1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
- Mục tiêu của giáo dục phổ thông trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi nhà trường
cần phải đào tạo ra những học sinh không chỉ nắm bắt được kiến thức khoa học, mà
phải có năng lực sáng tạo, giải quyết những vấn đề mới mẻ của bản thân, của xã hội
và đất nước.
- Địa lí địa phương (ĐLĐP) tàng trữ một khối lượng lớn kiến thức, là nguồn
minh chứng cụ thể địa lí phổ thông. Do đó, việc dạy học ĐLĐP cần phải bắt đầu từ
những hiện tượng sự kiện có thực trong không gian nơi mà học sinh có thể quan sát
được. Tuy nhiên, việc giảng dạy ĐLĐP của nhiều giáo viên còn hoa loa mang tính hình
thức, miễn sao hoàn thành phân phối chương trình do Bộ GD&ĐT quy định.
- Trong dạy học ĐLĐP đang diễn ra xu hướng đẩy mạnh đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng tổ chức cho học sinh hoạt động tích cực, tự lực, tìm tòi, xây dựng
kiến thức, hình thành và phát triển năng lực. Hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên
cứu về biên soạn tài liệu dạy học ĐLĐP được triển khai và áp dụng ở các trường phổ
thông bước đầu đem lại những kết quả nhất định. Tuy nhiên, các tài liệu dạy học
ĐLĐP hiện nay chủ yếu nghiên cứu biên soạn tài liệu cung cấp nội dung kiến thức
khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương, hình thành các kỹ
năng địa lí chủ yếu như: Biểu đồ, bản đồ... Phương pháp chủ yếu là các phương pháp
truyền thống, đặc biệt lấy phương pháp thuyết trình làm chủ đạo. Do đó, việc dạy học
ĐLĐP ở trường phổ thông còn rất thụ động, khả năng tự tìm tòi nghiên cứu để hình
thành tri thức của học sinh còn rất hạn chế, học chưa đi đôi với hành, học mà chưa
sáng tạo…
- Việc giảng dạy ĐLĐP ở trường THPT trên địa bàn tỉnh Tây Ninh hiện nay
còn nhiều bất cập; chỉ chú trọng truyền đạt kiến thức, chưa đáp ứng yêu cầu hình
thành phát triển phẩm chất năng lực. Giáo viên khi thiết kế nội dung và phương pháp
dạy học ĐLĐP chủ yếu truyền thụ kiến thức, chưa đảm bảo tính hiện đại cơ bản, còn
nhiều kiến thức hàn lâm, còn nặng nề với học sinh. Ngoài ra, có một số trường hợp
giáo viên dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh yêu cầu học sinh tự học, nhưng không cung cấp

phát triển năng lực.
- Dựa trên chương trình ĐLĐP Địa lí lớp 12 xác định nội dung chương trình và
biên soạn tài liệu dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lực.
- Nghiên cứu tổ chức dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển
năng lực học sinh lớp 12 THPT qua 3 bài học.
- Đề tài tiến hành khảo sát, đánh giá việc tổ chức dạy học ĐLĐP ở trường THPT
theo định hướng phát triển năng lực trên địa bàn tỉnh Tây Ninh.
- Đề tài tiến hành thực nghiệm ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Tây Ninh.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu việc tổ chức dạy học Địa lí địa phương tỉnh Tây Ninh theo định hướng
phát triển năng lực được thiết kế với tài liệu mới được xây dựng, phương pháp, qui
trình thích hợp thì sẽ phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác, sáng tạo và phát triển
năng lực học sinh và thông qua đó góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất
lượng, hiệu quả của giáo dục và dạy học ĐLĐP ở trường THPT tỉnh Tây Ninh.
5. Tổng quan nghiên cứu
5.1. Tình hình dạy học ĐLĐP ở một số nước trên thế giới
Việc dạy học ĐLĐP trong chương trình phổ thông của một số nước phát triển
như Nga, Pháp, Hoa Kỳ… có sự khác nhau về nội dung và phương pháp tổ chức dạy
học. Tuy nhiên, thực tế cho thấy họ đều đồng nhất với nhau ở chổ dạy học ĐLĐP ngày
càng đóng vai trò quan trọng trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông. Định hướng
phát triển năng lực trong dạy học ĐLĐP được hình thành rất sớm ở các nước như
Pháp, Liên Xô trước đây, nhưng xu hướng này chỉ diễn ra trong từng nội dung nhỏ của
ĐLĐP chưa được nâng lên thành lí luận cho cả hệ thống nội dung ĐLĐP trong chương
trình phổ thông.
5.2. Tình hình nghiên cứu và giáo dục ĐLĐP Ở Việt Nam
+ Nghiên cứu về Địa lí địa phương
Nghiên cứu địa phương được hình thành và phát triển ở nước ta rất sớm, tiêu
biểu cho hướng nghiên cứu này trong thời kì phong kiến là những công trình nghiên
cứu ghi chép lịch sử khai thác lãnh thổ; mô tả núi, sông theo các đơn vị hành chính
thời bây giờ các huyện, phủ, tổng, xã; các tập tục, cách ăn mặc, tín ngưỡng, lễ tết, và

Các nghiên cứu dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng
lực còn rất mới chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể. Nghiên cứu dạy học ĐLĐP
tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát phát triển năng lực là hướng nghiên cứu phù hợp
với chủ trương đổi mới chất lượng dạy học ở trường phổ thông của Bộ GD&ĐT. Tuy
nghiên, hướng nghiên cứu này vẫn chưa được sự quan tâm đúng mực của các nhà
nghiên cứu, cán bộ quản lí, thầy cô giáo nhằm vận dụng triển khai hiệu quả hơn trong
dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo tinh thần đổi mới.
6. Quan điểm nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Quan điểm nghiên cứu
Luận án vận dụng các quan điểm nghiên cứu: Quan điểm tiếp cận hệ
thống;Quan điểm công nghệ dạy học; Quan điểm dạy học tích cực; Quan điểm phát
triển năng lực.
6.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện luận án tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp phân tích và tổng hợp; Phương pháp điều tra xã hội học; Phương pháp quan
sát; Phương pháp chuyên gia; Phương pháp thực nghiệm; Phương pháp toán học.
7. Đóng góp của luận án
7.1. Về lí luận
- Phát triển cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học ĐLĐP theo định
hướng phát triển năng lực, lấy học sinh làm trung tâm và dạy học tích cực.
- Xác định các nguyên tắc, yêu cầu cơ bản, quy trình tổ chức dạy học ĐLĐP


4

tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lực.
- Xây dựng được quy trình và phương pháp biên soạn tài liệu giảng dạy ĐLĐP
theo định hướng phát triển năng lực.
- Xác định được quy trình và phương pháp tổ chức dạy học ĐLĐP theo định hướng
phát triển năng lực.

năng lực. Giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực phải hoàn thành
các mục tiêu phát triển toàn diện về nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức,
khuyến khích các hoạt động khám phá, trải nghiệm sáng tạo thông qua các phương
pháp dạy học tích cực.
1.2. Định hƣớng phát triển năng lực trong dạy học Địa lí ở trƣờng phổ thông
1.2.1. Quan niệm về năng lực và cấu trúc năng lực
- Khái niệm năng lực: Năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu
quả các hành động giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác
nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ


5

năng, kỹxảo, kinh nghiệm cùng với sự sẵn sàng hành động có trách nhiệm.
- Cấu trúc năng lực: Năng lực được chia thành hai nhóm đó là năng lực chung
(general compentence) và các năng lực cụ thể, chuyên biệt (specific compentence),
còn gọi là năng lực chuyên môn.
1.2.2. Năng lực chung và năng lực chuyên biệt Địa lí
- Khái niệm về năng lực học sinh: Khái niệm năng lực của học sinh đã được định
nghĩa theo nhiều cách khác nhau (theo dấu hiệu về tố chất tâm lí, theo dấu hiệu về các
yếu tố tạo thành khả năng hành động...), nhưng tựu trung lại có thể phát biểu như sau: "
năng lực học sinh là khả năng làm chủ và vận dụng được một cách đồng bộ, hợp lí hệ
thống các kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ vào việc giải quyết có hiệu quả một
nhiệm vụ, một vấn đề đặt ra của cuộc sống trong các tình huống đa dạng của nó”.
- Phân loại năng lực của học sinh: Theo Dự thảo chương trình giáo dục phổ
thông của Việt Nam sau 2015, chương trình giáo dục phổ thông cần hình thành và
phát triển cho học sinh được các nhà giáo dục phân ra làm hai nhóm cơ bản: năng lực
chung và năng lực chuyên biệt.
+ Năng lực chung: Năng lực chung là năng lực cơ bản, thiết yếu để con người
có thể sống và làm việc bình thường trong xã hội. Năng lực chung được phân thành 3


tế của địa phương có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, thống nhất hữu cơ với nhau tạo
nên những đặc điểm đặc thù của mỗi địa phương về mặt địa lí. Như vậy, nói đến
ĐLĐP là nói đến tự nhiên, dân cư, xã hội, kinh tế trong thể thống nhất hữu cơ của
một bộ phận lãnh thổ nhất định của đất nước.
- Địa lí địa phương trong nhà trường: là một bộ phận của địa phương học, tài
liệu thuộc loại này gọi là ĐLĐP. ĐLĐP không bao gồm nhiều nội dung như địa
phương học, mà chỉ gồm địa lí tự nhiên, địa lí dân cư và địa lí kinh tế.
- Địa lí địa phương trong chương trình địa lí phổ thông: ĐLĐP trong nhà trường
gọi là ĐLĐP. Địa lí phổ thông chia ĐLĐP ra: ĐLĐP trong chương trình, tức là ĐLĐP mà
nội dung và đặc điểm của nó được quy định rõ ràng trong các bài học địa lí của chương
trình và ĐLĐP ngoài chương trình, tức là ĐLĐP mà nhiệm vụ và nội dung của nó được
xây dựng cho phù hợp với kế hoạch hoạt động giáo dục của nhà trường.
b) Quan điểm về tổ chức dạy học Địa lí địa phương
- Dạy học ĐLĐP đóng vai trò nòng cốt trong dạy học Địa lí: Giai đoạn những
năm đầu thập niên 60 đến những năm đầu thập niên 70 việc dạy học ĐLĐP được xem là
một nhiệm vụ giáo dục quan trọng trong dạy học Địa lí. Việc biên soạn và giảng dạy
ĐLĐP trở nên rất sôi động, hình thức hoạt động rất phong phú, thời lượng dành cho
ĐLĐP rất nhiều…
- Dạy học ĐLĐP chỉ mang tính bổ trợ, minh họa đơn thuần kiến thức Địa lí:
Giai đoạn từ những năm cuối của thập niên 70 đến giai đoạn đầu của thế kỉ XXI dạy
học ĐLĐP không còn đóng vai trò nồng cốt trong dạy học Địa lí. Việc dạy ĐLĐP
nhằm cung cấp khái quát cho học sinh về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
cũng như kinh tế - xã hội của địa phương. ĐLĐP trong thời gian này đã bị thu hẹp
trong các hoạt động trong chương trình, các hoạt động ngoài chương trình như ngoại
khóa ĐLĐP không còn nữa, thời lượng dành cho ĐLĐP cũng bị giới hạn…
- Dạy học ĐLĐP theo định hướng phát triển năng lực: Trong xu thế đổi mới toàn
diện nâng cao chất lượng giáo dục. Dạy học ĐLĐP được hiểu là hệ thống các tác động
có mục đích được tổ chức một cách khoa học trên cơ sở phối hợp đồng bộ các điều kiện
(kế hoạch, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức) nhằm đem lại hiệu quả cao... Đổi

sinh tự giác nắm tài liệu, lĩnh hội tri thức theo một trình tự lôgic chặt chẽ. Thông qua
dạy học ĐLĐP, học sinh sẽ nắm thao tác tư duy khi vận dụng kiến thức để giải thích,
phân tích các vấn đề địa lí. Dạy học ĐLĐP giúp học sinh hệ thống lại kiến thức Địa lí
một cách có cơ sở, hình thành cho học sinh khả năng ghi nhớ có lôgic thông qua các
hoạt động trực quan. Đồng thời qua đó học sinh sẽ phát triển năng lực chủ động lĩnh
hội tri thức địa lí một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.
- Dạy học ĐLĐP là cơ sở thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học
theo hướng phát triển năng lực: Trong những năm gần đây có khuynh hướng chuyển
đổi dạy học từ truyền thống sang hiện đại. Tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu
bồi dưỡng và đào tạo thế hệ trẻ trong giai đoạn mới. Dạy học ĐLĐP là cơ sở cho việc
vận dụng trí nhớ, phát huy đầy đủ khả năng sáng tạo và tạo điều kiện phát triển tư
duy cho học sinh. học sinh tự lĩnh hội tri thức, phát huy năng lực tự giáo dục, mở
rộng đào sâu tri thức, đây là một yêu cầu không thể thiếu với bất cứ người dân sống
và làm việc trong thời điểm hiện nay.
- Dạy học ĐLĐP là cơ sở hình thành và phát triển năng lực tự học của học
sinh: Với những nguồn kiến thức phong phú và đa dạng của ĐLĐP như hiện nay, là cơ
sở để hình thành năng lực tự học, năng lực nghiên cứu, năng lực tự rèn luyện để nắm
chắc và hoàn thiện kiến thức cho năng lực. năng lực tiến hành nhiên cứu ĐLĐP để mở
rộng tầm hiểu biết của mình, giúp cho mỗi năng lực có khả năng tiếp xúc với nhiều loại
kiến thức khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho các em định hướng nghề nghiệp trước
thực trạng xã hội luôn biến động. Thực tế cho thấy, trong môi trường phổ thông lại khó
có thể phát triển theo nhịp độ nhanh như vũ bão của khoa học công nghệ. Do vậy, không
chỉ có các em học sinh mà ngay cả chúng ta cũng rất dễ rơi vào tình trạng lạc hậu nếu
không được hình thành năng lực tự học, năng lực nghiên cứu, năng lực tự trau dồi kiến
thức chuyên môn lẫn kiến thức phổ thông.
- Dạy học ĐLĐP là cơ sở hình thành và phát triển các năng lực xã hội: Sự
phát triển của cá nhân và sự trưởng thành về mặt xã hội, trước hết phải gắn liền với sự
hoạt động xã hội và lao động tích cực. Bởi vậy, dạy học ĐLĐP sẽ làm cho học sinh hiểu
vị trí của mình trong xã hội, ý thức được các em nỗ lực học tập để hoàn thành trách nhiệm
với bản thân, gia đình, tập thể và xã hội. Việc giáo dục gắn liền với con người trong suốt

đồ, bảng số liệu…). Tổ chức dạy học ĐLĐP giúp học sinh nắm được ĐLĐP (xã,
huyện, tỉnh) thông qua các hoạt động thực tế địa phương. Nguyên lý quan trọng nhất
trong dạy học ĐLĐP, tìm hiểu địa phương, liên hệ thực tế địa phương được xem như
nguyên tắc giảng dạy và học tập địa lí, bắt đầu từ tiểu học đến trung học phổ thông.
Việc tìm hiểu, nghiên cứu tự nhiên, kinh tế, xã hội xung quanh làm cho học sinh hiểu
được sâu sắc hơn những tài liệu học tập trên lớp gắn liền việc học tập địa lí với cuộc
sống địa phương và với việc giáo dục hướng nghiệp. Nội dung dạy học ĐLĐP rất
phong phú và đa dạng bao gồm các chủ đề sau:
- Vị trí địa lí, phạm vị lãnh thổ và sự phân chia hành chính.
- Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
- Đặc điểm dân cư và lao động của tỉnh thành phố.
- Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh hoặc thành phố.
- Địa lí các ngành kinh tế chính.
- Đặc điểm kinh tế - xã hội nổi bật của huyện, thành phố thuộc tỉnh.
1.3.4. Xác định phƣơng pháp dạy học Địa lí địa phƣơng theo định hƣớng phát triển
năng lực
- Đặc điểm chung phương pháp dạy học ĐLĐP theo định hướng phát triển
năng lực: Dạy học ĐLĐP thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh; Dạy
học ĐLĐP cần chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; Dạy học ĐLĐP cần tăng
cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác; Dạy học ĐLĐP cần kết hợp đánh giá
của thầy với tự đánh giá của trò.


9

- Lựa chọn một số phương pháp dạy học ĐLĐP theo định hướng phát triển
năng lực: Có rất nhiều phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
Mỗi phương pháp dạy học đều có những ưu nhược điểm khác nhau, không có một
phương pháp nào hoàn toàn đáp ứng đầy đủ mục tiêu giáo dục ĐLĐP đề ra. Tuy
nhiên, với góc độ nghiên cứu của tác giả định hướng một số phương pháp như:

triển năng lực
- Đánh giá ưu nhược điểm chương trình ĐLĐP tỉnh Tây Ninh hiện hành:
Chương trình và tài liệu ĐLĐP tỉnh Tây Ninh hiện hành nội dung rất đa dạng cung cấp
đầy đủ kiến thức về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, dân cư, các ngành kinh
tế… Tuy nhiên chương trình dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh hiện hành chưa đảm bảo
sự cân đối giữa “dạy chữ” và “dạy người”, còn nặng về kiến thức, chưa coi trọng việc
hình thành nhân cách cho học sinh. Chưa chỉ rõ nội dung và cách thức đánh giá sự
trưởng thành về nhân cách của học sinh sau mỗi lớp học. Một số chủ đề trong tài liệu


10

giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh còn mang nặng tính hàn lâm, ít thực hành và rèn
luyện các kỹ năng địa lí. Một số nội dung ở chương trình ĐLĐP hiện hành chưa thực
sự cơ bản, làm cho khối lượng kiến thức gia tăng quá mức. Tài liệu giảng dạy ĐLĐP
tỉnh Tây Ninh có những thuật ngữ khoa học trình bày trừu tượng hoặc chưa chuẩn
xác, chưa nhất quán với sách giáo khoa. Tài liệu chưa chú trọng đến các hoạt động
trải nghiệm thực tế cho học sinh. Một số phần trong tài liệu thiếu sự cân đối cần thiết
giữa lý thuyết và thực hành, chưa chú ý đúng mức đến yêu cầu vận dụng kiến thức
vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.
2.2. Xác định một số nguyên tắc xây dựng chƣơng trình Địa lí địa phƣơng tỉnh
Tây Ninh theo định hƣớng phát triển năng lực
- Chương trình ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lực cần
phải bổ sung nhiều hoạt động để học sinh trải nghiệm qua các hoạt động thực tế, từng
bước hình thành các kỹ năng cần thiết.
- Chương trình ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lưc phải
phù hợp với nội dung chương trình Địa lí 12. Để đảm bảo phù hợp nội dung của môn
học đồng thời thực hiện dạy học ĐLĐP một cách hiệu quả, khi xây dựng chương
trình cần lựa chọn các nội dung phù hợp với nội dung chương trình Địa lí 12.
- Xây dựng chương trình ĐLĐP theo định hướng phát triển năng lưc phải phù

- Kỹ năng: Học sinh sẽ cũng cố và phát triển các kỹ năng sử dụng: Bản đồ, biểu đồ,
bảng số liệu thống kê, hình ảnh, sơ đồ…; Phát triển năng lực phân tích các mối liên hệ
giữa các đối tượng địa trong ĐLĐP; Giải thích được những các hiện tượng tự nhiên, kinh
tế, xã hội của tỉnh Tây Ninh.
- Thái độ, hành vi: Học sinh có khả năng tham gia giải quyết những vấn đề cụ
thể địa phương mà các em tiếp xúc hàng ngày; phân tích được nhu cầu lao động của
địa phương và định hướng nghề nghiệp cho bản thân.
2.2.2. Nguyên tắc biên soạn tài liệu giảng dạy Địa lí địa phƣơng tỉnh Tây Ninh
theo định hƣớng phát triển năng lực
- Tài liệu giảng dạyĐLĐP tỉnh Tây Ninh phải đảm bảo tính sư phạm. Cấu trúc
nội dung và cách trình bày của tài liệu giảng dạy ĐLĐP cần tạo điều kiện khuyến
khích, hỗ trợ GV tổ chức hoạt động dạy học tích cực, hợp tác và tương tác, đồng thời
tạo điều kiện để học sinh học phương pháp học, cách tự học và tự đánh giá kết quả
học tập của mình. Việc thiết kế nội dung và hình thức của tài liệu giảng dạy ĐLĐP,
đặc biệt là các bài học trong tài liệu phải phù hợp với nhu cầu, hứng thú và trình độ
của học sinh. Các bài học trong tài liệu dạy học ĐLĐP phải có khả năng tạo ra và
kích thích động cơ và đem lại niềm vui và lợi ích cho học sinh trong học tập.
- Tính hiện đại trong tài liệu giảng dạyĐLĐP tỉnh Tây Ninh: Các kiến thức, kỹ
năng, phương pháp và giá trị của cuộc sống được trình bày trong tài liệu giảng dạy
ĐLĐP tỉnh Tây Ninh mà học sinh cần tiếp thu phải cơ bản, chuẩn hóa. Tài liệu giảng
dạy ĐLĐP tinh Tây Ninh không nên hạn chế ở kiến thức, kỹ năng của các vấn đề
riêng biệt của bộ môn. Tài liệu giáo dục ĐLĐP tỉnh Tây Ninh phải hướng đến tính
hiện đại của kiến thức, thể hiện các vấn đề theo hướng tích hợp nội dung trong từng
môn học, tích hợp liên môn, xuyên môn.
- Tài liệu giảng dạyĐLĐP tỉnh Tây Ninh phải đảm bảo tính thực tiễn và tính
bền vững: Nội dung, cấu trúc và hình thức thể hiện tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây
Ninh cần phải tạo điều kiện hình thành phát triển kiến thức, kỹ năng; đồng thời đào
tạo phẩm chất, năng lực, thái độ, hành vi cho học sinh.
2.2.3. Cấu trúc và nội dung tài liệu giảng dạyĐLĐP tỉnh Tây Ninh
Cấu trúc tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh chia làm hai phần: phần một

huyện Tân Châu.
- Chủ đề 5: Địa lí huyện Châu Thành.
+ Hoạt động 1: Vị trí địa lí huyện Châu Thành.
+ Hoạt động 2: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội và những thế mạnh của
huyện Châu Thành.
- Chủ đề 6: Địa lí huyện Bến Cầu.
+ Hoạt động 1: Vị trí địa lí huyện Bến Cầu.
+ Hoạt động 2: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội và những thế mạnh của
huyện Bến Cầu.
- Chủ đề 7: Địa lí huyện Gò Dầu.
+ Hoạt động 1: Vị trí địa lí huyện Gò Dầu
+ Hoạt động 2: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội và những thế mạnh của
huyện Gò dầu.
- Chủ đề 8: Địa lí huyện Trảng Bàng.
+ Hoạt động 1: Vị trí địa lí huyện Trảng Bàng
+ Hoạt động 2: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội và những thế mạnh của
huyện Trảng Bàng.
- Chủ đề 9: Địa lí huyện Dương Minh Châu.
+ Hoạt động 1: Vị trí địa lí huyện Dương Minh Châu
+ Hoạt động 2: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội và những thế mạnh của
huyện Dương Minh Châu.
2.2.4. Các tiêu đề trong tài liệu giảng dạyĐLĐP tỉnh Tây Ninh
- Cùng khám phá: là những thông tin mở rộng nhằm giúp học sinh hiểu biết
sâu hơn về ĐLĐP. Học sinh có thể khám phá trên cơ sở tài liệu giảng dạy ĐLĐP
hoặc có thể mở rộng khám phá nhiều hình thức khác nhau.
- Ghi nhớ: là lượng kiến thức cơ bản học sinh cần phải hiểu rõ về ĐLĐP, đây
là nội dung cốt lõi học sinh cần phải ghi nhớ.
- Các vấn đề cần giải quyết: có thể xem như bài tập về nhà hoặc có thể xem như
bài tập tham khảo nâng cao. Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện như bài tập về
nhà, nhưng cũng có thể chỉ để tham khảo để mở rộng tư duy, vì ĐLĐP chiếm thời lượng

học vào thực tiễn đời sống và sản xuất.
b) Môđun bài tập trong tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh
Mô đun giải bài tập gồm các loại:
- Bài tập có nội dung đơn giản (chỉ yêu cầu vận dụng kiến thức vừa học, tóm
tắt kiến thức).
- Bài tập nâng cao đòi hỏi học sinh vận dụng linh hoạt và sáng tạo kiến thức đã
học, giúp học sinh hiểu đầy đủ hơn kiến thức đã học.
- Bài tập tự học là những bài tập yêu cầu học sinh phải đầu tư suy nghĩ, khảo
sát điều tra, sưu tầm tư liệu liên quan để giải đáp vấn đề.
c )Môđun thực hành trong tài liệu giảng dạyĐLĐP tỉnh Tây Ninh
Gồm các môđun thực hành trong tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh yêu cầu
học sinh sử dụng các bản đồ, bảng biểu, bảng số liệu, biểu đồ để hình thành kiến thức
qua quá trình làm thực hành. Chẳng hạn như vẽ biểu đồ và nhận xét, phân tích bảng số
liệu, so sánh đối chiếu phân tích các bảng biểu...
d) Môđun kiến thức mở rộng trong tài liệu giảng dạyĐLĐP
Bao gồm các loại:
+ Kênh hình (đặt ở gần kiến thức cơ bản)
+ Thông tin kiến thức mở rông (đặt song song với kiến thức cao bản)
Nhằm kích thích học sinh tìm hiểu thực hiện để củng cố, nâng cao kiến thức đã
học áp dụng vào đời sống và sản xuất hàng ngày.


14

2.2.6. Phƣơng pháp và quy trình biên soạn tài liệu giảng dạyĐịa lí địa phƣơng
tỉnh Tây Ninh theo định hƣớng phát triển năng lực
- Giai đoạn 1: Xác định mục tiêu tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh
- Giai đoạn 2:Xác định nội dung kiến thức trong tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh
Tây Ninh
- Giai đoạn 3: Xác định các kỹ năng trong tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh


THIẾT KẾ NỘI
DUNG DẠY HỌC
ĐỊA LÍ ĐỊA
PHƢƠNG

- Xác định mục tiêu giáo dục ĐLĐP: Kiến thức, kĩ năng, thái độ,
năng lực.
- Lựa chọn nội dụng giáo dục ĐLĐP.
- Xác định phương tiện dạy học.

XÁC ĐỊNH
PHƢƠNG PHÁP
VÀ HÌNH THỨC
TỔ DẠY HỌC DỤC
ĐỊA LÍ ĐỊA
PHƢƠNG

- Bám sát mục tiêu lựa chọn phương pháp và hình thức tổ
chức dạy học ĐLĐP.
- Thiết kế bài dạy học ĐLĐP theo định hướng phát triển năng
lực.

TIẾN HÀNH TỔ
CHỨC DẠY HỌC
ĐỊA LÍ ĐỊA
PHƢƠNG

- Xây dựng kế hoạch tiến hành dạy học ĐLĐP trên cơ sở thiết
kế bài dạy học ĐLĐP.

16

nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian và phân công vị trí làm việc cho các nhóm;
Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm (nếu cần).
- Bước 2. Làm việc theo nhóm: Lập kế hoạch làm việc; Thỏa thuận quy tắc
làm việc; Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập; Trao đổi ý kiến,
thảo luận trong nhóm; Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.
- Bước 3. Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp: Đại diện từng nhóm trình bày kết
quả thảo luận của nhóm; Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và
bổ sung ý kiến; giáo viên tổng kết và nhận xét, đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn
đề tiếp theo.
2.3.3.2. Phương pháp giải quyết vấn đề
a) Lựa chọn nội dung sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề
Trong những nội dung trên về ĐLĐP tỉnh Tây Ninh chúng tôi chọn chuyên đề địa
lí dân cư và nguồn lao động tỉnh Tây Ninh để tiến hành thực nghiệm thiết kế bài học
theo phương pháp giải quyết vấn đề. Có thể nói trong các nội dung ĐLĐP tỉnh Tây Ninh
đều có thể thiết kế bài học theo phương pháp giải quyết vấn đề tuy nhiên theo chúng tôi
thuận lợi nhất là nội dung về dân cư và nguồn lao động của tỉnh Tây Ninh.
b) Quy trình phương pháp giải quyết vấn đề
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC
SINH
Bƣớc 1: Đặt vấn đề Địa lí địa phƣơng tỉnh Tây Ninh
Hoạt động 1: Tạo tình huống có vấn đề ĐLĐP tỉnh Tây Ninh
- Giáo viên đặt câu hỏi tạo tình huống
- Học sinh trả lời câu hỏi.
có vấn đề.
Hoạt động 2: Phát hiện vấn đề ĐLĐP tỉnh Tây Ninh
- Giáo viên gợi ý vấn đề cho học sinh.
- Học sinh phát hiện vấn đề.

theo dõi báo cáo của nhóm trình bày.
Bƣớc 3: Kết luận vấn đề Địa lí địa phƣơng tỉnh Tây Ninh
- Giáo viên sau khi mỗi nhóm báo cáo
- Học sinh đưa ra ý kiến về
kết quả, giáo viên cho các nhóm nhận xét bổ nhận xét của các nhóm khác, trả lời
sung và đặt câu hỏi cho nhóm vừa trình bày. các câu hỏi của nhóm khác.
- Giáo viên kết luận (kiến thức của nội
dung). Trình bày kiến thức hoặc phát đáp án
cho học sinh.
2.3.3.3. Phương pháp pháp khảo sát, điều tra
a) Nội dung khảo sát, điều tra
- Nội dung tiến hành phương pháp khảo sát, điều tra ĐLĐP theo các chủ đề gợi
ý của tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh. Giáo viên có thể gợi ý một số vấn đề
cụ thể của địa phương để học sinh tiến hành khảo sát, điều tra.
- Chủ đề 1: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ, phân chia hành chính tỉnh Tây Ninh.
- Chủ đề 2: Đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên tỉnh Tây Ninh.
- Chủ đề 3: Đặc điểm dân cư và lao động tỉnh Tây Ninh.
- Chủ đề 4: Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Tây Ninh
- Chủ đề 5: Địa lí một số ngành kinh tế chính của tỉnh Tây Ninh
- Chủ đề 6: Địa lí huyện, thành phố thuộc tỉnh Tây Ninh
b) Qui trình dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo phương pháp khảo sát điều tra
Quá trình tiến hành phương pháp khảo sát, điều tra trong dạy học ĐLĐP tỉnh
Tây Ninh đươc khái quát như sau:
- Bước 1: Hướng dẫn học sinh khảo sát, điều tra. (thời gian 1tiết).
+ Hoạt động 1:Giải thích mục tiêu ý nghĩa của phương pháp khảo sát, điều tra.
+ Hoạt động 2: Bao gồm các hoạt động hướng dẫn học sinh chuẩn bị tiến hành
khảo sát, điều tra.
- Bước 2: Tổ chức khảo sát, điều tra và viết báo cáo (3 tuần).
+ Hoạt động 1: Giám sát học sinh khảo sát, điều tra
Học sinh: Tiến hành khảo sát, điều tra và viết báo cáo.

+Giáo viên và học sinh các nhóm cùng xác định các nguồn tài liệu cần khai
thác và nơi có thể tìm kiếm các nguồn tài liệu để thực hiện dự án: tài liệu giáo dục
ĐLĐP tỉnh Tây Ninh, thư viện (sách, báo, tạp chí), Internet, thực tế....
+ Giáo viên nên hướng dẫn học sinh cách khai thác các nguồn tài liệu, cách ghi
chép và trích dẫn tài liệu tham khảo, sử dụng các nguồn tài liệu... Với tài liệu sách,
báo in cần ghi rõ: Tên, tác giả, nơi xuất bản và năm xuất bản của tài liệu. Lưu ý với
tài liệu khai thác trên Internet cần ghi rõ ngày của bài báo...
+ Phân công công việc cho các thành viên trong nhóm. Có thể phân công theo
hai cách: phân công nhiệm vụ nghiên cứu và tập hợp tư liệu theo từng loại (bản văn,
bản đồ, lược đồ, biểu đồ, số liệu thống kê...) hoặc phân công nhiệm vụ nghiên cứu và
tổng hợp thông tin theo nội dung của đề cương.
- Hoạt động 3:Thực hiện dự án
+ Việc thu thập tài liệu sẽ giúp học sinh trả lời các câu hỏi nghiên cứu. Các
hoạt động thu thập tài liệu: tìm tài liệu, khảo sát thực tế, phỏng vấn... Giáo viên hỗ trợ
để học sinh khai thác tài liệu có hiệu quả. Yêu cầu của việc thu thập tài liệu là phải
giúp làm rõ được nội dung của chủ đề của nhóm.
+ Xử lí thông tin, tổng hợp kết quả nghiên cứu của các thành viên trong nhóm.
Trong quá trình xử lí thông tin, các nhóm sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi để làm rõ vấn
đề cần nghiên cứu.
+ Viết báo cáo của nhóm bằng văn bản và chuẩn bị bài trình bày trước lớp.
Viết báo cáo theo cấu trúc đề cương đã thảo luận (có thể chỉnh sửa), bổ sung lược đồ,
bảng biểu, tranh ảnh, ghi âm,... để bản báo cáo phong phú.
-Hoạt động 4: Giới thiệu sản phẩm trước lớp
+ Sản phẩm gồm có: Báo cáo bằng văn bản và bài thuyết trình của nhóm.
+ Mỗi nhóm cử một đại diện lên thuyết trình về chủ đề của nhóm.
- Hoạt động 5: Đánh giá dự án
+ Giáo viên tổ chức cho học sinh các nhóm được tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau về
sản phẩm của dự án.
+ Giáo viên tổng kết, đánh giá về phương pháp tiến hành, thái độ làm việc, nội
dung và kết quả của các vấn đề nghiên cứu đã được đặt ra và trình bày của từng

3.3. Nôi dung thực nghiệm
- Thực nghiệm tổ chức dạy học “Đặc điểm dân cư và nguồn lao động tỉnh Tây
Ninh”.
- Thực nghiệm tổ chức dạy học “Tìm hiểu thực trạng ngành chăn nuôi ở huyện
Dương Minh Châu”
- Thực nghiệm tổ chức dạy học “ Tìm hiểu điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên
nhiên tỉnh Tây Ninh”.
3.4. Phƣơng pháp thực nghiệm
3.4.1. Nguyên tắc chọn lớp thực nghiệm và đối chứng:
Lớp thực nghiệm và lớp đối chứng phải cùng có các điều kiện sau: Trình độ học
sinh đương nhau, học sinh có ý thức học tập; Số học sinh tương đương nhau; Không
gian và điều kiện học tập tương đương nhau; Cùng do một giáo viên giảng dạy.
3.4.2. Quy trình thực nghiệm:
- Quy trình thực nghiệm được thực hiện theo các bước sau:
+Bước 1: Xây dựng thiết kế các bài học và hoạt động dạy học Địa lí địa
phương tỉnh Tây Ninh theo quan điểm dạy học tích cực.
+ Bước 2: Hướng dẫn, tập huấn giáo viên các phương pháp dạy học tích cực
trong dạy học Địa lí địa phương tỉnh Tây Ninh theo quan điểm dạy học tích cực.
+ Bước 3: Triển khai dạy học thực nghiệm.
+ Bước 4: Kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm.


20

+ Bước 5: Gửi phiếu nhận xét, phiếu hỏi ý kiến cho giáo viên và học sinh.
- Việc kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm: Trong quá trình thực nghiệm,
cần phải có những biện pháp kiểm tra, thăm dò mức độ tác động của việc tổ chức dạy
học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh nhằm bổ sung những thông tin liên quan kết quả thực
nghiệm, cụ thể:
+ Sự hứng thú của học sinh trong giờ dạy thực nghiệm và đối chứng.

0,0000102. Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hai nhóm
không phải là do ngẫu nhiên mà là do tác động của tổ chức dạy học Địa lí địa phương
tỉnh Tây Ninh với phương pháp giải quyết vấn để.
- Đánh giá định tính: Qua hoạt động thực nghiệm tổ chức dạy học Địa lí địa
phương tỉnh Tây Ninh với phương pháp giải quyết vấn để cho thấy:
+ Qua phân tích chất lượng các bài kiểm tra kết hợp với việc giải quyết vấn để của
học sinh, chúng tôi nhận định ở lớp thực nghiệm hơn hẳn lớp đối chứng về mức độ hiểu
sâu về kiến thức dân cư và nguồn lao động. Chứng tỏ chất lượng lĩnh hội kiến thức và vận


21

dụng kiến thức ở lớp thực nghiệm cao hơn hẳn lớp đối chứng.
+ Khả năng tự học của học sinh được thể hiện rõ ở các kỹ năng tự đọc sách, tự
nghiên cứu tài liệu để giải quyết vấn để, trả lời câu hỏi, bài tập
+ Năng lực tư duy của học sinh được thể hiện ở khả năng phân tích, so sánh,
tổng hợp, khái quát và vận dụng kiến thức một cách hợp lí.
3.6.2. Tổ chức thực nghiệm bài học Địa lí địa phương tỉnh Tây Ninh theo
phương pháp khảo sát điều tra với bài học “Tìm hiểu thực trạng ngành chăn nuôi
huyện Dương Minh Châu”
- Thiết kế thực nghiệm: Chọn 4 lớp thực nghiệm và đối chứng Lớp 12A2
trường và 12A1 là lớp thực nghiệm, lớp 12A5 và lớp 12A3 là lớp đối chứng (THPT
Dương Minh Châu,THPT Lộc Hưng) .
Như trên đã chứng minh rằng kết quả hai nhóm trước tác động là tương đương.
Sau tác động, kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test cho kết quả p=
0,0000027 cho thấy sự chênh lệch giữa điểm trung bình nhóm thực nghiệm và nhóm
đối chứng rất có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết quả điểm trung bình nhóm thực
nghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không phải ngẫu nhiên mà do kết
quả của tác động.
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = (7,5588235-5,719):1,631=

12A3 là lớp thực nghiệm, lớp 12A8 và lớp 12A9 là lớp đối chứng.
- Đánh giá định lượng:
Kết quả đã chứng minh rằng kết quả hai nhóm trước tác động là tương đương.
Sau tác động, kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test cho kết quả p=
0,0000002 cho thấy sự chênh lệch giữa điểm trung bình nhóm thực nghiệm và nhóm
đối chứng rất có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết quả điểm trung bình nhóm thực
nghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không phải ngẫu nhiên mà do kết
quả của tác động.
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = (8,2352941-6,156): 1,615=
1,2054. Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng của với phương pháp dạy học dự án ảnh
hưởng đến việc học tập của lớp thực nghiệm là lớn đã được kiểm chứng.
Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm có điểm trung
bình là: 8,23 điểm. Kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng có điểm
trung bình là: 6,15 điểm. Độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là 2,08 điểm. Điều đó
cho thấy điểm trung bình lớp thực nghiện cao hơn lớp đối chứng. Chênh lệch giá trị
trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 1,2054. Điều này có nghĩa mức độ
ảnh hưởng của tác động là rất lớn, nghĩa là biện pháp của ta là rất tốt.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận cơ bản
Từ kết quả nghiên cứu lí thuyết và thực tế của việc tổ chức giáo dục Địa lí địa
phương tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát năng lực, chúng tôi nhận thấy:
- Tổ chức dạy học Địa lí địa phương tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển
năng lực, đáp ứng được các yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
hiện nay. Bởi vì nó vừa thực hiện được mục tiêu dạy học theo quy định của chương
trình, vừa phát triển được năng lực của học sinh, trong đó có năng lực sáng tạo và năng
lực hợp tác. Tạo điều kiện cho học sinh thực hành tự học, tự nghiên cứu, phát triển các
kỹ năng sống cần thiết và năng lực học tập suốt đời. Tổ chức dạy học ĐLĐP tỉnh Tây
Ninh theo định hướng phát triển năng lực là con đường để học sinh sử dụng kiến thức
vào cuộc sống, thực hiện các hoạt động thực tiễn, thực hành. Khắc phục được lối dạy
học truyền thụ một chiều và thực trạng xa rời thực tiễn của nội dung chương trình sách

Trên cơ sở đó đề xuất được phương pháp tổ chức dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo
định hướng phát triển năng lực.
- Hệ thống hóa và sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học
ĐLĐP theo định hướng phát triển năng lực, lấy học sinhlàm trung tâm và dạy học
tích cực. Chỉ ra được sự phù hợp của việc tổ chức dạy học ĐLĐP theo định hướng
phát triển năng lực với chiến lược đổi mới phương pháp dạy học và thực tiễn dạy học
ĐLĐP ở trường THPT .
- Xác định các nguyên tắc, yêu cầu cơ bản, quy trình tổ chức dạy học tỉnh Tây
Ninh theo định hướng phát triển năng lực.
- Biên soạn được tài liệu giảng dạy ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát
triển năng lực, xây dựng được tiến trình tổ chức dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh phù hợp
với tình hình thực tiễn dạy học ĐLĐP. Trong đó có phân chia rõ hoạt động của giáo
viên và của học sinh trong mỗi giai đoạn của tiến trình.
- Thiết kế được bài học và hoạt động dạy học tiêu biểu để tổ chức dạy học Địa
lí địa phương tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lực.
- Tổ chức một số thực nghiệm sư phạm cơ bản để đánh giá tính khả thi, tính
hiệu quả và tính đổi mới của việc tổ chức dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh theo định
hướng phát triển năng lực. Phân tích các đặc trưng của hoạt động sáng tạo trong
nghiên cứu khoa học, trong học tập ĐLĐP và đặc điểm của phương pháp dạy học tích
cực từ đó đề xuất các phương pháp phát huy tính năng động, năng lực sáng tạo và
hợp tác của học sinh trong dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh. Thiết kế được bảng tiêu chí
đánh giá theo thang điểm quá trình Rubri để đánh giá kết quả học tập của học sinh
trong tiến trình tổ chức dạy học ĐLĐP tỉnh Tây Ninh. Tiến hành thực nghiệm sư
phạm thành công tại tại 6 trường THPT (3 trường thành thị, 3 trường nông thôn) trên
địa bàn tỉnh Tây Ninh. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm để khẳng định rằng
giả thuyết khoa học của đề tài “Tổ chức dạy học Địa lí địa phương tỉnh Tây Ninh
theo định hướng phát triển năng lực” là đúng đắn.
3. Những hạn chế của đề tài
Bên cạnh những kết quả đạt được ở trên, đề tài vẫn còn tồn tại những hạn chế sau:
- Phạm vi thực nghiệm sư phạm chưa được nhiều trường.

các trường phổ thông nói chung và các trường THPT tỉnh Tây Ninh nói riêng.
- Sử dụng các kết quả nghiên cứu về việc tổ chức dạy học Địa lí địa phương
tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lực sát với thực tiến địa phương trong
các đợt tập huấn cho giáo viên phổ thông, giúp giáo viên dễ dàng hình dung và vận
dụng vào dạy học.
- Cần có những quy định cụ thể về việc áp dụng tổ chức dạy học Địa lí địa
phương tỉnh Tây Ninh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường phổ thông
(như thời lượng, nội dung kiến thức,…) tạo cơ sở pháp lí cho giáo viên và tổ bộ môn
triển khai thực hiện.
- Cần tạo điều kiện để giáo viên tiếp cận thức lí luận và thực tiễn về tổ chức
dạy học Địa lí địa phương theo định hướng phát triển năng lực trực tiếp từ các nhà
nghiên cứu, các chuyên gia về phương pháp dạy học nhằm tăng cường tính hiệu quả.
- Cần có sự liên kết giữa các giáo viên trong nhà trường để tổ chức các hoạt
động dạy học Địa lí địa phương quy mô hơn, trong đó có sự phối hợp giữa giáo viên
và học sinh, giữa học sinh với học sinh nhằm thực hiện tốt dạy học Địa lí địa phương
tỉnh Tây Ninh.