SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ LỢI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC
HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH THPT TRONG DẠY - HỌC
THƠ VĂN HỒ CHÍ MINH Ở LỚP 11 VÀ 12.
Người thực hiện: Đỗ Thị Huyền
Chức vụ:
Giáo viên
SKKN thuộc môn: Ngữ Văn
THANH HÓA, NĂM 2017
Mục lục
STT
1
2
3
4
NỘI DUNG
Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Trang
6
2.3.1 Giải pháp
6
2.3.2 Tổ chức thực hiện
9
2.4 Hiệu quả của SKKN
16
2.4.1 Hiệu quả đạt được
16
2.4.2 Bài học kinh nghiệm
Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
17
19
2
1. Mở đầu
nhiều bài học giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh như các bài học viết về tác giả
Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh; Các tác phẩm của chính Nguyễn Ái Quốc - Hồ
Chí Minh. Qua đó, giúp các em hiểu tác phẩm của một nhà cách mạng không
giáo huấn, triết lý khô khan như các em vẫn tưởng mà ở đó vẫn thấm đẫm chất
trữ tinh sâu lắng, thể hiện một tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống và tràn đầy lạc
quan, tin tưởng. [1]
Tạo điều kiện cho học sinh chủ động, tự giác, tích cực trong việc lĩnh hội
kiến thức và phát huy năng lực từ văn chương đến áp dụng vào cuộc sống, tôi
mạnh dạn chia sẻ một số giải pháp mà bản thân đã thực nghiệm trong quá trinh
dạy học: Tích hợp nội dung Giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho
học sinh THPT trong dạy - học thơ văn Hồ Chí Minh ở lớp 11 và 12.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ Chí
Minh, để làm theo tấm gương của Người; giáo dục ý thức quan tâm tới việc học
tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành thói quen và nếp sống
của các em để trở thành những công dân tốt biết sống và làm việc cống hiến cho
đất nước
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh khối 11, 12 THPT.
- Mộ (Chiều tối) - Trích Nhật kí trong tù - Hồ Chí Minh
- Tuyên ngôn độc lập - Hồ Chí Minh - Phần I - Tác giả.
- Tuyên ngôn độc lập - Hồ Chí Minh - Phần II - Tác phẩm.
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
+ PP nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: nghiên cứu và khảo lược các tài liệu
trên sách, báo, mạng internet…
+ Phương pháp thu thập thông tin; PP thống kê, xử lý số liệu: Phương pháp
thống kê, mô tả thực trạng môi trường tại trường THPT và ý thức của học sinh
phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc hinh thành tư tưởng đạo đức của học
quý trọng gia đinh, bạn bè, có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; biết hướng
tới những tư tưởng, tinh cảm như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, công
bằng, ghét cái xấu, cái ác. Đó là những con người có ham muốn đem tài trí của
minh cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đó cũng là chiếc
chia khóa mở cửa cho tương lai của các em.[5]
Dạy học theo quan điểm tích hợp phát huy cao hơn hiệu quả giảng dạy
theo tinh thần đổi mới sách giáo khoa và chủ truong mới của Bộ giáo dục, phát
triển năng lực người học... là vấn đề được quan tâm nhất hiện nay. Tích hợp các
nội dung giảng dạy đối với bộ môn khoa học xã hội là mối liên hệ bên trong,
mối liên hệ bản chất của nội dung - tư duy - tư tưởng, tác động qua lại và ảnh
hưởng lẫn nhau. Trong quá trinh giảng dạy, giáo viên Ngữ văn không chỉ tích
hợp nội dung kiến thức, kỹ năng của 3 phân môn: Văn học – Tiếng việt – Làm
văn mà phải tích hợp với các môn học khác như: Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công
dân,... hay các vấn đề của đời sống như: tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường,
tinh yêu biển đảo quê hương, tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh.v.v. giúp
học sinh có kĩ năng của các môn học khác có liên quan, các vấn đề trong thực
tiễn đời sống và đặc biệt là các nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh
một cách linh hoạt, uyển chuyển và tinh tế. [1]
2.2 Thực trạng của vấn đề
Công cuộc vận động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh” được Đảng và nhà nước phát động và triển khai rộng khắp trong toàn xã
hội, ngành giáo dục cũng đã đưa nội dung thực hiện cuộc vận động này là một
trong những nhiệm vụ giáo dục cấp thiết trong tất cả các bậc học. Công cuộc vận
6
động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tại trường THPT
Lê Lợi đã được đưa vào kế hoạch dạy học trong nhiều năm nay ở tất cả các bộ
môn. Ngoài những hoạt động ngoại khóa của Đoàn trường, Công đoàn thi mỗi
giáo viên cũng luôn tim tòi, vận dụng tích hợp, lồng ghép vào trong bài dạy của
đáng sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc.[1]
b. Xây dựng môi trường học đường lành mạnh, tạo điều kiện để học sinh
học tập, rèn luyện, phấn đấu, trưởng thành.
Nhà trường tăng cường định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức,
lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ. Xây dựng trường học thực sự trở thành trung
tâm văn hóa, giáo dục, rèn luyện thanh thiếu nhi; kết hợp hài hòa giữa học chính
khóa và ngoại khóa, qua đó góp phần hinh thành lý tưởng cách mạng, đạo đức,
lối sống văn hóa lành mạnh cho thế hệ trẻ. Tạo điều kiện để các tổ chức Đoàn,
Hội trong trường học phát huy vai trò, ảnh hưởng và tích cực tham gia quá trinh
giáo dục toàn diện học sinh. Nâng cao chất lượng, hiệu quả cuộc vận động
"Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", các phong trào thi đua yêu
nước; tạo điều kiện thuận lợi để học sinh tham gia các hoạt động thực tiễn, qua
đó rèn luyện, cống hiến, trưởng thành.
c. Xây dựng nội dung lồng ghép tư tưởng Hồ Chí Minh.
Đối với những bài dạy liên quan đến việc lồng ghép giáo dục tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh thi giáo viên phải xác định nội dung cần lồng ghép, thời điểm
lồng ghép, cách thức lồng ghép phù hợp với bài dạy…dùng hinh ảnh tư liệu, nội
dung tài liệu liên quan đến chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng đạo đức của Bác
rộng, để lại nhiều bài học, có chiều sâu và tính triết lý trên nhiều lĩnh vực… Bởi
vậy, cần phải chọn lọc, linh hoạt vận dụng một tư tưởng nào đó để lồng ghép vào
bài dạy. Khi áp dụng phải chú ý đến thời gian phân bố trong tiết học. Tránh ôm
đồm kiến thức, sa đà, biến giờ dạy Ngữ văn thành tiết kể chuyện đạo đức Hồ Chí
Minh.
d. Tăng cường vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực.
Trong quá trinh dạy - học giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháp trong
một bài học. Với môn Ngữ văn, áp dụng phương pháp giảng giải, thuyết trinh,
thảo luận, liên hệ, nêu vấn đề… cho học sinh tham gia. Tuy nhiên, tích hợp tư
tưởng đạo đức Hồ Chí Minh gắn với kể chuyện, nêu sự kiện, hay nhưng câu nói,
lời huấn thị của Bác mang tính đúc kết. Lồng ghép tư tưởng đạo đức của Bác
8
thuật, tác phẩm tiêu biểu và soạn bài “Tuyên ngôn độc lập”) của Bác.
9
+ GV giới thiệu cho HS một số tài liệu liên quan: Sách giáo khoa lớp 12
tập 1 (bài tác giả Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh); Tác phẩm Nhật kí trong
tù, một số những câu chuyện kể về Bác…
+ Dặn dò học sinh xem bài trước ở nhà và mỗi nhóm chuẩn bị một tờ giấy
A4.
+ Sau khi học xong phần “Tác giả Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh” GV
yêu cầu các học sinh viết đoạn văn ngắn (10 câu) nêu cảm nhận chung về tác
giả.
+ GV chọn 1 nhóm để giao thực hiện phương pháp phân vai:
• Chọn một học sinh có giọng đọc tốt.
• Chọn một nhóm bạn có thể kể một vài mẩu chuyện về cuộc
đời hoạt động của Bác.
+ Học sinh soạn bài theo nhóm trước ở nhà theo phần việc được GV giao
trước và chuẩn bị dụng cụ học tập (giấy A4), tinh thần làm việc theo nhóm.[1]
2.3.2 Tổ chức thực hiện.
a. Tìm hiểu khái quát về tác giả Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh.
Trong phần I. Vài nét tiểu sử việc liên kết nội dung bài học với nội dung
tư tưởng Hồ Chí Minh cần phải chú ý đến ba giai đoạn lớn trong cuộc đời của
Hồ Chí Minh.
Giai đoạn thứ nhất (thời niên thiếu đến năm 1911): Ngay từ thủa nhỏ
Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành đã biểu hiện những phẩm chất đạo đức
của người con ngoan trò giỏi. Có được điều ấy bởi ảnh hưởng của sự giáo dục
gia đinh, tác động điều kiện xã hội ở quê hương kết hợp với những điều cơ bản
về đạo đức truyền thống của dân tộc và những nguyên tắc đạo đức của đạo
Khổng. Lớn lên, tác động của xã hội làm phát triển mạnh mẽ hơn ở Nguyễn Tất
bàn tay nói:
- Đây tiền đây, tiền đây chúng ta làm bất cứ việc gì để sống và để đi. Tư Lê
không giữ lời hứa, Bác một minh làm phụ bếp trên tàu La-tu-sơ-trơ-rê-vin ra
nước ngoài tim đường cứu nước…Thông qua việc giáo viên kể chuyện học sinh
thấy được ý chí và nghị lực, tinh thần vượt qua khó khăn và thử thách để đạt
được khát vọng của minh, điều Bác hằng nung nấu bấy lâu nay là tim thấy con
đường cứu nước cho dân tộc, học sinh càng biết ơn, tự hào về Bác - Người đã
11
tim ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc ta để có cuộc sống hòa binh,
hạnh phúc hôm nay.[2]
Ngoài ra, nếu sử dụng máy chiếu làm công cụ hỗ trợ thi giáo viên có thể
sử dụng những đoạn phim tư liệu về cuộc hành trinh cứu nước của Bác sẽ khơi
dậy thêm trong các em lòng khâm phục và kính yêu Bác Hồ trong cuộc hành
trinh đầy gian nan vi độc lập tự do cho Tổ quốc.
Tóm lại, qua các sự kiện trong cuộc đời của Hồ Chí Minh nhấn mạnh cho
học sinh thấy được: lòng yêu nước thương dân và tư tưởng độc lập tự do của
Bác. Tư tưởng này xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động của Bác. Vận dụng tư
tưởng Hồ Chí Minh ở giai đoạn này phải cho học sinh thấy được tư tưởng và
tấm gương đạo đức của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là nguồn sức mạnh để
bảo vệ và phát triển cách mạng Việt Nam đi tới sự phát triển thắng lợi trong sự
phát triển của cách mạng thế giới.[1]
Giai đoạn thứ 3 (1941-1969): Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo
cách mạng Việt Nam, cống hiến hết minh cho sự nghiệp cách mạng cho đến khi
qua đời.
12
yêu thương con người, tinh yêu Tổ quốc, hinh thành những phẩm chất đạo đức
13
tốt đẹp, trong sáng. Đồng thời người giáo viên phải khơi dậy lòng tự hào của học
sinh về nhà lãnh tụ vĩ đại của nhân dân, nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc.
b. Tác phẩm “Tuyên ngôn độc lập” của Hồ Chí Minh.
Đây là bài học cung cấp cho học sinh những nhận thức quan trọng về một
tác phẩm có vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc, trong tiến trinh vận động của
nền văn học, đồng thời là kết tinh vẻ đẹp tư tưởng và tâm hồn của Hồ Chí Minh
- một trong những con người ưu tú nhất của dân tộc Việt Nam.
Tác phẩm không chỉ là áng hùng văn khai sinh ra nước Việt Nam mới, mở
ra một kỉ nguyên Độc lập, Tự do của dân tộc mà còn có ý nghĩa mở đầu cho một
nền văn học mới.
Người dạy cần cho học sinh xem lại tư liệu Hồ Chủ Tịch đọc Tuyên ngôn
độc lập tại Quảng trường Ba Đinh lịch sử vào ngày 2/9/1945. Giáo viên đọc cho
học sinh nghe một số đoạn văn ngắn trong "Trời cao xanh ngắt sáng tuyên
ngôn" (Chế Lan Viên); "Văn chính luận ở Tuyên ngôn độc lập" (Nguyễn Đăng
Mạnh)…
Lễ tuyên ngôn độc lập tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa tại quảng trường Ba Đình
14
Việc cho học sinh xem một số hinh ảnh, phim trực quan sẽ có tác dụng rất
tốt bởi vi “trăm nghe không bằng một thấy”. Điều đó sẽ giúp người giáo viên
vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào các tiết dạy thơ văn Hồ Chí Minh một cách
khúc chiết, kinh nghiệm của nhiều thế kỉ đấu tranh vi độc lập tự do,vi nhân
quyền và dân quyền của nhân loại.
Chúng ta tích hợp lòng yêu nước và tư tưởng dân tộc về độc lập, tự do và
những đóng góp lớn lao về văn chính luận của Bác, hoàn cảnh ra đời. Bản tuyên
ngôn vạch trần bản chất xảo quyệt, tàn bạo, man rợ của thực dân Pháp bằng
những lí lẽ và sự thật lịch sử không thể chối cãi. Đó là những tội ác về chính trị,
kinh tế, văn hóa,…; là những âm mưu thâm độc, chính sách tàn bạo. Sự thật đó
có sức mạnh lớn lao, bác bỏ luận điệu của thực dân Pháp về công lao “khai
hóa”, quyền “bảo hộ” Đông Dương. Bản tuyên ngôn là một tác phẩm chính luận
đặc sắc. Sức mạnh và tính thuyết phục của tác phẩm được thể hiện chủ yếu ở
cách lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, bằng chứng xác thực, ngôn ngữ hùng hồn,
đầy cảm xúc,…
c. Bài thơ Mộ (Chiều tối)
Với tác phẩm Mộ (Chiều tối) của Hồ Chí Minh việc lồng ghép nội dung
bài học với nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cần cho học sinh thấy được
phong thái, cốt cách, bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng, yêu thiên nhiên,
yêu cuộc sống, yêu con người. Phải là một bậc chí nhân mới có thể quên đi
những nỗi buồn đau tột độ của riêng mimh để triu mến từng cánh chim trời, từng
16
áng mây trôi, để nặng tinh thương một kiếp sống cần lao, để chia sẻ niềm vui với
những người dân lao khổ binh dị.
Việc liên kết nội dung bài học với nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh để
giáo dục đạo đức cho các em được Giáo viên thể hiện trong phần II
Đọc - hiểu văn bản. Mục đích của việc tích hợp cần cho học sinh thấy được sự
kết hợp hài hoà giữa tinh yêu thiên nhiên cuộc sống và bản lĩnh người cách
mạng Hồ Chí Minh. Từ đó giáo dục cho các em tinh yêu thương con người
Việt Nam, biết sẻ chia với mọi kiếp người, biết sống chan hoà với thiên nhiên.
Để nắm bắt được hiệu quả của các bước lồng ghép giáo dục tư tưởng đạo
đức Hồ CHí Minh nêu trên tôi đã tiến hành thử nghiệm trên 2 lớp 11A6 và
12A8. Kết quả khảo sát mức độ hứng thú và hiểu bài của học sinh trong các
tiết dạy tác phẩm thơ văn Hồ Chí Minh có tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức
Hồ Chí Minh như sau:
Kết quả giờ học thực nghiệm:
Trước khi áp dụng:
Lớp
Sĩ số
11A6
45
12A8
46
Sau khi áp dụng:
Lớp
Sĩ số
Không hứng thú
Số lượng
30
35
Không hứng thú
%
66,6
76,1
học, phần nào đã nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của môn Ngữ văn và
thấm nhuần các tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh trong tâm tư tinh cảm của
minh.
2.4.2 Bài học kinh nghiệm.
Mục đích trọng tâm và xuyên suốt của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là vi
con người, cho con người và xây dựng con người mới. Hồ Chí Minh không để
lại cho chúng ta một tác phẩm, một hệ thống lí luận về phương pháp giáo dục,
nhưng trong các tác phẩm, các bài viết ngắn gọn của Người đã hàm chứa các
phương pháp giáo dục mẫu mực.
18
Người giáo viên khi đứng lớp cần phải vận dụng được tư tưởng Hồ Chí
Minh vào bài dạy là điều hết sức cần thiết. Phải lồng nhận thức với hành động
và bồi dưỡng tinh thân yêu nước cho học sinh. Để đạt được điều đó người giáo
viên hơn ai hết phải là những người đi tiên phong, gương mẫu, tích cực hưởng
ứng và tham gia các cuộc vận động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh”.
Sự thành công trong bất cứ nghề nghiệp nào cũng đòi hỏi sự say mê, nghề
giáo cũng vậy. Giáo viên phải có hứng thú trong dạy học bộ môn, vi có hứng
thú, giáo viên mới say mê công việc, đi sâu vào cải tiến soạn, giảng có chiều
sâu, linh hoạt, tích cực, tiến bộ có tác dụng kích thích lòng ham học hỏi các đức
tính của Hồ Chí Minh. Bản thân mỗi giáo viên không ngừng nâng cao tri thức,
thực hiện linh hoạt các phương pháp dạy học. Giáo viên cần phải tổ chức nhiều
cuộc thi tim hiểu về cuộc đời, hoạt động, học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh trong các giờ ngoại khóa. Tổ chức cho học sinh thi kể chuyện
đạo đức Hồ Chí Minh qua các buổi ngoại khóa. Nếu có điều kiện phải chú trọng
sử dụng thiết bị dạy học hiện đại để thông qua các kênh hinh, kênh chữ trực
quan cho học sinh thấy và dễ hiểu, dễ nắm bắt. Giáo viên cần hướng dẫn học
Hiện nay các nhà trường đều đã được trang bị và cung cấp rất nhiều các
thiết bị dạy học. Tuy nhiên đối với bộ môn ngữ văn số lượng các tư liệu đa
phương tiện (đĩa CD, băng hinh, phim ảnh tư liệu…) còn rất hạn chế đặc biệt là
các tư liệu về Hồ Chí Minh có liên quan đến các tác phẩm thơ văn của Người.
Do đó để đạt được hiệu quả cao hơn các nhà trường cần đầu tư sưu tầm các tư
liệu đa phương tiện liên quan phục vụ công tác dạy học.
Tạo điều kiện tổ chức các hoạt động ngoại khoá tim hiểu về cuộc đời,
chân dung, văn thơ của chủ tịch Hồ Chí Minh để học sinh tiếp thu tư tưởng
20
Hồ Chí Minh có hứng thú hơn đồng thời biết vận dụng linh hoạt những tư
tưởng đã tiếp thu vào trong cuộc sống hàng ngày.
Cần có sự kết hợp giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh ở nhiều
môn học có sự hợp tác của học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh, kết hợp gia
đinh với nhà trường và xã hội.
Giáo dục và vận động học sinh Học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh chính là góp phần vào chiến lược chung xây dựng môi
trường học đường “Trường học thân thiện - Học sinh tích cực”. Đồng thời đó
cũng là mục tiêu phát triển con người toàn diện của Bộ giáo dục.
Với mong muốn như trên, tôi xin chia sẻ một vài kinh nghiệm đã và đang
vận dụng trong giảng dạy: Tích hợp nội dung Giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh cho học sinh THPT trong dạy - học thơ văn Hồ Chí Minh ở lớp 11
và 12, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp.
XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Thanh hoá, ngày 20 tháng 5 năm 2017
1.
Tên đề tài SKKN
Vấn đề xây dựng tinh huống
học tập cho học sinh trong
giờ học tác phẩm văn chương
2.
ở Trường THPT
Phát huy chủ thể học sinh
trong giờ dạy học tác phẩm
3.
văn chương ở Trường THPT
Một số giải pháp tích hợp kỹ
năng sống trong dạy và học
môn ngữ văn lớp 12 học kỳ I
4.
Phát huy tính tích cực của
học sinh qua việc xây dựng
tinh huống học tập trong giờ
đọc - hiểu tác phẩm văn
Kết quả
Cấp đánh
đánh giá
C
2008 – 2009
C
2010 – 2011
C
2011 – 2012
B
2012 - 2013
B
2013 -2014
chương lớp 11 ở Trường
5.
6.
THPT
Sử dụng một số kĩ thuật dạy
QĐ số
743/QĐhọc tích cực giúp học sinh hệ
745/QĐGD&ĐT
Ngày
03/11/2015
B
2014 -2015
QĐ số
972/QĐGD&ĐT
Ngày
24/11/2016
C
2015 -2016
tượng đời sống.
24
25
Copyright: Tài liệu đại học ©