TÓM TẮT
- Đề tài: Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay
- Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/3/2016 đến 01/02/2017
- Địa điểm thực hiện: Trường Đại học Trà Vinh
Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là một chính sách an sinh xã hội nhằm hỗ trợ
thu nhập và tạo điều kiện cho lao động thất nghiệp sớm có cơ hội quay trở lại thị
trường lao động. Chính sách BHTN là sự trợ giúp hữu hiệu mang tính chất chia sẻ rủi
ro về việc làm giữa những người tham gia BHTN nhằm ổn định cuộc sống khi bị mất
việc làm, tạo cơ hội để họ tiếp tục tham gia thị trường lao động. Đối với người sử
dụng lao động, đây là chính sách san sẻ gánh nặng tài chính khi những người lao động
tại doanh nghiệp bị mất việc làm, họ không phải bỏ một khoản chi phí lớn để giải
quyết chế độ cho người lao động, đặc biệt là trong thời kỳ kinh tế ngày càng khó
khăn, áp lực thu hẹp sản xuất ngày càng lớn ở Việt Nam.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 lần đầu tiên đưa vào những quy định chính
thức về chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Đến năm 2013, chế định này được quy định đầy
đủ và rõ ràng tại Luật Việc làm. Tuy thời gian thực hiện theo Luật Việc làm chưa
nhiều nhưng chính sách BHTN đã là chỗ dựa tin cậy cho những người lao động tham
gia BHTN bị mất việc làm được bù đắp một phần thu nhập, được chăm sóc y tế trong
thời gian thất nghiệp và đặc biệt được tạo mọi điều kiện thuận lợi hỗ trợ tư vấn, giới
thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề học nghề, và chủ sử dụng lao động còn được hỗ trợ
đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho NLĐ.
Nghiên cứu đề tài pháp luật về BHTN ở Viêt Nam hiện nay, Luận văn đã làm rõ
thêm những vấn đề lý luận về thất nghiệp, nguyên nhân, hậu quả và vai trò của BHTN,
kinh nghiệm của một số nước trên thế giới. Luận văn cũng điểm qua việc ban hành và
thực hiện pháp luật về chính sách BHTN qua các thời kỳ.
Luận văn đánh giá thực trạng thi hành các quy định pháp luật về BHTN trong
những năm vừa qua và nêu lên những kết quả đạt được trong việc xác định số lượng
người tham gia BHTN, tiếp nhận và giải quyết hồ sơ hưởng TCTN, số lượng người

-iii-


market soon. Unemployment insurance policy is effective assistance with the nature
of risk sharing employment between the insured unemployed people to settle their
lives when they lost their jobs, creates opportunities for them to continue to
participate in the labor market. For employers, this is a policy of sharing financial
burden when the employees at the business lose their jobs, they do not have to spend
a huge cost to solve the policy for the employees, especially during period of
economic difficulty increasing, pressure to narrow production growing in Vietnam.
Social Insurance Law in 2006 was first included in the official rules of the
unemployment insurance policy. To 2013, these statutory provisions were fully and
clearly prescribed in Employment Law. Although it hasn’t had much time of
implementing as under Employment Law, unemployment insurance policy was
reliable support for the employees who were insured by unemployment insurance and
lost their jobs were partly paid income offset, cared health during unemployment and
specially created favorable conditions to support counseling, job placement,
vocational training assistance and employers were also supported training, retraining
and raising the professional skills to maintain employment for employees.
Research topic of law on unemployment insurance in Vietnam today, thesis
has clarified the theoretical issues of unemployment, the causes, consequences and
the role of unemployment insurance, the experience of some countries in the world.
Thesis also points through the enactment and implementation of law on
unemployment insurance policy through the periods.

-v-


Thesis assesses the situation of implementing the provisions of the law on
unemployment insurance in recent years and raises the results achieved in determining
the number of people who have been insured by unemployment insurance, receiving and
settling record of payment for unemployment benefits, the number of people who got
counseling, job placement and vocational training assistance. Besides, thesis also

ABSTRACT ...............................................................................................................v
DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT ..................................................................................x
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................1
2. Tình hình nghiên cứu đề tài ................................................................................3
3. Mục tiêu nghiên cứu............................................................................................4
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ..........................................................................................4
5. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................4
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ............................................................5
7. Kết cấu đề tài của luận văn .................................................................................5
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM
THẤT NGHIỆP .......................................................................................................6
1.1. Khái quát về thất nghiệp ..................................................................................6
1.1.1 Khái niệm và phân loại thất nghiệp ...........................................................6
1.1.1.1. Khái niệm thất nghiệp và người thất nghiệp ......................................6
1.1.1.2. Phân loại thất nghiệp ..........................................................................9
1.1.2. Nguyên nhân và hậu quả của thất nghiệp ...............................................10
1.1.2.1. Các nguyên nhân gây thất nghiệp ....................................................10
1.1.2.2. Hậu quả của thất nghiệp đối với sự phát triển kinh tế-xã hội ..........12
1.2. Khái niệm, nguyên tắc và vai trò của Bảo hiểm thất nghiệp .........................14
1.2.1. Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp .............................................................14
1.2.2. Các nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm thất nghiệp ...................................16

-vii-


1.2.3. Vai trò của bảo hiểm thất nghiệp đối với vấn đề giải quyết việc làm cho
lao động hiện nay ..............................................................................................18
1.3. Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp Việt Nam qua các thời kỳ ............................20
1.3.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1985 ....................................................20

KẾT LUẬN ..............................................................................................................61
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................64

-ix-


DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT
BHTN:

Bảo hiểm thất nghiệp

BHXH:

Bảo hiểm xã hội

NLĐ:

Người lao động

NSDLĐ:

Người sử dụng lao động

ILO:

Tổ chức lao động quốc tế (International Labour Organization)

TCTN:

Trợ cấp thất nghiệp

tiền lương hoặc cũng có thể người lao động tự tạo ra công ăn việc làm cho bản thân
như các hoạt động sản xuất nông nghiệp, các hoạt động kinh doanh, dịch vụ…Và như

-1-


vậy, cũng khó xác định được đối tượng nào sẽ được hưởng trợ cấp thất nghiệp từ Quỹ
bảo hiểm thất nghiệp và điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp ra sao nhằm mang lai
sự công bằng cho các chủ thể. Do đó, để giải quyết việc làm và hạn chế thất nghiệp,
pháp luật đã đặt ra các quy định về chính sách bảo hiểm thất nghiệp nhằm chia sẽ rủi
ro, ổn định nguồn thu nhập cho người lao động trong thời hạn tạm thời bị mất việc làm,
tạo điều kiện sớm đưa họ trở lại thị trường lao động và ổn định cuộc sống.
Bảo hiểm thất nghiệp được hiểu là tổng thể các quy phạm pháp luật quy định
việc đóng góp và sử dụng Quỹ bảo hiểm thất nghiệp, chi trả trợ cấp thất nghiệp để bù
đắp cho NLĐ bị mất việc làm và thực hiện các biện pháp đưa người thất nghiệp trở
lại việc làm. Chính sách Bảo hiểm thất nghiệp là sự trợ giúp hữu hiệu mang tính chất
chia sẻ rủi ro về việc làm giữa những người tham gia bảo hiểm thất nghiệp nhằm ổn
định cuộc sống khi bị mất việc làm, tạo cơ hội để họ tiếp tục tham gia thị trường lao
động. Đối với người sử dụng lao động, đây là chính sách san sẻ gánh nặng tài chính
khi những người lao động tại doanh nghiệp bị mất việc làm, họ không phải bỏ một
khoản chi phí lớn để giải quyết chế độ cho người lao động, đặc biệt là trong thời kỳ
kinh tế ngày càng khó khăn, áp lực thu hẹp sản xuất ngày càng lớn ở Việt Nam.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 lần đầu tiên đưa vào những quy định chính thức
về chế độ bảo hiểm thất nghiệp và đến năm 2013 , chế định này được quy định đầy đủ
và rõ ràng hơn tại Luật Việc làm với những điểm mới nổi bật như phù hợp với nhu cầu
của xã hội hơn như: Mở rộng đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm thất nghiệp, bỏ
quy định về đăng ký thất nghiệp, bổ sung chế độ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao
trình độ, bổ sung điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp, giới hạn mức hưởng trợ cấp hằng
tháng, bỏ trợ cấp một lần và bảo lưu thời gian đó đóng bảo hiểm thất nghiệp….
Theo thống kê, tính đến 31/12/2015, số người tham gia Bảo hiểm thất nghiệp

Thạc sĩ, Hà Nội; Nguyễn Thế Khang (2014), Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp – thực
trạng và giải pháp hoàn thiện, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, còn có một số các bài nghiên cứu khoa học về bảo hiểm thất nghiệp
được đăng trên các Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, Tạp chí
Luật học, như: TS Lê Thị Hoài Thu, “Bàn về chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt
Nam”; Đặng Anh Huệ, “Xây dựng chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam”, Thông
tin khoa học lao động và xã hội, 2002; Anh Linh, “Bảo hiểm thất nghiệp của một số
nước”, Tạp chí lao động và Xã hội, 2003.

-3-


Một số bài viết và bình luận trên các báo và tạp chí nêu trên cũng chỉ ra được
một số bất cập và định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
mang tính chất cơ bản và có ý nghĩa cho việc tham khảo để nghiên cứu ở nhũng công
trình chuyên sâu hơn. Đến thời điểm năm 2015, các quy định về bảo hiểm thất nghiệp
đã đưa hoàn toàn sang Luật Việc làm và thời gian áp dụng còn khá mới mẽ nên việc
áp dụng pháp luật còn hạn chế và cũng phát sinh nhiều bất cập, nên việc nghiên cứu,
đánh giá để tìm ra nguyên nhân làm phát sinh các bất cập là một việc làm cần thiết
trong thời điểm này. Đây cũng là nội dung chưa được khai thác bởi một công trình
nghiên cứu khoa học pháp lý nào tính đến thời điểm hiện tại.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về chính sách bảo hiểm thất ghiệp, tìm hiểu
thực trạng thi hành các quy định về vấn đề này trong nước nói chung và Tỉnh Trà
Vinh nói riêng. Đồng thời, nhận diện những tồn tại, bất cập trong các quy định của
pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật. Trên cơ sở đó, đưa ra một số đề xuất giải
pháp nhằm góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp
để chính sách bảo hiểm thất nghiệp thật sự phát huy được vai trò đảm bảo việc làm
bền vững, hạn chế thất nghiệp cũng như giúp người thất nghiệp sớm tìm được việc
làm đáp ứng nhu cầu cấp thiết của xã hội.

[6]. Kynes (1944), Lý thuyết tổng quan về việc làm, lãi suất và tiền tệ, NXB, Giáo dục
[7]. Nguyễn Thế Khang (2013), Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp – thực trạng và
giải pháp hoàn thiện, Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, tr. 14.
[8]. Paul A. Samuelson (1997), Kinh tế học, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. 26.
[9]. Quốc hội (2006), Luật BHXH 2006.
[10]. Quốc hội (2012), Bộ luật lao động 2012
[11]. Quốc hội (2013), Luật Việc làm 2013
[12]. Quốc hội (2015) Bộ luật hình sự 2015.
[13]. Trương Thị Hoài Trang (2016), “Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp Việt nam qua
các thời kỳ”, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, 310(2), tr. 27 – 30.
[14]. Thủ tướng Chính phủ (2014), Quyết định số: 77/2014/QĐ-TTg ngày
24/12/2014, quy định mức hỗ trợ học nghề đối với người lao động tham gia bảo
hiểm thất nghiệp.
[15]. Mạc Văn Tiến (2005), An sinh xã hội và phát triển nguồn nhân lực, NXB lao
động- xã hội.
-64-


[16]. Tổ chức Lao động thế giới (1952), Công ước số 102 ngày 28/6/1952 của Tổ
chức Lao động thế giới (ILO).
[17]. Trung tâm GTVL tỉnh Trà Vinh (2014), Báo cáo số 51/BC-TTGTVL ngày
22/12/2014.
[18]. Trung tâm GTVL tỉnh Trà Vinh (2015), Báo cáo số 44/BC-TTGTVL ngày
20/11/2015.
[19]. Vụ chính sách, Lao động và Việc làm (2000), Tóm tắt nội dung cơ bản chính
sách bảo hiểm thất nghiệp việc làm của các nước, NXB. Hà Nội, tr.35.
Trang mạng
[20]. Hoàng Mạnh, Bản tin thị trường lao động VN số 3/2014: Vì sao cử nhân thất
nghiệp giảm hơn 15.000 người?, http://dantri.com.vn/viec-lam/ban-tin-thitruong-lao-dong-vn-so-32014-vi-sao-cu-nhan-that-nghiep-giam-hon-15000nguoi 1410297597.htm, truy cập ngày 19/6/2016.
[21]. Huỳnh

hiểm

thất

nghiệp

cần

hướng

vào

hổ

trợ

học

nghề”,

http://www.nhandan.com.vn/xahoi/bhxh-va-cuoc-song/item/2818-bao-hiemthat-nghiep-can-huong-vao-ho-tro-hoc-nghe.html, truy cập ngày 9/8/2016.

-65-


[27]. “Thất nghiệp”, http://chienluocsong.com/kinh-te-hoc-p12-that-nghiep, truy cập
ngày 19/8/2016.
[28]. “Tỷ

động