2. Giải quyết vấn đề
2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề
2.2. Thực trạng của vấn đề
Giáo dục kĩ năng sống là một vấn đề không mới trong dạy học và cũng
không xa lạ trong thực tiễn cuộc sống vì nó là lĩnh vực giáo dục liên ngành. Tuy
nhiên, đặc trưng của môn GDCD là không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức của
môn học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi mà điều quan trọng hơn là hình thành và
phát triển những kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống của học sinh,
đồng thời hình thành và phát triển cảm xúc, thái độ đúng đắn trước các vấn đề liên
quan đến nội dung bài học cho các em. Vì vậy, môn học này có khả năng tích hợp
ở
nhiều mức độ khác nhau với các nội dung giáo dục kĩ năng sống cả về kiến thức, kĩ
năng, thái độ. Do đó, khi tích hợp giáo dục kĩ năng sống cần đảm bảo nguyên tắc:
không gượng ép, không làm nặng nội dung, không làm biến dạng môn học.
Tuy nhiên, qua thực tế dự một số giờ của đồng nghiệp ở trường hiện nay tôi
nhận thấy, có nhiều giáo viên bộ môn GDCD quan niệm rằng: Tích hợp giáo dục kĩ
năng sống là vô hình dung làm nặng thêm nội dung kiến thức bài học, biến dạng
môn học dưới hình thức đơn điệu khô cứng. Bên cạnh đó, có một bộ phận giáo
viên
dạy chéo môn, không tâm huyết với nghề, ít đọc sách, báo, ít quan tâm đến các vấn
đề chính trị xã hội, việc tự học, tự bồi dưỡng còn hạn chế, cho nên ngại tích hợp vì
cho rằng chỉ cần tập trung vào kiến thức bài học là đủ, không cần phải tích hợp
những nội dung khác.
2.3. Các biện pháp để giải quyết vấn đề
Để phát huy vai trò giáo dục bộ môn, giúp học sinh rèn luyện hành vi có
trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc; giúp học sinh có
khả
năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ
tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa
và lành mạnh. Giáo viên phải là những người có lòng nhiệt huyết, biết lựa chọn và
kết hợp tốt các phương pháp dạy học và hình thức kiểm tra đánh giá, đẩy mạnh

trù như: nghĩa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự, hạnh phúc, giáo viên có thể tích
hợp các kĩ năng phù hợp như: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng tự nhận thức, kĩ
năng ứng phó với những căng thẳng ...
Ví dụ 1: Khi dạy xong phạm trù nghĩa vụ, lương tâm, giáo viên có thể đưa ra
tình huống sau:
Trên đường đi học về, cách trường khoảng 500m Hạnh nhìn thấy mấy viên
gạch vỡ nằm ngay giữa đường. Có lẽ gạch rơi ra từ chiếc xe ô tô của ai đó chở vật
liệu xây dựng. Xe vừa lướt qua, bỗng Hạnh chợt nghĩ trên đoạn đường này thường
xuyên có nhiều xe máy, xe đạp và trẻ con đi qua; nếu cứ để đó thì thật không an
toàn cho người qua lại, thế nào cũng có người bị ngã.
Hạnh nói với mấy bạn cùng đi dừng xe lại để nhặt gạch, kẻo có người bị ngã.
Thế nhưng, một bạn nói đó không phải là việc của các bạn và không ai dừng lại.
Hạnh dừng lại, lặng lẽ nhặt mấy viên gạch vỡ và xếp gọn vào ven đường. Xong
việc, Hạnh đạp xe về nhà và thấy lòng mình thật vui.
Câu hỏi:
1. Tại sao Hạnh lại thấy vui khi nhặt xong những viên gạch vỡ xếp vào ven
đường?
2. Em có suy nghĩ gì về việc mấy bạn cùng lớp không hưởng ứng lời đề nghị
của Hạnh?
3. Nếu có mặt ở đó em sẽ hành động như thế nào? Vì sao?
Ví dụ 2: Khi dạy phạm trù hạnh phúc, giáo viên hướng dẫn lớp tiến hành một


trò chơi “Vẽ cây tâm trí” bằng cách đặt câu hỏi sau: theo em hạnh phúc được biểu
hiện như thế nào?. Giáo viên yêu cầu các em vẽ ra những điều làm cho các em
hạnh phúc bằng cách thể hiện qua các nhánh cây như: đạt được điểm cao; bố mẹ
mua cho bộ áo quần mới; giúp bố mẹ một số công việc của gia đình; có được sự
quan tâm, tôn trọng của mọi người; được bạn thân tặng cho một bản nhạc ... Với
mỗi biểu hiện học sinh dùng bút màu để vẽ ra. Nhóm nào vẽ càng nhiều nhánh cây
thể hiện những điều làm các em hạnh phúc, biểu thị một vòng tròn khép kín, đẹp

Mẫu chuyện 3: Ông An và ông Hoàng là chỗ bạn bè thân thiết. Thủy con gái
ông An một người con gái giỏi giang, xinh đẹp ... Hai ông muốn làm thông gia với
nhau nên đã cùng với con trai ông Hoàng tìm mọi cách để có được tình cảm của


Thủy.
Câu hỏi: Trình bày quan điểm về các trường hợp trên?
Trong bài 13: Công dân với cộng đồng, tùy vào các trách nhiệm của công
dân đối với cộng đồng như: nhân nghĩa, hòa nhập và hợp tác, giáo viên có thể sử
dụng phương pháp dự án, tọa đàm, thảo luận nhóm ... để tích hợp các kĩ năng phù
hợp như: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng hợp tác và chia sẽ,
kĩ năng thể hiện sự tự tin trước đám đông; kĩ năng đánh giá người khác ...
Khi nói đến trách nhiệm nhân nghĩa, giáo viên có thể tích hợp bằng việc đưa
ra các hành vi sau đây:
Ví dụ 1: Chị Nguyễn Thị Bé sinh ra và lớn lên ở huyện Triệu Phong, tỉnh
Quảng Trị. Khi xuất ngũ chị làm quản trang ở nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn.
Nghĩa trang rộng 40ha là nơi yên nghỉ của 10.642 liệt sỹ cả nước. Tuy công việc
rất
vất vả nhưng chị luôn thấy hạnh phúc và hết lòng với công việc.
Câu hỏi: Em suy nghĩ như thế nào về việc làm của chị Bé?
Ví dụ 2: Đền bù, giải phóng mặt bằng luôn là vấn đề quan tâm trong các
công trình xây dựng cơ bản. Tuy nhiên, mặc dù không có kinh phí hỗ trợ đền bù,
gần chục hộ dân thôn Tân Mỹ, xã Quang Thịnh, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc
Giang
đã hiến gần 200m2 đất ở của gia đình để công trình giao thông thuộc dự án Giao
thông nông thôn 3 do Bộ Giao thông - Vận tải làm chủ đầu tư đi qua địa bàn được
triển khai đúng tiến độ.
Câu hỏi: Em suy nghĩ như thế nào về việc làm của các hộ dân thôn Tân Mỹ,
xã Quang Thịnh, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang?
Trong bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Bài học

Ví dụ 2: Video bùng nổ dân số (ngày 11/7/2011)
Ví dụ 3: Clip đau lòng và những điều bạn không muốn biết về HIV/AIDS
(ngày 01/12/2011)
Câu hỏi: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát và phát biểu các em biết gì về
những vấn đề này?
Ví dụ 4: Giáo viên yêu cầu đại diện các nhóm trình bày các sản phẩm tự sưu
tầm được về tình hình ô nhiễm môi trường; sự bùng nổ dân số; đại dịch HIV/AIDS
ở Việt Nam và trên thế giới. Các nhóm khác chất vấn, nhận xét, bổ sung, sau đó
giáo viên kết luận.
Trong bài 16: Tự hoàn thiện bản thân. Giáo viên dùng phương pháp thảo
luận nhóm; phương pháp động não ... để tích hợp giáo dục các kĩ năng như: kĩ
năng
đặt mục tiêu; kĩ năng giải quyết vấn đề; kĩ năng ra quyết định; kĩ năng thể hiện sự
tự tin; ... với phương pháp này giáo viên có thể tập hợp nhiều ý kiến khác nhau
trong một thời gian ngắn, tạo không khí học tập sôi nổi, học sinh sẽ chủ động, tích
cực, tự tin. Để tự hoàn thiện bản thân học sinh phải tự nhận thức được mặt mạnh
và
mặt hạn chế của mình, biết được những giá trị định hướng niềm tin và hành động
trong cuộc sống. Việc giáo viên hướng dẫn học sinh đặt ra mục tiêu giúp cho người
học sống có định hướng, không có quá nhiều ảo tưởng. Kĩ năng này làm cho việc
tiếp cận mục tiêu đề ra một cách cụ thể, thực tế. Học sinh xác định mục tiêu phù
hợp với hoàn cảnh của bản thân, xác định đúng những thuận lợi, khó khăn trước
mắt và có kế hoạch cho những giai đoạn thực hiện mục tiêu. Học sinh cũng đồng
thời xác định được quyết tâm là nhân tố quan trọng, là động lực thúc đẩy việc thực
hiện đạt tới mục tiêu đề ra. Từ đó sẽ thay đổi nhận thức, thái độ học tập, khắc phục
tình trạng học đối phó, học “không tư duy” của học sinh.
Khi dạy mục 2.a. Thế nào là tự hoàn thiện bản thân? Giáo viên cho học sinh


nghiên cứu 2 mẫu chuyện trong sách giáo khoa GDCD 10 (trang 113); hoặc 2 mẫu

chuyện, nhân vật có thật trong thực tế. Với những tình huống giáo viên đưa ra, học
sinh tiếp nhận lý thuyết bằng cách giải quyết những vấn đề thực tế. Từ đó tăng
cường khả năng suy nghĩ độc lập, kiên định khi tiếp cận tình huống dưới nhiều góc
độ, tăng cường tính sáng tạo để tìm giải pháp cho vấn đề, kĩ năng đánh giá các giải
pháp đã lựa chọn. Phát triển kĩ năng giao tiếp, ứng xử, tinh thần tập thể, tính trách
nhiệm và tự khẳng định mình của học sinh. Nâng cao lòng tin vào khả năng giải
quyết vấn đề trong tương lai.
Việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống là hướng đến người học, một mặt đáp
ứng nhu cầu của người học tạo ra những năng lực để đáp ứng trước những thử


thách của cuộc sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân. Mặt khác
việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào bộ môn thông qua những phương pháp
hướng đến học sinh, phương pháp dạy học tương tác, cùng tham gia, đề cao vai trò
chủ động, tự giác của học sinh sẽ có những tác động tích cực đến mối quan hệ giữa
thầy, cô giáo và học sinh, giữa học sinh với học sinh. Đồng thời học sinh sẽ cảm
thấy mình được tham gia giải quyết các vấn đề có liên quan đến cuộc sống của bản
thân, học sinh sẽ thích thú và tích cực học tập hơn. Trên cơ sở đó chất lượng giáo
dục cũng được nâng lên.
Để việc tham gia rèn luyện kĩ năng sống của học sinh được hiệu quả, cần hội
tụ 4 yếu tố cơ bản: bản thân các em, gia đình, nhà trường và xã hội. Học sinh cần
có sự cố gắng và hợp tác với thầy, cô giáo trong quá trình học tập. Gia đình phải
thương yêu, định hướng, hỗ trợ tạo điều kiện nhưng không bắt ép các em, cha mẹ
cần dành nhiều thời gian lắng nghe con mình hơn. Gia đình động viên giúp các em
tránh xa tệ nạn xã hội, bố trí thời gian học tập, vui chơi phù hợp. Gia đình phải là
nơi xây dựng cho các em thái độ yêu thích môn học, không coi nhẹ môn học.
Chính
việc làm này sẽ giúp học sinh hoàn thiện hơn về nhân cách, đạo đức, nâng cao
được
chất lượng giáo dục. Với nhà trường, quan tâm đào tạo và lồng ghép tích cực để

Qua khảo sát tại 3 lớp có chất lượng tương đương như 3 lớp tôi đã khảo sát
trước, thu được kết quả như sau:
Năm học 2008 - 2009: (Chưa tích hợp nội dung giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh vào các bài dạy)
Lớp
Tổng
số HS
Kết quả xếp loại học lực Kết quả xếp loại hạnh kiểm
Giỏi Khá TB Yếu Kém Tốt Khá TB Yếu
10A 50
0
(0%)
12
(24%)
37
(74%)
1
(2%)
0
(0%)
20
(40%)
23
(46%)
5
(10%)
2
(4%)
10D 49
0

23
(46%)
21
(42%)
4
(8%)
2
(4%)
Năm học 2010 - 2011: (Đã tích hợp nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh vào các bài dạy)
Lớp
Tổng
số HS
Kết quả xếp loại học lực Kết quả xếp loại hạnh kiểm
Giỏi Khá TB Yếu Kém Tốt Khá TB Yếu


10A 50
0
(0%)
20
(40%)
30
(60%)
0
(0%)
0
(0%)
35
(70%)

23
(45%)
28
(55%)
0
(0%)
0
(0%)
37
(73%)
14
(27%)
0
(0%)
0
(0%)
3. Kết luận
Trong hệ thống các môn khoa học, môn GDCD có vai trò rất lớn trong việc
hình thành kĩ năng sống cho học sinh, thế nhưng cho tới nay việc giáo dục kĩ năng
sống cho học sinh trong môn học còn bị coi nhẹ - một trong những nguyên nhân cơ
bản làm cho đạo đức, tư cách, lối sống của một bộ phận học sinh đang xuống cấp ở
mức báo động, đe doạ đến sự phát triển nhân cách của học sinh.
Chính vì vậy, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: "Tích hợp giáo dục kĩ năng sống
vào giảng dạy phần thứ hai: Công dân với đạo đức - trong chương trình GDCD
lớp 10”. Với những phương pháp tích hợp như trên, bước đầu đã thu được những
kết quả khả quan về chất lượng dạy và học của bộ môn, đặc biệt là góp phần to lớn
trong việc giáo dục tư cách, đạo đức, lối sống, kĩ năng sống cho học sinh.
Để nâng cao được chất lượng giáo dục toàn diện cần phải tích hợp giáo dục
kĩ năng sống vào một số nội dung của chương trình GDCD. Cần phải hiểu việc tích
hợp kĩ năng sống không làm nặng nề, quá tải nội dung kiến thức, mà làm cho học

máy chiếu Projecter, máy chiếu hắt, các phòng chức năng, đồ dùng dạy học, băng
đĩa, các tư liệu tham khảo ... Để tạo điều kiện cho giáo viên có thể thực hiện đổi
mới phương pháp và tích hợp các vấn đề chính trị xã hội vào bài dạy môn GDCD
tích cực, hiệu quả hơn.
- Quan tâm, chỉ đạo sát sao việc thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục,
kịp thời động viên, khen thưởng những giáo viên đã có những sáng tạo và thu được
kết quả tốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
- Tổ chức các hội thảo nâng cao chất lượng bộ môn, qua hội thảo giáo viên có thể
trao đổi, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp trong việc thực hiện các giải pháp
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
- Tăng cường các lớp tập huấn về việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong bộ
môn
GDCD.
- Tiếp tục tổ chức cuộc thi giáo viên dạy giỏi bộ môn, các cấp, ngành quan tâm
đúng mức đến bộ môn.
4.2. Đối với các trường THPT
- Tổ chức các buổi ngoại khóa với các nội dung trong chương trình, tạo sân chơi
lành mạnh cho học sinh, giúp các em phát huy hết năng lực, sở trường của bản thân
mình, tránh xa các tệ nạn xã hội.


- Có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục
thái độ, động cơ, mục đích học tập, lao động đúng đắn - hình thành kĩ năng sống
cho học sinh.
Trên đây là một chút kinh nghiệm nhỏ bé của bản thân tôi. Chắc chắn những
trăn trở của bản thân tôi vẫn không tránh khỏi thiếu sót, sai sót, vụng về. Kính
mong được sự góp ý, bổ sung, giúp đỡ của đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Tĩnh, ngày 10 tháng 12 năm 2011.
T 繧 LIỆU THAM KHẢO.