1. MỞ ĐẦU
1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Đất nước ta đang bước vào thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại
hoá. Hai quốc sách hàng đầu để đưa đất nước tiến lên như Đảng ta đã xác định
đó là: Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo cũng như khoa học công nghệ.
Trong đó, lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát
triển nhanh và bền vững. Cũng chính vì vậy mà Đảng đã rất sáng suốt trong vấn
đề đầu tư cho giáo dục chính là đầu tư cho sự phát triển, là đầu tư có hiệu quả
nhất.
Để chuẩn bị nguồn nhân lực để đáp ứng sự phát triển của công nghiệp
hoá, hiện đại hóa, giáo dục đào tạo phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu,
hoàn thành tốt việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực con người cho công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có lòng yêu nước, có ý chí vươn lên vì tương
lai của bản thân và tiền đồ của đất nước, bản sắc dân tộc phải được thắm đượm
trong con người Việt Nam. Xuất phát từ việc chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng
sự phát triển của kinh tế công nghiệp, kinh tế tri thức và xu thế toàn cầu hóa
mạnh mẽ trong những năm đầu thế kỉ XXI, cần phải đổi mới giáo dục đào tạo,
trong đó phải nói đến đổi mới, chương trình – sách giáo khoa và đặc biệt là phải
đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm: “Phát huy tính tích cực, chủ động và
sáng tạo của học sinh trên cơ sở khai thác triệt để các đặc điểm tâm sinh lí của
học sinh tiểu học.”
Hiện nay khi mục tiêu giáo dục đã xác định rõ ràng, chương trình – sách
giáo khoa tương đối ổn định về nội dung thì phương pháp dạy học càng quan
trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học, thể hiện rõ quan điểm “học sinh là
trung tâm của dạy học” nhằm phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học
sinh. Vì thế phải nói rằng việc đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử Tiểu
học nói chung và ở lớp 5 nói riêng là việc làm cần thiết theo hướng phát huy các
phương pháp tích cực. Vì vậy, để việc dạy học môn Lịch sử lớp 5 đạt hiệu quả
cao hơn, tôi đã mạnh dạn“ Thiết kế một số trò chơi học tập môn Lịch sử lớp 5”
1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Trong những năm gần đây việc học Lịch sử ở một số nơi chưa được coi

nâng cao hiệu quả giáo dục.
1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Đề tài này nghiên cứu thiết kế tổ chức trò chơi học tập phần Lịch sử lớp
5. Trong quá trình giảng dạy ở trường Tiểu học, tôi đã vận dụng dạy học và kết
quả học tập của học sinh sau một tiết học Lịch sử thu được cũng đáng khả quan.
1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1.4.1. Phương pháp nghiên cứu xây dựng trên cơ sở dạy học Lịch sử trong
nhà trường
2


Để thực hiện được mục tiêu giáo dục có hiệu quả đã có nhiều phương
pháp phục vụ cho việc giảng dạy như:
+ Phương pháp thảo luận nhóm.
+ Phương pháp đóng vai.
+ Phương phấp vấn đáp…
Tuy nhiên các phương pháp trên vẫn chưa giúp học sinh hoàn toàn hứng
thú học tốt phần Lịch sử. Chính vì thế việc tổ chức trò chơi học tập góp phần
nâng cao chất lượng Lịch sử lớp 5 là rất cần thiết, giáo viên chú trọng những vấn
đề sau:
- Giáo viên phải nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc giáo dục
đặc biệt là phân môn Lịch sử.
- Giáo viên không chỉ thực hiện nội dung bài giảng đơn thuần mà phải có
hiểu biết nhất định về lịch sử Việt Nam trong chương trình giáo dục Tiểu học.
- Truyền tải kiến thức bài học và thông qua trò chơi giúp học sinh yêu
thích môn Lịch sử thông qua bài dạy của mình.
- Củng cố kiến thức bài học qua trò chơi học tập.
- Thông qua trò chơi học tập tạo hứng thú, tính tò mò ham hiểu biết cho
các em.
- Nhằm lôi cuốn các em tạo niềm vui, giúp cho giờ học nhẹ nhàng, không

- Trò chơi phải đảm bảo yêu cầu khai thác hoặc củng cố nội dung bài học.
- Phải sử dụng triệt để phương tiện, đồ dùng sẵn có của môn học, của nhà
trường, của giáo viên và học sinh.
- Các đồ dùng làm được, giáo viên khai thác từ những vật liệu dễ kiếm, rẻ
tiền(từ các phế liệu như: vỏ hộp bánh, đầu gỗ, nắp chai, giấy bìa..). Song phải
đảm bảo tính khoa học, tính thẩm mĩ và tính giáo dục.
+ Trò chơi phải có yếu tố sáng tạo:
- Trong trò chơi nên có một bài tập hoặc có một ý trở lên có nội dung sáng
tạo. Để giải quyết những bài tập này, học sinh phải vận dụng những kiến thức
một cách có hệ thống hơn, linh hoạt hơn, sáng tạo hơn.
2. NỘI DUNG
2.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THIẾT KẾ TRÒ CHƠI HỌC TẬP PHẦN
LỊCH SỬ LỚP 5
Giáo viên phải xác định trò chơi học tập là trò chơi có nội dung gắn với
hoạt động học tập của học sinh, hướng đến sự mở rộng, chính xác hoá, hệ thống
hoá các kiến thức của các em nhằm phát triển năng lực trí tuệ, giáo dục lòng
ham hiểu biết của học sinh. Trò chơi học tập có tác dụng làm thay đổi hình thức
hoạt động học tập trên lớp, làm không khí lớp học sôi nổi giúp quá trình học tập
trở nên hấp dẫn, nhẹ nhàng, tự nhiên phù hợp tâm sinh lí học sinh tiểu học là
“ học mà chơi, chơi mà học”.
4


Giáo viên cần thiết kế bài dạy và lồng ghép trò chơi học tập vào kế hoạch
bài học. Cấu trúc của việc tổ chức trò chơi học tập phải đảm bảo:
+ Trò chơi phải đảm bảo yêu cầu khai thác và thực hành:
- Trò chơi phải đảm bảo yêu cầu khai thác hoặc củng cố nội dung bài học.
- Phải sử dụng triệt để phương tiện, đồ dùng sẵn có của môn học, của nhà
trường, của giáo viên và học sinh.
- Các đồ dùng làm được, giáo viên khai thác từ những vật liệu dễ kiếm, rẻ

thức hơn cả so với lớp 4 ở bậc Tiểu học, vì thế thời gian tổ chức trò chơi rất hạn
hẹp. Cho nên một số giáo viên chỉ thiết kế và áp dụng trò chơi vào dạy học trong
những giờ thao giảng, không thường xuyên liên tục. Học sinh chưa yêu thích
học môn Lịch sử.
* Thực trạng của việc thiết kế trò chơi trong việc dạy Lịch sử lớp 5:
Xuất phát từ yêu cầu của cấp học, của ngành học. Từ yêu cầu chung của
xã hội hiện nay, Đảng và Nhà nước ta hết sức chăm lo đến ngành giáo dục.
Chính vì vậy mà trách nhiệm của mỗi nhà trường phải hết sức chú trọng đến
việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục. Trong những năm gần đây, bậc
Tiểu học đã và đang thực hiện việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy học
sao cho giờ dạy được nhẹ nhàng, thoải mái và đạt hiệu quả cao nhất. Một trong
những hình thức tổ chức dạy học theo xu hướng đổi mới đó là tổ chức các trò
chơi học tập. Là một giáo viên Tiểu học, được phân công giảng dạy ở lớp 5, bản
thân tôi nhận thấy: Để nâng cao chất lượng dạy- học môn Lịch sử nói chung,
môn Lịch sử lớp 5 nói riêng, người giáo viên không những nắm vững nội dung
chương trình mà còn phải năng động, sáng tạo vận dụng linh hoạt các phương
pháp và hình thức dạy học phù hợp, kích thích được tính tò mò ham hiểu biết
của các em, tạo hứng thú học tập cho các em trong khi học và học các môn học
khác, giúp cho giờ học được nhẹ nhàng, tự nhiên và đạt hiệu quả cao hơn.
* Thực trạng của vấn đề chất lượng dạy học phần Lịch sử lớp 5
Trong quá trình giảng dạy ở trường Tiểu học, tôi đã điều tra kết quả học tập của
học sinh sau một tiết học Lịch sử cụ thể:
Bài 3: Cuộc phản công ở kinh thành Huế, với cách dạy theo hướng đổi
mới phương pháp dạy học nhưng chưa đưa trò chơi học tập vào tiết dạy, tôi tiến
hành khảo sát học sinh lớp 5A với nội dung:
Câu hỏi: Em hãy thuật lại cuộc phản công ở kinh thành Huế.
Kết quả
Lớp
5A


Việc tổ chức trò chơi học tập trong dạy học phần lịch sử lớp 5 mang nhiều
lợi ích cho học sinh và giáo viên, cụ thể như sau:
* Đối với học sinh:
- Trò chơi học tập trong dạy học phần Lịch sử sẽ hình thành cho học
phương pháp tự học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển được tư
duy.
- Trò chơi học tập giúp học sinh học thuộc bài tại lớp, khắc sâu kiến không
bị nhầm lẫn giữa các sự kiện lịch sử.
- Một số kết quả nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy bộ não của con
người sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và in đậm những gì mình tự nghĩ ra hay được thực
hành. Vì vậy trò chơi học tập giúp học sinh học tập một cách tích cực, từ đó các
em nhớ bài học lâu và sâu sắc hơn.
- Trò chơi học tập giúp học sinh phát triển khả năng thuyết trình ý kiến của
mình, qua đó giúp các em mạnh dạn và tự tin hơn trong cuộc sống.
* Đối với giáo viên:
- Tổ chức trò chơi học tập trong giảng dạy giúp giáo viên thiết kế một bài
giảng sinh động, sáng tạo với việc kết hợp sử dụng hình ảnh, ngôn từ, sẽ thu hút
7


học sinh học sôi nổi mà không thấy nhàm chán với những con số, hay các sự
kiện lịch sử khô khan.
- Tổ chức trò chơi học tập rất phù hợp với tâm lí học sinh tiểu học.
- Tổ chức trò chơi học tập trong dạy và học mang lại hiệu quả cao, phát
triển tư duy logic, khả năng phân tích tổng hợp, học sinh hiểu bài, nhớ lâu thay
cho ghi nhớ dưới dạng thuộc lòng, học “vẹt”.
- Tổ chức trò chơi học tập có thể vận dụng trong bất kì điều kiện hoàn
cảnh nào của nhà trường mà không phụ thuộc vào cơ sở vật chất, có thể viết trực
tiếp lên bảng, có thể viết vào giấy, có thể viết vào bìa cứng,…
Qua tìm hiểu thực tế và vận dụng trong dạy học nói chung và phần lịch sử


* Cách tiến hành:
8


- Thời gian chơi: 3 đến 5 phút.
- Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm.
- Cử Ban giám khảo.
- Phát cho mỗi nhóm một phiếu đã ghi nội dung như trên.
- Giáo viên phổ biến cách chơi:
+ Khi giáo viên hô: “ Bắt đầu!” các nhóm thảo luận thống nhất ý kiến.
+ Nối thông tin trong phiếu của nhóm mình.
+ Các nhóm cử đại diện nhanh chóng gắn kết quả của nhóm mình lên bảng lần
lượt từ trái sang phải.
+ Ban giám khảo theo dõi thời gian, đánh giá kết quả của các nhóm, nhóm nào
nhanh, đúng là nhóm thắng cuộc.
Lưu ý: Trò chơi có thể thực hiện thay thế phần củng cố kiến thức bài học.
Đáp án: 1- c ; 2- e ; 3- b ; 4- a ; 5- d.
2.3.2 Trò chơi : Ghép ảnh
(Dùng cho bài 6: Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước).
* Mục đích: Giúp học sinh:
- Ghi nhớ địa danh nơi Bác Hồ bắt đầu cuộc hành trình cứu nước.
- Rèn trí nhớ và kĩ năng quan sát.
* Chuẩn bị: 2 ảnh bến Nhà Rồng, 2 ảnh tàu La- tu- sơ Tơ - rê- vin (phóng to,
mỗi ảnh cắt thành 6 phần không bằng nhau).

9


Bến Nhà Rồng – Di tích lịch sử Bảo tàng Hồ Chí Minh



- Giáo viên chọn 9 học sinh chia làm 3 đội chơi, mỗi đội 3 học sinh.
- Cử Ban giám khảo theo dõi thời gian, đáp án và ghi điểm.
- Giáo viên hướng dẫn cách chơi:
+ Khi giáo viên đọc câu gợi ý trả lời của hàng ngang thứ nhất, đội nào có tín
hiệu trước sẽ được quyền trả lời.
+ Nếu trả lời đúng được tính điểm và chuyển sang hàng ngang thứ hai; nếu
không đúng quyền trả lời thuộc về hai đội còn lại.
+ Cả 3 đội không có câu trả lời đúng, Quyền trả lời thuộc về khán giả.
+ Trả lời đúng ở lần thứ nhất được 30 điểm; lần 2: 20 điểm; lần 3: 10 điểm.
+ Hết 12 câu hàng ngang sẽ tìm ô chữ hàng dọc hoặc trong quá trình chơi đội
nào tìm ra ô chữ hàng dọc trước sẽ được quyền trả lời, nếu đúng được cộng 40
điểm.
- Kết thúc cuộc chơi xếp nhất, nhì, ba theo số điểm của các đội.
- Khán giả nào có câu trả lời đúng được cả lớp khen.
Lưu ý: Kết thúc trò chơi có thể hỏi ý nghĩa của ô chữ hàng dọc.
Sau đây là gợi ý trả lời cho 12 ô hàng ngang:
1. Tháng này diễn ra Tổng khởi nghĩa năm 1945.(gồm 8 chữ cái)
2. Tên của người được nhân dân tôn là “Bình Tây đại nguyên soái”. (Gồm 10
chữ cái)
3. Đây là nơi đóng đô của Triều đình nhà Nguyễn. (Gồm 3 chữ cái)
4. Tên của người khởi xướng ra phong trào Cần Vương. (Gồm 13 chữ cái)
5. Tên gọi của chính quyền mới được thiết lập ở Nghệ – Tĩnh thời kì 1930-1931
(gồm 6 chữ cái)
6. Tên nhà vua được Tôn Thất Thuyết đưa ra Quảng Trị. (gồm 7 chữ cái)
7. Tên bến cảng nơi người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu
nước. (gồm 7 chữ cái)
8. Ai là người tổ chức và vận động phong trào Đông du? (gồm 11 chữ cái)
9. Tên gọi ngày kỉ niệm 2-9 hàng năm của nước ta là gì? (gồm 9 chữ cái)

Nội dung ghi trong phiếu học tập:
Ghi số thứ tự (1,2,3...) vào ô trống trước các câu sau cho đúng với diễn biến
chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đồng loạt tấn công lần thứ hai. Sân bay Mường Thanh bị uy hiếp.
Quân ta nổ súng mở màn chiến dịch.
Ngày 13-3-1954
Ngày 30- 4-1954
Ngày 6-5-1954
Tướng Đờ Ca-xtơ-ri bị bắt sống, cờ “ Quyết chiến quyết thắng” bay trên nóc
hầm chỉ huy của giặc.
Phần lớn các cứ điểm của địch ở phía đông đã bị ta kiểm soát.
17 giờ 30 phút ngày 7-5-1954
Ngày 26- 4-1954
Bộ đội xung phong như vũ bão sau tiếng nổ long trời lở đất của trái bộc phá
nặng khoảng 1 tấn đặt ngầm trong đồi A1.
* Cách tiến hành:
- Giáo viên chia nhóm (số nhóm tùy thuộc vào số lượng phiếu giáo viên chuẩn
bị).
- Cử Ban giám khảo.
13


- Giáo viên phát cho mỗi nhóm 1 phiếu học tập.
- Giáo viên phổ biến cách chơi:
+ Khi giáo viên phát lệnh: “ Bắt đầu!”, các nhóm thảo luận thống nhất ý kiến và
đánh dấu thứ tự trong phiếu của nhóm mình.
+ Các nhóm cử đại diện nhanh chóng gắn phiếu của nhóm mình lên bảng.
- Ban giám khảo theo dõi thời gian, đánh giá kết quả làm việc của các nhóm.
Nhóm nào làm đúng và nhanh nhất là nhóm thắng cuộc.
- Thời gian chơi: 3 đến 5 phút.

học sinh còn nhút nhát); mỗi đội chơi có 7 học sinh.
- Hai đội chơi xếp hàng trước phần bảng của đội mình.
- Giáo viên đảo vị trí của các thẻ và phát cho mỗi người chơi một thẻ bất kì.
- Giáo viên hướng dẫn cách chơi:
+ Hai đội thảo luận và phân công thứ tự người lên gắn thẻ chữ của mình vào các
số trên bảng phụ (theo đúng trình tự diễn biến sự kiện quân giải phóng tiến vào
Dinh Độc Lập).
+ Khi giáo viên phát lệnh : “ Bắt đầu !”, lần lượt người chơi lên gắn thẻ chữ vào
các số tương ứng trên phần bảng của đội mình. Người thứ nhất gắn xong trở về
chỗ thì người thứ hai mới được tiếp tục. Nếu vi phạm luật sẽ bị trừ điểm.
+ Cả lớp cổ vũ cho 2 đội chơi.
- Kết thúc trò chơi, đội nào gắn nhanh, chính xác là đội thắng cuộc.
Lưu ý: Trò chơi được thực hiện ở cuối tiết học nhằm củng cố kiến thức bài học,
nhưng cũng có thể tổ chức trong hoạt động trình bày trình tự diễn biến các sự
kiện khi quân giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập.
Đáp án: Trình tự diễn biến : 1- b; 2- d ; 3- a; 4 - h; 5- e; 6- c; 7- g.
2.4. HIỆU QUẢ CỦA TỔ CHỨC TRÒ CHƠI PHẦN LỊCH SỬ LỚP 5
Bài dạy: Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (trang 37 – Tuần 19- SGK
Lịch sử lớp 5).
Sau một thời gian nghiên cứu, vận dụng đưa hệ thống các trò chơi Lịch
sử đã sưu tầm và thiết kế ở phần trên vào bài dạy cụ thể, việc học lịch sử của học
sinh có sự chuyển biến rõ nét, giờ học sôi nổi, gây hứng thú học tập cho học
sinh, giúp các em lĩnh hội tri thức một cách nhẹ nhàng, thoải mái, tự tin vào khả
năng học tập của mình. Nhờ đó mà giờ dạy dễ thành công và đạt hiệu quả cao
hơn.
15


Điều đó tôi đã kiểm nghiệm thực tế là tiến hành dạy ở lớp 5A do tôi chủ
nhiệm.


Hoàn thành

Chưa hoàn thành

30em = 75 %

10 em = 25 %

0

3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. KẾT LUẬN
Qua kết quả điều tra tôi thấy kết quả học tập của lớp 5A mà tôi dạy đã
vận dụng phương pháp mới trong đó có sử dụng trò chơi học tập trong dạy học
phần Lịch sử thì thấy các em tiếp thu bài tốt, học tập rất sôi nổi, hăng hái giơ tay
phát biểu, hứng thú và yêu thích học Lịch sử hơn. Đặc biệt là kết quả có tỉ lệ
hoàn thành tốt cao hơn, tỉ lệ học sinh chưa hoàn thành không còn. Qua quá trình
tìm hiểu, nghiên cứu và thực hiện, bản thân tôi nhận thấy việc đưa hình thức trò
16


chơi học tập vào giờ học ở Tiểu học nói chung và giờ học Lịch sử ở lớp 5 nói
riêng là rất quan trọng và cần thiết. Bởi vì, sử dụng trò chơi trong học tập các em
tiếp thu bài tốt, học tập rất sôi nổi, hăng hái giơ tay phát biểu, hứng thú và yêu
thích môn học hơn so với cách dạy thông thường.
Để đưa hệ thống trò chơi vào dạy học phần Lịch sử lớp 5, người giáo
viên cần tìm hiểu, nghiên cứu, thiết kế và lựa chọn trò chơi cho phù hợp với nội
dung, mục tiêu của bài học, đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi và điều kiện dạy học ở
lớp mình. Đặc biệt là phải biết cách tổ chức trò chơi vào lúc nào trong mỗi tiết