PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở để quyết định sự phồn vinh của
đất nước. Giáo dục cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức nhân loại cho
biết bao nhiêu thế hệ, giúp các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học
và cuộc sống. Mặt khác giáo dục còn hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp
của cho học sinh. Chính vì vậy, Đại hội IX của Đảng đã xác định “Con đường
công nghiệp hoá, hiện đại hoá của nước ta cần và có thể rút ngắn thời gian, vừa
có bước tuần tự vừa có bước nhảy vọt. Phát huy nguồn lực trí tuệ và sức mạnh
trí tuệ của người Việt Nam, coi phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học công
nghệ là quốc sách hàng đầu là nền tảng và động lực của sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá”. Vậy để giáo dục đạt hiệu quả chúng ta cần biết lựa chọn
phương pháp tổi ưu nhất, phù hợp với phương pháp đổi mới. Đây là công việc
vừa mang tính nghệ thuật vừa mang tính giáo dục. Trong những năm qua, nhiều
phương pháp và hình thức dạy học mới đã được đưa vào trường tiểu học nhằm
phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự tìm tòi của học sinh. Việc dạy học phát huy
tính tích cực của học sinh nhằm phát triển cho trẻ một con người toàn diện, có tố
chất năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề, … có khả năng đáp ứng
yêu cầu của dòng tri thức không ngừng phát triển trong xã hội hiện nay. Do vậy
việc tích lũy phương pháp và hình thức dạy học đạt hiệu quả cao chính là việc
làm cần thiết và thường xuyên của mỗi giáo viên.
Tuy nhiên thực tế hiện nay, nhiều nhà nghiên cứu sử học, nhà giáo tâm
huyết với nghề thật sự quan tâm đến môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông.
Song học sinh hiện nay rất ngại học Lịch sử, nên kết quả môn Lịch sử trong các
kì thi tốt nghiệp THPT hay thi Đại học tất nhiều điểm kém. Điều đó làm tôi rất
trăn trở và suy nghĩ. Vậy làm thế nào để học sinh yêu thích môn học này ? Điều
đó phải được bắt đầu từ bậc học Tiểu học.
Trong chương trình Tiểu học hiện nay, môn Lịch sử - Địa lý cùng với các
môn học khác có vai trò góp phần quan trọng, góp phần đào tạo nên con người
phát triển toàn diện. Qua nhiều năm giảng dạy ở lớp 4 tôi nhận thấy, lứa tuổi học
sinh Tiểu học thích chơi hơn thích học, sự nhận thức còn mang tính cụ thể.

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là việc thiết kế và tổ chức các trò
chơi trong dạy học môn Địa lí - Lịch sử cho học sinh lớp 4.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHÊN CỨU
Khi viết sáng kiến này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu các tài liệu về môn Lịch sử - Địa lí
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin.
- Phương pháp thực nghiệm.
- Phương pháp thống kê, xử lí tài liệu.

2


PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐÈ
I.CƠ SỞ LÍ LUẬN
Vui chơi là một dạng hoạt động nhằm thoả mãn sở thích hứng thú và nhu
cầu phát triển thể chất, trí tuệ, ý chí, tình cảm của cá nhân, cùng với các hoạt
động khác như lao động, học tập,... đồng thời nó là hoạt động giải trí, giao lưu
xã hội, đặc biệt là để phát triển tính cộng đồng trách nhiệm, tình thương yêu
đồng loại, qua đó có thể rèn luyện các kĩ năng giao tiếp và hoạt động, phát triển
tình cảm, niềm tin đạo đức, xúc cảm thẩm mĩ của cá nhân. Vui chơi hợp lí, khoa
học sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng thời gian nhàn rỗi của các em. Vui
chơi trong và ngoài nhà trường góp phần hỗ trợ, nâng cao chất lượng học tập
trong các giờ học chính khoá trên lớp.
Trò chơi là hoạt động vui chơi mang một chủ đề, một nội dung nhất định
và có những quy định mà người tham gia phải tuân thủ. Nếu vui chơi là một
dạng hoạt động giải trí tự nguyện của mọi người, tạo ra sự sảng khoái, thư giãn
về thần kinh, tâm lí, thì trò chơi là sự vui chơi có nội dung, có tổ chức của nhiều
người, có quy định luật lệ mà người tự nguyện tham gia phải tuân thủ theo. Vui
chơi của cá nhân được tổ chức dưới dạng trò chơi thì nó sẽ mang ý nghĩa giáo
dục, rèn luyện đối với người chơi, đặc biệt là đối với thiếu niên nhi đồng và sẽ

+ Trò chơi nhằm ôn tập, rèn luyện tư duy trong ngoại khoá.
- Nếu phân loại theo các mạch kiến thức của Lịch sử ta có thể nói tới, chẳng hạn:
+ Trò chơi về trí nhớ thời gian lịch sử.
+ Trò chơi về trí nhớ sự kiện lịch sử.
+ Trò chơi về trí nhớ địa danh lịch sử.
- Nếu phân loại theo các mạch kiến thức của Địa lí ta có thể nói tới, chẳng hạn:
+ Vùng đồng bằng.
+ Vùng trung du.
+ Vùng núi.
2. Tác dụng của “Trò chơi học tập ”.
Khi đã tham gia trò chơi, học sinh thường vận dụng hết khả năng sức lực,
tập trung sự chú ý, trí thông minh và sự sáng tạo của mình.
Trò chơi học tập làm thay đổi hình thức hoạt động học tập. Học sinh tiếp
thu kiến thức tự giác và tích cực hơn trong những hoạt động đa dạng, hứng thú.
Học sinh thấy vui hơn, cởi mở hơn, thư thái dễ chịu và khoẻ mạnh hơn.
Giúp học sinh rèn luyện củng cố tiếp thu tri thức đồng thời phát triển vốn
kinh nghiệm mà các em đã được tích luỹ thông qua hoạt động chơi.
Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo thúc đẩy hoạt động trí tuệ. Nhờ sử dụng trò chơi
học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫn hơn,
các cơ hội học tập đa dạng hơn.
Đối với học sinh, không có phương tiện nào giúp các em phát triển một
cách tự nhiên, có hiệu quả, rèn luyện tính tự chủ bằng trò chơi học tập.
Qua chơi, các em biết tự kiềm chế, được tham gia hoạt động tích cực. Trò
chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục.
Tóm lại, trò chơi nói chung, trò chơi học tập nói riêng giúp cho học sinh phát
triển toàn diện các năng lực một cách tự nhiên, giúp cho các em trao đổi kinh
nghiệm, tương tác lẫn nhau, từ đó các em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng.
II. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC TỔ CHỨC TRÒ CHƠI HỌC TẬP Ở
TRƯỜNG TIỂU HỌC
Hiện nay một số giáo viên cũng đã vận dụng các trò chơi học tập vào các

- Dùng để dạy các tiết ôn tập thực hành hoặc các hoạt động củng cố các
tiết học thuộc môn Lịch sử và Địa lí lớp 4.
- Dùng để kiểm tra kiến thức và khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ của HS.
- Giúp giáo viên đánh giá được kết quả của học sinh để kịp thời uốn nắn,
bổ sung kiến thức cho các em.
- Rèn sự nhanh nhẹn, nhạy bén khi gặp các tình huống.
2.1.2.Chuẩn bị:
- Kẻ sẳn hình vuông trên bảng hoặc giấy rôki một hình vuông có cạnh 60
cm, chia hình vuông đó thành 9 ô đều nhau. Đánh số từ 1 đến 8, một ô để trống.
VD: Khi ôn về các giai đoạn lịch sử thuộc bài ôn tập (bài 20) có thể chuẩn bị
ô vuông và một số câu hỏi như sau:
- Nhóm 1: gồm 8 câu hỏi ôn về buổi đầu độc lập và các sự kiện lịch sử
tiêu biểu của giai đoạn đó.

5


- Nhóm 2: gồm 8 câu hỏi về nước Đại Việt thời Lý với các sự kiện lịch sử
trong giai đoạn đó.
- Nhóm 3: gồm 8 câu hỏi về nước Đại Việt thời Trần với các sự kiện lịch
sử ở giai đoạn đó.
- Nhóm 4: gồm 8 câu hỏi về nước Đại Việt buổi đầu thời hậu Lê với các
sự kiện lịch sử ở giai đoạn đó.
Ngoài ra còn một số câu hỏi tư duy dành cho học sinh đặt khi cần thiết.
2.1.3 Cách thực hiện trò chơi:
- Giáo viên chỉ định 2 nhóm lên chơi trước (mỗi nhóm có 4 hoặc 5 em).
Từng nhóm sẽ kí hiệu cho nhóm mình(ví dụ: nhóm 1 chọn chữ G, nhóm 2 chọn
chữ T)
- Sau khi ổn định thời gian và bốc thăm chọn số, cho nhóm 1 chọn 1
trong 8 số ở hình vuông vẽ lên bảng (ví dụ chọn số 2 )

2.3.1 Mục đích.
- Dùng để dạy các hoạt động của bài mới thuộc các chủ đề khác nhau trong
môn Lịch sử và Địa lí lớp 4. (chủ yếu ở các bài thuộc chủ đề thiên nhiên và hoạt
động sản xuất của con người ở các vung miền ở môn địa lí )
- Có thể sử dụng trong hoạt động củng cố, ôn tập.
- Rèn trí nhớ, học sinh có sự tập trung cao trong học tập.
- Bước đầu giúp học sinh mô tả, giải thích mối liên quan giữa các sự vật
hiện tượng địa lí đơn giản.
- Dùng để kiểm tra kiến thức và khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ của học sinh.
2.3.2 Chuẩn bị
- Các mảnh giấy bìa ghi sẵn các từ hợp với nội dung hoạt động trong bài.
Ví dụ: Với bài địa lí “ Thành phố đà Lạt ” thuộc chủ đề thiên nhiên và hoạt
động sản xuất của con người ở trung du. Để tìm hiểu về những điều kiện thuận
lợi để Đà Lạt trở thành thành phố nghỉ mát nổi tiếng của nước ta, có thể sử dụng
những mảnh bìa ghi sẵn nội dung sau:
Rừng thông
Phong cảnh

Khí hậu
Công trình phục vụ du lịch

2.3.3. Cách thực hiện trò chơi:
- Giáo viên chia lớp thành 2 dãy có 4 đến 5 bạn lập thành một đội chơi
- Mỗi một lượt chơi sẽ có 2 đại diện của 2 dãy tham gia. Ở mỗi lượt chơi
mỗi bạn sẽ bốc thăm (1 mảnh bìa) sau đó diễn đạt lại nội dung đó bằng từ ngữ
khác, không được lặp lại từ viết sẵn trong bìa. Bạn kia nghe đoán từ sau đó nói
lên đặc điểm nội dung ứng với mỗi từ đã đoán.
Ví dụ: Học sinh 1 dãy A Khí hậu phải diễn đạt “ Trong lành, mát mẻ ”
Học sinh 2: dãy B phải đoán dược từ “ Khí hậu ” nêu lên được đặc điểm: Do
ở độ cao 1500m so với mực nước biển nên khí hậu của Đà Lạt mát mẻ quanh năm..

Sản xuất đường
kết tinh
Đóng gói sản
phẩm

Chẳng hạn từ “ Thu hoạch mía” ghi vào 2 mảnh bìa để 2 đội cùng chọn và sắp xếp.
- Học sinh tìm hiểu kênh hình và kênh chữ trong sách giáo khoa.
4.4.3 Cách thực hiện trò chơi
- GV có thể chia lớp thành 2 đội
- Giáo viên phổ biến luật chơi, quy định thời gian một cách rõ ràng.
- Sau khi phổ biến luật chơi, cách chơi, giáo viên yêu cầu các nhóm lên
thực hiện (hai đội cùng thực hiện với hai nhóm giấy bìa ).
- Học sinh lên thực hiện bằng cách thi tiếp sức, hai đội thi nhau ghép chữ và
dùng mũi tên để biểu diễn thành một sơ đồ.
- Từng học sinh trong nhóm theo thứ tự lựa chọn từng thông tin trên mảnh
giấy bìa để sắp xếp
Ví dụ: Với bài “ Hoạt động sản xuất của người dân ở đồng bằng duyên hải
miền Trung ” các nhóm học sinh phải thực hiện bằng cách xếp thành quy trình
chế như sau:
Thu hoạch
mía

Vận chuyển
mía

Sản xuất
đường thô
9



- Ngoài ra còn một số câu hỏi tư duy dành cho học sinh đặt khi cần thiết.
2.5.3 Cách thực hiện trò chơi:
- Giáo viên chỉ định 2 nhóm lên chơi trước (mỗi nhóm có 4 hoặc 5 em).
Khi giáo viên xuất hiện hình ảnh và nêu câu hỏi, học sinh đội nào giơ tay nhanh
và nêu đúng sự kiện lịch sử phù hợp với tranh thì đội đó sẽ ghi điểm. Nếu trả lời
sai thì sẽ nhường phần trả lời cho đội khác. Đội nào có nhiều câu trả lời đúng thì
sẽ ghi được nhiều điểm và giành thắng lợi
Ví dụ: Khi đưa bức tranh về hình ảnh về vua Lí Chiêu Hoàng, giáo viên
nêu câu hỏi: Nhìn vào bức tranh này em nhớ đến sự kiện nào?
Học sinh trả lời xong, GV xuất hiện sự kiện dưới mỗi bức tranh và nhận xét.
2.6 .Trò chơi “ Ô chữ kì diệu”
2.6.1. Mục đích
- Dùng để dạy các bài ôn tập, và các hoạt động củng cố cuối bài của các
bài Địa lí về các tỉnh thành phố tiêu biểu của từng vùng miền hay các hoạt động
củng cố cuối bài, các bài ôn tập từng giai đoạn lịch sử của môn Lịch sử
- Phát triển óc thông minh, sự nhanh nhẹn, có khả năng phân tích, phán đoán.
- Kích thích hứng thú học tập của học sinh.
2.6.2 Chuẩn bị:
- GV thiết kế trò chơi này trên giáo án điện tử với các Slide có các ô chữ
mà mỗi ô chữ có một câu hỏi.
Ví dụ: Khi dạy bài Thành phố Đà Nẵng có thể sử dụng trò chơi này để củng
cố bài. Giáo viên cần chuẩn bị Ô chữ và nột số câu hỏi như sau:
- Câu 1. Đây là sản phẩm thủ công nổi tiếng ở Đà Nẵng
- Câu 2. Tên con sông lớn nhất ở Đà Nẵng
- Câu 3. Dãy núi đẹp và nổi tiếng ở Đà Nẵng
- Câu 4. Nơi lưu giữ những cổ vật ở Đà Nẵng.
- Câu 5. Tên ngọn đèo ranh giới giữa Huế và Đà Nẵng
- Câu 6. Tên một cảng biển nổi tiếng ở Đà Nẵng.
2.6.3 Cách thực hiện:
- Sau khi giáo viên tổ chức hoạt động để tìm hiểu nội dung của bài, giáo

Ô chữ hàng dọc: Đà Nẵng
2.7.Trò chơi “ Mặt xanh, mặt đỏ ”
2.7.1 Mục đích.
- Sử dụng dạy bài mới trong từng hoạt động khác nhau của môn Địa líLịch sử. Có thể sử dụng dạy bài ôn tập, hoạt động củng cố.
- Giúp học sinh phát huy sự nhanh nhẹn, rèn trí thông minh, khai thác
được nội dung sách giáo khoa.

12


- Ngoài kiến thức sẵn có trong sách giáo khoa, kích thích học sinh tìm
hiểu cuộc sống xung quanh.
2.7.2 Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị các tấm biển có mặt xanh, mặt đỏ, nội dung các câu
hỏi cho từng hoạt động.
Ví dụ: Với bài “ Người dân ở đồng bằng Bắc Bộ” giáo viên muốn kiểm
tra xem học sinh nắm được kiến thức về hoạt động của người dân ở đồng bằng
Bắc Bộ như thế nào? Giáo viên có thể sử dụng các câu hỏi có nội dung sau:
1. Đồng bằng Bắc Bộ là nơi có dân cư tập trung đông nhất nước ta.
2. Người dân ở đồng bằng Bắc Bộ sống thành bản, ở cách xa nhau.
3. Cầu sức khoẻ, mùa màng bội thu ... là những mục đích chính của lễ hội
ở đồng bằng Bắc Bộ.
4. Áo tứ thân với khăn mỏ quạ, áo the với khăn xếp là những trang phục
truyền thống của người dân ở đồng bằng Bắc Bộ.
5. Nhà cửa của người dân ở đồng bằng Bắc Bộ rất đơn sơ.
6. Hội Chùa Hương, Hội Lim, Hội Gióng là những lễ hội nổi tiếng ở đồng
bằng Bắc Bộ.
2.7.3 Cách thực hiện trò chơi:
Bước 1: Giới thiệu trò chơi: Mặt xanh, mặt đỏ
Bước 2: Nêu luật chơi, cách chơi và thời gian chơi

dạy các bài tập ôn tập.
- Giúp học sinh phát huy sự nhanh nhẹn, khai thác được nội dung sách
giáo khoa, rèn trí nhớ.
2.8.2 Chuẩn bị:
- GV chuẩn bị bút dạ, các tờ giấy to để ghi các sự kiện lịch sử, các nhân
vật lịch sử hoặc các năm đồng thời giáo viên thiết kế 1slide trên giáo án điện tử.
Ví dụ : Khi dạy bài “ Nước ta dưới ách đô hộ của các triều đại phong kiến
phương Bắc ”, GV chuẩn bị 1 tờ giấy to chia làm 2 cột: cột thứ nhất ghi thời
gian ( các năm ), Cột thứ hai ghi các cuộc khởi nghĩa.
B
Các cuộc khởi nghĩa
Khởi nghĩa Lý Bí
Khởi nghĩa Mai Thúc Loan
Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Chiến thắng Bạch Đằng
Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ
Khởi nghĩa Triệu Quang Phục
Khởi nghĩa Dương Đình Nghệ
Khởi nghĩa Bà Triệu
Khởi nghĩa Phùng Hưng
A
Thời gian
Năm 40
Năm 248
Năm 542
Năm 550
Năm 722
14



30%
20%

Sau khi áp dụng sáng
kiến kinh nghiệm
90%
80%

30%

90%

50%

100%

Như vậy, qua kết quả trên cho thấy thái độ nhút nhát, thụ động, giảm dần
thay vào đó là thái độ mạnh dạn, hăng say phát biểu chủ động chiếm lĩnh kiến
thức tăng lên. Do đó kết quả học tập nâng cao rõ rệt. Kết quả trên góp phần hình
thành con người toàn diện giúp học sinh vận dụng kết quả vào thực tiễn và là
nền tảng vững chắc trên con đường học tập của các em.
Thái độ học tập thì chuyển biến tích cực, còn kết quả học tập của các em đã
tăng lên rõ rệt. Cụ thể như sau:

15


SỐ LIỆU TỔNG HỢP QUA CÁC KỲ KIỂM TRA
Kết quả kiểm tra cuối kỳ II môn Lịch sử năm học 2015-2016
Môn

3
8,6 %

PHẦN THỨ BA : KẾT KUẬN
I. KẾT LUẬN:
1. Về phía giáo viên:
Sau khi thăm dò, trao đổi ý kiến với giáo viên đứng lớp, dự giờ thăm lớp
khối 4, thực tế cho thấy: Giáo viên đứng lớp rất quan tâm đến việc vận dụng các
“Trò chơi học tập” vào dạy môn lịch sử và địa lý bởi vì : vận dụng các trò chơi
học tập vào các hoạt động dạy học làm thay đổi hình thức dạy học nhằm phát
huy tính tích cực học tập của học sinh, phù hợp với mục tiêu giáo dục.
Việc vận dụng trò chơi học tập vào dạy học sẽ kích thích học sinh hứng
thú chủ động chiếm lĩnh kiến thức do đó kết quả học tập nâng cao rõ rệt. Học
sinh học tập đạt kết quả cao là thành quả mong đợi của mỗi giáo viên.
Ngoài thay đổi hình thức dạy học thì việc vận dụng trò chơi học tập vào
dạy học còn giúp cho giáo viên bớt đi khâu thuyết trình nhàm chán, không phải
dùng nhiều lời để truyền đạt kiến thức mà chỉ cần hướng dẫn, cố vấn mà vẫn
đảm bảo học sinh là chủ thể của mọi hoạt động.
2.Về phía học sinh:
Sau khi tổ chức trò chơi trong các tiết học lịch sử và địa lý, tôi nhận thấy:
- Khi vận dụng trò chơi học tập, học sinh cảm thấy thích thú, phấn khởi
hăng say xây dựng bài, mạnh dạn phát biểu ý kiến.
- Qua các trò chơi học sinh xây dựng cho mình thói quen tìm hiểu kĩ càng
có mục đích, có khoa học các vấn đề xung quan,chuẩn bị tốt bài học trước khi
lên lớp để có lời trình bày hợp lí, hấp dẫn người nghe.
- Học sinh trình bày được những điều “Tự mình khám phá” nên cảm thấy
vinh dự trước các bạn, đó cũng là một động cơ để khuyến khích các em có ý
thức học tập, làm việc tốt hơn.
16


ào) để khỏi ảnh hưởng đến lớp bên cạnh.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà bản thân tôi đã thực hiện đưa các trò
chơi vào các tiết học Lịch sử và địa Lý nhằm nâng cao chất lượng giờ học và
phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, ham tìm tòi của học sinh. Tuy nhiên
nó vẫn còn những hạn chế nhất định. Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của
các đồng nghiệp và nhận xét của cấp trên để tôi ngày càng một hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG
NHÀ TRƯỜNG

Thanh Hoá, ngày 10 tháng 4 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
17


viết, không sao chép của người khác.
Người viết

Lê Khánh Linh

18


MỤC LỤC
PHẦN THỨ NHẤT : ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lời mở đầu.
II.Mục đích nghiên cứu

Trang 1
Trang 2