TÓM TẮT
Bảo vệ quyền của bên vay trong hợp đồng tín dụng luôn là vấn đề được quan
tâm khi mà gần đây các vụ vi phạm ngày càng gia tăng. Hiện trạng này đòi hỏi phải
có cách tiếp cận mới trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng, trong đó có việc hoàn
thiện pháp luật về bảo vệ quyền của bên vay với tư cách là chủ thể tiêu dùng đặc biệt,
với trọng tâm là xây dựng cơ chế bảo đảm sự cân bằng trong giao dịch dân sự giữa
bên đi vay và bên cho vay, cụ thể là giao kết hợp đồng tín dụng.
Vay là một hình thức để có thể sở hữu vốn – tài sản khá phổ biến hiện nay đặc
biệt là ở một số nước phát triển trên thế giới. Tuy nhiên hình thức này còn khá mới
mẻ ở Việt Nam. Thực tế, hoạt động tín dụng tại Việt Nam thường được thực hiện
dưới dạng các khoản vay như: tiêu dùng, bổ sung nguồn vốn kinh doanh, vay thanh
toán tiền hàng,….Lợi thế này tạo cho bên vay có cơ hội tiếp cận nguồn vốn và sở hữu
tài sản góp phần tạo sự tăng trưởng lợi nhuận cho các doanh nghiệp nói riêng và thúc
đẩy sự phát triển nền kinh tế. Tuy nhiên, đi cùng sự phát triển nhanh chóng và hiệu
quả của các lĩnh vực tín dụng tiêu dùng, rất nhiều hành vi xâm phạm quyền lợi người
tiêu dùng đã được ghi nhận và đang tạo ra rất nhiều bức xúc cho bên vay nói riêng và
cho xã hội nói chung. Phần lớn các hành vi có dấu hiệu xâm phạm quyền bên vay
trong hợp đồng tín dụng tập trung vào những nội dung sau:
a. Cung cấp thông tin không chính xác, đầy đủ về hợp đồng theo mẫu, điều
kiện giao dịch chung
b. Hình thức câu chữ trong hợp đồng rất khó đọc
c. Không cung cấp hợp đồng cho bên vay
d. Vi phạm nghĩa vụ giải ngân cho bên vay
e. Không thông báo rõ ràng mục đích thu thập thông tin
f. Tiết lộ thông tin của bên vay
g. Tự ý thay đổi điều kiện hợp đồng
h. Quấy nhiễu, đe dọa để thu hồi nợ trước hạn
i. Cách tính lãi suất mập mờ

-iii-


d. Violation on disbursement for the borrower
e. The purpose of collecting information is not clearly informed
f. Borrower’s information is disclosed
g. The contract conditions are arbitrarily changed
h. Harassment, intimidation are used to recover debts before maturity
i. Calculating interest rates is vague
In this article, the author points out the inadequacies and limitations of the law
on credit operations and legal protection of consumer rights, as well as other legal

-v-


documents related to the agreement and implementation of the credit contract. Then,
the measures for the above issues are proposed for the improvement of related laws
on borrowers’ rights protection in credit contract.

-vi-


MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ...............................................................................................................v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT .....................................................................x
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................1
2. Tình hình nghiên cứu đề tài ................................................................................2

2.1. Hành vi vi phạm hợp đồng tín dụng của bên cho vay xâm hại đến quyền của
bên vay ..................................................................................................................36
2.1.1. Hành vi vi phạm hình thức kỹ thuật hợp đồng .......................................36
2.1.2. Hành vi vi phạm nghĩa vụ của bên cho vay trong hợp đồng tín dụng ...38
2.1.3. Hành vi xâm phạm quyền được bảo vệ thông tin của bên vay ..............42
2.1.4. Tự ý thay đổi những điều kiện hợp đồng ...............................................46
2.1.5. Các hành vi vi phạm khác ......................................................................47
2.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền của bên vay trong hợp đồng
tín dụng .................................................................................................................53
2.2.1. Hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền của bên vay trong hợp đồng
tín dụng ............................................................................................................53
2.2.2. Hoàn thiện các quy định về hợp đồng mẫu ............................................60
2.2.2.1. Quy định hình thức, ngỗn ngữ của hợp đồng tín dụng mẫu ...........60
2.2.2.2. Bổ sung nguyên tắc bình đẳng trong giao kết hợp đồng tín dụng ..61
2.2.2.3. Quy định về sửa đổi, bổ sung các điều khoản hợp đồng tín dụng ..61
2.2.2.4. Phạm vi áp dụng của chế định hợp đồng ........................................62
2.2.2.5. Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng ....................................63
2.2.2.6. Thời hiệu khởi kiện .........................................................................64

-viii-


2.2.2.7. Bổ sung một số loại hợp đồng thông dụng .....................................65
2.2.3. Hoàn thiện về cơ chế bảo vệ quyền của bên vay trong hợp đồng tín dụng ..65
KẾT LUẬN ..............................................................................................................69
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................70

-ix-




Ngân hàng thương mại

QLCT

Quản lý cạnh tranh

TCTD

Tổ chức tín dụng

-x-


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngân hàng chỉ quan tâm tới cho vay các nhà sản xuất kinh doanh lớn mà
chưa quan tâm tới những người sản xuất nhỏ. Nếu chỉ cho vay sản xuất nhiều mà
khách hàng không tiêu thụ được do người dân không có nhu cầu về hàng hóa đó
hoặc có nhu cầu nhưng lại không có khả năng thanh toán thì tất yếu sẽ dẫn tới cung
vượt quá cầu, hàng hóa bị tồn kho, nhà sản xuất khó thu hồi vốn. Từ thực tế đó cho
thấy khi xã hội ngày càng phát triển, không chỉ có các công ty, doanh nghiệp là cần
vốn để sản xuất kinh doanh, mở rộng thị trường mà hiện nay, các cá nhân là những
người không chỉ cần vốn để khởi nghiệp mà còn có nhu cầu chi tiêu phục vụ các
nhu cầu cá nhân. Cuộc sống ngày càng hiện đại, khi mức sống của người dân cũng
được nâng cao, nhu cầu về sở hữu tài sản cũng tăng lên. Xét về bản chất, việc đi
vay là việc chủ thể mong muốn được sở hữu và khai thác có hiệu quả nguồn vốn
mà bản thân chủ thể này không có quyền sở hữu ngay từ trước thời điểm giao kết
hợp đồng. Do đó, để đáp ứng nhu cầu của các chủ thể, các ngân hàng thương mại
luôn gắng thực hiện chức năng chính là cho vay để làm hiệu quả nguồn vốn trong

được nhiều ngân hàng chú trọng khai thác. Tuy nhiên để đạt được hiệu quả cao
nhất cho các khoản vay không phải tổ chức cấp tín dụng nào cũng làm tốt, nhất là
việc thực hiện hợp đồng đảm bảo quyền của người vay. Từ những yêu cầu thực
tiễn trên, tác giả chọn đề tài "Pháp luật về bảo vệ quyền của bên vay trong hợp
đồng tín dụng" làm luận văn thạc sĩ Luật học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong lĩnh vực khoa học pháp lý, theo tìm hiểu, tác giả nhận thấy, vấn đề bảo
vệ quyền của người đi vay trong HĐTD đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên
cứu cụ thể. Các kết quả nghiên cứu mà tác giả tìm được về pháp luật bảo vệ quyền
của người đi vay trong HĐTD ở Việt Nam còn hết sức khiêm tốn. Phần lớn các công
trình khoa học về lĩnh vực này được công bố dưới hình thức các bài viết được đăng
tải trên các tạp chí khoa học chuyên ngành luật, kinh tế hoặc tham luận trong các Hội
thảo khoa học. Có thể kể đến các bài viết như:“Pháp luật bảo vệ người tiêu dùng dịch
vụ ngân hàng” của Trương Thanh Đức đăng trên tạp chí ngân hàng số 1 (1/2011),
hay Hội thảo Pháp ngữ «Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng » từ hai góc nhìn Á Âu,

-2-


do nhà pháp luật Việt Pháp phối hợp với Cục quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương
Việt Nam tổ chức tại Hà Nội (9/2010), nội dung hội thảo tập trung vào những vấn đề
về bảo vệ quyền lợi của người của tiêu dùng, một lĩnh vực khá mới đối với thị trường
Việt Nam, bên cạnh đó trong hội thảo còn đề xuất các vấn đề về xây dựng khung
chính sách bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng nói chung.
« Pháp luật bảo vệ quyền lợi của người đi vay trong quan hệ hợp đồng tín dụng
tiêu dùng », luận văn Thạc sĩ Luật học của tác giả Trần Thị Hiền Lương, Đại học
Luật Thành phố Hồ Chí Minh, 2014, nội dung luận văn nghiên cứu các vấn đề liên
quan đến pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng được quy định trong Bộ luật
dân sự 2005. Bên cạnh đó, nội dung luận văn chỉ tập trung nghiên cứu các vấn đề liên
quan đến hợp đồng tín dụng tiêu dùng, cụ thể bảo vệ quyền lợi của người đi vay chưa

Nội dung của Luận văn khái quát hoá thực tế vay tài sản và hướng tiếp cận
nguồn vốn vay của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường. Bảo vệ quyền của bên
vay bằng hệ thống luật pháp là biện pháp hiệu quả nhất để hạn chế tình trạng bên cho
vay dùng lợi thế gây bất lợi cho bên vay.
Luận văn sẽ trung phân tích quy định pháp luật về bảo vệ quyền của bên vay
và một số điều khoản trong hợp đồng vay tài sản mẫu của một số tổ chức tín dụng, từ
đó làm rõ cơ sở lý luận về bảo vệ quyền bên vay.
Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ đưa ra một số giải pháp hoàn thiện khung
pháp lý nhằm bảo vệ quyền của bên vay, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay
của các tổ chức tín dụng, làm lành mạnh hoá thị trường tài chính.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề liên quan đến HĐTD, pháp
luật về bảo vệ quyền của bên vay trong HĐTD.
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Vấn đề bảo vệ quyền của bên vay trong HĐTD và pháp luật về bảo vệ quyền
của bên vay trong HĐTD là vấn đề rất rộng. Trong khuôn khổ của một luận văn thạc
sĩ, phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:
- Giới hạn về nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu các quy định
của BLDS 2005, BLDS 2015, Luật ngân hàng Nhà nước năm 2010. Luật các tổ chức
tín dụng năm 2010 và các văn bản dưới luật có liên quan về đảm bảo quyền của bên
vay trong HĐTD, bao gồm các quy định về nghĩa vụ của bên cho vay, nghĩa vụ quản
lý của cơ quan Nhà nước và nghĩa vụ tự bảo vệ mình của bên vay.

-4-


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
[1]. Nguyễn Thị Vân Anh, Nguyễn Văn Cương (2012), Giáo trình Luật bảo vệ

đồng thương mại, Nxb Lao Động, Hà Nội.
[12]. Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự, số: 24/2004/QH11.
[13]. Quốc hội (2005), Luật giao dịch điện tử, số: 51/2005/QH11.
[14]. Quốc hội (2005), Luật thương mại, số: 36/2005/QH11.
[15]. Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự, số: 33/2005/QH11.
[16]. Quốc hội (2009), Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước, số: 35/2009/QH12.
[17]. Quốc hội (2010), Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, số: 59/2010/QH12.
[18]. Quốc hội (2010), Luật Các tổ chức tín dụng năm, số: 47/2010/QH12.
[19]. Quốc hội (2014), Luật doanh nghiệp, số: 68/2014/QH13.
[20]. Quốc hội (2015), Bộ luật dân sự, số: 91/2015/QH13.
[21]. Thống Đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2005), Quyết định số
127/2005/QĐ-NHNN của Thống đốc Ngân hàng nhà nước về việc ửa đổi, bổ
sung một số điều của Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng
ban hành theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
[22]. Thống Đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2007), Quy chế phát hành, thanh
toán, sử dụng và cung cấp dịch vụ hỗ trợ hoạt động thẻ ngân hàng, ban hành kèm
theo Quyết định số 20/2007/QĐ-NHNN ngày 15/05/2007 của Thống đốc NHNN.
[23]. Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh (2013), Giáo trình luật ngân hàng,
Nxb Hồng Đức, Hội Luật gia Việt.
Các trang mạng
[24]. Phan Khánh An, “Đánh giá pháp lý một số nội dung trong hợp đồng theo mẫu, điều
kiện giao dịch chung đối với dịch vụ phát hành thẻ ghi nợ nội địa và ngân hàng điện
tử của ngân hàng theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”,
<http://www.vca.gov.vn/NewsDetail.aspx?ID=2654&CateID=8>, Truy cập
ngày 27/9/ 2016.
[25]. Cục Quản lý Cạnh tranh, “Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực tín
dụng tiêu dùng”,

-71-

[34]. Phương Thảo, “Lãi suất cao làm khó khách vay tiêu dùng”,
<http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/vi-mo/lai-suat-cao-lam-kho-khachvay-tieu-dung-2704315.html>, Truy cập ngày 02/11/ 2016.
[35]. Nguyễn Thị Kim Thoa, “Đảm bảo bí mật thông tin khách hàng của tổ chức hoạt
động ngân hàng – nhìn từ góc độ pháp lý”,
<https://thongtinphapluatdansu.com/2015/12/27/dam-bao-b-mat-thng-tin-khch-hngcua-to-chuc-hoat-dong-ngn-hng-nhn-tu-gc-do-php-l/>, Truy cập ngày 07/11/ 2016.
[36]. Anh Tuấn, “Ngân hàng vi phạm nghĩa vụ giải ngân”,
<http://laodong.com.vn/phap-luat/ngan-hang-vi-pham-nghia-vu-giai-ngan215081.bld>, Truy cập ngày 17/11/ 2016.
[37]. Nguyễn Thanh Tú (2004), “Nghĩa vụ giữ bí mật thông tin khách hàng của tổ
chức tín dụng”,
, Truy cập ngày 27/11/ 2016.
[38]. Trương Đình Út, “Hy hữu ở Thanh Hóa: Tòa buộc ngân hàng bồi thường “con nợ”
chây ỳ”, <http://baophapluat.vn/nhip-cau-cong-ly/hy-huu-o-thanh-hoa-toa-buocngan-hang-boi-thuong-con-no-chay-y-130039.html>, Truy cập ngày 27/11/ 2016.

-73-