A. MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài:
Bước sang thế kỉ XXI, hành trang quan trọng nhất của mỗi quốc gia là
chiến lược giáo dục đào tạo con người, là tiềm năng trí tuệ con người. Bởi vậy,
trong công cuộc đổi mới của đất nước, Đảng ta đã vạch ra những chủ trương,
đường lối, chính sách sáng suốt nhằm đưa nước ta thành một nước công nghiệp
hóa – hiện đại hóa. Nghị quyết Trung ương II, khóa 8 đã khẳng định:
“ Muốn công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước thì nguồn nhân lực con người
là yếu tố hàng đầu để thực hiện mục tiêu này”. Do đó, phát triển giáo dục là nền
tảng, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những động lực thúc đẩy
sự công nghiệp hóa – hiện đại hóa, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội.
Chính vì lẽ đó ở Tiểu học, môn toán chiếm thời lượng rất lớn, hơn nữa
việc đặc trưng của bộ môn; môn toán có ưu thế lớn trong việc phát huy được
tính tích cực, tự giác chủ động, sáng tạo của học sinh.
Một trong những biện pháp chủ yếu để đạt được mục đích là gây được
cho học sinh hứng thú học tập, tạo niềm tin, niềm vui cho các em, giảm bớt tính
“ cứng nhắc” của giờ học toán bằng cách lôi cuốn các em vào những trò chơi
toán học hấp dẫn, phù hợp với trình độ nhận thức và đặc điểm lứa tuổi các em.
Là một giáo viên tiểu học, tôi nhận thấy, muốn dạy tốt môn Toán nói riêng
không những người giáo viên phải nắm vững mục tiêu, nội dung, phương pháp,
hình thức tổ chức dạy học mà còn phải biết giúp học sinh huy động vốn hiểu biết
của mình vào việc lĩnh hội trí thức, phát triển tư duy, tính độc lập, sáng tạo của
học sinh.
Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm về thiết kế
và tổ chức trò chơi trong dạy học toán lớp 4.”
II. Mục đích nghiên cứu:
- Tìm hiểu mục tiêu, nội dung trò chơi về các mạch kiến thức:
+ Số học
+ Đại lượng và số đo đại lượng
+ Các yếu tố hình học
+ Giải toán có lời văn

Môn toán ở trường Tiểu học là một môn độc lập, chiếm phần lớn thời gian
trong chương trình học của trẻ.
Môn toán có tầm quan trọng to lớn. Nó là bộ môn khoa học nghiên cứu có
hệ thống, phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người.
Môn toán có khả năng giáo dục rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp
suy nghĩ, phương pháp suy luận lôgíc, thao tác tư duy cần thiết để con người
phát triển toàn diện, hình thành nhân cách tốt đẹp cho con người lao động trong
thời đại mới.

2. Đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học
- Học sinh Tiểu học nghe giảng rất dễ hiểu nhưng cũng sẽ quên ngay khi
cắc em không tập trung cao độ. Vì vậy người giáo viên phải tạo ra hứng thú
trong học tập và phải thường xuyên được luyện tập.
- Học sinh Tiểu học rất dễ xúc động và thích tiếp xúc với một sự vật, hiện
tượng nào đó nhất là những hình ảnh gây cảm xúc mạnh.
- Trẻ hiếu động, ham hiểu biết cái mới nên dễ gây cảm xúc mới, song các
em chóng chán. Do vậy trong dạy học giáo viên phải sử dụng nhiều phương

2


pháp dạy học, đưa học sinh đi tham quan, đi thực tế, tăng cường thực hành, tổ
chức các trò chơi xen kẽ... để củng cố khắc sâu kiến thức.
3. Nội dung chương trình môn toán 4:
Chương trình môn toán 4 chiếm nội dung quan trọng trong chương trình
toán ở Tiểu học nói chung. Về kiến thức bao gồm: Số tự nhiên, phân số, bốn
phép tính với số tự nhiên, hình học, đo lường, giải toán, biểu thức.

II.Thực trạng vấn đề:
Qua kinh nghiệm thực tế giảng dạy, qua dự giờ và trao đổi với đồng

+ Giải toán có lời văn

3


Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này tôi đưa ra một số trò chơi trong
dạy học toán 4 theo từng mạch kiến thức của nội dung chương trình. Các trò
chơi được xây dựng từ các dạng bài tập đã chọn lọc từ các tiết học có trong các
mạch kiến thức trên.
1. Tác dụng của trò chơi toán học
Hoạt động vui chơi là hoạt động mà động cơ của nó nằm trong chính quá
trình hoạt động bản thân trò chơi chứ không nằm ở kết quả chơi.
Trò chơi là loại phố biến của hoạt động vui chơi là chơi theo luật, luật của
trò chơi chính là các quy tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu của hành động
trò chơi, luật của trò chơi có thể tường minh có thể không.
Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các quy tắc gắn với
kiến thức kỹ năng có được trong hoạt động học tập, gần với nội dung bài học,
giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi
học sinh được vận dụng các kiến thức kỹ năng đã học vào các tình huống của trò
chơi và do đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức kỹ
năng đã học. Như vậy trong trò chơi học tập các kỹ năng môn toán được đưa vào
trò chơi.
Chơi là một nhu cầu cần thiết đối với học sinh Tiểu học, có thể nói nó
quan trọng như ăn, ngủ, học tập trong đời sống các em. Chính vì vậy các em
luôn tìm mọi cách và tranh thủ thời gian trong mọi điều kiện để chơi. Được chơi
các em sẽ tham gia hết sức tự giác và chủ động. Khi chơi các em biểu lộ tình
cảm rất rõ ràng như niềm vui khi thắng lợi và buồn bã khi thất bại. Vui mừng khi
thấy đồng đội hoàn thành nhiệm vụ, bản thân các em thấy có lỗi khi không làm
tốt được nhiệm vụ của mình. Vì tập thể mà các em khắc phục khó khăn, phấn
đấu hết khả năng để mang lại thắng lợi cho tổ, nhóm trong đó có mình. Đây

+ Trò chơi phải gây được hứng thú đối với học sinh
b. Cấu trúc của Trò chơi học tập :
+ Tên trò chơi
+ Mục đích : Nêu rõ mục đích của trò chơi nhằm ôn luyện, củng cố kiến
thức, kỹ năng nào. Mục đích của trò chơi sẽ quy định hành động chơi được thiết
kế trong trò chơi.
+ Đồ dùng, đồ chơi: Mô tả đồ dùng, đồ chơi được sử dụng trong Trò chơi
học tập.
+ Nêu lên luật chơi: Chỉ rõ quy tắc của hành động chơi quy định đối với
người chơi, quy định thắng thua của trò chơi.
+ Số người tham gia chơi : Cần chỉ rõ số người tham gia trò chơi
+ Nêu cách chơi.
c. Cách tổ chức trò chơi :
Thời gian tiến hành : thường từ 5 - 7 phút
- Đầu tiên là giới thiệu trò chơi :
+ Nêu tên trò chơi.
+ Hướng dẫn cách chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ quy
định chơi.
- Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi.
- Chơi thật
- Nhận xét kết quả chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên có thể nêu
thêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cần tránh.
- Thưởng - phạt : Phân minh, đúng luật chơi, sao cho người chơi chấp
nhận thoải mái và tự giác làm trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích học tập của học
sinh. Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng những hình thức đơn giản, vui
(như chào các bạn thắng cuộc, hát một bài, nhảy lò cò...)
3. Tổ chức thực hiện một số trò chơi trong học toán 4.
5



Luy ý:
- Trò chơi này giúp học sinh thay đổi hình thức hoạt động, rèn luyện kĩ năng, kĩ
xảo thúc đẩy hoạt động trí tuệ.
- Trò chơi này có thể thiết kế và vận dụng dạy cho các bài có nội dung về tính
chất của phân số. Chẳng hạn bài: Rút gọn phân số, phân số bằng nhau.
3.1.2. Trò chơi thứ hai.
- Tên trò chơi: Ai nhanh - Ai đúng.
a. Mục đích:
+ Giúp học sinh nắm vững quy tắc về thứ tự thực hiện các phép tính trong một
biểu thức.
+ Rèn kĩ năng thực hiện 4 phép tính thành thạo, tư duy linh hoạt, sáng tạo.
- Thời gian chơi: 7 phút.
b. Chuẩn bị: Hai đội tham gia trò chơi, mỗi đội 3 học sinh.
- Giáo viên chuẩn bị các dấu bằng và dấu ngoặc cho gắn nam châm, hai tấm
giấy khổ lớn với nội dung giống nhau:
4 x 10 + 15 : 5 + 6
58
4 x 10 + 15 : 5 + 6
76
4 x 10 + 15 : 5 + 6
26
c. Cách chơi:
- Giáo viên hô “kết bạn”.
- Từng đội cùng bàn nhau cách làm
- Giáo viên tổ chức theo kiểu “tiếp sức”, lần lượt từng em của mỗi đội sẽ lên gắn
dấu ngoặc và dấu bằng để giá trị biểu thức đúng là số ghi bên cạnh mỗi biểu
thức. Đội nào xong trước và đúng đội đó sẽ thắng cuộc.
Hướng dẫn thực hiện trò chơi:
4 x (10 + 15 : 5) + 6 = 58
4 x (10 + 15 : 5 + 6) = 76

c. Cách chơi:
Khi giáo viên giải thích xong và bắt đầu tính giờ thì từng nhóm 3 em bàn bạc
thảo luận tìm cách thực hiện theo từng phần rồi góp kết quả lại. Nhóm nào xong
trước thì báo bằng cờ hiệu. Đội nào xong trước và đúng là thắng cuộc.
Hướng dẫn thực hiện trò chơi.

9


Học sinh các nhóm thảo luận.
3.2.2. Trò chơi thứ hai:
- Tên trò chơi: Ghép hình – tạo hình.
a. Mục đích:
+ Giúp học sinh củng cố những biểu tượng hình học, nhận dạng và nắm vững
một số đặc điểm cơ bản của hình.
+ Bồi dưỡng tính sáng tạo, trí tưởng tượng và khả năng tư duy hình học.
+ Cho 4 mảnh tam giác sau: Một tam giác to, một tam giác nhỡ, 2 tam giác nhỏ.
Hãy ghép 4 mảnh tam giác trên để tạo thành.
1. Một hình vuông
2. Một hình chữ nhật
3. Một hình tam giác
4. Một hình tứ giác.
Thời gian: 7 phút
b. Chuẩn bị:
Giáo viên chuẩn bị 8 bộ hình như trên (gồm 4 mảnh) gắn nam châm, 2 cờ
hiệu: xanh, đỏ; nhãn vở, bút tẩy.
10


c. Cách chơi:


Học sinh các nhóm đang ghép hình.

12


3.3. Trò chơi có nội dung đại lượng và đo đại lượng.
Học sinh khi chơi những trò chơi có nội dung về đại lượng sẽ giúp các em
củng cố các kiến thức về mối quan hệ giữa các đơn vị đo cũng như phát triển
năng lực thực hành, năng lực tư duy. Đồng thời giúp các em biết ứng dụng
những hiểu biết về phép đo đại lượng vào cuộc sống.
3.3.1. Trò chơi thứ nhất.
- Tên trò chơi: Đúng hay sai
a. Mục đích:
+ Nhằm làm cho học sinh nắm vững hệ thống đo của các đại lượng cơ bản (khối
lượng, thời gian, diện tích) ở lớp 4.
+ Rèn luyện, cúng cố mối quan hệ giữa các đơn vị đo và khả năng vận dụng linh
hoạt cho học sinh.
Thời gian chơi: 5 phút
b. Chuẩn bị:
Giáo viên chọn 2 đội, mỗi đội 3 em
Giáo viên viết sẵn vào bảng nhóm với nội dung sau:
Đúng ghi Đ, sai ghi S vào ô trống.
48 dm2 = 48 cm2
200 dm2 = 2000 cm2
8 m2 50 dm2 = 8500 cm2
3 dm2 5 cm2 = 305 m2
15 m2 = 150000 cm2
5 m2 3 cm2 = 50003 cm2
c. Cách chơi:

năm = ......... tháng
4
1
thế kỉ = ....... năm
2

c. Cách chơi:
Hai đội tổ chức thi chơi theo kiểu “đồng đội”, cả lớp cổ vũ. Khi giáo viên
bắt đầu tính giờ, mỗi đội cử một bạn lên điền 1 ý, khi bạn thứ nhất làm xong về
cuối hàng thì bạn thứ hai tiếp tục lên điền, lần lượt cho đến bạn thứ 6. Hết giờ
hai đội phải dừng lại ngay. Đội nào điền đúng nhiều hơn thì thắng cuộc.
3.4. Trò chơi có nội dung giải toán:
Quá trình học sinh tham gia chơi những trò chơi có nội dung về giải toán
sẽ là cách tốt nhất để rèn luyện kĩ năng, kĩ sảo và khả năng suy nghĩ linh hoạt,
sáng tạo cho học sinh.
3.4.1. Trò chơi thứ nhất:
- Tên trò chơi: Nhãn hiệu nói dối
a. Mục đích:
+ Giúp người chơi biết dùng phương pháp suy luận toán học, tư duy linh hoạt để
loại trừ nhanh các trường hợp và giải quyết kịp thời vấn đề đặt ra.
+ Tìm được thuật chơi chắc chắn thắng.
Thời gian: 7 phút
b.Chuẩn bị:
Giáo viên chuẩn bị 3 hộp có nắp lật, đựng 6 quả bóng, một hộp đựng 2
quả bóng đỏ, một hộp đựng 2 quả bóng xanh và một hộp đựng 2 quả: một đỏ,
một xanh. Dán nhãn sai lệch đi, chuẩn bị một khăn để bịt mặt.

14



Thời gian chơi: 5 phút
b. Chuẩn bị:
Chia lớp làm 2 đội, mỗi đội cử 4 em đại diện chơi, số còn lại cổ vũ đội
mình.
Giáo viên viết sẵn vào giấy khổ lớn, yêu cầu.
Đặt 4 đề toán với một sơ đồ tóm tắt sau đây:
?
165

?
c. Cách chơi:
4 bạn của mỗi đội cần đặt được 4 đề toán khác nhau sao cho khi tóm tắt
đề bài đều có sơ đồ hình vẽ.
Mỗi đề toán cần chính xác (không thừa, không thiếu dữ kiện) phù hợp
với thực tiễn thì được 5 điểm, đội nhiều điểm hơn sẽ thắng.
Lưu ý: Trò chơi này có thể áp dụng dạy bài “Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số
của hai số đó” và các bài luyện tập, luyện tập chung của các dạng toán này để
giúp học sinh khắc sấu kiến thức bài học và khả năng suy luận, sáng tạo.
3.4.3. Trò chơi thứ ba:
- Tên trò chơi: Hái hoa
a. Mục đích:
+ Giúp học sinh sử dụng và ứng dụng linh hoạt các kiến thức, kỹ năng và
phương pháp suy luận Toán ở tiểu học.
+ Rèn luyện khả năng lập luận lô gíc, cách diễn đạt.
Thời gian : 5 phút
b. Chuẩn bị :
- Giáo viên chuẩn bị mô hình tượng trưng, các giấy màu trang trí, cài đặt câu hỏi
lên cây dưới hình thức như bông hoa, ngôi sao và ghi câu hỏi ở mặt sau.
- Các câu hỏi phải có những bài toán, dạng toán tương đương để việc đánh giá
công bằng phù hợp.

không? Vì sao?
3 x 5 x 7 x 9 x 10 x 11
Hướng dẫn: Vì 3 x 10 = 30 : 6 nên (3 x 5 x 7 x 9 x 10 x 11) : 6
Câu 5: Không thực hiện phép tính, hãy cho biết tổng sau có chia hết cho 3
không? Vì sao?
22 + 28 + 31
Hướng dẫn: Các số hạng của tổng đều chia hết cho 3 dư 1. Tổng có 3 số hạng
nên tổng các số dư là 1 + 1 + 1 = 3 : 3. Vậy tổng chia hết cho 3.

17


IV. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:
Năm học 2015-2016 áp dụng kinh nghiệm trên tại lớp 4C trường Tiểu học
Nguyễn Văn Trỗi, tôi thấy chất lượng học tập toán của các em được nâng cao
hơn rất nhiều, cụ thể:
Chất lượng đầu năm:
Hoàn thành
Chưa HT
Tổng
Điểm 9-10
Điểm 7-8
Điểm 5-6
Điểm 3-4
số HS
SL
%
SL
%
SL

30
71,4
10
24
2
4,6
0
0
C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ:
18


1. Kết luận:
Qua quá trình áp dụng “ Kinh nghiệm thiết kế và tổ chức trò chơi trong
dạy học Toán 4”. Tôi thấy:
Việc đưa hình thức trò chơi vào dạy học Toán là rất cần thiết, bởi vì trò
chơi không chỉ giúp học sinh nắm được, củng cố nội dung kiến thức toán một
cách nhẹ nhàng mà còn phát triển năng lực tư duy, phát triển trí tưởng tượng,
khả năng diễn đạt mạch lạc và nhất là tạo hứng thú học tập cho học sinh. Từ đó
rèn luyện đức tính chăm chỉ, tự tin, năng động, sáng tạo cho các em.
Trong quá trình nghiên cứu thiết kế và tổ chức trò chơi học tập môn Toán
lớp 4 có hiệu quả, tôi thấy:
Trò chơi phải có mục đích rõ ràng nhằm củng cố, luyện tập kiến thức, kĩ
năng học toán, hành động chơi gắn với nội dung học toán.
Trò chơi phải chuẩn bị tốt.
- Trò chơi phải gây được hứng thú với học sinh.
Bên cạnh đó giáo viên cần tìm hiểu và nắm vững một số vấn đề cơ bản về đổi
mới phương pháp dạy học toán ở tiểu học nói chung và phương pháp dạy học
toán nói 4 nói riêng.
2. Kiến nghị: