VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH TRỌNG LIÊN

TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TẠI CÁC KHU NHÀ TRỌ
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI: TÌNH HÌNH,
NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA

Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
Mã số: 62.38.01.05

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2017


Công trình đƣợc hoàn thành tại Học viện Khoa học xã hội

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1 : TS. Trần Thị Quang Vinh
2 : TS. Hồ Thế Hòe

Phản biện 1: GS.TS. Nguyễn Ngọc Anh
Phản biện 2: PGS.TS. Trần Đình Nhã
Phản biện 3: PGS.TS. Trần Văn Luyện

Luận án đƣợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án tiễn sĩ cấp Học
viện – Học viện Khoa học xã hội
Vào hồi ..... giờ ....., ngày ..... tháng ..... năm 2017

hết sức phức tạp. Đặc biệt các khu nhà trọ là điểm nóng về tệ nạn và
tội phạm ma túy. Tội phạm ma túy tại các khu nhà trọ gây ra sự bất ổn
về cuộc sống trong cộng đồng dân cư, làm giảm sút uy tín về môi
trường đầu tư của Việt Nam đối với các nhà đầu tư trong nước và
quốc tế. Ngoài ra, tội phạm phạm ma túy còn là nguyên nhân dẫn đến
nhiều loại tội phạm và tệ nạn xã hội khác như trộm cắp, cướp giật,
giết người v.v…
Với thực trạng này, việc phân tích tình hình các tội phạm về
ma túy tại các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai nhằm tìm ra
những nguyên nhân, điều kiện của tội phạm trên cơ sở đó xây dựng
phương án phòng chống loại tội phạm này đang là nhu cầu hết sức
cấp bách. Chính vì vậy, tác giả đã chọn đề tài: “Tội phạm về ma túy
tại các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai: Tình hình, nguyên
nhân và giải pháp phòng ngừa”

1


2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án
2.1.Mục đích của luận án
Mục đích nghiên cứu đề tài là hướng đến việc đề xuất các
biện pháp phòng ngừa tội phạm ma túy tại các khu nhà trọ trên địa
bàn tỉnh Đồng Nai.
2.2.Nhiệm vụ nghiên cứu
- Đánh giá phân tích tình hình, nguyên nhân và điều kiện làm
phát sinh, tồn tại đến tình hình các tội phạm về ma túy tại các khu
nhà trọ, đưa ra những kết quả dự báo về nhóm tội phạm này trong
thời gian tới.
- Đề xuất các nhóm giải pháp phòng ngừa các tội phạm về
ma túy tại các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.

động phòng ngừa các tội phạm về ma túy tại các khu nhà trọ trên địa
bàn tỉnh Đồng Nai, vì vậy luận án sẽ có những đóng góp mới về mặt
khoa học như sau:
- Luận án sẽ đưa ra những thông số mới nhất và toàn diện về
tình hình các tội phạm về ma túy tại các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh
Đồng Nai.
- Luận án có tính thực tiễn cao, sát với tình hình tội phạm vì
đây là đề tài được lựa chọn trên cơ sở phân lớp nhóm dân cư nên có ý

3


nghĩa thiết thực với việc phòng ngừa tội phạm trong một nhóm dân
cư.
- Các đặc thù về môi trường sống của nhóm dân cư là trọng
điểm của việc nghiên cứu.
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Nghiên cứu, đúc kết các tư tưởng phòng ngừa tội phạm trong
tội phạm học từ trước đến nay trên nền tảng phương pháp luận của tội
phạm học Mác-xit.
Công trình có thể áp dụng thí điểm ở một vài khu nhà trọ
sau đó có thể nhân rộng ra các khu nhà trọ khác tại tỉnh Đồng Nai và
các tỉnh, thành khác trên phạm vi toàn quốc. Luận án cũng có thể là
tài liệu tham khảo cho các cán bộ đang làm việc trong các cơ quan
chuyên trách về phòng chống tội phạm và cho học sinh, sinh viên
hoặc những người nghiên cứu trong lĩnh vực Tội phạm học.
7. Kết cấu của luận án.
Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu
Chương 2: Tình hình của tội phạm về ma túy tại các khu nhà trọ trên
địa bàn tỉnh Đồng Nai

- Các đề án, các công trình nghiên cứu khoa học như: Luận
cứ khoa học cho những giải pháp nâng cao hiệu quả phòng, chống tội
phạm về ma túy, đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước do Vũ

5


Hùng Vương làm chủ nhiệm [92]; Đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma
túy trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, đề tài nghiên cứu khoa học
cấp thành phố do Phan Đình Khánh chủ nhiệm; Tội phạm ở Việt
Nam- thực trạng, nguyên nhân và giải pháp [47], Đề tài KX 04- 14
của tác giả Lê Thế Tiệm, Phạm Tự Phả và tập thể tác giả [68]. . .
- Các luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ và các công trình
nghiên cứu đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Tác giả quan tâm
nhiều đến các công trình nghiên cứu về tình hình, nguyên nhân và
các giải pháp phòng ngừa tội phạm về ma túy có sự phân hóa cụ thể
về địa bàn, về nhóm đối tượng nghiên cứu hoặc theo nhóm dân cư.
Cụ thể: Thực trạng và giải pháp phòng, chống ma túy đối với thanh
niên quận Long Biên, thành phố Hà Nội của Trần Văn Sơn [66]; Đấu
tranh phòng, chống các tội phạm về ma túy trên địa bàn quận Lê
Chân, Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học của Đào Thị Huệ [40];
Phòng ngừa tội phạm trong cộng đồng dân cư của Hồ Trọng Ngũ, tạp
chí Nhà nước và Pháp luật [61] .v.v…
1.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu

Những vấn đề đã được các công trình nghiên cứu liên
quan đến đề tài luận án. Trong số các công trình nghiên cứu
được tác giả luận án tham khảo, có thể tạm chia thành các
nhóm như sau:
Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu chuyên sâu

nhà trọ nói chung cũng như các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh
Đồng Nai nói riêng.
Từ việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu như
trên, tác giả luận án đưa ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên
cứu sau đây:
Thứ nhất: Làm rõ đặc điểm các khu nhà trọ trên địa bàn
tỉnh Đồng Nai, cụ thể các vấn đề sau: Quá trình hình thành các
khu nhà trọ; đặc điểm về vị trí địa lý và qui mô của các khu nhà
trọ; những yếu tố đặc thù của cư dân sinh sống tại các khu nhà
trọ v.v… Đây là những yếu tố thuộc về môi trường sống, trực
tiếp tác động đến đời sống vật chất và tinh thần của cư dân tại
các khu nhà trọ, vì vậy chúng ta nên tìm kiếm nguyên nhân,
điều kiện của tình hình tội phạm ngay chính trong môi trường
ấy.
Thứ hai: Căn cứ vào lý luận của ngành Tội phạm học và
Phòng ngừa tội phạm để phân tích, lý giải về: mức độ, động
thái, cơ cấu, tính chất của tình hình tội phạm về ma túy tại các
khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai từ năm 2009 đến năm
2016. với các khu vực khác thuộc tỉnh Đồng Nai để thấy được
những điểm cá biệt mang tính đặc thù đối với các khu nhà trọ.
Thứ ba: Thông qua các đặc điểm, điều kiện sống tại các
khu nhà trọ nhằm làm rõ nguyên nhân, điều kiện của tình hình
tội phạm về ma túy tại các khu nhà trọ, bao gồm: các nguyên
8


nhân chủ quan, khách quan; nguyên nhân trực tiếp và nguyên
nhân gián tiếp v.v…Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu phải
phân định đâu là nguyên nhân, điều kiện phát sinh trực tiếp từ
môi trường sống của các khu nhà trọ và những nguyên nhân,

2.1.2. Các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội phạm về ma túy
theo luật hình sự Việt Nam
Để nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, ngừa các tội phạm
về ma túy, việc nắm rõ các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội phạm về
ma túy đóng vai trò hết sức quan trọng. Các dấu hiệu pháp lý hình sự
của tội phạm về ma túy bao gồm: khách thể của tội phạm; mặt khách
quan của tội phạm; chủ thể của tội phạm; mặt chủ quan của tội phạm
và về hình phạt của tội phạm.
2.2. Nhận thức về các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng
Nai
2.2.1. Các khu nhà trọ
“ hu nh trọ” l n i thư ng tr
động nhậ cư thuê các nh trọ đ
anh nghi
t

trên địa

n

tr ng các hu c ng nghi
n tỉnh Đồng ai”

10

hần lớn c a những ngư i la
sinh h ạt v l
h cl

vi c tại các

2.3.1

nh h nh phần hiện r

các khu nhà trọ tr n đ

àn t nh Đ n

11

củ tội phạm về m t
i

tại


2.3

Th c trạng

tại các khu nhà trọ trên địa

ức độ

hần hi n c a các tội về ma túy

n tỉnh Đồng ai giai đọan

-2016.


n tỉnh Đồng ai giai đ ạn

2016.
- Diễn biến về số vụ, số bị cáo
- Diễn biến về cơ số của tình hình tội phạm

12

về

a
-


- Diễn biến về cơ cấu
Ngoài việc làm rõ diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy
tại các khu nhà trọ, tác giả phải lý giải những yếu tố quan trọng ảnh
hưởng trực tiếp đến những diễn biến của tình hình tội phạm về ma
túy tại các khu nhà trọ so với các địa bàn khác thuộc tỉnh Đồng Nai
hoặc sự khác biệt giữa các khu nhà trọ với nhau.
2.3

T nh chất

hần hi n c a tình hình các tội hạ về a

t y tại các hu nh trọ trên địa

n tỉnh Đồng ai giai đ ạn


khái niệm tội phạm ẩn được hiểu là số lượng tội phạm đã
thực hiện trên thực tế nhưng không được tường thuật với cơ quan
cảnh sát hoặc chưa bị phát hiện bởi cơ quan có thẩm quyền và do vậy
chưa bị đưa ra xét xử, chưa có trong thống kê hình sự chính thức.
2.3

Cấ độ ẩn c a tình hình tội hạ

hu nh trọ trên địa

n tỉnh Đồng ai giai đ ạn

về

a t y tại các
-2016.

Căn cứ vào tính chất của loại tội phạm ma túy và kết quả
điều tra xã hội học cho thấy, tội phạm ma túy tại các khu nhà trọ có
cấp độ ẩn cao nhất, cấp độ IV.
2.3

guyên nh n c a tình hình ẩn các tội hạ

t y tại các hu nh trọ trên địa

về

a



xã hội.
- Công tác phổ cập giáo dục chưa đạt yêu cầu , do đó một số
thanh niên địa phương không xin được việc làm tại các khu công
nghiệp do hạn chế về trình độ văn hóa và đây là thành phần dễ phạm
phải các tội về ma túy.

15


- Nhân lực lao động nhập cư có trình độ văn hóa thấp, khó
khăn trong quá tìm kiếm việc làm nhưng vẫn bám trụ các khu nhà trọ
và lợi dụng khu nhà trọ để phạm tội về ma túy.
- Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về
phòng, chống tệ nạn và tội phạm về ma túy chưa phù hợp với các cư
dân tại các khu nhà trọ.
- Chưa xây dựng được ý thức cộng đồng cho các cư dân sinh
sống tại các khu nhà trọ.
3.3.

u n nhân và điều kiện trong hoạt động quản lý xã

hội.
- Công tác quản lý lao động nhập cư
- Buông lỏng quản lý đối với các chủ cho thuê phòng trọ
- Chưa phát huy hết vai trò tự quản tại các khu dân cư.
- Công tác quản lý người nghiện ma túy chưa tốt
- Giải quyết công ăn việc làm đối với những người chấp hành xong
án phạt tù chưa đảm bảo.
3.4.

CHƢƠNG 4

17


CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG PHÒNG NGỪA
TỘI PHẠM MA TÚY TẠI CÁC KHU NHÀ TRỌ TRÊN ĐỊA
BÀN TỈNH ĐỒNG NAI
4.1. Dự báo tình hình tội phạm về ma túy tại các khu nhà
trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới
- Về mức độ của tội phạm
- Cơ cấu, diễn biến của tình hình tội phạm
- Về phương thức thức, thủ đoạn gây án
- Về tính chất của tội phạm
- Dự báo về sự thay đổi đối với nhân thân của người phạm tội
4.2. Giải pháp nâng cao hoạt động phòng ngừa tội phạm
về ma túy tại các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.
Căn cứ vào những nguyên nhân làm phát sinh tình hình tội
phạm về ma túy tại các khu nhà trọ để xây dựng các giải pháp phòng
ngừa thích hợp. Bao gồm các giải pháp sau đây:
4.3.1. giải pháp về kinh tề - xã hội
- Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho công nhân làm
việc tại các khu công nghiệp
- Có kế hoạch đào tạo và tuyển dụng nhân lực lao động đáp
ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

18


4.3. . iải pháp về văn hó , iáo dục

4.3.5. iải pháp hoàn thiện và nân c o hiệu quả phối hợp
củ các cơ qu n chức năn trực tiếp đấu tr nh phòn , chốn tội
phạm về m t .
- Phối hợp với các cơ quan thuộc các tỉnh, thành phố khác.
- Phối hợp với các cơ quan trong tỉnh.
4.3.6. Giải pháp tăn cườn năn lực củ các chủ th
phòn n ừ tội phạm về m t

tại các khu nhà trọ

- Đối với cơ quan Công an, Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân
- Ban điều hành khu phố, tổ dân phố, tổ nhân dân tự quản
- Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
- Ban Mặt trận Tổ quốc tại các phường, xã
- Hội Phụ nữ

KẾT LUẬN

20


Đồng Nai với nhiều lợi thế về vị trí địa lý cũng như các điều
kiện về kinh tế - xã hội đã thu hút nhiều nhà đầu tư trong nước và
quốc tế. Trong giai đoạn hiện nay, Đồng Nai đang trở thành trung
tâm phát triển công nghiệp của các tỉnh miền Nam với nhiều khu
công nghiệp, khu chế xuất đang hoạt động ổn định và ngày càng mở
rộng. Các khu công nghiệp đã giúp cho tỉnh Đồng Nai có một diện
mạo mới không chỉ về hình thức mà còn cả nội lực. Cơ sở hạ tầng
nhanh chóng một hoàn thiện, có sự kết nối đồng bộ, tốc độ tăng
trưởng kinh tế và thu nhập bình quân tính trên dân số của toàn tỉnh

những nội dung tiếp tục phải nghiên cứu.
Luận án xây dựng được bức tranh tổng thể về tình hình tội
phạm ma túy tại các khu nhà trọ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn
2009 - 2015. Tình hình tội phạm về ma túy tại các khu nhà trọ được
tái hiện rõ qua các thông số về mức độ, cơ cấu, diễn biến, tính chất
nguy hiểm của loại tội phạm này. Mặt khác, thông qua kết quả điều
tra xã hội học, kết hợp với quá trình nghiên cứu đặc điểm của loại tội
phạm về ma túy, tác giả nhận định tình hình tội phạm ma túy tại các
khu nhà trọ có độ ẩn rất cao, cấp độ IV.
Luận án đã phân tích những nguyên nhân, điều kiện làm phát
sinh tình hình tội phạm về ma túy tại các khu nhà trọ từ hai góc độ:
góc độ nhìn từ các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống và góc độ
nhìn từ nhân thân của người phạm tội cũng như các yếu tố tạo điều
kiện cho hành vi phạm tội xảy ra. Các yếu tố thuộc về môi trường

22