MỤC LỤC
NỘI DUNG

TRANG
2

1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài

2

1.2. Mục đích nghiên cứu

2

1.3. Đối tượng nghiên cứu

2

1.4. Phương pháp nghiên cứu

2

1.5. Điểm mới trong nghiên cứu

3

2. NỘI DUNG

3



SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“CÁCH SỬ DỤNG MỘT SỐ THIẾT BỊ DẠY HỌC ĐỊA LÍ THEO
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG THPT”.

1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Việc sử dụng các thiết bị dạy học trong quá trình dạy học địa lí có ý nghĩa rất quan
trọng. Các Thiết bị dạy học (TBDH) thay thế cho những sự vật, hiện tượng và các quá
trình xảy ra trong thực tiễn mà giáo viên và học sinh không thể tiếp cận trực tiếp được.
Nhờ có các phương tiện dạy học các biểu tượng được hình thành rõ nét hơn, nhiều sự
vật hiện tượng gần gũi và dễ hiểu hơn đối với học sinh. [3]
Xuất phát từ lí luận đó làm thế nào để sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học theo
yêu cầu đổi mới cách dạy,cách học,cách kiểm tra đánh giá theo phương pháp trắc
nghiệm của giáo dục hiện nay? Đây là vấn đề mà hiện nay các giáo viên còn đang gặp
nhiều khó khăn và hạn chế trong thực tế hoạt động dạy học ở trường phổ thông. Đó là
lí do tôi đưa ra sáng kiến kinh nghiệm: “CÁCH SỬ DỤNG MỘT SỐ THIẾT BỊ DẠY
HỌC ĐỊA LÍ THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG
THPT”.
1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Các thiết bị dạy học địa lí giúp cho việc dạy và học tốt hơn. Khi giáo viên nói về
các ( ĐKTN,ĐK KT-XH) như hình dạng đồng bằng, núi,bản đồ,biểu đồ…mà không có
thiết bị dạy học thì học sinh không nắm rõ được.
Vì vậy việc sử dụng các thiết bị dạy học trong từng bài dạy sẽ giúp cho học sinh
nắm vững kiến thức và nhớ kiến thức lâu hơn và phù hợp với các phương pháp dạy
học hiện nay. Từ đó các em sẽ có hứng thú hơn trong việc học tập môn địa lí.
1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Rèn luyện kĩ năng sử dụng một số thiết bị dạy học địa lí theo phương pháp dạy học
tích cực ở trường THPT.
1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Đa số học sinh có tinh thần học tập và ý thức kỷ luật.
* Khó khăn:
- Trường THPT Mai Anh Tuấn là một trường ở phía bắc huyện Nga Sơn.Đại đa số là
con em nông dân,kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, phụ huynh ít quan tâm đến con em
nên gặp nhiều khó khăn trong quá trình dạy và học
- Trường vẫn còn thiếu một số thiết bị dạy học
2.3. CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Các thiết bị dạy học:
Sự phát triển của TBDH đã đưa đến hình thành một danh mục các loại TBDH rất
đa dạng và phong phú gồm:
+ Phòng địa lí, thí nghiệm
+ Bản đồ treo tường, tranh ảnh, bộ sưu tầm,, atlát địa lý, phim, băng video và máy
chiếu…
2.3. 1. NHỮNG YÊU CẦU VÀ NHỮNG NGUYÊN TẮC KHI SỬ DỤNG THIẾT
BỊ DẠY HỌC ĐỊA LÍ.
Các thiết bị dạy học địa lí đều được sử dụng với cả hai chức năng: minh hoạ và làm
nguồn tri thức. Hiện nay, đa số Giáo Viên sử dụng theo cách của phương tiện minh
hoạ, ít chú ý đến chức năng là nguồn kiến thức của chúng và chưa chú ý cho HS được
tự làm việc với các TBDH địa lí.
3


Để phù hợp với các phương pháp dạy học theo hướng đổi mới(Đặc biệt là đổi mới
cách đánh giá ,kiểm tra,thi cử theo phương pháp trắc nghiệm khách quan như
hiện nay) các TBDH cũng phải thay đổi về loại hình, cấu trúc và phương pháp sử
dụng. Vì vậy, việc sử dụng TBDH không chỉ để biểu diễn, minh hoạ lời giảng của GV
mà sử dụng chúng như là phương tiện nhận thức, là nguồn tri thức giúp HS khám phá,
tìm tòi, phát hiện những kiến thức và rèn luyện kĩ năng cho HS.
Trong quá trình sử dụng TBDH địa lý, GV không những có vai trò định hướng cho
HS quan sát, hướng dẫn và gợi ý HS cách khai thác kiến thức mà còn giúp HS tự thao


5


Như vậy qua quan sát bản đồ, GV cần hướng dẫn HS khai thác kiến thức từ các
bản đồ, hiểu được bản chất của các đối tượng địa lí và các mối quan hệ giữa tự nhiên
và kinh tế - xã hội trên bản đồ…
2.3.1.a3. Các câu hỏi phải thể hiện rõ ràng về yêu cầu và mức độ nhận thức khác nhau
đối với học sinh
Câu hỏi để phân loại và phát triển tư duy cho HS cần có các mức độ khác nhau từ
đọc các đối tượng đến phân tích, so sánh, xác định các mối quan hệ giữa các đối tượng
….Các câu hỏi như vậy sẽ dẫn dắt HS biết, hiểu được đặc điểm đặc trưng của các đối
tượng và có cách nhìn tổng hợp giữa các đối tượng qua các mối quan hệ của chúng.
Để phát huy cao độ tính tích cực học tập của học sinh, giáo viên nên dựa trên nội
dung của các thiết bị dạy học có thể nêu câu hỏi thành một số vấn đề cần phải làm sáng
tỏ và hướng dẫn HS tự làm việc với TBDH. cần chú ý việc yêu cầu HS khai thác kiến
thức “ ẩn” trong mỗi TBDH , dựa vào TBDH để phân tích, đánh giá, so sánh, giải
thích,….trong suốt quá trình dạy học ở trên lớp, ở nhà và trong cả khi kiểm tra, đánh
giá…
Ví dụ:Trong bài 6.Hợp Chúng Quốc Hoa Kì “Tiết 1: Tự nhiên và dân cư. Để tìm
hiểu những kiến thức liên quan đến tự nhiên và dân cư Hoa Kì, thay cho Giáo viên giới
thiệu,trình bày các nội dung trong SGK thì Giáo viên cho học sinh nghiên cứu bản đồ
tự nhiên và bản đồ phân bố dân cư Hoa Kì để hiểu được,biết được,trình bày được đặc
điểm về tự nhiên và dân cư Hoa Kì,qua đó đánh giá được thuận lơi,khó khăn của từng
đối tượng trên.[1]

Hình 6.1.Địa hình và khoáng sản Hoa Kì
6




Hình 12.4. Gió biển và gió đất

Hình 12.5. quá trình hình thành gió fơn

9


2.3.1.b./ Một số nguyên tắc khi sử dụng các thiết bị dạy học
2.3.1.b1. Phải căn cứ vào mục đích , nhiệm vụ nội dung, hình thức các loại bài học,
PPDh chủ đạo để lựa chọn TBDH tương ứng.
2.3.1.b2 Phải xác định rõ mục đích sử dụng: Trước khi hướng dẫn HS học tập trên
lớp, GV phải làm thử ở nhà cho thành thạo các thao tác, tránh để xảy ra sự lúng túng,
mất thời gian ở trên lớp.
2.3.1.b3.Phải luôn đề cao vai trò hoạt động chủ động, tích cực của HS , GV luôn luôn
tạo điều kiện tối đa cho HS tự mình làm việc với TBDH để khám phá tìm tòi các tri
thức cần thiết, đảm bảo cho toàn bộ HS trong lớp tiếp xúc với TBDH.
2.3.1.b4. Không nên quá lạm dụng các TBDH dễ tạo nên sự quá tải và giảm đặc trưng
của PPDH bộ môn.
2.3.2. CÁCH SỬ DUNG MỘT SỐ TBDH THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC.
2.3.2.a. Bản đồ, lược đồ……
Bản đồ có vai trò, ý nghĩa quan trọng trong dạy học, là kiến thức từ cuốn sách thứ
hai, là phương tiện dạy học ở nhiều môn, nhiều bài. từ bản đồ có thể bồi dưỡng thế
giới quan duy vật biện chứng, bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu…cho HS.
Do đặc điểm của các đối tượng, sự vật được trải rộng trong không gian. GV không thể
dẫn Hs đến nơi được. vì vậy, việc dạy học không thể không có bản đồ. Trong mỗi bản
đồ đều chứa đựng những kiến thức ở các kí hiệu, ước hiệu và những kiến thức “ẩn”.
Dựa vào bản đồ, GV có thể nêu ra những vấn đề cho HS suy nghĩ,nhận thức, phát triển
tư duy.
2.3.2.a1/ Các bước khai thác kiến thức từ bản đồ, lược đồ:

+ Yêu cầu HS đọc tên bức tranh (hoặc ảnh) nhìn bao quát xem nội dung bức tranh
(ảnh) là gì? Đối tượng nào được thể hiện ? Vị trí của đối tượng trên bản đồ?
+ Quan sát tranh ảnh và chỉ ra những đặc điểm, thuộc tính của đối tượng địa lí được
thể hiện trên tranh( ảnh)?
+ Hướng dẫn và yêu cầu HS dựa vào kiến thức đã học, kết hợp với bản đồ, biểu đồ,
…Giải thích các đặc điểm, thuộc tính, sự phân bố của các đối tượng.
Ví dụ: Khi dạy bài 19 địa lí 10,cơ bản: Sự phân bố sinh vật và đất trên trái đất. Để
học sinh hiểu rõ và khắc sâu kiến thức về sự phân bố sinh vật và đất trên trái đất
Giáo viên hướng dẫn cho học sinh đối chiếu các hình ảnh trong SGK để thấy được
mối quan hệ chặt chẽ giữa đất và sinh vật trên trái đất. [1][2]

Rừng lá rộng ôn đới

Đài nguyên

11


Rừng lá kim

Thảo nguyên ôn đới

Rừng cận nhiệt ẩm

Rừng cây bụi lá cứng cận nhiệt

Xa van

Rừng nhiệt đới ẩm




• Kết quả chất lượng môn Địa Lý Lớp 10B và lớp 12B:
Khối
Lớp
10B
12B

Đầu năm học 2016-2017:
Số hs

Giỏi (%) Khá (%)

45
42

11,1
9,5

Khối
Lớp
10B
12B

26,7
26,2

Trung
Yếu (%)
bình (%)


51,8
47,9

0,0
0,0

3. KẾT LUẬN:
a. Kết luận:
Thiết bị dạy học có vai trò quan trọng trong việc dạy học, để giúp HS học tập có
hiệu quả, HS được hoạt động, được làm việc, trong quá trình dạy học GV cần hướng
dẫn HS khai thác kiến thức từ các thiết bị dạy học và làm việc với các thiết bị dạy học
theo những yêu cầu và nguyên tắc trên, đồng thời phải trang bị cho HS các kĩ năng làm
việc với các thiết bị.
Giáo viên hướng dẫn học sinh phát huy một cách tích cực các cơ quan cảm giác
của mình trong quá trình dạy học: được nghe, thấy, nói ý kiến của mình trước tập thể
b. Kiến nghị và đề xuất:
Phạm vi sáng kiến kinh nghiệm đề cập đến một số kinh nghiệm nhằm nâng cao kết
quả học tập của học sinh nên trong quá trình thực hiện chắc hẳn không tránh khỏi
những hạn chế rất mong được sự góp ý của quý thầy cô!
Nga Sơn, ngày 20 tháng 05 năm 2017

Người viết

Nguyễn Văn Trường
14


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguồn từ internet,phần.