1. Mở đầu
1.1. Lý do chọn đề tài
Cách đây không lâu, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo chương
trình giáo dục phổ thông tổng thể xây dựng theo Nghị quyết số 29- NQ/TW của
Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, dư luận xôn xao chuyện Bộ giáo dục
và đào tạo có ý tưởng “khai tử” môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ
thông mới. Điều này,khiến cho không chỉ các nhà khoa học lịch sử, giáo viên
giảng dạy môn Lịch sử bất bình mà làm cho dư luận xã hội cũng lên tiếng phản
đối.
Đề án “gạch tên” môn Sử của Bộ GD & ĐT khiến cho nhiều người thất
vọng. Vì những gì mà Bộ GD & ĐT đã làm, tạo nên thực trạng giáo dục hiện
nay. Vấn đề thờ ơ, lạnh nhạt với môn Sử ngày càng trầm trọng. Thay vì Bộ giáo
dục và đào tạo tăng cường cải thiện tình hình, khắc phục hạn chế thúc đẩy môn
Sử thì nay lại chủ trương thay đổi bằng phương pháp hoàn toàn mới, dù môn Sử
vẫn được dạy ở một số môn tích hợp nhưng đến giai đoạn quan trọng nhất bậc
Trung học phổ thông thì lại tích hợp với các môn học khác nhau.
Mục tiêu của giáo dục là hướng tới sự phát triển toàn diện của học sinh.
Trong giai đoạn phát triển, các môn xã hội rất quan trọng trong hình thành nhân
cách, bản lĩnh và năng lực tư duy của con người. Bây giờ học sinh bỏ môn Sử thì
sẽ gây hậu quả to lớn. Một thế hệ trẻ sẽ lớn lên, trở thành công dân chỉ biết lơ
mơ, thậm chí biết sai về lịch sử dân tộc, không biết cội nguồn tổ tiên, những
thành tựu dựng nước và giữ nước của cha ông. Đặc biệt trong bối cảnh đất nước,
láng giềng, khu vực quốc tế như hiện nay, cho thấy vấn đề chủ quyền, hội nhập
là rất hệ trọng.
Vì thế hơn bao giờ hết, không thể lãng quên lịch sử, đánh mất mình.

1


Giáo dục lòng yêu nước qua môn Lịch sử góp phần hình thành nhân cách,
bản lĩnh, tư duy của học sinh, cần phải coi là môn cơ sở, cơ bản nhất hoặc môn

giáo dục lòng yêu nước trong dạy học lịch sử THPT cho học sinh- đặc biệt là học
sinh lớp 12.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết, phương pháp điều tra
khảo sát thực tế và thu thập thông tin.
2. Nội dung của đề tài “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong
dạy học Lịch sử THPT lớp 12”.
2.1. Cơ sở lý luận
Trên thế giới hầu hết các nước văn minh xem Lịch sử là môn cơ bản nhất
và bắt buộc trong nền giáo dục quốc dân. “Với yêu cầu của giáo dục phổ thông,
môn học nào cũng quan trọng, nhưng xét về chức năng giáo dục thì các môn
quốc ngữ, quốc sử và toán học là cơ bản nhất, hay còn gọi là cốt yếu, cốt lõi nhất
và đều mang tính bắt buộc”[1].
Khi nhắc đến việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh, nhà giáo dục Xô
Viết Sukhomlin viết: “ Đối với mỗi con người chúng ta. Tổ quốc bắt đầu từ 1 cái
nhỏ bé dường như không lộng lẫy lắm và không có gì nổi bật”
Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh bắt đầu từ việc giáo dục cho các em
nhận thức được tình yêu quê hương đất nước, ý thức xã hội chủ nghĩa gắn chặt
với nhau, tạo nên sức mạnh của con người Việt Nam trong thời đại mới. Nhiệm
vụ đó, đòi hỏi nhà trường một mặt chuẩn bị tình cảm và năng lực để học sinh
tham gia sự nghiệp cách mạng chung của cả nước; mặt khác giáo dục các em
lòng yêu quê hương, yêu con người, yêu truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta;
năng lực sẵn sàng tham gia lao động sản xuất, chiến đấu và bảo vệ quê hương đất
nước.

3


Như vậy, giáo dục lòng yêu nước trong dạy học lịch sử THPT được tiến
hành thường xuyên với nội dung, phương pháp phù hợp sẽ giúp ích rất nhiều cho

Để giải quyết một số hạn chế, tồn tại nêu trên, tôi xin đưa ra một số giải
pháp của riêng mình để góp phần giải quyết phần nào thực trạng của môn Lịch
sử hiện nay.
2.3. Giải pháp của vấn đề “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong
dạy học Lịch sử THPT lớp 12”.
Bộ môn Lịch sử là môn học có nhiều lợi thế trong giáo dục truyền thống
yêu nước cho học sinh. Trong quá trình thực hiện giáo viên cần kết hợp nhiều
phương pháp, phương tiện dạy học như kể chuyện, sử dụng phim tư liệu, tranh
ảnh, âm nhạc, văn học…để phát huy sức mạnh của từng biện pháp, từ đó mới có
tác dụng tổng hợp.
2.3.1. Sử dụng văn thơ.
Trong chiều dài của lịch sử dân tộc Việt Nam, cha ông ta đã biết sử dụng
vũ khí rất hiệu quả là chiến tranh tâm lý, cụ thể qu thơ văn, thư từ để khích lệ
tinh thần yêu nước của quân sĩ gây hoang mang cho kẻ thù.
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp va chống Mĩ, giới văn nghệ sĩ luôn
theo sát cuộc chiến, sáng tác những tác phẩm văn học phản ánh chân thực sinh
động cuộc kháng chiến của nhân dân ta, không chỉ có tác dụng to lớn trong động
viên tinh thần của nhân dân lúc bấy giờ mà còn giúp cho thế hệ trẻ sau này có cái
nhìn toàn diện về những ngày lịch sử đã diễn ra, giúp các được sống lại một thời
quá khứ hào hùng của dân tộc.
Ví dụ: Khi dạy bài 20 – Lịch sử lớp 12 “ Cuộc kháng chiến toàn quốc
chống hực dân Pháp kết thúc”
Sau khi khái quát về kết quả về kết quả của chiến dịch Điện Biên Phủ. Ta
có thể trích dẫn mấy câu thơ của nhà thơ Tố Hữu như sau:
“ Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi ngủ hầm, mưa dầm cơm vắt
5


Máu trộn bùn non
Gan không núng, chí không mòn” [3]

Khi kể về các trận đánh, giáo viên kể những câu chuyện về tấm gương hi
sinh của các anh hùng dân tộc như Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chén giá pháo,
Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, Bế Văn Đàn lấy thân mình làm
giá súng…
Học sinh sẽ cảm động, khâm phục tinh thần hi sinh quên mình cho sự
nghiệp giải phóng đất nước của các anh, từ đó có những nhận thức đúng đắn về
vai trò, nghĩa vụ của mình trong giai đoạn hiện nay.
Kể chuyện về một nhân vật lịch sử cụ thể.
Lịch sử Việt Nam là lịch sử của các cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước
nên từ xưa đến nay, mỗi thời đại đều xuất hiện những nhân vật lịch sử nổi bật
như Bà Trưng, bà Triệu, Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi,
Quang Trung, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp…
Khi kể về nhân vật lịch sử, tùy thời lượng bài học mà giáo viên có cách kể
chuyện phù hợp.Có thể giới thiệu tài năng đức độ, cũng có thể chỉ kể những mẩu
chuyện nhỏ thậm chí một trận đánh cụ thể để nêu bật vai trò của nhân vật lịch sử
đó.
Ví dụ: Bài 20- Lịch sử lớp 12 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Pháp
kết thúc”. Ở mục II.1 “Cuộc tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 -1954”.
Khi trình bày diễn biến giáo viên lồng ghép kể chuyện nhân vật lịch sử: Bế
Văn Đàn.
Đông Xuân 1953 -1954, Bế Văn Đàn làm liên lạc Tiểu đoàn cùng đơn vị
hành quân đi chiến dịch. Một đại đội của Tiểu đoàn 251 được giao nhiệm vụ bao
vây địch ở Mường Pồn (Lai Châu). Thấy lực lượng ta ít, địch tập trung hai đại
đội có phi pháo yểm trợ liên tiếp phản kích, nhưng cả hai đợt chúng đều bị quân

7


ta đánh bại. Tình hình chiến đấu hết sức căng thẳng. ĐỊch liều chết chống ta, ta
kiên quyết ngăn chặn.

Ví dụ: Bài 22- Lịch sử 12 “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống
Mĩ xâm lược. Miền Bắc vừa sản xuất vừa làm nghĩa vụ hậu phương”
Giáo viên có thể dựng lại vụ thảm sát của lính Mĩ ở Mĩ Lai- huyện Sơn
Tịnh – Quảng Ngãi để học sinh thấy được sự tàn ác của lính Mĩ và sự thảm khốc
của chiến tranh.
Kể chuyện về những quyết định tạo nên những bước ngoặt quan trọng đối
với đất nước.
Ví dụ: Bài 20- Lịch sử Việt Nam “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống
Pháp kết thúc”
Khi giảng về cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 – 1954 và chiến
dịch lịch sử Điện Biên Phủ, giáo viên kể về quyết định quan trọng của Đại tướng
Võ Nguyên Giáp khi thay đổi từ chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” sang
chiến lược “đánh chắc, tiến chắc”. Quyết định này đã tạo nên bước ngoặt lịch sử,
làm phá sản hoàn toàn kế hoạch Na-va, chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược của
thực dân Pháp.[5]
2.3.3.Sử dụng tranh ảnh lịch sử.
Trong dạy học lịch sử, giáo viên thường sử dụng rất nhiều đồ dùng dạy
học hỗ trợ, trong đó phương pháp đơn giản mà hiệu quả là khai thác tranh ảnh,
kênh hình trong sách giáo khoa hoặc tư liệu từ bên ngoài. Những bức ảnh tư liệu
có tính chính xác cao, phản ánh chân thực sự kiện lịch sử đó. Khi dạy chúng ta
cần sử dụng những bức ảnh phù hợp với nội dung bài học và mục tiêu của giáo
viên về vấn đề giáo dục lòng yêu nước cho học sinh.

9


Ví dụ: Bài 22 – Lịch sử lớp 12 “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu
chống Mĩ xâm lược. Miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất làm nghĩa vụ hậu
phương”
Khi giáo viên nói về tội ác của quân Mĩ đối với nhân dân miền Nam trong

sáng.
Ví dụ: Khi dạy bài 20- lịch sử lớp 12, phần chuẩn bị cho chiến dịch Điện
Biên Phủ, giáo viên cho học sinh xem đoạn phim tưu liệu về việc kéo pháo vào
trận địa của bộ đội ta và cho các em nghe bài hát “Hò kéo pháo” của nhạc sĩ
Hoàng Vân sáng tác
Khi dạy bài 22- Lịch sử lớp 12, để tăng tính hấp dẫn của bài học, để học
sinh hình dung được cuộc kháng chiến vô cùng gian khổ, ác liệt dọc theo cung
đường Trường Sơn, cuộc chi viện sức người, sức của từ miền Bắc vào miền
Nam, giáo viên cho học sinh nghe bài hát “Đường Trường Sơn xe anh qua” (Văn
Dung); Lá đỏ (thơ- Nguyễn ĐÌnh Thi , nhạc- Hoàng Hiệp)…[7]
Khi nghe được những bài hát này, các em sẽ hình dung được những gian
khổ của các anh chị, biết tri ân các bà các mẹ Việt Nam anh hùng, các chiến sĩ đã
hi sinh cho chúng ta có cuộc sống êm đẹp, ấm áp như hôm nay.
Ca khúc sáng tác từ 1945 -1975, là những bản hùng ca cách mạng thể hiện
đậm nét truyền thống yêu nước, ý chí quật cường, niềm tự hào dân tộc. Khi nghe
được những ca khúc đó sẽ khiến cho các em có cái nhìn đúng hướng hơn, sống
có ý nghĩa hơn trong hiện tại và tương lai.
2.3.5. Sử dụng phim tài liệu
Phim tài liệu là những minh chứng chân thật, sinh động cho cuộc kháng
chiến trường kỳ của dân tộc ta, có hình ảnh và âm thanh tạo cho học sinh cảm
giác nhưu đang sống cùng sự kiện đó. Điều này giúp các em cảm nhận được sự
kiện lịch sử một cách sâu sắc, tác động trực tiếp đến tâm tư, tình cảm của các
em, phim tư liệu được dùng để minh họa cho các trận đánh, các chiến dịch.
11


Ví dụ: Bài 20- lịch sử 12, giáo viên khi dạy về diễn biến chiến dịch Điện
Biên Phủ thì cho học sinh xem một số đoạn phim tư liệu về chiến dịch Điện Biên
Phủ như đồi Him Lam, việc đào hào khép chặt vòng vây ở phân khu Mường
Thanh, trận đồi A1…

dân tộc, giáo viên có thể đưa học sinh tham quan địa điểm thành lập chi bộ cộng
sản đầu tiên ở Nga Sơn.
Từ đó, học sinh ghi nhớ được sâu hơn quá trình đấu tranh cách mạng của
Nga Sơn trong thời kỳ giải phóng dân tộc để các em hiểu rõ về lịch sử đấu tranh
của quê hương.
2.4. Hiệu quả của việc “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong dạy
học Lịch sử THPT lớp 12”.
Sau quá trình thực hiện, tôi nhận thấy các em có sự chuyển biến rõ rệt về
tư tưởng, tình cảm, ý thức trách nhiệm với gia đình, quê hương, đất nước trong
giai đoạn hiện tại.
Hiện tượng học sinh vô cảm, thờ ơ với mọi người, mọi việc giảm hẳn, các
em đã biết quan tâm và chia sẻ. Tôi rất vui vì các em có sự thay đổi trong nhận
thức tư tưởng, đạo đức để trở thành những con người biết sống vì mọi người.
Để kiểm tra kết quả của việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong
dạy học lịch sử THPT lớp 12, tôi đã tổ chức tìm hiểu học sinh các lớp khối 12
mà tôi trực tiếp giảng dạy, kết quả thu được như sau:
Bảng thay đổi nhận thức, tư tưởng của học sinh khi tham gia các phong
trào trước và sau khi thực hiện đề tài “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh
trong dạy học Lịch sử THPT lớp 12”.
Học kỳ I – Năm học 2016- 2017
Số lượng Tự giác
Khối
Học sinh khối 12

Số lượng

%

Phải nhắc nhở


Học sinh khối 12
405 học sinh

Tự giác
Số lượng
232

%
57,2

Phải nhắc nhở

Không tham gia

Số lượng
173

Số lượng
0

%
42,8

%
0

3. Kết luận, kiến nghị
Trong giai đoạn hiện nay, có nhiều người cho rằng: Vấn đề phát triển kinh
tế quan trọng hơn truyền thống, việc của hôm nay cần thiết hơn chuyện của ngày
hôm qua. Tư tưởng này rất nguy hiểm, nếu không chấn chỉnh kịp thời sẽ khiến

Để giáo viên chủ động phân phối thời gian của bài học dựa trên cơ sở của
phân phối chương trình chung.
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG

Nga Sơn, ngày 2 tháng 6 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến kinh
nghiệm của mình, không sao chép nội
dung của người khác.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. “ Môn Lịch sử trong giáo dục phổ thông” – GS. Phan Ngọc Liên.
Nguồn Dân trí.
15


2. “Giáo dục lòng yêu quê hương qua lịch sử địa phương” – Nguồn Báo
mới.
3. Bài thơ “ Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”- Tố Hữu.
4. Bế Văn Đàn. Nguồn Wikipedia.
5. Võ Nguyên Giáp: “Thế giới còn đổi thay nhưng tư tưởng Hồ Chí Minh
còn mãi”. Nxb CTQG- 1991, Tr 91.
6. Thảm sát Mỹ Lai. Nguồn Wikipedia.
7. 12 bức ảnh kinh hoàng về thảm sát Mỹ Lai 47 năm trước. Nguồn:
nguyentandung.org.
8. Nguồn nhaccuatui.
9. Nguồn Youtube.

PHỤ LỤC

Trang

3

2.1. Thực trạng........................................................................................

4

2.3. Giải pháp..........................................................................................

5

2.3.1. Sử dụng văn thơ.............................................................................

5

2.3.2. Kể chuyện......................................................................................

6

2.3.3. Sử dụng tranh ảnh..........................................................................

9

2.3.4.Sử dụng ca khúc cách mạng...........................................................

10

2.3.5.Sử dụng phim tài liệu.....................................................................

11