BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

TRẦN THỊ HẠNH

GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN BẢO TỒN DI
TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU SƠN LĂNG CẤM ĐỊA
TẠI THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ

Hà Nội - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

TRẦN THỊ HẠNH
KHÓA: 2014 - 2016

GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN BẢO TỒN DI
TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU SƠN LĂNG CẤM ĐỊA
TẠI THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và Đô thị

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của
tôi. Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có
nguồn gốc rõ ràng.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Thị Hạnh


MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các bảng, biể u
Danh mục các hình vẽ
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................... 1
Lý do chọn đề tài. ........................................................................................... 1
Mục đích nghiên cứu. ..................................................................................... 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.................................................................... 2
Nội dung nghiên cứu. ...................................................................................... 2
Phương pháp nghiên cứu. ................................................................................ 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. ........................................................ 3
Cấu trúc luận văn. ........................................................................................... 4
Các thuật ngữ, khái niệm sử dụng trong Luận văn. .......................................... 4
PHẦN NỘI DUNG ....................................................................................... 6
CHƢƠNG I: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN BẢO TỒN DI
TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU LĂNG SƠN CẤM ĐỊA ....................... 6
1.1. Khái quát về khu di tích Sơn lăng cấm địa. ........................................... 6
1.1.1. Vị trí, phạm vi khu di tích.................................................................. 6
1.1.2. Lịch sử hình thành và phát triển....................................................... 10

2.3.3. Yếu tố khoa học kỹ thuật ................................................................ 60
2.3.4. Yếu tố công năng- thẩm mỹ............................................................. 61


2.3.5. Sự tham gia của cộng đồng và dân cư .............................................. 61
2.3.6. Du khách và kết nối các cơ sở du lịch trong tỉnh.............................. 63
2.4. Kinh nghiệm trong nước và quốc tế về công tác quy hoạch bảo tồn và phát
huy giá trị di sản vật thể ............................................................................ 65
2.4.1. Kinh nghiệm trên Thế Giới .............................................................. 65
2.4.2. Kinh nghiệm tại Việt Nam ............................................................... 67
2.4.3. Các bài học kinh nghiệm được rút ra ............................................... 70
CHƢƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG BẢO TỒN DI
TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU SƠN LĂNG CẤM ĐỊA ..................... 72
3.1. Quan điểm, mục tiêu .......................................................................... 72
3.1.1. Quan điểm: ..................................................................................... 72
3.1.2. Mục tiêu:......................................................................................... 73
3.2. Phân vùng bảo tồn tôn tạo khu di tích Sơn lăng cấm địa ..................... 74
3.2.1. Nguyên tắc phân vùng ..................................................................... 74
3.2.2. Cơ cấu phân vùng cụ thể ................................................................. 75
3.3. Các yêu cầu đối với từng vùng ........................................................... 77
3.4. Các giải pháp cụ thể ........................................................................... 80
3.4.1.Đối với các khu chức năng hỗ trợ gắn với bảo tồn ............................ 80
3.4.2.Giải pháp phát huy giá trị khu di tích ................................................ 92
3.4.3. Giải pháp về chính sách bảo tồn và phát huy giá trị ......................... 98
3.4.4. Giải pháp huy động sự tham gia của cộng đồng nhằm phát huy giá trị,
gắn với trách nhiệm bảo tồn, tôn tạo, bảo vệ di tích để phát triển bền vững
............................................................................................................... 101
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................... 104
Kết luận ...................................................................................................... 104
Kiến nghị .................................................................................................... 105


Hình 1.2

Hiện trạng di tích lịch sử văn hóa khu Sơn lăng cấm địa thị xã Từ Sơn - tỉnh Bắc Ninh
Khoanh vùng quy hoạch bảo tồn khu di tích Sơn lăng
cấm địa - Quy hoạch chung phường Đình Bảng

Trang

8

10

Hình 1.3

Lăng Lý Thái Tổ

21

Hình 1.4

Lăng Lý Thái Tông

22

Hình 1.5

Lăng Lý Thánh Tông

22


Hình 1.11

Lăng Nguyên Phi Ỷ Lan

26

Hình 1.12

Hình ảnh di tích đền Đô - Di tích được xếp hạng cấp
Quốc gia năm 1991

28


Hình 1.13

Hình ảnh sông Tiêu Tương

29

Hình 1.14

Khoanh vùng quy hoạch du lịch sinh thái tâm linh

30

Hình 1.15

Hình 1.16

Hình 2.1

Mô hình quy hoạch chùa

86

Hình 2.2

Quy hoạch mạng lưới các khu di lịch tỉnh Bắc Ninh

87

Hình 2.3
Hình 2.4
Hình 2.5

Ngôi nhà tranh hàng trăm năn tuổi được bảo tồn khá
nguyên vẹn
Đền mặt trời Konark
Không gian kiến trúc gắn cảnh quan, mặt nước sinh
thái

87
87
90

Hình 2.6

Không gian cảnh quan tự nhiên


83

Hình 3.4

Phân khu chức năng hỗ trợ phát triển khu Sơn lăng cấm
địa

84


Hình 3.5
Hình 3.6
Hình 3.7

Tổ chức tuyến đi bộ cho hoạt động di lịch, hành hương,
lễ Phật
Bảo tồn đất canh tác nông nghiệp giữa các dãy núi
Mô hình phát triển đô thị sinh thái và sân Gofl dọc sông
Đuống

86
86
87

Hình 3.8

Bổ sung các hoạt động trong khu Sơn lăng cấm địa

87


Hình 3.16

Không gian kiến trúc nhà ở nông thôn truyền thống Bắc
Bộ
Mẫu nhà ở nông thôn mới cần có yếu tố kiến trúc truyền
thống
Kiên kết khu Sơn lăng cấm địa với mạng lưới di tích và
du lịch toàn tỉnh Bắc Ninh
Tổ chức không gian khu Sơn lăng cấm địa trong bố cục
kiến trúc cảnh quan đô thị

93

93

97

98


PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài.
Lịch sử đã ghi nhận Triều Lý (1009-1225) trải qua 216 năm trị vì đất nước
là một triều đại hưng thịnh để lại dấu ấn tự hào cho đất nước. Đặc biệt, vua Lý
Công Uẩn - một vị vua tài đức song toàn đã quyết định sáng suốt là: rời đô từ Hoa
Lư ra thành Đại La (tháng 8/1010) sau là kinh đô Thăng Long và ngày nay là thủ
đô Hà Nội. Vương triều thời Lý tạo dựng một bước phát triển toàn diện về các
mặt văn hóa, chính trị, quân sự, kinh tế trong lịch sử Việt Nam - thời kỳ thịnh
vượng nhất phải kể các năm từ 1072-1127 (thời vua Lý Nhân Tông). Nhân dân đã
xây dựng khu Đền Đô để thờ 8 vị vua triều Lý. Phía Nam và Tây Nam khu Đền

một vương triều nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam. Một vương triều hưng thịnh, có
nhiều chính sách đẩy mạnh sự phát triển của xã hội Việt Nam về các mặt: văn
hoá, chính trị, kinh tế, quân sự… một vương triều để lại dấu ấn đáng kể trong lịch
sử.
- Tổ chức tốt hệ thống hạ tầng kỹ thuật của khu bảo tồn di tích lịch sử văn
hóa, kết nối với hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị của đô thị Từ Sơn.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp quy hoạch di tích lịch sử văn hóa khu
Sơn Lăng Cấm Địa tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Diện tích nghiên cứu là khu Sơn Lăng Cấm Địa có S=
210 ha.
+ Về thời gian : đến năm 2030
Nội dung nghiên cứu.
- Quá trình hình thành, phát triển và hiện trạng quy hoạch khu Sơn Lăng
Cấm Địa.


3

- Phân tích và đánh giá tổng hợp, đối chiếu so sánh trên cơ sở các kết quả
khảo sát, điều tra trong khu Sơn Lăng Cấm Địa và khu vực lân cận.
- Đề xuất giải pháp quy hoạch, những nguyên tắc cải tạo cho Khu Sơn
Lăng Cấm Địa nhằm khẳng định vai trò, vừa gìn giữ và bảo tồn lịch sử văn hóa,
vừa đồng thời quản lý, bảo vệ được toàn Khu Sơn Lăng Cấm Địa, đúng như di
nguyện của Người xưa để lại.
Phƣơng pháp nghiên cứu.
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như sau:
* Phương pháp phân tích tổng hợp:
- Thu thập tài liệu thông tin, điều tra, khảo sát, và thực địa từ đó phân tích

- Di sản văn hóa phi vật thể: Khoản 1 điều 2 mục I Công ước bảo vệ di sản
văn hóa phi vật thể của UNESCO năm 2003 đã ghi nhận:
Di sản văn hóa phi vật thể được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện,
biểu đạt, tri thức, kĩ năng và kèm theo đó là những công cụ đồ vật, đồ tạo tác và các
không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm người và trong một số
trường hợp là các cá nhân, công nhận là một phần di sản văn hóa của họ. Được
chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, di sản văn hóa phi vật thể được các cộng
đồng, các nhóm người không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trường và mối quan
hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong
họ ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ thêm sự tôn trọng đối với đa dạng
văn hóa và tính sáng tạo của con người. Vì những mục đích của Công ước này, chỉ
xét đến những di sản văn hóa phi vật thể phù hợp với các văn kiện quốc tế hiện hành
về quyền con người, cũng như những yêu cầu về sự tôn trọng lẫn nhau giữa các cộng
đồng, các nhóm người và cá nhân, và về phát triển bền vững. [1]


THÔNG BÁO
Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội.
Email: [email protected]

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN


104

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

tồn di tích, phục hồi các giá trị văn hóa truyền thống và phát triển du lịch văn hóa,
góp phần thực hiện tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa
gắn với phát triển du lịch bền vững, phục vụ tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội
của địa phương.
Kiến nghị
- Nâng cấp khu di tích Sơn lăng cấm địa và khu vực Đền Đô kết hợp với
một số khu tâm linh trong khu vực như chùa Phật Tích, chùa Dâu, chùa Bút Tháp
thành chuỗi “đô thị du lịch” phục vụ văn hóa tâm linh.
- Mở rộng phạm vi ranh giới hoặc điều chỉnh ranh giới quy hoạch khu di
tích văn hóa lịch sử Sơn lăng cấm địa về phía Đông và phíaNam, giáp sông
Đuống để tổ chức mối liên hệ với không gian tiếp cận từ phía bến cảng sông
Đuống. Sơn lăng cấm địa kết nối với đền Đô, với khu du lịch sinh thái tâm linh
Phật Tích để từ đó kết nối với bến Cảng Dền, tuyến du lịch dọc sông Đuống và
quỹ đất triền sông thành tuyến du lịch hành hương, lễ Phật và tìm hiểu lịch sử cội
nguồn dân tộc.