LỜI NÓI ĐẦU
Nhà nước là chủ thể đại diện đương nhiên trong xã hội có giai cấp thực hiện vai
trò quản lý (cai trị) và cung ứng dịch vụ công cộng cho xã hội công dân. Để quản lý
mọi mặt của xã hội, nhà nước sử dụng các công cụ hỗ trợ như: pháp luật, kế hoạch,
chính sách,... nhằm định hướng, điều tiết, bảo đảm và bảo vệ các quan hệ xã hội theo
định hướng đã đặt ra. Trong đó, công cụ pháp luật được coi là công cụ hữu hiệu do
nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, những
hạn chế về năng lực, khả năng xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và tổ
chức thực hiện của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không những không đảm
bảo được mục tiêu mà nhà nước đặt ra mà còn gây tác động xấu đến các quan hệ xã
hội thuộc đối tượng điều chỉnh của nó.
Thực trạng hoạt động chấp hành và điều hành của cơ quan hành pháp trong điều
kiện của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay, phản ánh khả
năng, kỹ năng và năng lực trong việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được nhà nước
giao trên các mặt, các lĩnh vực quản lý còn hạn chế, như: Điều tiết, định hướng, hoạch
định để bảo vệ thị trường còn mang tính đối phó; bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp
của chủ thể hay duy trì trật tự, kỷ cương còn yếu và kém nên hiệu quả chưa cao. Đặc
biệt, khi triển khai thực hiện Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện những
cam kết khung của Công ước quốc tế nhằm cắt giảm thuốc lá ở Việt Nam, trong đó có
việc cấm hút thuốc lá nơi công cộng, công sở,... cho thấy năng lực và khả năng thực tế
của các cơ quan quản lý nhà nước. Bởi, sau gần 1 tháng thực hiện, nhưng tình hình hút
thuốc vẫn không có sự chuyển biến ở những nơi nhạy cảm như: công sở, nhà ga, bến
xe, bệnh viện,... Điều này phản ánh hiệu quả thực thi các văn bản quy phạm pháp luật
trong thực tế còn thấp, chưa tạo được sự chuyển biến trong nhận thức và ý thức tự giác
chấp hành nghiêm minh của các chủ thể trong xã hội.
Để nâng cao hiệu lực thực thi của các văn bản quy phạm pháp luật trong thực
tế, đòi hỏi phải nâng cao khả năng ban hành và kỹ năng, biện pháp tổ chức thực hiện
của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, nhất là các lĩnh vực có liên quan
đến việc bảo đảm và bảo vệ sức khoẻ của con người trong giai đoạn hiện nay. Với
những lý do đó, tiểu luận lựa chọn vấn đề “Nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện
1

“soi” tấm phim chụp X- quang vừa phì phèo thuốc lá. Ngay tại cổng khu vực nhà xe
có treo tấm biển lớn “Không hút thuốc trong khu vực nhà xe” nhưng chính nhân viên
2


trông giữ xe của Bệnh viện cũng điềm nhiên hút thuốc. Bước vào Bệnh viện K, cơ sở
điều trị bệnh nhân ung thư lớn nhất cả nước, ai cũng nhìn thấy ngay tấm biển rất to
với dòng chữ “Không hút thuốc lá”, kèm theo dòng phụ đề “Hút thuốc lá là nguyên
nhân chính gây ra bệnh ung thư”. Thế nhưng chỉ trong chưa đầy một giờ quan sát tại
khu vực ngồi chờ của người nhà bệnh nhân, chúng tôi đã gặp hàng chục người đứng
hút thuốc lá ngay dưới tấm biển “Cấm hút thuốc lá”. Thậm chí, một số nhân viên y tế
mặc áo blouse trắng cũng vừa đi vừa hút thuốc ngay trong khuôn viên Bệnh
viện....”[1]. Đây cũng chính là thực trạng chung trong cả nước trong thời gian qua.
II. PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG
1. Mục tiêu phân tích tình huống
Với những vấn đề mà diễn biến tình huống đề cập, có thể thấy hàng loạt câu
hỏi được đặt ra: Tại sao một văn bản của Chính phủ có sự chuẩn bị về thời gian và lộ
trình lại không được người hút thuốc lá, thuốc lào chấp hành? các cơ quan có chức
năng, nhiệm vụ tổ chức thực hiện và bảo đảm cho môi trường công cộng không còn
khói thuốc lại không thể làm gì được đối với các hành vi vi phạm ?... là mục tiêu mà
tình huống đặt ra cần phải có câu trả lời thoả đáng.
2. Cơ sở lý luận
Trong điều kiện xây dựng Nhà nước Việt Nam pháp quyền xã hội chủ nghĩa,
bên cạnh việc xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện và đồng bộ thì vấn đề hiệu
lực, hiệu quả hoạt động quản lý của bộ máy nhà nước là một vấn đề quan trọng nhằm
đảm bảo cho các quy định của pháp luật được tổ chức thực hiện nghiêm minh góp
phần xây dựng trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, trật tự xã hội.
Hiệu lực và hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước, trong đó có cơ quan quản
lý nhà nước được xác định trong Nghị quyết số 17/NQ-TW, Hội nghị lần thứ 5 Ban
chấp hành Trung ương Đảng khoá X ngày 01/8/2007 về “Đẩy mạnh cải cách hành

hỏi các chủ thể phải tuân thủ pháp luật nghiêm minh đồng nghĩa với việc pháp chế
nhằm thúc đẩy xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện và đồng bộ theo đó là cơ
sở pháp lý vững chắc để củng cố, tăng cường và bảo đảm cho các hoạt động quản lý
nhà nước được phát huy hiệu lực, hiệu quả trong thực tế.
Như vậy, trong điều kiện xây dựng pháp chế xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện
nay cần phải đảm bảo các yếu tố từ việc: xây dựng, ban hành đến tổ chức thực hiện
pháp luật phải đảm bảo đúng các yêu cầu nhằm phát huy tối đa hiệu lực, hiệu quả của
4


hoạt động quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội; văn hoá;
giáo dục; khoa học-công nghệ;...
3. Phân tích diễn biến tình huống
Tình huống trên có thể được phân tích, đánh giá dưới nhiều góc độ, tiêu chí
khác nhau, chẳng hạn như: Căn cứ vào góc độ pháp lý có thể đánh giá về tình hình vi
phạm quy định của pháp luật của người dân, cán bộ, công chức, viên chức; dưới góc
độ xã hội học sẽ chỉ ra tỷ lệ % con người, nhóm người, lứa tuổi, giới tính,.. trong xã
hội hút thuốc hay bị hút thuốc lá thụ động ảnh hưởng đến chất lượng sống hoặc dưới
góc độ quản lý nhà nước nhằm chỉ ra về tính không hiệu lực, hiệu quả của hoạt động
quản lý nhà nước trong việc tổ chức thực hiện Quyết định này. Dù dưới góc độ nào,
thì chúng đều có một điểm chung là đều nhằm ngăn chặn tác hại của thuốc lá đối với
cộng đồng, bảo đảm sức khoẻ của con người.
Để làm sáng tỏ diễn biến trên, tiểu luận đánh giá dưới góc độ quản lý nhà nước
với các nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất, hình thức và nội dung các văn bản quy phạm pháp luật quy định về
việc cấm hút thuốc nơi công cộng, công sở,... Cho đến thời điểm hiện nay, các văn
bản trước và sau Quyết định số 1315/QĐ-TTg ngày 21/08/2009 về việc phê duyệt Kế
hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của Thủ tướng Chính phủ bao
gồm: Nghị quyết của Chính phủ về “Chính sách quốc gia phòng chống tác hại của
thuốc lá” trong giai đoạn 2001-2010; Nghị định số 45/2005/NĐ-CP ngày 06/4/2005

giảm thuốc lá; mục tiêu cắt giảm thuốc lá nơi công cộng, công sở;... nhưng thiếu đi
những giải pháp mang tính cần thiết. Chủ yếu các quy định được bảo đảm bằng “giáo
dục, thuyết phục” mà chưa có sự gắn kết với “cưỡng chế”. Theo Nghị định số
45/2005/NĐ-CP được Chính phủ ban hành về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh
vực y tế, quyền xử phạt hút thuốc lá nơi công cộng thuộc về thanh tra chuyên ngành
của các bộ, ngành và Uỷ ban nhân dân các cấp nhưng lực lượng này quá mỏng, lại
phải chuyên trách nhiều việc. Dù Chính phủ đã bổ sung một Nghị định về cấm hút
thuốc lá nơi công cộng nhằm siết chặt hành vi này nhưng việc xử phạt có lẽ vẫn quá
khó đối với các cơ quan chức năng. Vì thế sau 4 năm thực thi Nghị định số 45 vẫn
chưa có một trường hợp nào bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này.
Do vậy, hình thức và nội dung của các văn bản quy định về việc triển khai thực
hiện cấm hút thuốc nơi công cộng, công sở chưa đảm bảo về giá trị pháp lý, hiệu lực
6


thực thi. Thậm chí, chưa có sự đồng bộ trong hệ thống văn bản của toàn bộ các cơ
quan quản lý nhà nước. Bởi lẽ, việc cấm hút thuốc lá nơi công cộng, công sở có liên
quan đến cá nhân ở mọi nơi, cấp và ngành trong khi đó chỉ có văn bản của cơ quan
chủ quản mà không có những văn bản phối hợp mang tính “liên tịch” hay văn bản
riêng lẻ của các bộ, ngành và địa phương khác. Điều này, tạo ra nhiều mâu thuẫn về
thể thức và nội dung quy định của văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.
Thứ hai, hiệu quả và hiệu lực tổ chức thực hiện các văn bản trên của các cơ
quan nhà nước có thẩm quyền. Thực tế tổ chức triển khai từ ngày 01/01/2010 nhưng
hiệu lực, hiệu quả của nó còn có nhiều vướng mắc, khó khăn. Cụ thể:
Một là, công tác tổ chức tuyên truyền, phổ biến đã được tổ chức triển khai đa
dạng, dưới nhiều hình thức khác nhau như: Hệ thống Panô áp phích ghi “cấm hút
thuốc” tại các nơi công cộng hay “thuốc lá có thể gây ung thư”, “thuốc lá có hại cho
sức khoẻ”; các phương tiện thông tin đại chúng (báo hình, báo nói, báo viết) và các
cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội; tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế,... đều tổ
chức các buổi sinh hoạt phổ biến về các quy định của Chính phủ,.. Như vậy, công tác

có quyền xử phạt hành chính. Đối với cán bộ, công chức, viên chức hay công nhân
lao động thì có thể xử lý được dưới hình thức là xử lý kỷ luật, trừ lương,... nhưng cái
khó vẫn là cơ sở pháp lý cho thủ trưởng các cơ quan này có thẩm quyền xử lý. Do
vậy, tình trạng các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức kinh tế,... vẫn
chỉ tổ chức “vận động” nhân viên của mình mà không có biện pháp để xử lý một cách
cương quyết.
Ba là, lực lượng tổ chức thực hiện quá mỏng không đảm bảo đủ để có thể kiểm
soát các khu vực công cộng, công sở. Hiện tại, chỉ có thanh tra chuyên ngành của các
bộ, ngành và Uỷ ban nhân dân các cấp mới là cơ quan chức năng có thẩm quyền xử
phạt hành chính theo Nghị định số 45/2005/NĐ-CP, nhưng sự mâu thuẫn giữa khối
lượng công việc được giao và số lượng biên chế cán bộ, công chức thực hiện khó có
thể tiến hành kịp thời tại mọi địa bàn theo quy định cấm. Hành vi hút thuốc lá thường
diễn ra bất chợp ở mỗi cá nhân (người nghiện thuốc) ở mọi lúc, mọi nơi nên không
thể theo dõi, kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời.
Do vậy, từ thời điểm triển khai cho đến nay, trong cả nước chưa có một quyết
định xử phạt hành chính nào được Thanh tra chuyên ngành hay của Uỷ ban nhân dân
các cấp thực hiện về vấn đề này. Điều này đồng nghĩa với việc, văn bản này không hề
8


có sự tác động nào đến hành vi vi phạm của người hút thuốc nơi công cộng, công sởcó nguy cơ “chết yểu”.
3. Nguyên nhân của tình trạng trên
Qua phân tích những yếu kém và hạn chế trên, có thể thấy xuất phát từ những
nguyên nhân khách quan và chủ quan như:
Thứ nhất, nguyên nhân khách quan là do sự phát triển của nền kinh tế thị
trường đã tạo ra thị trường hàng hoá đa dạng, nhất là thị trường các sản phẩm thuốc
lá. Bên cạnh các sản phẩm thuốc lá trong nước thì các sản phẩm thuốc lá ngoại nhập
ngày càng tràn lan và có nhiều sản phẩm được sản xuất bằng công nghệ cao nhằm thu
hút, hấp dẫn người tiêu dùng. Do vậy, khi nhà nước đánh thuế cao đối với sản phẩm
thuốc trong nước và ngoại nhập thì số lượng thuốc lá nhập lập gia tăng tạo ra những

2.1. Đề xuất phương án xử lý tình huống
Với mục tiêu trên, tiểu luận mạnh dạn đề xuất các phương án cụ thể như:
* Phương án 1: Phân loại đối tượng người hút thuốc để xây dựng biện pháp
xử lý.
- Mục tiêu của phương án: Đảm bảo xây dựng các biện pháp xử lý phù hợp với
từng loại đối tượng hút thuốc, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi của cơ quan nhà
nước có thẩm quyền.
- Nội dung thực hiện: Để thực hiện được phương án trên, cần tiến hành:
+ Xây dựng văn bản nhằm phân loại các đối tượng hút thuốc. Đối tượng là cán
bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan nhà nước, đơn vị hành chính-sự nghiệp,
doanh nghiệp của nhà nước; đối tượng là nhân viên trong các tổ chức chính trị-xã hội;
tổ chức xã hội; đối tượng là nhân viên trong các tổ chức kinh tế (người lao động); đối
tượng là người khác.
+ Tiến hành xây dựng các biện pháp xử lý phù hợp: Đối với đối tượng hoạt
động trong các cơ quan nhà nước giao cho thủ trưởng cơ quan và đồng nghiệp theo
dõi, phát hiện và xử lý với hình thức xử lý theo trách nhiệm kỷ luật hoặc trừ lương;
đối với nhân viên trong các tổ chức thì giao cho thủ trưởng các cơ quan này phát
hiện, báo cho cơ quan có thẩm quyền ngoài các biện pháp có thể áp dụng theo Điều lệ
của tổ chức thì phải báo cho cơ quan có thẩm quyền (Thanh tra chuyên ngành hoặc
Uỷ ban nhân dân) để tiến hành xử phạt; đối với đối tượng khác có thể sử dụng biện
pháp vừa động viên vừa xử lý hành chính theo quy định hiện hành.
- Nguồn lực thực hiện phương án:
10


+ Cơ quan thực hiện: Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cần xây dựng văn bản
quy phạm pháp luật chỉ đạo cho các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng kế
hoạch và tổ chức thực hiện.
+ Kinh phí thực hiện: Do các bộ, ngành và địa phương tổ chức thực hiện xác
định cụ thể.

+ Cơ quan thực hiện: Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xây dựng văn bản pháp
lý và các cơ quan được phân cấp tổ chức thực hiện.
+ Nguồn lực thực hiện phương án: Kinh phí chi cho các cơ quan theo sự phân
cấp ngân sách nhà nước.
2.2. Lựa chọn phương án xử lý tình huống
Ba phương án nêu trên đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định, có thể thấy:
- Nếu lựa chọn phương án 1 thì ưu điểm của nó là dễ áp dụng theo từng đối
tượng trong xử lý; tránh được sự chồng chéo chức năng; đỡ lãng phí nguồn nhân lực
tổ chức thực hiện và có tính khả thi cao nhất là đối với đối tượng là cán bộ, công chức
thuộc các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, nó cũng có những hạn chế là khó áp dụng
các quy định xử phạt hành chính đối với những đối tượng không phải là nhân viên
trong các tổ chức vì lực lượng mỏng như hiện nay.
- Nếu lựa chọn phương án 2, có ưu điểm: là đảm bảo đủ số lượng biên chế, tổ
chức để xử lý những trường hợp vi phạm ở các nơi có quy định cấm nhưng có nhiều
hạn chế về kinh phí chi trả lương, gia tăng biên số cán bộ, công chức nhà nước.
- Nếu lựa chọn phương án 3, có ưu điểm là dễ dàng nhắc nhở và xử lý người vi
phạm ở mọi nơi nhưng có hạn chế là sự phân cấp, phân công dễ tạo ra sự trùng lặp,
lẫn lộn giữa cơ quan công quyền và cơ quan ngoài nhà nước, thậm chí một số bộ
phận, tổ chức, cá nhân được hành chính hoá có thể lạm quyền, lộng quyền.
Từ những so sánh trên, phương án 1 là phương án có nhiều ưu điểm nhất trong
điều kiện ở nước ta hiện nay. Do vậy, tiểu luận lựa chọn phương án 1 là phương án tối
ưu để tổ chức thực hiện.
3.Các giải pháp thực hiện phương án tối ưu
Để thực hiện được phương án 1 (phương án tối ưu), trên cơ sở những nội dung
đã được đề cập ở trên, tiểu luận xác định các bước tiến hành cụ thể như sau:
Bước 1: Xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Chính phủ chỉ đạo cho cơ quan chủ quản là Bộ Y tế, phối hợp với các cơ quan,
ban, ngành khác tiến hành khảo sát thực tế, phân loại đối tượng để từ đó soạn thảo
12


1. Một số kiến nghị
13


Đối với Trung ương:
- Chính phủ trình báo cáo Uỷ ban thường vụ Quốc hội hoặc trình Quốc hội (tại
kỳ họp gần nhất) để tiến hành đưa vào kế hoạch làm Luật phòng chống thuốc lá (Luật
phòng, chống tác hại của thuốc lá) làm cơ sở pháp lý cho việc xây dựng và tổ chức
thực hiện vấn đề này trong điều kiện ở Việt Nam trong thời gian tới.
- Chính phủ cần kiên quyết chỉ đạo và giám sát thực hiện một cách nghiêm túc
nhằm tạo ra tính ổn định và bền vững về thời gian và quy mô. Tránh tình trạng “Đáng
trống bỏ rùi”; “hình thức, qua loa, đại khái”;... để mọi quy định đều được làm triệt để
và đến nơi, đến chốn.
- Bộ Y tế cần chủ động, phối hợp, hiệp đồng với các bộ, ngành ở Trung ương
để bảo đảm việc xây dựng và tổ chức thực hiện theo đúng lộ trình, nội dung thống
nhất trong phạm toàn quốc. Đồng thời, tạo ra kênh thông tin trao đổi kinh nghiệm, kỹ
năng và phối hợp nhịp nhàng trong phát hiện và xử lý các đối tượng.
Đối với địa phương:
- Chính quyền địa phương các cấp cần thấy rõ trách nhiệm của mình trong tổ
chức thực hiện các quy định ở công sở và chỉ đạo các đơn vị trên địa bàn tiến hành
thực hiện tốt các quy định được giao.
- Ủy ban nhân dân các cấp cần chỉ đạo và phối hợp với các tổ chức chính trị-xã
hội, tổ chức xã hội, đoàn thể, tổ chức kinh tế,... nhằm tổ chức tuyên truyền, vận động
nâng cao ý thức tự giác và phát hiện kịp thời các trường hợp vi phạm để tiến hành xử
lý hoặc giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý.
2. Kết luận
Thực hiện chính sách cắt giảm thuốc lá, trong đó có việc hút thuốc lá nơi công
cộng là chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trong việc bảo
đảm sức khoẻ cho con người và phát triển kinh tế xã hội bền vững. Bởi lẽ, ngoài
những tác hại đối với sức khoẻ, hút thuốc lá còn gây ra những tổn thất lớn về kinh tế

07. Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 129/2007/QĐ-TTg ngày
02/8/2007 ban hành kèm theo Quy chế về văn hoá công sở tại các cơ
quan hành chính nhà nước.
08. Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 1315/QĐ-TTg ngày 21/08/2009
về việc phê duyệt Kế hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát
thuốc lá.

16