SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG GIỜ HỌC LỊCH
SỬ CHO HỌC SINH KHỐI LỚP 8 – 9"
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Từ năm học 2006 – 2007 cho đến nay, vấn đề đổi mới dạy học nói chung và đổi mới dạy
học lịch sử nói riêng trở thành một yêu cầu bắt buộc và hết sức cấp thiết đối với cấp học
THCS ; Trong quá trình đó các nhà giáo dục, các thầy cô giáo đã không ngừng trăn trở,
tìm tòi những cách dạy mới nhằm năng cao chất lượng dạy – học, đáp ứng yêu cầu của
công cuộc đổi mới giáo dục. Hiệu quả học tập của học sinh là điều mong muốn của tất cả
thầy cô giáo. Muốn thế phải đổi mới phương pháp Dạy và Học.
Phương châm đổi mới là “Lấy học sinh làm trung tâm”, “Phát huy tính tích cực,
sáng tạo, chủ động của học sinh trong việc tìm hiểu, tiếp cận và lĩnh hội tri thức”.
Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy - học Lịch sử ? Trong
thực tế dạy – học, có rất nhiều phương pháp được áp dụng : Phương pháp sử dụng đồ
dùng trực quan, phương pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và
sử dụng sách giáo khoa, vở bài tập, tiến hành công tác ngoại khoá
Là giáo viên dạy môn lịch sử , trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy việc tổ chức trò
chơi trong dạy học có sức hấp dẫn kì lạ, không đơn thuần là phương tiện giải trí bổ ích
mà qua đó giúp học sinh (HS) dễ hiểu, dễ khắc sâu kiến thức, nắm được một số kĩ năng
(KN) quan trọng như KN giao tiếp, KN vận độnh nhanh nhẹn, khéo léo, KN hợp tác, KN
làm việc nhóm, KN ra quyết định, điều đặc biệt hơn cả là qua tổ chức trò chơi sẽ kích
thích HS học tập, các em sẽ lĩnh hội tri thức lịch sử một cách dễ dàng, củng cố kiến thức
một cách vững vàng, tạo niềm say mê, hứng thú hơn trong giờ học lịch sử.
Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng,
bản thân tôi qua gần 20 năm giảng dạy và thực tế 4 năm thực hiện đổi mới dạy - học theo
chương trình sách giáo khoa mới, qua dự giờ và tham khảo ý kiến nhiều đồng nghiệp xin
mạnh dạn trình bày một số vấn đề về “Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học lịch sử
cho học sinh khối lớp 8 – 9 ”
Đề tài này được cá nhân tôi thực nghiệm trong 2 năm học 2010 – 2011và 2011
sinh.“Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học lịch sử cho học sinh ‘’ không nhằm
mục đích cung cấp kiến thức mới cho học sinh mà nhằm củng cố kiến thức cũ, hệ thống
hóa, khái quát hóa kiến thức đã học, rèn luyện kỹ năng tư duy, phân tích ,tổng hợp…
Dựa vào kiến thức cơ bản về sự kiện, các mặt hoạt động chính của từng giai đoạn
hay quá trình lịch sử đã biết, giáo viên thiết kế tổ chức các trò chơi trong dạy - học lịch
sử giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích nắm vững bản chất nhiều mối quan hệ, giải
thích sâu hơn những khái niệm phức tạp đã được hình thành Vì vậy khi tiến hành , giáo
viên phải suy nghĩ sâu sắc cẩn thận về nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục; về nội dung và
cách thức tổ chức tiến hành.
Tổ chức và thiết kế trò chơi trong dạy học lịch sử là yếu tố quan trọng để nhằm
nâng cao chất lượng kiến thức của học sinh, hình thành cho các em nhiều hiểu biết khoa
học về lịch sử và tính quy luật của sự phát triển xã hội, bồi dưỡng và rèn luyện các kỹ
năng thông qua việc học môn lịch sử.Đồng thời là một ‘’món ăn tinh thần’’ cổ vũ thúc
đẩy các em học tập.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
1. Đối với giáo viên
Sinh thời Bác Hồ từng nói.
“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Có thể nói rằng, đó là lời căn dặn và cũng là tâm huyết của Bác Hồ kính yêu.
Người luôn mong muốn thế hệ trẻ không chỉ hiểu Lịch sử mà còn phải “tường”, có nghĩa
là hiểu một cách sâu sắc về truyền thống Lịch sử của cha ông. Tuy nhiên việc dạy và học
bộ môn Lịch sử hiện nay trong các trường phổ thông phần lớn chưa đáp ứng được yêu
cầu của người học, cũng như chưa làm tròn trách nhiệm của một bộ môn tưởng chừng
như đơn giản nhưng lại rất quan trọng đối với mỗi HS.
Trong quá trình giảng dạy GV chưa mạnh dạn trong việc đổi mới phương pháp dạy
học chính vì vậy mà giờ học thường cứng nhắc, GV luôn có tâm lí dạy làm sao cho hết
được bài học, không hướng tới HS làm trung tâm của việc dạy học. Chưa dám mạnh dạn
tổ chức các trò chơi trong tiết dạy, các tiết làm bài tập lịch sử. Hơn nữa Sở Giáo dục chưa
quy định thống nhất về cách thức tổ chức dạy tiết Bài tập lịch sử như thế nào, do vậy các
cho nên không thu hút được các em trong giờ học.
Để khắc phục vấn đề trên tôi đã áp mạnh dạn áp dụng việc “Thiết kế và tổ chức trò
chơi trong giờ học lịch sử cho học sinh khối lớp 8 - 9 ” nhằm hình thành một số kĩ
năng lịch sử cơ bản như: Rèn luyện tính tư duy độc lập, kĩ năng sử dụng lược đồ, bản
đồ, sử dụng sơ đồ, bảng thống kê, rèn kĩ năng diễn đạt, rèn luyện phương pháp khai thác
nội dung tranh ảnh, lược đồ, bản đồ, hợp tác theo nhóm và điều quan trọng nhât là tạo
sự hứng thú học tập lịch sử cho HS trong các tiết học lịch sử góp phần đổi mới PPDH
nâng cao hiệu quả bài học.
Qua các lần dự giờ đồng nghiệp tôi thấy nhiều GV có trình độ chuyên môn giỏi
nhưng kĩ năng sư phạm thì chưa tốt,thậm chí HS còn mệt mỏi,ngán ngẫm khi phải học sử.
Môn lịch sử thường rất nhiều sự kiện, mốc thời gian, khối lượng kiến thức tương đối
nhiều… nếu như GV không có phương pháp sư phạm tốt thì giờ học trở nên quá tải, nặng
nề, HS ít được tham gia hoạt động. Điều quan trọng hơn là không gây được nhiều sự
hứng thú cho HS trong khi học tập. Trong khi đó chưa có nhiều giáo trình, một đề tài,
Sáng kiến kinh nghiệm nào nghiên cứu về cách tổ chức trò chơi trong giảng dạy môn lịch
sử một cách cụ thể, chi tiết nếu có thì cũng chỉ là bước khởi đầu chưa có hệ thống và
hướng dẫn cách tổ chức trò chơi một cách không khoa học, đang còn chung chung.
Để góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn lịch sử ở trường THCS theo
hướng phát huy tính tịch cực, chủ động của HS, tăng cường hoạt động cá thể với học tập
giao lưu giải trí, hình thành kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Xuất phát từ thực tế nói trên, tôi đã không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, và
đã mạnh dạn thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học lịch sử và có hiệu quả bước đầu
rất đáng mừng.
III - NỘI DUNG GIẢI PHÁP
1. Một số nguyên tắc khi thiết kế và tổ chức trò chơi
- Chọn trò chơi phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường;
- Xác định phạm vi, mục đích của trò chơi;
- Chọn trò chơi phù hợp với kĩ năng cần rèn luyện cho HS;
- Tổ chức, biên soạn câu hỏi cho trò chơi phải bám vào “Chuẩn kiến thức - kĩ
năng” của bộ môn;
Với đặc trưng của bộ môn, ở mỗi khối lớp các thầy cô giáo có thể xây dựng được
một hệ thống trò chơi phong phú, đa dạng với nhiều tên gọi khác nhau, mục đích khác
nhau. Tuy nhiên với phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm tôi xin nêu ra đây một số trò
chơi mang tính khái quát chung nhất, quan trọng hơn cả là các trò trơi này đều có thể áp
dụng được rộng rãi ở tất cả các khối lớp và trên tấtcả các địa bàn .Hình thức tổ chức “ Trò
chơi ‘’này có thể vận dụng cho 1 tiết bài tập lịch sử ,ngoại khoá , câu lạc bộ ,hoặc áp
dụng để GV có thể củng cố bài học. Mong rằng trong quá trình giảng dạy mỗi thầy, cô
giáo có sự sáng tạo thêm nhiều trò chơi khác nhau, bổ sung làm cho trò chơi lịch sử trở
thành một hệ thống ngày càng sinh động hơn , phong phú hơn và được sử dung nhiều hơn
nhằm phục vụ tốt hơn cho công tác dạy – học đối với bộ môn lịch sử . Sau đây là một số
trò chơi có thể vận dụng :
* Trò chơi “Điền sơ đồ trống”
Đây là trò chơi mà GV đã chuẩn bị trước sơ đồ trống để cho HS điền nội dung, với
trò chơi này GV dễ dàng áp dụng đối với các bài có liên quan tới tổ chức bộ máy nhà
nước, đặc biệt là chương trình lịch sử khối 6 và 7.
VD: Điền sơ đồ trống Sự phân chia xã hội của nước Pháp trước khi cách mạng nổ
ra. (Bài 2- Lịch sử 8).
* Trò chơi “Điền lược đồ trống”
Với trò chơi này thì GV chuẩn bị lược đồ, sơ đồ trống trước hoặc nhà trường có sơ
đồ không màu để HS điền kí hiệu của một chiến dịch, một cuộc khởi nghĩa.
VD: HS điền kí hiệu cuộc khởi nghĩa Ba Đình (Bài 26 - Lịch sử 8) ,chiến dịch Việt
Bắc thu –đông 1947 ; chiến dịch Biên giới thu- đông 1950 ,các cuộc tiến công chiến lược
đông xuân 1953-1954 ,chiến dịch Điện Biên Phủ 1954 …( Bài 25, bài 26 và bài 27 Lịch
sử lớp 9).
*Trò chơi “ô chữ bí mật”
Ở trò chơi này GV chuẩn bị hệ thống các ô trống theo chủ đề (nhân vật, cụm từ tiêu
biểu….). HS tìm các chữ cái thích hợp để điền vào ô trống đã cho theo yêu cầu.
Đây là dạng trò chơi mà tôi và đồng nghiệp thường hay sử dụng nhất trong quá
trình dạy học, vì hiệu quả của trò chơi này mang lại là rất cao.
Ở trò chơi này có 2 dạng chủ yếu:
GV tổ chức các tiết ngoại khoá, hay lồng ghép đối với các tiết làm bài tập lịch hoặc
sử dụng trong tiết học lịch sử địa phương sẽ dễ tổ chức và dễ thực hiện.
VD: Em hãy kể tên các di tích lịch sử tiêu biểu ở Nghệ An.
*Trò chơi “Hái hoa - trả lời câu hỏi lịch sử”
Áp dụng đối với các tiết ngoại khóa, làm bài tập lịch sử. GV chuẩn bị một cây hoa
(trong thiên nhiên hoặc hoa giả), trên nhánh hoa có ghi các chủ đề câu hỏi để học sinh
lựa chọn (chủ đề nhân vật; chủ đề sự kiện; chủ đề chiến tranh; chủ đề văn hoá…) trong
mỗi chủ đề có hệ thống câu hỏi đê HS trả lời…
b. Các bước tổ chức trò chơi
Để tổ chức thành công trò chơi, GV phải xác định được các yêu cầu sau đây:
1. Xác định được phạm vi áp dụng của trò chơi.
2. Xác định mục đích áp dụng của trò chơi.
3. Sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh về trò chơi.
4. Tiến hành trò chơi trên lớp. Gồm 05 bước chủ yếu
Bước 1: Giới thiệu tên trò chơi.
Bước 2: Lựa chọn đội chơi.
Bước 3: Quy định thời gian, phổ biến luật chơi.
Bước 4: Tổ chức trò chơi.
Bước 5: Tổng kết (Đánh giá) trò chơi
Trong những năm học qua, tôi đã thiết kế và mạnh dạn áp dụng các trò chơi nêu
trên vào quá trình giảng dạy môn lịch sử, ngoài ra các trò chơi này tôi mời đồng nghiệp
tổ chức dạy thử nghiệm ở lớp 6 - 7 và hiệu quả thu được là rất khả quan.
Do giới hạn của một sáng kiến kinh nghiệm, và chỉ đứng lớp ở khối 8 - 9 nên tôi
chỉ đưa ra một số trò chơi tiêu biểu và có hiệu quả cao trong qúa trình giảng dạy lịch sử ở
chương trình THCS.
4. Các trò chơi cụ thể được áp dụng vào quá trình giảng dạy ở trường .
* Trò chơi “Điền sơ đồ trống”
Bài áp dụng: Bài 29 – Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và chuyển
biến kinh tế xã hội Việt Nam (Lịch sử lớp 8)
- Phạm vi trò chơi: Dạy kiến thức mới. Phần 1. Tổ chức bộ máy nhà nước.
* GV quy định luật chơi.
Thời gian: 3 – 4 phút
Mỗi đội xếp hàng trên bảng (kiểu cánh gà) sau đó mỗi đội sẽ cử lần lượt các bạn
lên chọn ô chữ để dán cho đúng trên sơ đồ hình minh hoạ sao cho đạt được kết quả như
sơ đồ dưới đây. Đội nào hoàn thành chính xác trước đội đó thắng cuộc. Thời gian tối đa
là 4 phút. Điểm tối đa của mỗi đội là 10 điểm.
* Tổ chức trò chơi
- GV đặt câu hỏi :
Sau khi hoàn thành xong quá trình xâm lược Đông Dương, thực dân Pháp đã
tiến hành tổ chức bộ máy nhà nước ở Đông Dương như thế nào?
- HS trả lời ,GV đánh giá,nhận xét và tiến hành hướng dẫn HS tham gia trò chơi
luôn.
- GV treo 2 sơ đồ trống như sơ đồ minh hoạ trên lên bảng và nêu yêu cầu “Em hãy
dán các nội dung cho đúng vào sơ đồ bộ máy tổ chức bộ máy thống trị của Pháp ở
Đông Dương ?
- 2 đội lên thực hiện dán ô chữ vào sơ đồ minh hoạ trên (mỗi đội dán một sơ đồ) sao
cho đúng như sơ đồ dưới đây
Toàn quyền
Đông Dương
Bộ máy chính quyền các cấp
Bộ máy chính quyền cấp tỉnh, huyện (Pháp – bản xứ)
Bộ máy chính quyền cấp xã thôn (bản xứ)
* Tổng kết trò chơi, GV nhận xét, hoàn thiện bảng và chuẩn hoá kiến thức.
* Trò chơi “Điền lược đồ trống”
Bài áp dụng: Bài 26 - Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến toàn quốc chống
thực dân Pháp 1953 – 1954 (SGK Lịch sử 9)
Phạm vi áp dụng: Củng cố bài ở tiết 1 (bài gồm 2 tiết)
Bắc kì
+ Em nào hoàn thành trò chơi xuất sắc nhất sẽ được thưởng điểm.
-Tổ chức trò chơi.
- GV treo lược đồ không mầu lên bảng cùng với câu hỏi.
? Em hãy điền kí hiệu thích hợp lên lược đồ để miêu tả diễn biến chiến dịch Biên giới
thu - đông 1950?
- Cho HS tiến hành tròchơi.
- Tổng kết trò chơi: Sau khi hai đội hoàn thành, GV nhận xét và công bố kết quả
chung cuộc
* Lưu ý: Trò chơi tiếp sức này GV nên sử dụng đối với các lược đồ, bản đồ đơn
giản, ít các kí hiệu, (VD: Cuộc phản công của phái chủ chiến ở kinh thành Huế, Công sự
Ba Đình - Bài 26 - Lịch sử lớp 8…), vì nếu phức tạp sẽ mất thời gian và rất khó cho HS.
*Trò chơi “Ô chữ bí mật”
Áp dụng đối với bài 27. Khởi nghĩa Yên Thế và phong trào chống Pháp của đồng
bào miền núi cuối thế kỉ XIX (SGK lịch sử lớp 8)
-Trò chơi này áp dụng cho phần củng cố bài học. Giúp HS nắm lại một số sự kiện, thời
gian trong bài, đồng thời tạo không khí vui chơi, giảm căng thẳng sau giờ học.
- GV chuẩn bị bảng ô chữ có điền sẵn (vẽ trên 1 tờ giấy Crôki) như sơ đồ minh hoạ ở
phần đáp án. sử dụng giấy dán từng hàng chữ lại.
- Học sinh: Tìm hiểu và nắm được nội dung bài học.
- Tiến hành trò chơi
+ GV giới thiệu trò chơi và lựa chọn đội chơi.Chia lớp làm hai đội (mỗi dãy một đội, mỗi
đội từ 7 – 10 em HS) và đặt tên cho mỗi đội: Đội thứ nhất-Phương Đông; Đội thứ hai-
Phương Tây đồng thời giới thiệu, phổ biến luật chơi:
+Thời gian : 3 – 6 phút
+ Sau khi GV gợi ý cho từng hàng chữ, hai đội sẽ giơ tay dành quyền trả lời. Đội nào giơ
tay trước khi GV nói 10 giây bắt đầu sẽ mất quyền ưu tiên. Đội còn lại được quyền trả
lời.
+ Mỗi hàng chữ chỉ một đội trả lời và trả lời một lần, nếu đúng sẽ được 10 điểm và GV
mở hàng chữ đó ra.
+ Sau khi GV đọc câu hỏi mật mã hai đội đưa tay dành quyền trả lời. Nếu trả lời sai đội
những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Sự tồn tại bền bỉ, dẻo dai của phong trào đã
nói lên tiềm năng, ý chí và sức mạnh to lớn của giai cấp nông dân Việt Nam
* Lưu ý:
- Quy trình ở trên là thiết kế đối với dạy dùng bảng phụ (cách dạy phổ biến nhất
trên địa bàn các huyện miền núi, còn nếu dạy Powwr Point thì cách thiết kế càng đơn
giản và hiệu quả còn cao hơn,)
- Cuối cùng GV tổng kết, nhận xét trò chơi .
* Trò chơi “Theo dòng lịch sử ”
-Trò chơi này được áp dụng đối với tiết 43: Làm bài tập lịch sử (Lớp 8).
Chủ đề: Phong trào Cần vương
H O À N G H O A T H Á M
M Ô N G
B Ắ C G I A N G
T R Ư Ơ N G V Ă N N G H Ĩ A
A N H D Ũ N G
P H A N B Ộ I C H Â U
Đ Ề N Ắ M
* Từ chìa khoá
N Ô N G D Â N
3
2
4
5
6
7
8
Thông qua trò chơi này nhằm giúp HS có nắm một cách khái quát nhất về phong trào Cần
vương, đồng thời tạo cho HS em vừa học vừa chơi, phát triển khả năng, phối hợp, phân
tích, kĩ năng làm việc theo nhóm.
Tăng tốc: Gồm 5 sự kiện lịch sử.
- Sự kiện 1:
+ Gợi ý thứ nhất: Tôn Thất Thuyết (5 giây đầu tiên).
+ Gợi ý thứ hai: 5/7/1885 (giây thứ 10).
+ Gợi ý thứ ba: Tân Sở (giây thứ 15).
Sự kiện lịch sử: Cuộc phản công của Phái chủ chiến ở kinh thành Huế.
- Sự kiện 2:
+ Gợi ý thứ nhất: Ba làng (5 giây đầu tiên).
+ Gợi ý thứ hai: Công sự (giây thứ 10).
+ Gợi ý thứ ba: 1886 - 1887 (giây thứ 15).
Copyright: Tài liệu đại học ©