SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HÀ TRUNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC
TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC MÔN HOÁ HỌC PHỔ THÔNG.

Người thực hiện: Phạm Tuấn Hậu
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Hoá Học

THANH HÓA NĂM 2017
MỤC LỤC
1


1. Mở đầu .........................................................................................................3
1.1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................3
1.2. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................3
1.3. Đối tượng nghiên cứu ...............................................................................3
1.4. Phương pháp nghiên cứu ..........................................................................3
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm ......................................... 3
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm................................................................. 4
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm...................................................4
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN ........................................... 4
2.2.1. Thực trạng chung về học sinh ............................................................... 4
2.2.2. Thực tế vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường 4
2.3. Các SKKN hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề ............. 5
2.3.1. Vận dụng phiếu học tập kết hợp tổ chức hoạt động nhóm.................... 5
2.3.2. Kỹ thuật khăn phủ bàn và hoạt động nhóm........................................... 8

và Sơ đồ tư duy... Một số phương pháp dạy học: dạy học nêu vấn đề, dạy học hợp
tác, học theo góc; học theo hợp đồng; học theo dự án...
Để đa dạng hóa các hình thức dạy học, để khắc sâu kiến thức trong bộ não một
cách lôgic mà lại phát huy được khả năng tiềm ẩn trong bộ não của học sinh, trong
quá trình giảng dạy của mình, tôi luôn vận dụng các phương pháp dạy học tích cực
nhằm tăng cường tính chủ động tích cực của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức.
Giúp học sinh các kỹ năng làm việc theo nhóm, có sự phân công và hợp tác, cùng
nhau hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
Nhằm vận dụng tốt nhất các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực vào bài
giảng, tạo hứng thú, đam mê học tập và yêu thích môn hoá học cho học sinh.
Thay đổi tư duy nhận thức của học sinh trong quá trình lĩnh hội kiên thức. Giúp
các em hình thành các kỹ năng hợp tác, làm việc theo nhóm, làm việc với tính sáng
tạo, chủ động và đam mê...
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
- Một số phương pháp dạy học tích cực như: sơ đồ tư duy, khăn phủ bàn, KWL,...
- Tác dụng của các phương pháp kể trên đối với thái độ học tập của học sinh.
- Kết quả đạt được sau thời gian dài vận dụng thường xuyên các phương pháp
dạy học tích cực.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
- Giáo viên vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào từng bài dạy cụ thể
và triển khai qua một quá trình lâu dài cả kì học, cả năm học với các bài, các khối
lớp khác nhau.
- Tổ chức hướng dẫn học sinh làm việc theo nhóm, hoàn thành các nhiệm vụ
được giao đạt mục tiêu, chất lượng.
- Định hướng cho học sinh tự tìm tòi, khám phá kiến thức thông qua sự chủ động
tích cực của bản thân đối với bài học, chương trình học.
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
- Học sinh tham gia vào một quá trình học tập chủ động, tích cực và sáng tạo.
- Khả năng hoạt động nhóm, phối hợp hiệu quả trong quá trình làm việc cùng

Trong giờ học, còn có học sinh không ghi bài, không chú ý lắng nghe, không đọc
sách. Nhiều học sinh còn không đủ đồ dùng học tập như: sách vở, bút viết, máy tính
cá nhân... do các em không có, đã mất hoặc cố tình không mang theo.
Nhiều em chưa có phương pháp học tập, chưa tích cực trong trao đổi hoạt động
thảo luận nhóm. Một số do nhút nhát, do chưa chuẩn bị kiến thức, do chưa biết cách
thức hoạt động, hoặc do cố tình chống đối, lười biếng...
Vì vậy dẫn đến kết quả học tập của học sinh chưa cao, chưa đồng đều..
2.2.2. Thực tế vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường
Bằng sự nỗ lực chung của toàn nhà trường, đặc biệt là tinh thần làm việc hăng hái
của giáo viên đã vận dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực trong từng
giờ học.
Các giáo viên đều đã được bồi dưỡng, tự học và sáng tạo trong từng tiết dạy cụ
thể phù hợp với đặc điểm tình hình lớp mình dạy.
Nhưng bên cạnh đó, nhiều giờ dạy vẫn chưa đạt kết quả như mong muốn, do
nhiều yếu tố cấu thành.
+ Sự chuẩn bị của giáo viên chưa chu đáo, chưa phù hợp với lớp mình dạy.
+ Học sinh chưa chủ động tích cực, chưa chuẩn bị kỹ bài học, chưa hiểu nội dung
yêu cầu, chưa chuẩn bị trước khi đến lớp...
+ Sự phân phối thời gian trong hoạt động lên lớp chưa thích hợp.
+ Lựa chọn phương pháp chưa phù hợp với nội dung bài học.
+ Quản lí lớp chưa bao quát, sắp xếp và phân nhóm hoạt động không chú ý đến
tâm lý của học sinh, chưa chú ý đến sự tương đồng năng lực làm việc của học sinh,
hoặc phân công công việc trong mỗi nhóm học sinh...
4


+ Trang thiết bị hỗ trợ không đầy đủ và đồng bộ như bảng phụ, phiếu học tập,
máy chiếu, bài giảng điện tử, thí nghiệm hoá chất...
+ Không gian phòng học chật hẹp, học sinh đông...dẫn tới sự hoạt động bị hạn
chế, giáo viên không hỗ trợ tốt cho học sinh...


t
2

4

0

Hãy cho biết:
a. Phản ứng trên thuộc loại phản ứng gì mà ta đã học ở lớp 11?
b. Hai chất tham gia phản ứng thuộc loại hợp chất gì?tên gọi của nó?
c. Đặc điểm, điều kiện của phản ứng xảy ra như thế nào?
d. Sản phẩm của phản ứng thuộc loại hợp chất gì? có tên gọi là gì?
+ Phiếu học tập cung cấp thông tin
Câu hỏi 2: Điền các từ hoặc cụm từ thích hợp vào dấu “...” sau cho phù hợp
- Khi thay thế nhóm ..(1)..trong nhóm ...(2)... của ..(3)..bằng nhóm ..(4).. thì ta
được este.
- Sản phẩm của phản ứng giữa ..(5).. và ..(6).. là este, nhưng ngược lại thì ..(7)..
- Công thức cấu tạo tổng quát của este đơn chức là ..(8).. với điều kiện ..(9)..
- Công thức phân tử chung của este no, đơn chức, mạch hở là ..(10)..
+ Phiếu yêu cầu rèn luyện kỹ năng
Câu hỏi 3: Điền các thông tin vào bảng sau
ST

CTCT

CTPT

Tạo bởi


Câu hỏi 4: So sánh phản ứng thuỷ phân este trong môi trường axit và môi
trường kiềm?
STT

Nội dung

1
2
3

Đặc điềm phản ứng
Điều kiện phản ứng
Sản phẩm
Ứng dụng của phản
ứng

4

Thuỷ phân trong môi
trường axit

Thuỷ phân trong môi
trường kiếm

Ví dụ 2: Bài luyện tập : Cấu tạo và tính chất của cacbohidrat (Hoá học 12)
+ Phiếu học tập cung cấp thông tin
Câu hỏi 1: Điền các từ hoặc cụm từ vào trong dấu “...”
a. Cacbohidrat được phân thành ..(1)..loại, gồm ..(2)..
b. Glucozo và fructozo đều có CTPT là ..(3).. nhưng có CTCT khác nhau. Trong
phân tử glucozo có ..(4)..nhóm chức ..(5).. liền kề và có..(6)..nhóm chức andehit.


Fe + Cl2
Fe + O2
Fe + S
Fe + HCl
Fe + CuSO4
7

Giải thích- viết ptpư


2.3.2. Sử dụng phiếu học tập kết hợp hoạt động thảo luận nhóm và kỹ thuật
khăn phủ bàn
Với kỹ thuật này, đòi hỏi học sinh phải chuẩn bị tốt cả về phương pháp và nội
dung kiến thức. Mỗi nhóm trình bày một vấn đề, mỗi cá nhân học sinh tự hoàn
thành nhiệm vụ của mình, sau đó thống nhất trong nhóm. Sử dụng giấy A0 để thực
hiện.
Thời gian cho mỗi nhóm là tự 5 – 7 phút. Sau đó giáo viên yêu cầu các nhóm
trình bày phần kiến thức của mình

1

Viết
ý kiến
cá
nhân
4

Viết ý kiến cá nhân
2

Fe3O4

Ví dụ 2: Bài – AMINOAXIT (Hoá học 12)
Vấn đề 1: Nêu đặc điểm cấu tạo của aminoaxit và của α-aminoaxit?
Vấn đề 2: Vì sao aminoaxit có tính lưỡng tính? Viết phương trình hoá học minh
hoạ?
Vấn đề 3: Nhúng quỳ tím vào dung dịch Glyxin, Lysin và Axit Glutamic thì màu
sắc của quỳ tím biến đổi thế nào? Giải thích?
2.3.3. Hoạt động nghiên cứu bài học
- Giáo viên giao bài về nhà cho học sinh nghiên cứu trước khi học bài mới
- Dựa trên kết quả bài làm của học sinh, giáo viên kết luận.
Ví dụ 1: Bài – NƯỚC CỨNG (Hoá học 12)
Người ta kiểm tra một nguồn nước thấy nồng độ một số ion như sau
Ion
Ca2+

Nồng độ (mol/l)
0,031

8


Mg2+
Na+
K+
HCO3SO42ClNO3-

0,028
0,021
0,017


Ví dụ 2: Bài – PROTEIN
Chủ đề thảo luận: Tính chất của protein
Giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành 2 thí nghiệm
9


-TN1: Cho lòng trắng trứng gà vào ống nghiệm, đun nóng nhẹ
-TN2: Cho dd lòng trắng trứng vào ống nghiệm có chứa Cu(OH)2
Hãy quan sát, nêu hiện tượng và giải thích?
Ví dụ 3: Bài – HỢP CHẤT CỦA NHÔM
Chủ đề thảo luận: Tính lưỡng tính của Al(OH)3
Giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành thí nghiệm sau
- Cho dd AlCl3 vào 2 ống nghiệm (1) và (2) chứa dd NH3
- Cho thêm dung dịch NaOH dư vào ống nghiệm (1)
- Cho thêm dung dịch HCl dư vào ống nghiệm (2).
Hãy quan sát, nêu hiện tượng và giải thích?
2.3.5. Sử dụng hình ảnh, hoá chất, vật liệu trực quan
- Đây là kênh thông tin rất quan trọng mà giáo viên cần tăng cường sử dụng. Nó
sẽ khiến cho học sinh có ấn tượng hơn với kiến thức liên quan về hình ảnh đó.
- Yêu cầu học sinh chuẩn bị, sưu tầm...hoặc giáo viên cung cấp
- Kết hợp máy chiếu, vi tính và bài giảng PowerPoint với các hiệu ứng chuyển
động, xuất hiện...
- Có thể phân nhóm cho học sinh chuẩn bị. Mỗi nhóm được yêu cẩu thực hiện
một số chuẩn bị cụ thể cho từng bài. Giáo viên làm công tác theo dõi và kiểm
chứng.
Ví dụ 1: Chương 2 – Cacbohidrat (Hoá học 12)
Từ một chùm nho, rau củ quả, mía, gạo, hồ tinh bột, mật ong, bông...chúng ta có
thể khai thác nhiều kiến thức về glucozo, saccarozo, tinh bột, xenlulozo...
Giáo viên khai thác các sản phẩm do học sinh mang tới, nói về nó. Và học sinh

sau
11


1. Sắp xếp các chất sau vào bảng dưới đây nêu tính chất của chúng: Fe 2O3,
Fe(OH)2, FeSO4, Fe(OH)3, FeCl2, FeCl3, Fe2(SO4)3, FeO.
Phân loại

1. Tính
chất vật lí

4. T/c
HH đặc
trưng

Hợp chất sắt (II)

Hợp chất sắt (III)

oxit

hidroxit

muối

oxit

Hidroxit

muối


2+

Và thực hiện thảo luận nhóm làm bài tập vận dụng
2. Viết phương trình hóa học của các phản ứng xảy ra khi cho FeO, Fe(OH) 2,
Fe2O3 và Fe(OH)3 tác dụng với:
a) dung dịch axit HCl.
a) dung dịch axit HNO3 loãng
Cho biết trong phản ứng nào thì hợp chất của sắt thể hiện tính bazo và phản ứng
nào thể hiện tính khử?
2.3.6. Tổ chức kiểm tra vấn đáp học sinh theo tương tác giáo viên – học sinh
và học sinh – học sinh
Thông thường quá trình học bài của học sinh cần có kỹ năng ghi nhớ nhanh,
chính xác và hệ thống. Nhưng với những đối tượng học sinh có học lực yếu thì
thường là các em ngại ghi nhớ vì không có hệ thống logic, luôn thấy kiến thức rời
rạc...
Trong quá trình học, giáo viên nên hướng dẫn các em tự kiểm tra kiến thức ghi
nhớ của mình, rèn kỹ năng nhớ, hiểu và vận dụng. Hình thức có thể tự vấn (tự minh
kiểm tra mình), song vấn (hai học sinh kiểm tra lẫn nhau) và quá trình phổ biến
trong giờ học là giáo viên kiểm tra.
Nhưng câu hỏi để học kiến thức mới thì khác với kiểm tra bài cũ. Và giáo viên
thường chỉ kiểm tra đầu giờ. Tôi đã thực hiện kiểm tra đột xuất giữa giờ, ngay
những kiến thức bài vừa học hoặc có liên quan kiến thức vừa học.
a. Giáo viên kiểm tra vấn đáp học sinh
Ví dụ 1: Bài 1 – ESTE (Hoá học 12)
Sau khi dạy xong phần khái niệm, danh pháp và tính chất vật lí, tôi tiến hành
kiểm tra vấn đáp 2 học sinh với các câu hỏi
- Em hãy cho biết CTPT tổng quát của este no, đơn chức, mạch hở?
Lấy 3 ví dụ?
- Este có mùi thơm và dễ bay hơi, lấy ví dụ chứng minh?

B: là muỗi FeCl2 và khí H2
- B: Sắt tác dụng với chất nào sau đây tạo hợp chất sắt (III): Clo, lưu huỳnh, axit
HCl?
A: là Clo, tạo muỗi FeCl3
- A: Sắt bị thụ động hoá trong dung dịch gì?
B: là hai dung dịch HNO3 và H2SO4 đặc nguội
...
Ví dụ 2: Bài – CLO (Hoá học 10)
Sau bài học, hai học sinh A, B có thể thực hiện kiểm tra trước lớp như sau
- A: Clo là chất khí hay chất lỏng?
B: Clo là chất khí
- B: Khí clo có màu gì?
A: Khí clo có màu vàng
- A: Clo tan nhiều hay tan ít trong nước
B: Khí clo tan ít trong nước và một phần clo tan phản ứng với nước
- B: Vì sao người ta hoà tan một lượng nhỏ clo vào nước sinh hoạt?
A: Vì nước có chứa lượng nhỏ clo có khả năng sát trùng, diệt khuẩn...đảm bảo
vệ sinh an toàn nguồn nước sạch
- A: trong phòng thí nghiệm, khí clo được điều chế như thế nào?
13


B: ta điện phân dung dịch muối ăn NaCl bão hoà trong bình điện phân có điện
cực trơ và màng ngăn xốp.
- B: vì sao phải dùng màng ngăn xốp trong thùng điện phân dung dịch NaCl?
A: vì nếu không, khí Clo sẽ tác dụng với NaOH tạo dung dịch nước Giaven.
- A: Clo không phản ứng với chất nào sau đây: sắt, đồng, khí amoniac, khí oxi?
B: Clo không phản ứng trực tiếp với oxi.
- B: để phân biệt khí clo và khí oxi ta làm thế nào?
A: Có thể nhậ biết bằng màu sắc: khí oxi ở điều kiện thường như không màu,

4. (8 chữ cái) Ăn mòn hoá học không sinh ra ...?
5. (3 chữ cái) Kim loại thường dùng để bảo vệ kim loại khác chống bị ăn mòn?
6. (4 chữ cái) Một loại hợp kim rất phổ biến của sắt?
Chìa khoá (12 chữ cái): Một dạng phá huỷ kim loại hoặc hợp kim.
14


Trong thiết kế bài giảng PowerPoint và các đáp án.

Ví dụ 2: Bài 27 – TÍNH CHẤT CỦA KIM LOẠI (Hoá học 12)

1. (3 chữ cái) KL dẫn điện tốt nhất là kim loại nào ?
2. (6 chữ cái) Một số kim loại được dùng làm đồ trang sức, vật trang trí là nhờ
tính chất này.
3. (3 chữ cái) Là một tính chất vật lí chung của KL.
4. (10 chữ cái) Một ứng dụng quan trọng của nhôm và đồng.
5. (4 chữ cái) Kim loại nhẹ và bền, được dùng chế tạo vỏ máy bay
6. (8 chữ cái) Kim loại dẫn điện tốt thường cũng …tốt.
7. (4 chữ cái) Trong các kim loại sau, kim loại nào mềm nhất: đồng, nhôm, kali,
crôm ?
Ô chìa khoá (7 chữ cái) là một dạng các nguyên tố hoá học? Đáp án:

2.3.8. Kỹ thuật dạy học theo sơ đồ tư duy
15


Phần này tôi đã áp dụng trong hai năm học vừa qua. Kết quả thu được rât tốt.
Học sinh rất tích cực tham gia xây dựng vẽ sơ đồ tư duy. Các em đã có kỹ năng đọc
kiến thức và chia nhóm kiến thức thành từng phần theo sơ đồ liên kết tư duy.
Quá trình hướng dẫn học sinh xây dựng bản đồ tư duy


Ví dụ 3: Bài – POLIME (Hoá học 12)
Giáo viên sử dụng phần mềm ImindMap vẽ sơ đồ tư duy
17


2.3.9. Hoạt động dã ngoại tìm hiểu kiến thức thực tế
Giáo viên lên kế hoạch, xây dựng chương trình hoạt động tìm hiểu kiến thức thực
tế.
Ví dụ 1: Tìm hiểu quy trình sản xuấy rượu etylic (rượu trắng)
1) Thời gian: Sáng ngày chủ nhật (tập trung từ 7h sáng)
2) Địa điểm: nhà một học sinh hoặc hàng xóm của học sinh có nấu rượu, gần
trường nhất.
3) Chuẩn bị đồ dùng:
+ Các dụng cụ thí nghiệm: Ống nghiệm trơn, ống nghiệm có nhánh, cốc thuỷ
tinh, ống hút, giá đỡ, đèn cồn, kẹp gỗ, bông, nút cao su, dây dẫn khí..,
+ Các hoá chất: kim loại Na (đựng bảo quản trong lọ dầu hoả), axit H 2SO4 đặc,
CuO, dung dịch AgNO3/NH3, dung dịch KMnO4, ...
4) Chuẩn bị kiến thức lý thuyết và bài tập vận dụng
a) Kiến thức lý thuyết
- Tính chất vật lí
- Tính chất hoá học
- Ứng dụng, phương pháp sản xuất
b) Kiến thức thực nghiệm
- Bài tập so sánh nhiệt độ sôi
- Bài tập tinh chiết, tách
- Bài tập nhận biết
- Bài tập định lượng
Sau buổi dã ngoại, học sinh về nhà viết báo cáo và nộp bài vào buổi sau
18

0
75

27,17%

259

93,84%

161

53

18,86%

280

99,64%

57,30%

2.4.2. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với bản thân, đồng nghiệp và
nhà trường.
Việc vận dụng các phương pháp giảng dạy tích cực đều cần có sự tham gia của
các giáo viên bộ môn trong tổ góp ý, xây dựng và kiểm tra thông qua bài dạy thao
giảng, dự giờ thăm lớp. Từ đó cùng nhau đúc rút ra được các kinh nghiệm giảng
dạy hay, bổ ích và có hiệu quả, áp dụng trong các lớp khác, nhân rộng chéo nhau
trong nhóm. Do đó, bài giảng được kiểm chứng, đánh giá tác động của các yếu tố từ
giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất...cho đến yếu tố tâm lý của người dạy.
Qua đó, bản thân tối cũng như đồng nghiệp đã học hỏi được rất nhiều, nâng cao
được năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, hoàn thành tốt các tiết dạy thao giảng, dự

- Tổ chức hội thảo liên môn, xây dựng các bài giảng liên môn phù hợp với thực
tế địa phương, nhà trường và có tính thiết thực.
- Tham gia giao lưu với các trường bạn về hội giảng, tìm tòi áp dụng các phương
pháp kỹ thuật dạy học tích cực
- Để giải pháp này gần hơn với thực tế giảng dạy, tôi rất mong được sự chỉ bảo,
đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo trong và ngoài bộ môn để giải pháp được
hoàn chỉnh hơn, sử dụng được rộng rãi đối với các khối lớp và đối với nhiều môn
học khác nhau.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hoá, ngày 07 tháng 05 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.

Phạm Tuấn Hậu

20


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HÀ TRUNG

PHỤ LỤC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC
TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC MÔN HOÁ HỌC PHỔ THÔNG.



3. Các hoạt động thảo luận nhóm

25