PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Tiểu học là cấp học nền móng của ngành giáo dục, tạo đà cho các cấp học
tiếp theo, các em được cung cấp những kiến thức cơ bản về con người, tự nhiên,
xã hội…
Trong các hoạt động dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 thì hoạt động
tổ chức trò chơi học tập là hoạt động cần thiết, nhằm khắc sâu kiến thức cho các
em, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học. Trò chơi xuất phát từ nội dung bài
học là hoạt động góp phần làm cho học sinh hứng thú, ham thích học tập tạo
không khí phấn khởi, tạo tâm thế thoải mái trước giờ học. Kích thích tư duy sáng
tạo để mở rộng hiểu biết của các em. Đồng thời, là phương pháp, phương tiện rèn
luyện kĩ năng, tính mạnh dạn tự tin để hòa nhập với tập thể và củng cố vững chắc
kiến thức. Trò chơi học tập sẽ tăng sự hưng phấn, khả năng chú ý, kĩ năng quan
sát, tư duy của các em, giờ học sẽ thoải mái; các em vừa chơi mà vừa học. Ở lớp
2, nhận thức của các em thiên về tri giác trực tiếp đối tượng, khả năng phân tích
chưa cao, khó nhận ra mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng. Nếu các em được
tham gia vào các trò chơi bổ ích và lí thú thì các em sẽ không nhàm chán và đó là
điều kì diệu đối với các em.
Trong thực tế, để tổ chức một tiết Tự nhiên và Xã hội ở lớp 2 không phải
là điều đơn giản, và thiết kế trò chơi phù hợp, sinh động, đáp ứng mục tiêu bài
học lại là việc rất khó khăn đối với giáo viên. Cụ thể ở trường tiểu học Minh
Khai I, giáo viên đã rất tích cực đổi mới phương pháp dạy học như ứng dụng
công nghệ thông tin, chuẩn bị vật thật...song một bài học với rất nhiều tranh ảnh
đẹp, giàu màu sắc thì các em cũng mới chỉ được quan sát, đàm thoại, mô tả... Tuy
vậy, tôi vẫn cảm thấy các em còn mệt mỏi, chưa hứng thú học tập vì thiếu trò
chơi học tập. Có những bài cũng có trò chơi nhưng trò chơi đó chưa phát huy hết
tính năng của nó, hoặc có những trò chơi kéo dài mất thời gian, trò chơi phức tạp
hoặc mang tính hình thức… thì giờ học vẫn không mang lại hiệu quả cao, các em
cảm thấy mệt mỏi, tẻ nhạt. Khi tổ chức tiết học có sử dụng trò chơi học tập, tôi
1


2


- Các trò chơi vận dụng trong quá trình dạy học môn Tự nhiên & Xã hội
lớp 2.
6. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thu thập tài liệu.
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp phân tích tổng hợp

PHẦN II: NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Cơ sở lí luận về việc tổ chức trò chơi học tập trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 2.
1.1 Trò chơi học tập là gì?
Trò chơi học tập là trò chơi có nội dung gắn với hoạt động học tập của học sinh.
1.2 Vai trò của trò chơi học tập:
Trong dạy học nói chung, môn Tự nhiên và xã hội nói riêng, việc tổ chức các
trò chơi học tập cho HS vào bất cứ phần nào của bài học đều rất quan trọng, vì
các lí do sau đây:
- Làm thay đổi hình thức học tập.
- Làm cho không khí học tập trong lớp được thoải mái và dễ chịu hơn.
- Làm cho quá trình học tập trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn.
- Học sinh thấy vui, nhanh nhẹn, cởi mở hơn; tiếp thu tự giác và tích cực hơn.
- Học sinh được củng cố và hệ thống hóa kiến thức, kĩ năng.
1.3 Các yêu cầu của trò chơi học tập:
- Các trò chơi phải thú vị để HS thích được tham gia.
- Phải thu hút được đa số hay tất cả HS tham gia.
- Các trò chơi phải đơn giản, dễ thực hiện.

công nghệ thông tin. Vì thế, sử dụng phương pháp “trò chơi học tập” có thể được
hiểu đó là một phương thức, cách thức truyền tải một thông điệp, một nội dung
cụ thể nào đó đến người nghe thông qua hình thức trò chơi. “Học mà chơi - Chơi
4


mà học” là nội dung bài học được truyền tải đến người học một cách nhẹ nhàng,
nhưng sâu sắc và dễ hiểu. Năm học 2016 – 2017, trường có 28 lớp trong đó có 6
lớp 2. Nhà trường tiếp tục chỉ đạo cán bộ, giáo viên ứng dụng công nghệ thông
tin vào dạy học, nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường. Tổ chức trò
chơi học tập, một trong những hoạt động thu hút và khá hấp dẫn đối với học sinh.
Một số giáo viên trẻ tiếp thu khá nhanh và biết tổ chức bài dạy tốt.
Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên thường gặp những khó
khăn trong việc tổ chức trò chơi trong giờ học vì sợ mất thời gian, lớp học ồn,
thiết kế và tổ chức không tốt, tốn nhiều công sức, thời gian cho khâu chuẩn bị...
Về các loại trò chơi và hình thức tổ chức chơi trò chơi: Khi giảng dạy môn Tự
nhiên và xã hội, giáo viên chỉ tổ chức một số trò chơi được hướng dẫn trong sách
giáo khoa nhưng cũng rất đơn điệu, cách tổ chức trò chơi chưa phong phú, chưa
có sự sáng tạo, thường sao chép chỉnh sửa của các giáo viên khác hoặc download
từ trên mạng. Giáo viên chưa đầu tư sâu vào bài giảng của mình. Học sinh thì
chưa hứng thú nhiều với môn học.
3. Biện pháp khắc phục:
Bản thân là giáo viên Tiểu học, lại trực tiếp dạy ở khối 2 nhiều năm liền
nên tôi thấy rõ được vai trò và trách nhiệm của mình là phải tích cực đổi mới
phương pháp dạy học. Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học thì phương
pháp tổ chức trò chơi học tập là một trong những phương pháp vô cùng đặc biệt
vì sẽ làm cho tiết học sinh động hơn, thoải mái và dễ chịu hơn. Học sinh thấy
vui, hứng thú, nhanh nhẹn, cởi mở hơn, tiếp thu bài một cách tự giác, tích cực và
chủ động hơn.
Vậy để giờ học có tổ chức trò chơi đạt hiệu quả cao, giáo viên cần hiểu rõ:

kế hoạch chống ồn bằng cách thưởng – phạt hợp lí, ghi tên và kiểm điểm những
thành viên vi phạm, tổ trưởng theo dõi, quản lí tổ mình; khuyên bảo và nhắc nhở
bạn mình giữ trật tự thật nghiêm túc.
- Trong lúc chơi trò chơi, việc chia nhóm có thể mất nhiều thời gian, nên
giáo viên cần tìm hiểu năng lực của học sinh, quy định về cách tạo nhóm 2, 4,
6..., giao nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong tổ, nhóm. Có thể lúc đầu cần
sự hướng dẫn của giáo viên, sau sẽ dần đi vào nề nếp và công việc sẽ diễn ra
nhanh chóng khẩn trương.

6


- Soạn bài có áp dụng trò chơi học tập sẽ tốn nhiều công sức và thời gian,
nhưng để chuẩn bị những vật dụng cần thiết cho trò chơi trên lớp lại càng khó
khăn hơn. Giáo viên nên giao cho mỗi giáo viên, học sinh trong khối ( khi cần
thiết) chuẩn bị và đảm nhận một vài đồ dùng thì số lượng đồ dùng dạy học có thể
dùng chung cho cả khối.
3.4. Cách xây dựng và cách tiến hành trò chơi học tập:
+ Cách xây dựng một trò chơi học tập: Giáo viên có thể tổ chức bất kì hoạt
động nào thành trò chơi học tập bằng cách vận dụng các nhân tố cơ bản sau:
Phải có tính thi đua giữa các cá nhân và các nhóm; Có quy định thưởng, phạt; Có
cách chơi rõ ràng ( bao gồm cả thời gian); Có cách tính điểm.
+ Cách tiến hành tổ chức trò chơi học tập:
- Bước 1: Nêu tên trò chơi, giải thích ý nghĩa của trò chơi; Chia đội chơi và
đặt tên cho đội chơi.
- Bước 2: Phổ biến cách chơi, luật chơi. Hiệu lệnh, cách thức làm việc của
mỗi thành viên tham gia trò chơi; Nêu rõ cách cho điểm, đánh giá.
- Bước 3: Tiến hành chơi: Ra hiệu lệnh dứt khoát cho các nhóm đồng loạt
tiến hành.
Trong quá trình học sinh chơi, giáo viên quan sát, điều chỉnh, giúp đỡ các

1
Khởi động

Tên trò chơi
- Alibaba; Con công hay múa; Chim bay cò bay;
Vật tay; Làm theo cô nói, không làm theo cô làm,

2

Dạy bài mới

nhanh tay lẹ mắt...
- Ghép hai đối tượng, xếp hình, nối nhanh vào
hình, ai biết nhiều hơn, kể nhanh kể đúng, gọi

3

Củng cố kiến thức

hình đáp tiếng, hoa nào đẹp…
- Ghép hai đối tượng, xếp hình, nối nhanh vào
hình, ai biết nhiều hơn, kể nhanh kể đúng, gọi

4

Ôn tập chủ đề

hình đáp tiếng, đố bạn con gì, giải câu đố…
- Giải câu đố, tổ chức triển lãm, hái hoa dân chủ, ô
chữ kì diệu, ai nhanh ai tài…

- Giáo viên cho học sinh thực hành thao tác nhập khẩu, vận chuyển, chế biến.
- Giáo viên cho học sinh chơi:
◦ Lần 1: Vừa hô vừa làm động tác; HS làm theo.
◦ Lần 2: GV không hô, chỉ làm động tác; HS hô và làm theo.
◦ Lần 3 GV chỉ hô, không làm động tác; HS làm động tác theo khẩu lệnh
của GV.
◦ Lần 4: GV vừa hô vừa làm động tác nhưng không làm đúng động tác; HS
phải làm theo khẩu lệnh, không làm theo động tác của GV. Trò chơi tiếp tục
khoảng 2 phút thì dừng.
9


Tranh minh họa cho trò chơi
4.2 Một số trò chơi có thể áp dụng để tổ chức cho học sinh khai thác nội dung
kiến thức bài học:
Bảng phân loại trò chơi theo nội dung bài học:
STT
Nội dung bài học
Tên trò chơi
1
Thế giới động thực - Đóng vai – kể về sự vật, tìm tên các con vật
vật

trong ô chữ, xếp hình, nối nhanh vào hình, ai biết
nhiều hơn, kể nhanh kể đúng, gọi hình đáp tiếng,
hội thi triễn lãm, đố bạn con gì, giải câu đố, nêu

2

Các thiên thể

Bài 26: Một số loài cây cây sống ở dưới nước.
Bài 27: Loài vật sống ở đâu?
Bài 28: Một số loài vật sống trên cạn.
Bài 29: Một số loài vật sống dưới nước.
* Sau khi giáo viên giới thiệu vào bài 24: Cây sống ở đâu?
Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát tranh, ảnh hoặc cây thật mà em vừa
đem tới sau đó các em hãy đóng vai mượn lời của cây đó để mô tả, giới thiệu về
tên của cây, nơi sống của cây mà em quan sát được.
* Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm và điều khiển cuộc chơi.
Ví dụ: Học sinh 1 ở nhóm A đứng dậy nói tên một loại cây
Học sinh 1 ở nhóm B đứng dây nói nhanh về đăc điểm và nơi sống của cây đó.
- Học sinh cứ thế tiếp tục chơi cho tới hết lượt lớp.
(Lưu ý : Trong trò chơi này giáo viên tôn trọng tuyệt đối sự tự giới thiệu về sự
vật của học sinh. Cho dù học sinh đó nói không đúng về tên cây hoặc nơi sống
của cây thì khi chốt kiến thức giáo viên mới sửa sai cho học sinh).

11


Hình ảnh một số loài cây minh họa cho trò chơi
- Trò chơi: Từ nào đây?( Đó là ai?)
* Mục tiêu: Cung cấp một số kiến thức về Các thành viên trong nhà trường, Cuộc
sống xung quanh, Mặt trời, Mặt trời và phương hướng; Mặt Trăng và các vì sao.
* Chuẩn bị:Giáo viên chép sẵn một số đoạn văn hoặc câu văn đã điền sẵn sự việc
cần giới thiệu lên bảng, các sự vật được che lại bởi các thẻ có đánh số: 1, 2, 3, 4.
- Các sự vật cần điền chép sẵn bảng phụ
* Cách chơi: - Giáo viên treo bảng phụ ghi sẵn các sự vật lên bảng.
- Giáo viên nêu yêu cầu: Từ nào đây? là trò chơi mà các em có nhiệm vụ
chọn các từ điền vào chỗ trống cho phù hợp nghĩa.
* Luật chơi: Học sinh đọc thầm nội dung đoạn cần tìm hiểu. Khi có hiệu lệnh bắt

- Đó là người làm cho trường học luôn sạch sẽ, cây cối xanh tốt.
- Thường làm việc ở sân trường hoặc vườn trường.
- Thường dọn vệ sinh trước hoặc sau buổi học.
HS A phải đoán : Đó là bác lao công.
Nếu 3 HS khác đưa ra 3 thông tin mà HS A không đoán được người đó là
ai thì sẽ bị phạt. HS A phải hát 1 bài. Các HS khác nói sai thông tin cũng sẽ bị
phạt.
13


- Giáo viên khen học sinh làm đúng. (Sau khi kết thúc cuộc chơi học sinh có
được các thông tin về các thành viên trong nhà trường và công việc của họ).

Hình ảnh minh họa cho bài học
4.3 Nhóm trò chơi dùng để củng cố kiến thức sau mỗi tiết học
Khi dạy xong một bài Tự nhiên - Xã hội, để giúp các em khắc sâu về nội
dung kiến thức bài học mà không mang tính chất tự luận, giảng giải hay nhắc lại.
Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh chơi trò chơi: Trò chơi này sẽ có tác dụng
giúp cho các em hiểu sâu, nhớ lâu, khó quên bài. Đó là các trò chơi: Ghép hình;
Tiếp sức; Tôi là ai?; .....
- Trò chơi: Ghép hình.
* Mục tiêu: - Củng cố tên gọi một số xương và khớp xương của cơ thể người
hoặc nhận biết vị trí và tên gọi của một số cơ của cơ thể. Sự khác biệt giữa làng
quê, đô thị...
- Rèn kĩ năng xếp hình và khả năng nhanh nhạy óc phản xạ tốt.
* Chuẩn bị: - 2 bộ tranh về bộ xương hoặc 2 bộ tranh về hệ cơ đã được cắt rời.
- Nam châm băng dính dán sẵn vào các tấm bìa.

14


Kết thúc trò chơi học sinh được củng cố khắc sâu về tên gọi một số xương và
khớp xương của cơ thể.
- Trò chơi: Tôi là ai?
* Mục tiêu: Củng cố tên các con vật, cây cối hoặc các loài hoa các thành viên
trong gia đình. Học sinh gọi được tên của sự vật hoặc người .
* Chuẩn bị: Từ 5 - 7 vương miện. Mỗi vương miện có dán 1 băng chữ ghi sẵn tên
của người hoặc sự vật đó.
* Cách chơi: - Giáo viên nêu yêu cầu: Tôi là ai là trò chơi yêu cầu các em đặt câu
hỏi giúp bạn đeo vương miện nhận ra mình là ai.
- Luật chơi: Giáo viên chọn từ 5 -7 học sinh lên bảng đứng thành hàng. Giáo viên
treo những vương miện cho học sinh song lưu ý không được để học sinh nhìn
thấy dòng chữ trên vương miện. Các học sinh bên dưới xung phong gợi ý cho
bạn, ai gợi ý mà bạn đeo vương miện không nhận ra mình hoặc không gợi ý được
sẽ bị loại khỏi cuộc chơi.
(Lưu ý: Giáo viên căn cứ vào nội dung bài học để có số lượng vương miện và
dòng chữ trên vương miện phù hợp).
Ví dụ: Bài 11: Gia đình
* Chuẩn bị: 5 vương miện có các dòng chữ: Ông , bà , bố, mẹ, con.
* Cách chơi:
- Giáo viên nêu vấn đề: Chơi trò chơi: "Tôi là ai"
- Giáo viên phổ biến luật chơi: Học sinh dưới gợi ý giúp cho học sinh đeo vương
miện nhận ra mình là ai và nói được tên mình. Ai không gợi ý được hoặc gợi ý
mà bạn đeo vương miện nói sai tên mình là người thua cuộc.
- Giáo viên đeo vương miện cho 5 học sinh (lưu ý 5 học sinh này không được
nhìn thấy dòng chữ của vương miện).
- Sau khi giáo viên hô: "Trò chơi bắt đầu" thì chỉ định học sinh gợi ý:
Ví dụ:

+ Với bạn đeo vương miện "ông".
?/ Bạn đang đóng vai một người đàn ông sinh ra bố của bạn.

học.
* Chuẩn bị: Ô chữ và nội dung các câu hỏi để tìm ra ô chữ.
* Cách chơi:

- Giới thiệu tên trò chơi
17


- Chia lớp 3 đội chơi (mỗi tổ 1 đội), các em tự đặt tên đội.
- Nêu cách chơi:
+ Trên màn hình có các hàng ô chữ. Các ô chữ này liên quan đến ô chữ
hàng dọc. Các đội thi đua tìm ô hàng dọc bí ẩn này.
+ Để tìm được đáp án ở ô hàng dọc, các đội tham gia trả lời các câu hỏi
gợi ý. Mỗi hàng ô chữ ứng với một câu hỏi, mỗi đội lựa chọn câu hỏi để trả lời,
thời gian suy nghỉ là 25 giây. Nếu trả lời đúng thì sẽ ghi được 20 điểm cho đội
của mình và các ô chữ sẽ hiện lên đáp án, nếu trả lời sai thì đội bạn sẽ được
quyền trả lời (trả lồi đúng chỉ được 15 điểm). Nếu không có đội nào trả lời đúng
thì ô chữ không được lật lên.
Sau khi trả lời 1 số câu các em có quyền ra tín hiệu trả lơi ô hàng dọc (giơ
cờ đỏ). Nếu trả lời đúng đội em sẽ dành toàn bộ số điểm của các câu còn lại, nếu
trả lời sai, em sẽ mất quyền tham gia tiếp. Sau khi kết thúc trò chơi đội nào trả lời
được ô hàng dọc thì đội đó thắng cuộc, không có đội nào ô hàng dọc thì đội cao
điểm hơn sẽ là đội thắng cuộc.
+ Hàng ngang số 1: (Gồm 6 chữ cái) Đây là một đồ dùng học tập, làm
bằng gỗ có ruột màu đèn và luôn đi kèm với cục gom. Hãy cho biết, đồ dùng này
có tên gọi là gì? ( Bút chì)
+ Hàng ngang số 2: ( Gồm 4 chữ cái) Nơi sống và làm việc của mọi người
trong gia đình gọi là gì? ( Nhà ở)
+ …….
+ Hàng ngang số 10: (Gồm 6 chữ cái) Giáo viên dạy các em mà là nữ thì


Kết quả
Trước khi
vận dụng

Sau khi vận
dụng PP

PP
SL
41 22
41 13

%
SL
53
41
31,7 0

%
100
0

41 22

53

100

41

động đến giáo viên, làm cho giáo viên yêu thích công việc dạy học và tiếp tục
đẩy mạnh chất lượng dạy học trong nhà trường. Từ đó, giáo viên có thể linh hoạt
thể hiện phong cách của mình và sáng tạo thêm. Tuy nhiên để có một giáo án hay
hấp dẫn, đòi hỏi người giáo viên luôn giành nhiều thời gian cho công việc soạn
bài, sáng tạo hơn. Các nhà quản lí giáo dục, các tổ chức xã hội tạo điều kiện hơn
nữa cho giáo viên học tập, giao lưu với trường bạn để học hỏi, tích lũy kinh
nghiệm trong giảng dạy để công tác giảng dạy của giáo viên đạt hiệu quả cao
hơn. Giáo viên luôn luôn phải có tâm huyết với nghề, chịu khó đầu tư, tìm tòi
sáng tạo, chuẩn bị tốt các khâu từ đồ dùng cho đến tổ chức các trò chơi sao cho
phù hợp với mục tiêu đặt ra của mỗi bài học. Người giáo viên luôn không ngừng
rèn luyện mình trên mọi lĩnh vực như : khiếu nói năng, khiếu dẫn chương trình,
giải quyết, xử lí các tình huống mau lẹ, linh hoạt đôi khi còn pha chút hài hước
mang tính tế nhị. Giáo viên cần phải có kiến thức vững vàng, am hiểu sâu rộng sẽ
có ưu thế chủ động xử lí mọi tình huống, câu hỏi bất ngờ do học sinh nêu ra.
Ưu tiên cho phương pháp trò chơi song khi sử dụng phương pháp này mỗi
giáo viên cần lưu ý:
+ Trò chơi phải góp phần thực hiện mục tiêu bài dạy
+ Trò chơi phải được chuẩn bị kĩ phù hợp với đối tượng học sinh cả về
thẩm mĩ và nội dung.

20


+ Không nên tổ chức kéo dài trò chơi sẽ ảnh hưởng tới mạch kiến thức.
Cần biết tổ chức cho khéo trò chơi học tập để mang đúng nghĩa “Học mà chơiChơi mà học.” Tránh sự thái quá.
+ Trò chơi chỉ áp dụng với mỗi bài 1 lần. Nếu là trò chơi khám phá kiến
thức nội dung bài cần được ít nhất 3/4 số lượng học sinh tham gia.
+ Tránh hiện tượng chỉ có một nhóm học sinh khá giỏi tham gia.
Trên đây là “Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi học tập nhằm nâng cao
hiệu quả bài dạy trong môn Tự nhiên & Xã hội lớp 2.”mà tôi đã thực hiện.