sơn” của Trần Đăng Khoa:
“Tiếng chim vách núi nhỏ dần,
Rì rầm tiếng suối khi gần, khi xa
Ngoài thềm rơi chiếc lá đa,
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
Mờ mờ ông bụt ngồi nghiêm
Nghĩ gì, ông vẫn ngồi yên lưng đền…
…Bỗng đâu vang tiếng sấm rền,
Tỉnh ra em thấy trong đền đỏ hương.
Ngang trời kêu một tiếng chuông,
rừng xưa nổi gió suối tuôn ào ào.
Đồi thông sáng dưới trăng cao,
Như hồn Nguyễn Trãi năm nào về thăm.
Em nghe có tiếng thơ ngâm
* * *
Ngoài kia nòng pháo ướt đầm sương khuya.
(1968)
Bài viết:
Côn Sơn như một điểm hứa hẹn đối với các thi nhân. Nếu một thời
Nguyễn Trãi đã gieo vào lòng ta bao ấn tượng về vẽ đẹp của Côn Sơn với
tiếng suối rì rầm , với đá rêu phơi, cảnh rừng thông mọc như nêm… Thì sau
đó trải qua nhiều thế kỉ , Trần Đăng Khoa đã làm sống lại lòng ta với “Đêm
Côn Sơn”.

Nếu so về thời điểm sáng tác và bối cảnh lịch sử xã hội thì thời điểm

Trần Đăng Khoa lúc đang ở độ tuổi lên mười - bừng tỉnh “tiếng sấm rền”.
Đương khi ấy Khoa lại thấy “trong đền đỏ hương”, người ta thắp hương cầu
nguyện chăng? rồi một âm thanh khác lại tiếp đến “Ngang trời kêu một tiếng
chuông”, tiếng chuông giữa trời? Tất cả thật độc đáo, không chỉ ở khả năng
tưởng tượng, hình ảnh đưa ra đã đủ để đánh bật vào suy nghĩ của người đọc,
mà còn hấp dẫn bởi sức lôi cuốn từ phong cách cấu tứ . Ta thử cảm nhận lại
để thấy rõ hơn từ đầu bài cho đến dấu(…) ngăn bỏ lửng là một khúc nhạc
khá êm ái tươi vui có phần vắt vẻo âm vang trầm bổng hữu tình và tiếp theo
đó là những âm thanh thật chát và khó lọt tai đồng thời nhịp độ cũng tăng
dần lên thật nhanh “một tiếng vang rền”, rồi “tiếng chuông giữa trời” và tất cả
như bật dậy “Rừng xưa nổi gió suối tuôn ào ào”, nó cũng tựa như xúc cảm nơi
lòng tác giả đang dâng cao ngùn ngụt. Tiếng súng giặc nổ vang rền trên quê
hương đất mẹ, dù không phải là nơi chôn nhau cắt rốn nhưng lòng cậu bé
mười tuổi này vừa xiết nỗi kinh hoàng vừa lặng đi vì đau xót , nó cũng đã phá
đi cái yên bình trong tâm trí và làm em bừng tỉnh. để lại trong lòng em một
khoảng lặng suy nghĩ…

Một ánh trăng cao trên đồi thông là một hình ảnh đẹp trong mắt Khoa
và cả trong mắt chúng ta nữa, và cái hình ảnh vời vợi, lồng lộng ấy đã gợi cho
Khoa hình ảnh thật kì vĩ : “hồn Nguyễn Trãi” trở về. Cái hồn ấy đã đứng cao
hơn tất cả súng đạn, pháo bom và gót giày xâm lược của giặc, khẳng định
sức mạnh dân tộc hay hồn Nguyễn Trãi đang ngày đêm canh giữ , ấp ủ
mảnh đất của cha ông vậy. Tầm nhận thức của Khoa thật rộng và văn
chương của Khoa cũng gợi mở cho ta thật nhiều khía cạnh vấn đề. Hẳn
không ai khi đọc bài thơ này lại nghĩ rằng nó xuất phát từ trái tim, từ tâm
hồn của một cậu bé mới ở độ tuổi lên mười.

Vầng trăng được so sánh như hồn Nguyễn Trãi trở về là cực đắt không
kém so với hình ảnh “chiếc lá đa rơi nghiêng” ở đoạn thơ đầu. Nó thể hiện cái
tình của tác giả dành cho mảnh đất, dành cho dân tộc và dành cho cả Nguyễn